Επίσκοπος Trondheim Erik Varden:
«Τα μοναχικά Χριστούγεννα μπορεί να είναι ευλογία»
‘Η απομόνωση είναι απαραίτητη για την πνευματική ζωή’
– ακόμη και τα Χριστούγεννα!
Luke Coppen
Στον 21ο αιώνα, τα Χριστούγεννα είναι μια ημέρα αντιθέσεων. Σε ένα σπίτι, τα δώδεκα μέλη της οικογένειας θα στριμωχτούν γύρω από ένα τραπέζι με σκούφους του αγίου Βασίλη. Στη διπλανή πόρτα, μια μοναχική φιγούρα μπορεί να κάθεται μόνη της με ένα γεύμα μικροκυμάτων.
Η φιλανθρωπική οργάνωση Age U.K. εκτιμά ότι 1,4 εκατομμύρια άνθρωποι στη Βρετανία θα δειπνήσουν μόνοι τους την ημέρα των Χριστουγέννων. Η εικόνα είναι παρόμοια στις περισσότερες δυτικές χώρες.
Πολλά καθολικά Χριστουγεννιάτικα κηρύγματα απευθύνονται σε ανθρώπους που γιορτάζουν τη γιορτή σε ζεστά σπίτια φιλοξενώντας τα χαμογελαστά πεθερικά τους. Αλλά τι έχει να πει η Εκκλησία στους ανθρώπους των οποίων η χριστουγεννιάτικη εμπειρία είναι λιγότερο ευχάριστη;
To καθολικό site The Pillar ρώτησε τον Επίσκοπο Erik Varden, τον Νορβηγό συγγραφέα βιβλίων πνευματικής οικοδομής και Τραπιστή μοναχό.
Ο π. Erik Varden, ο 50χρονος Ιεράρχης του Trondheim και αποστολικός διαχειριστής του Tromsø, συζήτησε την στρατηγική αντιμετώπιση των μοναχικών Χριστουγέννων, τη χριστουγεννιάτικη «μεταστροφή» ενός αγίου και την αληθινή τέχνη του εορτασμού.
Ε. Πέρυσι, περίπου 19 εκατομμύρια Αμερικανοί -ένας στους 14 ενήλικες των ΗΠΑ- αναμενόταν να περάσουν τα Χριστούγεννα μόνοι τους. Έχετε κάποια συμβουλή για τους ανθρώπους που θα περάσουν τα Χριστούγεννα μόνοι τους φέτος;
Τα μοναχικά Χριστούγεννα μπορεί να είναι ευλογία. Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται τα Χριστούγεννα πως γίνονται χίλια κομμάτια, διχασμένοι ανάμεσα σε ραντεβού, ψώνια και δουλειές του σπιτιού, προσπαθώντας με αγωνία να δημιουργήσουν μια πολύ μυθιστορηματική χριστουγεννιάτικη «διάθεση».
Το να αγκαλιάσει κανείς την προοπτική των Χριστουγέννων μόνος του, τού προσφέρει την ευκαιρία να γιορτάσει τη γιορτή με περισυλλογή. Τις τελευταίες ημέρες της Advent, η Λειτουργία μας επιτρέπει να προσευχόμαστε, ξανά και ξανά, με τα λόγια: «Έλα, Κύριε Ιησού!»-«Veni, veni, Emmanuel…». Αλλά ποιος είναι εκεί για να τον υποδεχτεί πραγματικά, αν όλοι έχουν το μυαλό τους κυρίως στη γέμιση της γαλοπούλας;
Τα μοναχικά άτομα θα μπορούσαν, λοιπόν, να μετατρέψουν αυτό που μοιάζει με καταδίκη σε προνομιακή επιλογή, προσφέροντας το σπίτι τους και την καρδιά τους ως ένα προσεκτικό, καλά προετοιμασμένο πανδοχείο, στο οποίο ο Λόγος θα γίνει ευπρόσδεκτος με αγάπη και ευαισθησία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να έχουν ένα ωραίο γεύμα, να ακούσουν τα κάλαντα στο ραδιόφωνο και ίσως να κάνουν μια βόλτα γύρω από το τετράγωνο μετά τη Λειτουργία, προσευχόμενοι για τους γείτονες, χαίροντας με όσους χαίρονται, και επικαλούμενοι το έλεος του Θεού για όσους βρίσκονται σε κίνδυνο και ανάγκη -γιατί θα υπάρχουν και αυτοί.
