Ι.Ν. Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου Πρεβέζης

π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος

Η ανθρώπινη ζωή είναι ένα μυστήριο. Όχι μόνον όσον αφορά την λειτουργία της, αλλά και όσον αφορά την αξία της που προκύπτει από την προέλευσή της.

Αν η πηγή προέλευσης της ζωής είναι σύμπτωση, τυχαιότητα και… πίθηκος, τότε αξίζει όσο ένας πίθηκος!

Αν η πηγή προέλευσής της είναι σκέψη, ελευθερία και Θεός…, τότε αξίζει όσο σχεδόν και ο Θεός, αφού πέθανε (ο Θεός) για τον καθένα!

Αυτές τις μέρες αναζωπυρώθηκε ο παμπάλαιος καυγάς ανάμεσα στους pro-abortionists (άτομα που τάσσονται υπέρ της ιατρικής παροχής της άμβλωσης)  και στους συντηρητικούς, με αφορμή την θεσμοθέτηση ημέρας αγέννητου παιδιού από την Σύνοδο της Εκκλησίας.

Κλασικά, οι κληρικοί λέμε την τελευταία λέξη πρώτη και οι ακούοντες, σύγχρονοι βαπτισμένοι αλλά όχι χριστιανοί, γίνονται έξαλλοι! Αυτό που πρέπει να «αποδείξουμε» το λαμβάνουμε ως επιχείρημα! Την… απόσταση την «γεφυρώνουμε» με τα αυτονόητα τα δικά μας και γίνεται έτσι αδύνατη… κάθε επικοινωνία!

Ένας άνθρωπος που έχει τον Θεό ρυθμιστή της ζωής του, τον έχει και ρυθμιστή κάθε ζωής, και της αγέννητης. Και θα ρωτήσει κάποιος: δηλαδή οι χριστιανοί δεν κάνουν λάθη; (και εκτρώσεις;). Κάνουν, αλλά τα λάθη τα αξιολογούν ως λάθη (και όταν τα διαπράττουν οι ίδιοι!) και δεν ζητούν νομική καθιέρωση των λαθών, για απενοχοποίηση…! Οι ενοχές δεν είναι… χριστιανικής προέλευσης! Οι Ερινύες των αρχαίων υπήρχαν πριν εμφανιστεί ο Χριστιανισμός και ξυπνούσαν κοιμισμένες συνειδήσεις! Και μάλιστα με ατμόσφαιρα θρίλερ! Φυσικά τέτοια θέματα δεν είναι υποθέσεις νόμιμου – παράνομου. Όσο νόμιμο (για τον νομοθέτη) και αν είναι, το θέμα θα το ελέγξει η συνείδηση «ής εν κόσμω, ουδέν βιαιότερον»!!

Το θέμα έχει πολλές πλευρές, ουσιαστικές και διαδικασιακές, και θα είναι πολύτιμα χρήσιμο να έχουμε στα αξιολογικά μας κριτήρια και δεδομένα, ένα κείμενο που έχει μεν ιστορία τουλάχιστον τριακονταετή, αλλά περιεχόμενο σπαρταριστά επίκαιρο.

Είναι, από το φιλοσοφικό περιοδικό ΕΠΟΠΤΕΙΑ που εκδιδόταν τότε, ένα κείμενο του εκδότη του περιοδικού κ. Π. Δρακόπουλου, ενός ανθρώπου εντυπωσιακής οξυδέρκειας και ουσιαστικής (σε βαρύτητα και περιεχόμενο) κρίσεως. Ας του πούμε ένα ευχαριστώ και ας το μελετήσουμε. Σ’ όποια πλευρά και αν είμαστε τοποθετημένοι, σίγουρα τελειώνοντας την μελέτη θάμαστε πλουσιότεροι.


 

 Αμβλώσεις

Π. Δρακόπουλου

Πολλοί ζητούν να διατυπώσουμε την άποψή μας για το θέμα των αμβλώσεων. Θα επιχειρήσουμε εδώ μια τοποθέτηση, όχι χωρίς δισταγμούς. Το θέμα δεν προσφέρεται σε μονοδιάστατες απαντήσεις.

