Μπροστά στη σιωπή του Θεού

Βρίσκοντας και στην Πόρτα το Κλειδί.

Σε περιόδους δοκιμασίας, όταν ο Θεός είναι σιωπηλός, πώς μπορούμε να βρούμε το κλειδί στην πόρτα του εσωτερικού μας ιερού;

Η απάντηση βρίσκεται πρώτα και κύρια στη δική μας σιωπή, εκεί όπου ο Θεός μας περιμένει χωρίς «ηχορύπανση» .

Παρά την παρηγορητική ατμόσφαιρα του Πάσχα, πολλά μυαλά ανησυχούν για τις αναταραχές ενός κόσμου που έχει τρελαθεί και αγωνίζονται να κατανοήσουν την παρουσία του Θεού μέσα σε αυτό που φαίνεται εντελώς χαοτικό. Σίγουρα, τίποτα δεν είναι πραγματικά καινούργιο κάτω από τον ήλιο όσον αφορά την ανθρώπινη βία, αλλά αυτή η παρατήρηση συχνά δεν είναι αρκετή για να μας κάνει να το «αποδεχτούμε». Ακόμα και οι πιστοί μερικές φορές καταλαμβάνονται από αμφιβολίες και επικρίνουν έναν Θεό που φαίνεται σιωπηλός, απών ή αδιάφορος. Πώς, πράγματι, μπορούμε να πείσουμε μια ψυχή που βρίσκεται σε δυστυχία ή σε επανάσταση; Αποστολή αδύνατη, γιατί κάθε άτομο είναι πλήρως υπεύθυνο για τη δική του αναζήτηση, όπως θυμόμαστε από τον Ιώβ στον σωρό της κοπριάς του, όσο ο Ιώβ, ήταν σαστισμένος και εξίσου πολιορκημένος από τις συμβουλές φίλων που χύνουν ξίδι στις πληγές ενώ προσποιούνται ότι θέλουν το καλύτερο!

Ψευδείς Παρηγοριές

Τα φθηνά λόγια παρηγοριάς αφθονούν και είναι σοφό να κρατάμε αποστάσεις. Ο Léon Bloy ορθώς επισημαίνει: «Η θρησκεία είναι τόσο παρηγορητική!» Αυτή η δήλωση συνήθως προφέρεται ή ψιθυρίζεται από ανθρώπους που δεν έχουν ανάγκη από παρηγοριά! Υπονοεί ότι κάποιος έχει αρκετή θρησκεία για να μην μοιάζει με εκείνους τους τελώνες που νηστεύουν με θλίψη από τη μία άκρη του χρόνου μέχρι την άλλη, ενώ άλλοι απολαμβάνουν συνεχώς εξαιρετικά γεύματα με καθαρή συνείδηση! Δεν οφείλουμε τίποτα στους ανθρώπους που πεθαίνουν από φτώχεια, αφού έχουν τη θρησκεία για να τους παρηγορεί. Εξαρτάται αποκλειστικά από αυτούς να φάνε το ψωμί τους με ευχαρίστηση ή ακόμα και να χαίρονται που δεν τρώνε απολύτως τίποτα. Τα άδεια στομάχια είναι εξαιρετικά τύμπανα για την εκπαίδευση των άθλιων στην αναζήτησή τους για τον Παράδεισο! Κρίμα γι’ αυτούς αν δεν καταλαβαίνουν την ευτυχία τους.!

Υπό αυτές τις συνθήκες, πράγματι, γιατί να παραπονιόμαστε; Πώς θα μπορούσε κανείς να έχει το θράσος να απαιτεί, αν όχι απαντήσεις, τουλάχιστον λίγα λόγια ως ηχώ σε απεγνωσμένες κραυγές!; Το να προσφέρει κανείς εύκολες και ανέξοδες παρηγοριές σε κάποιον, που υποφέρει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, του κάνει κακό.

Μην φοβάστε.

Πρέπει συχνά να προσεγγίζει κανείς τη φαινομενική σιωπή του Θεού με τη δική του σιωπή, τη σιωπή της προσευχής και τη σιωπή που συνοδεύει αυτόν που βρίσκεται στη δίνη του βασανισμού. Τα λόγια και ο λόγος είναι δυνατά, φυσικά, αλλά πάντα με λεπτότητα, και διακριτικότητα. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η υπερπληθώρα τύπων, δηλώσεων, φημών και πληροφοριών – αληθινών ή ψευδών – είναι αποπροσανατολιστική και ζαλιστική. Μια ισορροπημένη προσέγγιση είναι ωφέλιμη. Ο Léon Bloy δήλωσε εύστοχα: «Το Άπειρο βρίσκεται στο τέλος του διαδρόμου, το κλειδί είναι στην πόρτα». Αυτή είναι μια σοφή πρόσκληση να σταματήσουν όλες οι στρεβλώσεις και να βρουν, ενάντια σε όλες τις πιθανότητες, μια λογική και ανθρώπινη απάντηση στην ερήμωση που μπορεί να κατακλύζει την ψυχή.

