Ημερολόγιο C.S.Lewis

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

22 Νοεμβρίου

Το κάλεσμα να μπούμε επιτέλους μέσα

Ίσως να φαίνεται κάπως πρόχειρο να περιγράφουμε τη δόξα ως το γεγονός ότι μας «πρόσεξε» ο Θεός. Όμως αυτό περίπου λέει η Καινή Διαθήκη. Ο απόστολος Παύλος υπόσχεται σε εκείνους που αγαπούν τον Θεό όχι, όπως θα περιμέναμε, ότι θα Τον γνωρίσουν, αλλά ότι Αυτός θα τους γνωρίσει (Α’ Κορ. 8,3). Είναι μια παράξενη υπόσχεση. Ο Θεός δεν γνωρίζει τα πάντα ανά πάσα στιγμή; Κι όμως αντηχεί τρομακτικά και σε ένα άλλο χωρίο της Καινής Διαθήκης. Εκεί έχουμε την προειδοποίηση ότι μπορεί οποιοσδήποτε από εμάς όταν σταθεί επιτέλους μπροστά στο πρόσωπο του Θεού να ακούσει τα φρικτά λόγια: «ποτέ δε σε ήξερα· φύγε μακριά μου». Κατά μία έννοια, τόσο σκοτεινή για τον νου όσο και φρικτά επώδυνη για το συναίσθημα, μπορεί να εξοριστούμε από την παρουσία Εκείνου που είναι πανταχού παρών και να διαγραφούμε από τη γνώση Εκείνου που γνωρίζει τα πάντα. Μπορεί να απομείνουμε εντελώς και απολύτως έξω — αποδιωγμένοι, εξόριστοι, αποξενωμένοι, οριστικά και απερίγραπτα αγνοημένοι. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να βρούμε κάλεσμα, καλωσόρισμα, αποδοχή, αναγνώριση. Κάθε μέρα περπατάμε στην κόψη του ξυραφιού ανάμεσα σε αυτές τις δύο απίστευτες δυνατότητες. Προφανώς λοιπόν η νοσταλγία που νιώθουμε σε όλη μας τη ζωή, ο πόθος μας να επανενωθούμε με κάτι μέσα στο σύμπαν από το οποίο τώρα νιώθουμε αποκομμένοι, να περάσουμε κάποια πόρτα που πάντοτε τη βλέπαμε από την έξω μεριά, δεν είναι απλώς μια νευρωτική φαντασίωση, αλλά ο πιο αληθινός δείκτης της πραγματικής μας κατάστασης. Και το κάλεσμα να μπούμε επιτέλους μέσα θα ήταν δόξα και τιμή μεγαλύτερη από όλα τα προσόντα μας και επιπλέον η γιατρειά εκείνου του παλιού πόνου.

— από το «Το βάρος της δόξας» (Το βάρος της δόξας)

Το 1963 ο Λιούις πεθαίνει στις 5:30 μ.μ. στο σπίτι του, το The Kilns, μία εβδομάδα πριν να κλείσει τα εξήντα πέντε. Είναι θαμμένος στην αυλή της εκκλησίας της Αγίας Τριάδας στο Headington Quarry, στην Οξφόρδη.

23 Νοεμβρίου

Είναι κακό να θέλουμε τον ουρανό;

Σήμερα ντρεπόμαστε πολύ ακόμη και ν’ αναφέρουμε τον ουρανό. Φοβόμαστε τον εμπαιγμό της ειρωνείας: «η πίτα είναι στον ουρανό», και το να μας πουν ότι προσπαθούμε να «ξεφύγουμε» από το καθήκον να δημιουργήσουμε έναν ευτυχισμένο κόσμο εδώ και τώρα, και ότι γι’ αυτό ονειρευόμαστε έναν ευτυχισμένο κόσμο κάπου αλλού. Όμως, ή υπάρχει «μια πίτα στον ουρανό» ή δεν υπάρχει. Αν δεν υπάρχει, τότε ο Χριστιανισμός είναι ψεύτικος, αφού με το δόγμα αυτό έχει υφανθεί όλο το ένδυμά του. Αν υπάρχει, τότε αυτή η αλήθεια, όπως κάθε άλλη, πρέπει να συζητηθεί, αν είναι χρήσιμη ή όχι, σε πολιτικές συγκεντρώσεις. Από την άλλη, φοβόμαστε ότι ο ουρανός είναι μια δωροδοκία, κι αν τον κάνουμε στόχο μας, δε θα είμαστε ανιδιοτελείς. Δεν είναι όμως έτσι. Ο ουρανός δεν προσφέρει τίποτα που επιθυμεί μια «μισθωτή» ψυχή. Είναι ασφαλές να πούμε ότι οι καθαροί στην καρδιά θα δουν τον Θεό, γιατί μόνο οι καθαροί στην καρδιά το επιθυμούν. Υπάρχουν ανταμοιβές που δε λερώνουν τα κίνητρα. Η αγάπη ενός άνδρα για μια γυναίκα δεν είναι ιδιοτελής επειδή θέλει να την παντρευτεί, ούτε η αγάπη του για την ποίηση επειδή θέλει να τη διαβάζει, ούτε η αγάπη του για την άσκηση λιγότερο ανιδιοτελής επειδή θέλει να τρέχει, να πηδάει και να περπατάει. Η αγάπη, εξ ορισμού, επιδιώκει να χαίρεται το αντικείμενό της.