Γι' αυτό και η θέση μας βρίσκεται μάλλον δίπλα σε ερωτήματα κι όχι σε απαντήσεις. Θα ήταν, ίσως, φρονιμότερο, το κείμενο που ακολουθεί να θεωρηθεί αφορμή για συζήτηση, κι όχι σαν μια κατηγορηματική τοποθέτηση.

Απ' όσο παρακολουθεί κανείς σε διάφορα έντυπα, το ζήτημα τίθεται σε αδρές γραμμές ως εξής:

Ορθώς νομιμοποιούνται οι αμβλώσεις διότι:

α) κάθε γυναίκα έχει το δικαίωμα να κάνει το κορμί της ό,τι θέλει, και

β) ούτως ή άλλως γίνονται.

Σ' αυτά, οι αντιτιθέμενοι απαντούν ότι κακώς νομιμοποιούνται οι αμβλώσεις, αφού:

α) η άμβλωση είναι φόνος, και

β) η χώρα μας έχει πρόβλημα πληθυσμιακής καταρρεύσεως.

Ας αρχίσουμε ξεκαθαρίζοντας το έδαφος από τα δεύτερα επιχειρήματα. Και κλοπές γίνονται, και βιασμοί και αδικήματα παντός είδους. Αυτό όμως δεν συνιστά υποχρέωση της πολιτείας να νομιμοποιήσει το σύνολο των εγκληματικών πράξεων. Από την άλλη μεριά, πρέπει να κατανοήσουμε ότι η αύξηση των γεννήσεων, την οποία πράγματι έχουμε ανάγκη, δεν μπορεί να γίνει δια παντός μέσου, ούτε δια εξαναγκασμού. Η κοινωνία που θ' απαγόρευε τις αμβλώσεις για να αυξήσει τον πληθυσμό της, θα πρέπει και να επιτρέψει τις μαζικές δολοφονίες αν αποκτήσει υπερπληθυσμό.

Ας έλθουμε τώρα στα κύρια επιχειρήματα.

Το ότι η άμβλωση είναι φόνος, δεν νομίζω πως τίθεται σοβαρώς υπό συζήτησιν. Εάν το έμβρυο είναι ζωντανό ή όχι μας το λένε οι ιατροί· φεμινίστριες, ιερείς και νομοθέτες δεν έχουν δικαίωμα γνωματεύσεως επ' αυτού. Και αφού το έμβρυο έχει ζωή, τότε η άμβλωση την αφαιρεί - τελεία και παύλα. Δεν μπορούμε να συζητήσουμε επ' αυτού. Μπορούμε, όμως, αν το ζήτημα τεθεί σε άλλη βάση.

Δεν υπάρχει κοινωνία που να θεωρεί τη ζωή ως το υπέρτατο αγαθό. Η κοινωνία ορίζει τον εαυτό της ως υπερασπιστή της ζωής των μελών της, ενώ ταυτοχρόνως ορίζει τη δική της σωτηρία ως υπέρτερη πάσης άλλης αξίας —και αυτής ακόμα της ζωής. Αυτό ίσως εξηγεί το παράδοξο όλες οι κοινωνίες να τιμωρούν το φόνο, αλλά και όλες να τον επιβάλλουν, σε πολλές περιπτώσεις.

Συνεπώς, είναι δυνατόν να νομιμοποιηθούν οι αμβλώσεις, να νομιμοποιηθεί αυτό το είδος φόνου; Το πρόβλημα είναι, με ποιο σκεπτικό. Η κοινωνία χρειάζεται μια προφανή λογική αν θέλει η νομιμοποίηση ενός είδους φόνου να μη διαταράξει την απολύτως αναγκαία συνοχή της, αν θέλει να μη κοπεί ο δικός της ομφάλιος λώρος με τις θεμελιώδεις προϋποθέσεις υπάρξεώς της.  Ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, να κατανοήσουμε την απόφαση της.