Αυτό το κλειδί στην πόρτα είναι διαθέσιμο σε όλους, αρκεί να αφιερώσουν τον χρόνο και το ρίσκο να περπατήσουν μέχρι το τέλος του διαδρόμου. Είναι η γκαρνταρόμπα του Digory Kirke που παρέχει πρόσβαση στο Βασίλειο της Νάρνια (Τα Χρονικά της Νάρνια, C.S. Lewis). Μόλις βρεθεί το άνοιγμα, δεν πρέπει να φοβάται κανείς να γυρίσει τη λαβή και να μπει στο άγνωστο. Αυτή η διαδικασία εξαρτάται από τον καθένα ξεχωριστά και κανείς δεν μπορεί να μας αντικαταστήσει, παρά την απαραίτητη ενθάρρυνση. Κανείς σήμερα δεν μπορεί ειλικρινά να ισχυριστεί ότι δεν γνωρίζει την ύπαρξη αυτής της πόρτας ή ότι δεν ξέρει πού να τη βρει. Αλλά πρώτα, πρέπει να ξεπεράσουμε την τεμπελιά ή την αδιαφορία μας, τη δειλία ή την έλλειψη γούστου μας.

Οι συνθήκες της ανακάλυψης

Δεν υπάρχει προκαθορισμένο μονοπάτι για να φτάσουμε σε αυτή την Πόρτα και σε αυτό το Κλειδί. Οι επαγγελματίες οδηγοί και οι πνευματικοί οργανωτές δεν βοηθούν ιδιαίτερα, επειδή, σε κάθε περίπτωση, η πόρτα είναι στενή και κάθε άτομο πρέπει να περάσει από αυτήν απογυμνώνοντας τον εαυτό του, μια προϋπόθεση για γνήσια παρηγοριά. Η αναζήτηση και η αναμονή μπορεί να είναι μεγάλες, να μοιάζουν υπερβολικές, αλλά επειδή ανήκουν μόνο σε αυτόν που είναι το υποκείμενο και το αντικείμενό τους, και σε κανέναν άλλο, είναι πράγματι οι προϋποθέσεις για μια ανακάλυψη που στη συνέχεια εκπληρώνεται. Αυτό είναι και το θέμα του ποιήματος της Simone Weil «Η Πόρτα».

«Περιμένοντας και υποφέροντας, να ‘μαστε μπροστά στην πόρτα.

Αν χρειαστεί, θα σπάσουμε αυτή την πόρτα με τα χτυπήματά μας.

Πιέζουμε και σπρώχνουμε, αλλά το φράγμα είναι πολύ ισχυρό.

Πρέπει να μαραζώνουμε, να περιμένουμε και να κοιτάμε μάταια.

Κοιτάζουμε την πόρτα. είναι κλειστή, ακλόνητη. Καρφώνουμε τα μάτια μας πάνω της. Κλαίμε από ταλαιπωρία.

Την βλέπουμε ακόμα. το βάρος του χρόνου μας συνθλίβει.

Η πόρτα είναι μπροστά μας. τί καλό μας κάνει να επιθυμούμε;

Είναι καλύτερα να φύγουμε, εγκαταλείποντας την ελπίδα. Δεν θα μπούμε ποτέ.

Έχουμε κουραστεί να το βλέπουμε…

Η πόρτα, καθώς άνοιξε, άφησε να περάσει από αυτή τη σιωπή.

Ούτε οπωρώνες ούτε λουλούδια εμφανίστηκαν.

Μόνο ο απέραντος χώρος όπου κατοικεί το κενό και το φως.

Ήταν ξαφνικά παρών παντού, γέμισε την καρδιά,

Και έπλυνε τα μάτια που σχεδόν τυφλωθήκαν από τη σκόνη».