Αυτό το τελευταίο σημείο με κάνει να θέλω να εξετάσω με μια εντελώς άλλη προοπτική την ερώτησή σας. Μήπως, στην πραγματικότητα, «πρέπει» να περάσω τα Χριστούγεννα μόνος μου; Δεν υπάρχει κάποιος που θα μπορούσα να καλέσω ή που θα μπορούσα να επισκεφθώ;
Δεν είναι γραμμένο στις Πλάκες του Μωυσή ότι πρέπει να γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα με συγγενείς. Αν δεν έχουμε κανέναν, ή αν έχουμε αποξενωθεί από αυτούς που έχουμε, αυτό δεν σημαίνει ότι είμαστε μόνοι μας στον κόσμο. Γιατί να μην προσκαλέσω και την μοναξιά κάποιου άλλου στη δική μου; Ίσως έτσι να ανακαλύψουμε μια επικοινωνία απροσδόκητης χαράς! Ο Λόγος που έλαβε σάρκα μπορεί να είναι παρών και σε αυτό το σενάριο.
Ε. Τι θα λέγατε σε κάποιον που δεν μπορεί καν να βγει από το σπίτι του αυτά τα Χριστούγεννα;
Θα τους συμβούλευα να το αντιμετωπίσουν με τον τρόπο των μοναχών, δηλαδή: να καταρτίσουν ένα χρονοδιάγραμμα!
Αν κάτσω και λέω στον εαυτό μου: «Θα είμαι ολομόναχος όλη την παραμονή και την ημέρα των Χριστουγέννων», αυτές οι 36 ώρες θα μου φανούν ατελείωτες. Αντίθετα, αν πω στον εαυτό μου: «ΟΚ! Θα ξεκινήσω με τα κάλαντα από το ραδιόφωνο ή το internet. Θα ετοιμάσω το δείπνο μου. Θα τηλεφωνήσω στη θεία Σούζαν και μετά θα περάσω μισή ώρα μελετώντας το Ευαγγέλιο των Χριστουγέννων. Θα διαβάσω μια χριστουγεννιάτικη ιστορία της Selma Lagerlöf· μετά θα παρακολουθήσω τη Λειτουργία στο διαδίκτυο». Και ούτω καθεξής. Καταλαβαίνετε τι θέλω να πω.
Αυτό που έχει σημασία δεν είναι να καταστρώσουμε κάποιο απόλυτο και δικτατορικό σχέδιο, αλλά να γεμίσουμε τη μέρα με σκοπό, ενώ παράλληλα να αναρωτιόμαστε: Υπάρχει ίσως κάτι που μπορώ να κάνω για κάποιον άλλο;
Τα Χριστούγεννα, όλοι έχουμε την τάση να γυρίζουμε πίσω στην παιδική μας ηλικία, περιμένοντας από τους άλλους να γεμίσουν τις χριστουγεννιάτικες κάλτσες μας με δώρα, να μας πλημμυρίσουν με στοργή, να μας αγκαλιάσουν. Υπάρχει κάτι υπέροχο σε αυτές τις προσδοκίες· μπορεί επίσης όμως να υπάρχει και κάτι αξιολύπητο.
Θυμάστε την περιγραφή των Χριστουγέννων του 1886 στην «Ιστορία μιας ψυχής» της Τερέζας του Λιζιέ; Περιγράφει το περιστατικό που η ίδια, αυτή η ασύγκριτη διδάσκαλος της Εκκλησίας, θα αναφερόταν αργότερα ως την «μεταστροφή» της.
Η οικογένεια είχε μόλις επιστρέψει από τη μεταμεσονύκτια Λειτουργία. Ήταν η ώρα για τα δώρα, για τις προβλεπόμενες διαδικασίες της προσδοκώμενης απόλαυσης. Η Θηρεσία ήταν 13 ετών. Πήγαινε πάνω προς το δωμάτιο της, όταν άκουσε τον πατέρα της, έναν κουρασμένο πια χήρο, να λέει: «Όλα αυτά τα παιδιαρίσματα! Ελπίζω να είναι η τελευταία χρονιά που τα κάνουμε αυτά».