ΜΕ ΠΟΙΑ ΛΟΓΙΚΗ νομιμοποιείται η άμβλωση κι όχι η παιδοκτονία; Μήπως διότι το έμβρυο δεν έχει συνείδηση ενώ το παιδί έχει; Εάν ναι, τότε ερωτάται: θα απαγορευθεί αμέσως η άμβλωση εφ' όσον αποδειχθεί ότι το έμβρυο έχει επίσης συνείδηση; Και ερωτάται ακόμη: θα επιτραπεί η αφαίρεση ζωής  οιυδήποτε ανθρώπου δεν έχει συνείδηση — π.χ. οιουδήποτε βρίσκεται σε κωματώδη κατάσταση;

Μήπως διότι το έμβρυο δεν έχει αυτόνομη ύπαρξη, δεν μπορεί δηλαδή να ζήσει μόνο του; Εάν ναι, ερωτάται: αναγνωρίζεται, λοιπόν, η ιδιότης του ζωντανού μόνο σ' ένα πλάσμα που μπορεί να επιβιώσει χωρίς να εξαρτάται απολύτως από κανέναν; Μια απλή βόλτα στα νοσοκομεία θα φανερώσει πόσοι φόνοι πρόκειται να καλυφθούν από την ομπρέλα αυτής της λογικής. Και τι πρόκειται να συμβεί εάν ένας γιατρός ή μία νοσοκόμος, σκοτώσει σ' ένα μαιευτήριο όλα τα εντός θερμοκοιτίδων έμβρυα; Θα παραπεμφθεί για φθορά ξένης περιουσίας;

Φοβούμαι ότι παρόμοιοι συλλογισμοί ξεκινούν από την υποτίμηση του εμβρύου και την παμπάλαιη αντίληψη πως η ζωή αρχίζει με τη γέννα. Πόσο σοβαρό, όμως, μπορεί να είναι αυτό, σε μια εποχή που παρακολουθεί τις συναισθηματικές αντιδράσεις του εμβρύου, τις διαθέσεις του προς τους γονείς και τ' αδέλφια του, ή ακόμη και τις μουσικές του προτιμήσεις; Ποιος από μας πιστεύει σήμερα, στα σοβαρά, ότι η ζωή αρχίζει μετά τη γέννα, ή ότι ψυχή αποκτάς μόνο με το πρώτο κλάμα; Ας δούμε ξεκάθαρα την πραγματικότητα: ποιος από μας δεν αντιλαμβάνεται ότι η μόνη διαφορά μεταξύ παιδοκτονίας και εμβρυοκτονίας έγκειται στο γεγονός ότι το παιδί έχει πιο απτή παρουσία από του εμβρύου;

ΑΣ ΔΟΥΜΕ το άλλο αξίωμα: «κάθε γυναίκα έχει το δικαίωμα να κάνει το κορμί της ότι θέλει». Ο παραλογισμός αυτού του αξιώματος είναι εξώφθαλμος. Αυτό το αξίωμα καταργεί την κοινωνικότητα της ζωής και δέχεται μόνο την ατομικότητα της. Δεν θα συζητήσω αν αυτό είναι φιλοσοφικά έγκυρο. Είμαι όμως υποχρεωμένος να παρατηρήσω ότι αν η κοινωνία δεχθεί αυτό το αξίωμα, τότε χάνει αμέσως το δικαίωμα να διαθέτει «για το κοινό καλό» τη ζωή των μελών της, χάνει το δικαίωμα να επιβάλλει θυσίες. Διότι εάν κάθε γυναίκα δικαιούται να κάνει το κορμί της ότι θέλει, τότε και κάθε στρατιώτης έχει ακριβώς το ίδιο δικαίωμα. Οπότε, στις Θερμοπύλες θα πάει (αν πάει) μόνον ο νομοθέτης του νομοσχεδίου περί αμβλώσεων ή όσοι ψυχοπαθείς αποφασίσουν να διαθέσουν το κορμί τους για να λειανθούν τα Μηδικά ακόντια.

Και βεβαίως, το θέμα δεν σταματά εδώ. Το ζητούμενο με τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων είναι κάθε γυναίκα να κάνει και το κορμί του παιδιού της ό,τι θέλει (αφού είτε γεννήθηκε είτε όχι, παιδί της πάντως είναι). Πώς είναι δυνατόν, όμως, ν' αφεθεί στα χέρια των γονιών το δικαίωμα των παιδιών τους να ζήσουν; Ή, εάν δοθεί αυτό το δικαίωμα, τότε σε ποιά ηλικία αίρεται; Με τη γέννα ή την ενηλικίωση; Πότε και για ποιό λόγο θα πάψουν οι γονείς να έχουν δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω στα παιδιά τους;

