Ι.Ν. Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου Πρεβέζης

Χρήστος Γιανναράς

Θετική γνώση και μεταφυσική

Υπάρχουν γνώσεις η επιστήμες που τις ονομάζουμε θετικές: Διεκδικούν τη θετικότητα, δηλαδή τη σιγουριά, το χαρακτήρα της αναμφισβήτητης βεβαιότητας. Κάθε άνθρωπος μπορεί να τις επαληθεύσει με την παρατήρηση, το πείραμα ή τον μαθηματικό λογισμό. Αναφέρονται στην πραγματικότητα του κόσμου που μας περιβάλλει, είναι γνώσεις ή επιστήμες της φυσικής πραγματικότη­τας.

Εξίσου θετικές εμφανίζονται και οι επιστήμες που ασχολούνται με το φαινόμενο του κοινωνικού βίου των ανθρώπων, την οργάνωση και λειτουργία του, ή με τις αξιόπιστες πληροφορίες για το παρελθόν — την Ιστορία του ανθρώπου. Και εδώ η γνώση είναι άμεσα και εμπει­ρικά επαληθεύσιμη, επομένως σίγουρη και υποχρεωτική για όλους.

Κατηγορία: /

Το πρόβλημα του Θεού

Αν διερωτηθούμε, πως άρχισαν οι άνθρωποι να μιλάνε για το Θεό, πως μπήκε στη ζωή τους αυτό το πρόβλημα, θα διαπιστώσουμε μάλλον τρεις βασικές αφετηρίες, τις σπουδαιότερες:

 

Κατηγορία: /

Η πίστη

Στη συνείδηση των περισσοτέρων ανυρωπων σήμερα η λέξη πίστη έχει ένα πολύ συγκεκριμένο περιεχόμενο: Σημαίνει την ανεξέταστη αποδοχή άρχων και αξιωμά­των, τη συγκατάθεση σε μια θεωρία ή διδαχή που παραμένει αναπόδεικτη. Πιστεύω σε κάτι, πάει να πει ότι το αποδέχομαι, έστω κι αν δεν το καταλαβαίνω. Σκύβω το κεφάλι και υποτάσσομαι σε μιαν αυθεντία, που δεν είναι πάντοτε θρησκευτική, αλλά μπορεί να είναι και ιδεολο­γική ή πολιτική. Συχνά κάτω από τον κοινό μανδύα της πίστης καλύπτονται εξίσου και η θρησκευτική αφοσίωση και η ιδεολογική πειθαρχία και η κομματική υποταγή. Έχει καθιερωθεί και ένα σύνθημα άγνωστης προέλευσης, που πολλοί το θεωρούν ως πεμπτουσία της μεταφυσικής, ενώ δεν είναι παρά η προϋπόθεση κάθε ολοκληρωτισμού: «Πίστευε και μη ερεύνα»!

Κατηγορία: /

Το κυρίως πρόβλημα και οι υπεκφυγές

Γράφει ο πάντοτε σημερινός και πάντοτε οικείος, σε πανανθρώπινη κλίμακα, Πασκάλ: «Δεν ξέρω ποιος με έβαλε στον κό­σμο, ούτε τι είναι ο κόσμος, ούτε τι είμαι ε­γώ ο ίδιος. Είμαι μέσα σε άγνοια τρομαχτική για το κάθε τι... Όταν λογαριάζω τη μικρή διάρκεια της ζωής μου σχεδόν να την εξαφανίζει η αιω­νιότητα η πριν από μένα και η μετά από μένα -"ως μνεία καταλύτου μονοήμερου παρώδευσε"-, τον μικρό χώρο που καταλαμβάνω αλλά και που βλέπω, (χώρο) αφανισμένο κι αυτόν μέ­σα στην απεραντοσύνη διαστημάτων δίχως πέ­ρατα που τα αγνοώ και με αγνοούν, τότε τρομά­ζω κι απορώ να με βλέπω εδώ και όχι εκεί, αφού δεν υπάρχει λόγος κανένας γιατί εδώ κι όχι εκεί, γιατί τώρα κι όχι άλλοτε. IIοιος με έβαλε σε αυ­τό το εδώ και σε αυτό το τώρα; Με ποιανού τη διαταγή και τη χειραγώγηση αυτός ο τόπος και αυτός ο χρόνος προορίστηκαν για μένα;

Κατηγορία: /

H σύγχυση γεννάει τερατωδίες

Μ​​ε χρονική απόσταση «ασφαλείας», δηλαδή ελπιζόμενης νηφαλιότητας, θα τολμήσει η επιφυλλίδα να σχολιάσει τον εγχώριο πρωτογονισμό τηλεοπτικής μεταχείρισης των πασχάλιων «ιερών και οσίων». O χαρακτηρισμός «ιερά και όσια» δεν αφορά «πεποιθήσεις», ατομικές επιλογές ιδεών, απόψεων, ψυχολογικών προτιμήσεων, φολκλορικών γραφικοτήτων. Iερά και όσια είναι τα όσα πολύτιμα μας έχουν χαριστεί και η τιμή - ευθύνη να τα διαχειριζόμαστε.