Η Θηρεσία ένιωσε την θλίψη να της σφίγγει την καρδιά, σαν να την είχε πετάξει ο πατέρας της, ταλαιπωρημένος από τον εκνευρισμό, έξω από την ίδια την παιδική της ηλικία. Η αδελφή της Céline, που γνώριζε τι συνέβαινε, περίμενε μια δακρύβρεχτη σκηνή. Αλλά η σκηνή δεν συνέβη ποτέ.
Η Θηρεσία συνειδητοποίησε, με υπερφυσική οξυδέρκεια, ότι δεν βρισκόταν στο επίκεντρο των γεγονότων· ότι είχε έρθει η ώρα να πάψουν να της κάνουν τα χατίρια, αλλά να γίνει αυτή η παρηγοριά για τους άλλους. Κατάπιε τη θλίψη της, όχι σαν να ήταν δηλητήριο, αλλά σαν να ήταν η τελευταία μπουκιά από ένα πιάτο που είχε από καιρό τελειώσει και είχε ήδη κιόλας χωνέψει, και κατόπιν ήρθε κοντά στην οικογένεια της ακτινοβολώντας, προκαλώντας χαρά στους άλλους, κάνοντας τον πατέρα της να γελάει.
Αργότερα έγραψε: «Αυτή τη νύχτα της Χάρης, άρχισε η τρίτη περίοδος της ζωής μου – η πιο όμορφη από όλες, η πιο γεμάτη με την Ουράνια Χάρη. […] Ο ίδιος ο Κύριός μας πήρε το δίχτυ, το έριξε και το έβγαλε γεμάτο ψάρια. Με έκανε ψαρά των ανθρώπων. Η αγάπη και το πνεύμα της αυτοθυσίας με κατέλαβαν, και από τότε ήμουν απόλυτα ευτυχισμένη».
Ο Κύριος μπορεί να μας προσκαλέσει σε μια τέτοια Χάρη αυτά τα Χριστούγεννα, αν Τον αφήσουμε…
Ε. Είναι η μοναξιά κακή για την πνευματική σας υγεία; Εξάλλου, πολλοί άγιοι φαίνεται ότι απολάμβαναν την απομόνωση.
Α. Η αγγλική γλώσσα κάνει την πολύ χρήσιμη σημασιολογική διάκριση μεταξύ μοναξιάς και απομόνωσης. Η μοναξιά είναι μια αρνητική κατάσταση, κατά την οποία αισθάνομαι ότι στερούμαι τη συντροφιά που θέλω, και που ίσως λαχταρώ διακαώς. Η απομόνωση, εν τω μεταξύ από την άλλη, είναι μια κατάσταση μοναχικότητας, που μου επιτρέπει να αγγίξω τα βάθη αυτού που είμαι, προκειμένου, ενδεχομένως, εκεί να ανακαλύψω μια απήχηση του Λόγου, κατ’ εικόνα του οποίου δημιουργήθηκα, ο οποίος επιθυμεί να πάρει σάρκα μέσα μου, έλκοντάς με στην ειρηνική ζωή της ευλογημένης Τριάδος, που είναι η κοινωνία.
Ένας βαθμός απομόνωσης είναι απαραίτητος για την πνευματική ζωή. Μπορεί να καλλιεργηθεί ακόμη και με παρέα. Όπως είναι δυνατόν ακόμα και όταν βρίσκεσαι μέσα σε ένα πλήθος, σε ένα πολύβουο πάρτι, και να αισθάνεσαι οδυνηρά μόνος. Για να ωριμάσουμε ως άνθρωποι και ως χριστιανοί, (όποια και αν είναι η κατάσταση της ζωής μας), πρέπει να καλλιεργήσουμε την ικανότητα για απομόνωση. Καθώς ωριμάζουμε, μπορεί να διαπιστώσουμε ότι έχει μεταμορφωτικές δυνατότητες.
Μπορεί μια φαινομενικά επιβεβλημένη μοναξιά να γίνει μια προαιρετική απομόνωση; Ενδεχομένως, ναι. Αν απελευθερωθούμε από την πικρία· αν αρνηθούμε να φυλακίσουμε τον εαυτό μας στην αυτολύπηση· αν πούμε «Ναι!» σε αυτό που συμβαίνει εδώ και τώρα και καλέσουμε τον Θεό από εκεί που βρίσκεται Αυτός, αντί να σκεφτόμαστε ότι πρέπει πρώτα να φτάσουμε σε κάποιο άλλο μέρος, ή κάποια άλλη κατάσταση του νου.