ΕΛΕΧΘΗ ότι οι αμβλώσεις πρέπει να νομιμοποιηθούν, διότι δεν είναι σωστό να γεννώνται παιδιά ανεπιθύμητα ή ακόμη και μισούμενα από τους γονείς τους. Το επιχείρημα αυτό είναι άξιο "σοβαρής" συζητήσεως. Αλλά η λογική που εισάγει δεν εξαντλείται στη νομιμοποίηση των αμβλώσεων πηγαίνει πολύ πιο πέρα, αφού θέτει προϋποθέσεις για την τεκνογονία. Αν δεχθούμε την αρχή ότι η τεκνογονία είναι θεμιτή υπό κάποιες συγκεκριμένες ψυχολογικές προϋποθέσεις, τότε πως όχι και υπό κάποιες οικονομικές προϋποθέσεις; Και πως θ' αρνηθούμε τη σημασία των βιολογικών προϋποθέσεων; Αν δεν είναι σωστό να κάνεις ένα παιδί που θα είναι δυστυχισμένο διότι το μισείς, δεν είναι επίσης σωστό να κάνεις ένα παιδί που θα πεινάει· και δεν είναι διόλου σωστό να κάνεις ένα παιδί που θα είναι κοντό και ως εξ αυτού κομπλεξικό και δυστυχισμένο. Με άλλους λόγους, το υπό συζήτησιν επιχείρημα εισάγει την ευγονική, και όχι απλώς τη νόμιμη άμβλωση. Αν η κοινωνία δεχθεί τη λογική του επιχειρήματος, τότε πρέπει η όλη συζήτηση να τεθεί σε άλλη βάση.

Αν η κοινωνία υιοθετήσει μια λογική που θέτει στο δικαίωμα της ζωής προϋποθέσεις, τότε πώς μπορεί να περιορίσει τους όρους της μόνο στην αρχή κι όχι και στο τέλος; Πώς, δηλαδή, μπορεί να είναι νόμιμη η άμβλωση κι όχι και η ευθανασία; Και πώς είναι δυνατόν μια κοινωνία να νομιμοποιεί την άμβλωση και να καταργεί ως... απάνθρωπη την ποινή του θανάτου; Αυτές οι ασυνέπειες, οι κυριολεκτικώς ασυναρτησίες, συνιστούν εξαιρετικά έντονες διασπαστικές δυνάμεις και ναρκοθετούν το θεμέλιο των περί δικαίου αντιλήψεων της κοινωνίας: το εύλογον.

ΑΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΟΥΜΕ το άλλο επιχείρημα: «Η άμβλωση πρέπει να νομιμοποιηθεί για να μπορεί κάθε γυναίκα να χαίρεται τον έρωτα ελεύθερα». Κατ' αρχήν, όποιος ενδιαφέρεται ακόμα για εννοιολογική ακρίβεια, θα πρέπει να κάνει μια επείγουσα διόρθωση: το πράγματι ζητούμενο εδώ δεν είναι η ελευθερία, αλλά η απουσία συνεπειών. Αυτή η διόρθωση είναι απαραίτητη, διότι έτσι θα κρατήσουμε απόσταση από το οδυνηρό πια ερώτημα: τί είναι ελευθερία και ποιό είναι το θεμέλιο της ελευθερίας του έρωτα;...

Εν πάση περιπτώσει, κατά το επιχείρημα αυτό, το έμβρυο δεν έχει οντότητα μολονότι είναι ζωντανό. Το έμβρυο είναι μια δυσάρεστη συνέπεια της σεξουαλικής επαφής. Το έμβρυο δηλαδή είναι, ακριβώς το ίδιο με τα κόπρανα που ακολουθούν ένα εξαίσιο γεύμα; Γι' αυτό και η αφαίρεση της ζωής του δεν θεωρείται φόνος, αλλά είδος οδυνηράς κενώσεως;