Κατηγορία: /

Σεισμός και μεταφυσική

Ο τρόμος της εμπειρίας του σεισμού διεγείρει μεταφυσικά ερωτήματα σε πιστούς και απίστους. Ο καταστροφικός σεισμός στη Λισσαβώνα, το 1755, θα έλεγε κανείς ότι σημάδεψε τον πνευματικό βίο της Ευρώπης: Κλόνισε εντυπωσιακά την ενθουσιώδη πίστη των Διαφωτιστών στη «φιλάνθρωπη ορθολογικότητα» της φύσης, που φιλοδοξούσαν να την προβάλλουν σαν υποκατάστατο της θείας πρόνοιας. Πώς να υποκαταστήσεις τη μεταφυσική αναφορά με την εμπιστοσύνη στη λογική της φύσης, όταν η φύση εμπεριέχει και τον παραλογισμό μιας αδυσώπητης καταστροφικότητας;

Κατηγορία: /

Τάνια και Όλγκα

Έξω είναι νύχτα, από το ποτάμι ανεβαίνει τσουχτερή δροσιά. Τα φώτα στην πόλη πολλά, μα οι δρόμοι έρημοι σχεδόν. Τί κά­νουν άραγε αυτές τις ώρες οι Μοσχοβίτες, πού να μαζεύεται η νεολαία, πώς να διασκεδάζει. Θα ρωτήσω την Τανιούσα, αύριο στις μιάμιση, στη γέφυρα του Μόσκβα.

Κατηγορία: /

Τι σημαίνει η Ανάσταση για έναν νέο σήμερα;

ΟΡΘΙΟ ΜΑΛΛΙ, ΚΟΚΚΑΛΩΜΕΝΟ, ΞΥΡΙΣΜΕΝΟΙ ΚΡΟΤΑΦΟΙ, μαύρο γυαλί, πρόσωπο δίχως βλέμμα. Μπουφάν κατάστιχτο μεταλλικές αιχμές, κολλητό παντελόνι. Τόπος συνάθροισης πάντοτε κάποια θύρα. Θύρα 7, θύρα 9, θύρα 14. Η θύρα μυρίζει αχνιστό αίμα, όμως η συνάθροιση εκεί «και τα μυαλά στο κάγκελο». Να χτυπηθούν με τη μάζωξη μιας άλλης θύρας, να χτυ­πηθούν για το τίποτα — μόνο για να δηλώσουν με πρά­ξη ότι κάθε θύρα ανοίγει στο κενό, είναι άνοιγμα στο τίποτα. Η ώρα του αγώνα μυσταγωγία. Αδιάφοροι για το θέαμα — δεν ενδιαφέρουν τα γκολ, ούτε περι­μένουν νίκη. Κοπαδιαστά, πιασμένοι από τους ώμους, χοροπηδούν πάνω στις κερκίδες χορεύοντας την από­γνωση. Η καταστροφή παραμονεύει να ξεχυθεί σαν πυρετός μέσα από αυτή τη λατρεία του κενού. Οι δηλωσίες της απόγνωσης θα ξεχυθούν στους δρόμους, τρό­μος και φόβος καταστροφής κάθε εξωραϊσμένης προ­θήκης των δικών μας φανταχτερών συμβάσεων.

Κατηγορία: /

Η αμαρτία: Υπαρκτική αποτυχία και αστοχία

1. Η πτώση από τη ζωή στην επιβίωση

Ό,τι ονομάζουμε ήθος του ανθρώπου είναι η αναφορά στην υπαρκτική περιπέτεια της ελευθερίας του: Το ήθος φανε­ρώνει αυτό που είναι κατ' αρχήν ο άνθρωπος ως εικόνα του Θεού, δηλαδή ως πρόσωπο, αλλά και αυτό που γίνεται οάνθρωπος μέσα από την περιπέτεια της ελευθερίας του — ύπαρξη αλλοτριωμένη ή «καθ' ομοίωσιν» του Θεού. Αυ­τή η θεώρηση του ήθους μας επιτρέπει να προσεγγίσουμε το πραγματικό περιεχόμενο (περιεχόμενο ζωής και υπαρκτικής εμπειρίας) που έδωσε στην αλήθεια της πτώσης και της αμαρτίας η ορθόδοξη εκκλησιαστική εμπειρία.