Γνωρίζοντας πώς να παραμείνουμε σε ηρεμία

Η περιβάλλουσα σιωπή, τρόπαιο αυτής της ακούραστης και επώδυνης αναζήτησης, δεν είναι τότε αυτή που προκαλεί αγωνία, όπως όταν ο Μπλεζ Πασκάλ μας εμπιστεύεται: «Η αιώνια σιωπή αυτών των άπειρων χώρων με τρομάζει» (Pensées). Αυτός είναι που μας καταπραΰνει και μπορεί να μας γεμίσει, αρκεί να εφαρμόσουμε τα μέσα που επιτρέπουν την άφιξή του και την υποδοχή του. Ο Πασκάλ εδώ τονίζει το εμπόδιο που μας εμποδίζει να πλησιάσουμε την πόρτα και να γυρίσουμε το κλειδί: «Όλα τα προβλήματα της ανθρωπότητας πηγάζουν από μία μόνο πηγή: την αδυναμία μας να παραμείνουμε ήσυχα σε ένα δωμάτιο». Είναι καλό να επιστρέφουμε στον εσωτερικό μας θάλαμο για να ανακαλύψουμε εκεί, όχι μια φυσική επιθυμία για τον Θεό, αλλά μια λαχτάρα για τον Θεό, αξιοθαύμαστα συντονισμένη με τη φύση μας.

Ο Ηγούμενος Guillaume de Tanoüarn γράφει εύστοχα για αυτό το θέμα: «Αρκεί να ανοίξουμε την πόρτα και να παραμείνουμε στο δωμάτιο όπου ο Θεός μας περιμένει χωρίς να ακούσουμε λόγια, Σιωπηλά!» (Η Σιωπή του Θεού). Τίποτα δεν μπορεί να κερδηθεί γρήγορα, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις. Η δοκιμασία είναι μακρά και δεν πρόκειται για πρόταση «μεθόδων» που θα αρκούσαν για να βιώσουμε ξαφνικά την αγάπη του Θεού και να Τον αγαπήσουμε.

Πόσοι άνθρωποι υποφέρουν επειδή δεν πιστεύουν στον Θεό παρά την επιθυμία τους να νιώσουν την παρουσία Του… Μπορούν να δοκιμάσουν όλα τα φάρμακα που προσφέρονται εδώ και αιώνες από ιεροκήρυκες ή πνευματικούς, κι όμως παραμένουν ασυγκίνητοι, όχι από κακή θέληση, αλλά επειδή το κλειδί δεν γυρίζει μαγικά στην κλειδαριά. Το λάδι των ημερών υπομονής και της εμπιστοσύνης στην προσδοκία, θα κάνει τη μαγεία του, λιπαίνοντας καθημερινά τον μηχανισμό που τελικά θα υποχωρήσει, απαλά, αθόρυβα, χωρίς φανφάρα.

Το Απαραίτητο Βήμα

Παρόλο που ο Λόγος έγινε σάρκα και μας άφησε καρποφόρες διδασκαλίες, τα λόγια Του πάντα πηγάζουν από μια εσωτερική σιωπή που προέρχεται από τον Πατέρα. Ο Julien Green σημειώνει ότι «η γλώσσα του Θεού είναι η σιωπή. Μπορεί να είναι εκκωφαντική, αλλά αναγνωρίζουμε τη φωνή Του σε αυτήν. Δεν διαφωνούμε με αυτή τη φωνή» (Journal, 1942). Αυτή η σιωπή δεν είναι ο «τρομερός και σαγηνευτικός χώρος» για τον οποίο παραπονιέται ο Charles Baudelaire (Les Fleurs du Mal, “Le Gouffre” = Τα άνθη του κακού – «Χάσμα»). Η σιωπή προηγείται της ομιλίας και είναι η κούνια της. Είναι το απαραίτητο πέρασμα. Κάθε άτομο στέκεται μπροστά στην πόρτα. Μπορεί να την ανακαλύψει μόνο σε αυτή τη σιωπή, και μόνο αυτός μπορεί να αποφασίσει να γυρίσει το κλειδί. «Η σιωπή μας δεν είναι κενότητα και θάνατος. Αντίθετα, πρέπει να μας πλησιάσει και να μας φέρει πιο κοντά στην πληρότητα της ζωής. Ο πόνος σας είναι καλός. τιμήστε τον. Μιλάει στον Θεό – πολύ καλύτερα από τα λόγια – για την ανάγκη της ψυχής σας γι’ Αυτόν», συμβουλεύει ο Dom Augustin Guillerand στην Καρθουσιανή Σιωπή του. Η σιωπή αναγγέλλει το μυστήριο και αποκαλύπτει το νόημά του. Είθε κάθε ψυχή, μέσα στις δοκιμασίες και το σκοτάδι της, να περάσει μέσα από τη σιωπή για να ανοίξει την πόρτα γυρίζοντας το κλειδί, ώστε να γεμίσει με το φως του Πάσχα!!