Δεν θα συζητήσω τώρα το πόσο μια τέτοια αντιμετώπιση στηρίζεται στα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα. Εκείνο που με ενδιαφέρει είναι τούτο: το έμβρυο αντιμετωπίζεται ωσάν να μην έχει οντότητα. Πρόκειται, δηλαδή, για επιχείρημα που στηρίζεται εξ ολοκλήρου και αποκλειστικά στην υπόθεση ότι η ζωή δεν συνεπάγεται οπωσδήποτε ύπαρξη οντότητος! Έτσι, ο άνθρωπος μπορεί να ζει χωρίς οντότητα. Η οντότητα είναι κάτι που του απονέμεται από τρίτους, με κριτήρια όλως άσχετα προς την υπόσταση του. Θα συνιστούσα σ' όλους όσους σπεύδουν να δεχθούν αυτή τη θέση μεγάλη προσοχή: πρόκειται για παγίδα θανάτου, για την αντίληψη πάνω στην οποία στηρίζεται ο πιο κτηνώδης φασισμός, ο πιο αδυσώπητος ολοκληρωτισμός. Ελπίζω πως αυτό είναι ιδιαιτέρως προφανές και δεν χρειάζεται να το αναπτύξω.

ΑΛΛΑ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ δεν σταματά εδώ. Αν οι αμβλώσεις πρέπει να νομιμοποιηθούν για να μπορεί κάθε γυναίκα να απολαμβάνει τον έρωτα χωρίς δυσάρεστες συνέπειες, ερωτάται: πρόκειται να καταργηθούν και άλλες δυσάρεστες συνέπειες του έρωτα; Και η μέριμνα για την ανεμπόδιστη απόλαυση του έρωτα, θα περιορισθεί μόνο στις γυναίκες, ή θα επεκταθεί και στα αιτήματα του άνδρα;

Βεβαίως, εγείρονται και άλλα ερωτήματα. Είναι, άραγε, εφικτό το όραμα των σεξουαλικών σχέσεων χωρίς συνέπειες; Οι αμβλώσεις δεν έχουν συνέπειες —και μάλιστα εξαιρετικά δυσάρεστες; Και περαιτέρω: ποιες συνέπειες θέλουμε ν' αποφύγουμε; Θέλουμε ν' αποφύγουμε την κύηση; Αλλ' αυτή δεν εμποδίζει την σεξουαλική απόλαυση. Θέλουμε ν' αποφύγουμε τη μητρότητα; Αυτό μπορεί να λυθεί χωρίς φόνους, αν η πολιτεία κατοχυρώσει το δικαίωμα της μητέρας να αρνείται την ανατροφή του παιδιού της και να το αναλαμβάνει υποχρεωτικά ένας νηπιακός σταθμός. Θέλουμε ν' αποφύγουμε τα κοινωνικά σχόλια που συνοδεύουν την ανύπαντρη έγγυο; Αλλοίμονο, όμως, αν νομιμοποιηθεί ο φόνος για να σταματούν τα κουτσομπολιά.

Θέλουμε, μήπως, ν' αποφύγουμε τον συναισθηματικό δεσμό μητέρας-νεογέννητου; Αυτό, πράγματι, μόνο με άμβλωση το προλαβαίνουμε. Αλλά ας πούμε, λοιπόν, τα πράγματα με τ' όνομα τους: θέλουμε την άμβλωση για να εμποδίσουμε τη συναισθηματική σχέση μητέρας-παιδιού. Με άλλους λόγους, οι δυσάρεστες συνέπειες της σεξουαλικής σχέσεως είναι η δημιουργία συναισθήματος... Στη θέση ενός έρωτος με συναίσθημα, τοποθετείται ο κυριολεκτικώς, καννιβαλικός έρως!

ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ συνωθούνται και πιέζουν για μια διέξοδο, μιαν απάντηση. Μήπως αντί για τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων μπορούμε να πάρουμε άλλα μέτρα, πιο κοντινά προς το αίσθημα Δικαίου και Προνοίας; Μήπως χρειαζόμαστε ως κοινωνία ένα νέον ορισμό της ζωής και του θανάτου; Μήπως πρέπει να ενισχύσουμε την αλληλεγγύη, την ανθρωπιά μας, το βάθεμα μας και να επανεξετάσουμε την ερημιά που παριστάνει την προοδευτικότητα; Μήπως πρέπει να περιορίσουμε τη σημασία της μόδας και να ασκηθούμε λίγο στη διαχρονική θεώρηση του κόσμου και του εαυτού μας; Μήπως κάποια από τα προβλήματα μας θεραπεύονται με συνειδητοποιήσεις μάλλον, παρά με νομοθετήματα;

 

Category: /