Ε. Υπάρχει κάτι που μπορεί να κάνει η Εκκλησία -τα Χριστούγεννα και άλλες περιόδους- για να προσεγγίσει τον αυξανόμενο αριθμό των ανθρώπων που ζουν μόνοι τους;
Α. Κρατήστε τα μάτια και τα αυτιά σας ανοιχτά· παρατηρήστε ποιος είναι μόνος κλεισμένος στο σπίτι, και στη συνέχεια τηλεφωνήστε του – ή επισκεφθείτε τον· οργανώστε συγκεντρώσεις και γεύματα στα οποία όλοι είναι καλεσμένοι· αναπτύξτε καλές διαδικτυακές προτάσεις για υπηρεσίες streaming, ωφέλιμο αναγνωστικό υλικό και συνδέσμους προς καλές πηγές εκπαίδευσης και εσωτερικής καλλιέργειας.
Βασικά, πρόκειται για μια μετάλλαξη από το ερώτημα «Τι εύχομαι και χρειάζομαι αυτά τα Χριστούγεννα;» στο ερώτημα «Πού με χρειάζονται;».
Ε. Υπάρχουν πάρα πολλά ασκητικά εγχειρίδια που προσφέρουν ακριβείς οδηγίες για το πώς να προσευχόμαστε και να τιθασεύουμε τις αισθήσεις μας. Όταν πρόκειται για τα Χριστούγεννα, η Εκκλησία μας ενθαρρύνει να γιορτάζουμε για 12 ημέρες. Τι σημαίνει πραγματικά να γιορτάζουμε; Και είναι δυνατόν να το κάνουμε μόνοι μας;
Α. Όταν η Εκκλησία μας προτρέπει να γιορτάσουμε και να ευφρανθούμε, δεν μας λέει απλώς να κολλήσουμε ένα χαμόγελο στο πρόσωπό μας και να φάμε τεράστια, δύσπεπτα γεύματα. Επιβεβαιώνει ότι η βαθύτερη αλήθεια του ανθρώπου είναι η χαρά. Τα Χριστούγεννα διακηρύσσει, ότι ο Θεός μπήκε στη φύση μας, πήρε τη σάρκα μας, για να ανοίξει το δρόμο για αυτή τη χαρά, επιτρέποντάς της να κυκλοφορεί ελεύθερα, απομακρύνοντας τα εμπόδια.
Το να μάθουμε να γιορτάζουμε με σωστό τρόπο σημαίνει να ρωτάμε: «Τι στη ζωή μου στέκεται εμπόδιο στη χαρά;». Στη συνέχεια, να δούμε τι μπορεί να γίνει γι’ αυτό.
Η χαρά είναι από τη φύση της εκστατική, κάτι που σημαίνει, πολύ απλά, ότι μας βγάζει από τον εαυτό μας. Αυτή η επανάσταση μπορεί να επιτευχθεί σε κάθε περίσταση. Το Ευαγγέλιο των Χριστουγέννων είναι γεμάτο από ανθρώπους που νομίζουν ότι είναι μόνοι τους, και στη συνέχεια συνειδητοποιούν ότι δεν είναι! Ο Εμμανουήλ, ο Θεός-μαζί-μας, είναι εκεί, είναι μαζί τους. Είναι μαζί με τους βοσκούς στο χωράφι· είναι μαζί με τη Μαρία και τον Ιωσήφ· είναι μαζί με την Άννα στο Ναό – είναι μαζί με όλους αυτούς τους αγαπημένους ανθρώπους που εμφανίζονται στις χριστουγεννιάτικες κάρτες μας. Αυτό που αντιπροσωπεύουν δεν είναι παραμύθι. Αντιπροσωπεύουν την αξιοπιστία των θεϊκών υποσχέσεων.
Αν εγκαταλείψουμε την προσδοκία των προκαθορισμένων συναισθημάτων και αντ’ αυτού αφεθούμε σε αυτές τις υποσχέσεις, τις υποσχέσεις ενός αξιόπιστου Θεού που εξ ορισμού κάνει τα πάντα καινούργια, τα Χριστούγεννα θα μπορούσαν να είναι για μας, όπως ήταν κάποτε για τη Θηρεσία, η αρχή μιας νέας εποχής, μιας εποχής ελευθερίας, μιας εποχής της εισόδου της αγάπης στη ζωή μας.
Θεματολογικές ετικέτες