Κατηγορία: /

Το μεγαλειώδες και ανιδιοτελές Τίποτα

Σέβομαι τους φίλους μου (και τους μη φίλους) που έχουν απορρίψει το επίμοχθο άθλημα της μεταφυσικής αναζήτησης και προτιμά­νε τη δογματική πίστη στο «μεγαλειώδες και ανιδιοτελές Τίποτα». Όμως δεν μπορώ να συ­γκρατήσω την έκπληξη μου, κυρίως ως δάσκαλος, όταν οι ίδιοι θέλουν ταυτόχρονα να εμφα­νίζονται και μαχητικοί υπερασπιστές της Λογικής και μάλιστα της αρχαιοελληνικής!

Κατηγορία: /

Η χώρα των ζώντων

Θα ήθελα να σημειώσω κάποια συμπεράσματα από ένα πρόσφατο ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη. Δίχως απαιτήσεις αντικειμενικότητας, αφού τα συμπε­ράσματα μου είναι «προσωπικά», εμπειρίες μιας αναπόδεικτης βεβαιότητας. Και με διάθεση, που θέλω από την αρχή να την ομολογήσω «αποφατική», μια και η Πόλη παραμένει στη συνείδηση μου το «χαμένο κέντρο» του «νοητού τόπου» που είναι η Ελλάδα.

Κατηγορία: /

Εφήβων Ερωτήματα

 Ερώτ: Ποιός ο ρόλος της πίστης για τους νέους;

 

Για τον ρόλο της πίστης, τί να πώ; Δεν ορίζεται αυτός ο ρόλος, ανακαλύπτεται και γίνεται γνωστός μόνο εμπειρικά. Ποιός είναι ο ρόλος της μουσικής για τους νέους, ή της φιλίας, ή του έρωτα; Μόνο από τη γεύση των καρπών μπορούμε να αποτιμήσουμε αξίες. Η πίστη μπορεί να είναι μιά τυφλή στράτευση, μιά καταφυγή αδυναμίας. Μπορεί όμως να είναι και μιά ερωτική εμπιστοσύνη και αυτοπαράδοση, που δίνει νόημα στον καθημερινό βίο και μεταμορφώνει το παράλογο σε λόγο και το αδιέξοδο σε ελπίδα.

Κατηγορία: /

H «Mεγάλη Σύνοδος» ποιον αφορά;

ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ

Επιφυλλίδα 6/3/2016

Ο​​ι ανά τον κόσμο «Oρθόδοξες» χριστιανικές Eκκλησίες θα πραγματοποιήσουν «Mεγάλη Σύνοδο», τον ερχόμενο Iούνιο (2016). Στην Kρήτη, την ημέρα της Πεντηκοστής.

Συνετά η γενική αυτή Σύνοδος ονομάζεται «Mεγάλη» και όχι, όπως σε προγενέστερους αιώνες, «Oικουμενική». Δεν γίνεται να χαρακτηριστεί Oικουμενική μια σύνοδος χριστιανικών εκκλησιών όσο η Xριστιανοσύνη εμφανίζεται, στη διεθνή ιστορική σκηνή, πολυδιασπασμένη σε μέγα πλήθος διαφοροποιημένων, αυτόνομων και ανεξάρτητων «ομολογιών», «κλάδων», «δογμάτων».

Κατηγορία: /

Μηδενισμού τερατογενέσεις

Χρήστος Γιανναράς

Η εξάπλωση του Ισλάμ στον σημερινό κόσμο είναι έκπληξη, μαζί και αίνιγμα. Έκπληξη, για τη δυναμική της εξάπλωσης, την ταχύτητα και τις γεωγραφικές της διαστάσεις, την ικμάδα που εμφανίζει αυτή η θρησκεία στα πλαίσια ενός παγκοσμιοποιημένου πολιτισμού ριζικά αντιμεταφυσικού.

Κατηγορία: /

Λιμός επερχόμενος και η αδράνεια των συνειδήσεων

Χρήστος Γιανναρᾶς

Ἡ κρίση τῆς προφητείας εἶναι τὸ κεντρικὸ θέμα στὴν παροῦσα ὥρα. Ἡ ἑλλαδικὴ Ὀρθοδοξία παρουσιάζεται ξένη στὸ συγκεκριμένο ἱστορικὸ χρόνο, ἡ μεγάλη της ἀδυναμία εἶναι νὰ ἐνταχθεῖ ἱστορικά, νὰ ἑρμηνεύσει τὴν ἀπαίτηση τῆς Ἱστορίας στὴν παροῦσα στιγμή. Εἶναι αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ ἀπουσία τοῦ προφητικοῦ λόγου. Οὐσία τῆς προφητείας δὲν εἶναι ἡ προαγγελία τῶν γεγονότων ποὺ πρόκειται νὰ συμβοῦν, ἀλλὰ ἡ κατανόηση τῆς πορείας τῆς Ἱστορίας καὶ τοῦ συγκεκριμένου ἱστορικοῦ χρέους ποὺ συνδέεται μὲ τὴν κάθε στιγμή.

Κατηγορία: /