— από Το Πρόβλημα του Πόνου 

σσ.167-168

24 Νοεμβρίου

Σημάδεψε τον ουρανό

Η ελπίδα είναι μία από τις θεολογικές αρετές. Αυτό σημαίνει ότι μια συνεχής ενατένιση του κόσμου της αιωνιότητας δεν αποτελεί (όπως πιστεύουν κάποιοι στις μέρες μας) μια μορφή φυγής ή ευσεβούς πόθου, αλλά, αντίθετα, ένα από τα πράγματα που υποτίθεται ότι πρέπει να κάνει ένας χριστιανός. Δε σημαίνει ότι πρέπει ν’ αφήσουμε τον παρόντα κόσμο ως έχει. Αν μελετήσεις την ιστορία, θα διαπιστώσεις ότι οι χριστιανοί που δημιούργησαν το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού κόσμου ήταν εκείνοι ακριβώς που σκέφτονταν τον επόμενο. Οι ίδιοι οι Απόστολοι που πυροδότησαν τη μεταστροφή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, οι μεγάλοι άνδρες που οικοδόμησαν το μεσαιωνικό πολιτισμό, οι Άγγλοι Ευαγγελικοί που έβαλαν τέλος στο δουλεμπόριο, όλοι τους άφησαν τα ίχνη τους πάνω στη γη, ακριβώς επειδή η σκέψη τους ήταν στραμμένη στον ουρανό. Από τότε ακριβώς που οι χριστιανοί έπαψαν σε μεγάλο βαθμό να σκέφτονται τον άλλο κόσμο είναι που έγιναν τόσο αναποτελεσματικοί στα μεγάλα έργα του παρόντος. Σημάδεψε τον ουρανό και θα έχεις τη γη «στα πόδια σου»· σημάδεψε τη γη και δε θα έχεις ούτε αυτήν ούτε τον ουρανό. Φαίνεται πως είναι ένας παράξενος κανόνας, αλλά μπορούμε να δούμε κάτι παρόμοιο και σε άλλα ζητήματα. Η υγεία είναι μια μεγάλη ευλογία, αλλά, από τη στιγμή που θα την κάνεις κέντρο της ζωής σου, θ’ αρχίσεις να γίνεσαι ένας τσαρλατάνος που θα φαντάζεται ότι κάτι δεν πάει καλά. Η μόνη πιθανότητα που έχεις να χαρείς την υγεία είναι όταν θέλεις περισσότερο κάποια άλλα πράγματα: το φαγητό, τα παιχνίδια, τη δουλειά, τη διασκέδαση, τον καθαρό αέρα. Με τον ίδιο τρόπο, δε θα σώσουμε ποτέ τον πολιτισμό όσο ο πολιτισμός αποτελεί το βασικό μας στόχο. Πρέπει να μάθουμε να αποζητούμε κάτι άλλο ακόμα περισσότερο.

— από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 190-191

25 Νοεμβρίου

Βιβλία για ενήλικες

Δεν υπάρχει λόγος να ανησυχείς για τους αστείους ανθρώπους που προσπαθούν να γελοιοποιήσουν τη χριστιανική «ελπίδα» του ουρανού, λέγοντας ότι δε θέλουν να «περάσουν την αιωνιότητα παίζοντας άρπες». Η απάντηση σ’ αυτούς τους ανθρώπους είναι πως, αν δεν μπορούν να κατανοήσουν τα βιβλία που έχουν γραφτεί για ενήλικες, τότε πολύ απλά δεν πρέπει και να μιλούν γι’ αυτά. Όλες οι εικόνες των Γραφών (άρπες, κορόνες, χρυσάφι κ.ο.κ.) αποτελούν βέβαια μια απλή συμβολική προσπάθεια να εκφραστεί το ανέκφραστο. Τα μουσικά όργανα αναφέρονται επειδή για πολλούς ανθρώπους (όχι όλους) η μουσική θεωρείται ότι υποδηλώνει, όσο τίποτε άλλο στην παρούσα ζωή, την έκσταση και το άπειρο. Οι κορόνες αναφέρονται για να τονίσουν το γεγονός ότι εκείνοι που θα ενωθούν με το Θεό στην αιωνιότητα μετέχουν της δόξας, της δύναμης και της χαράς Του. Το χρυσάφι αναφέρεται, τέλος, για να καταδειχθεί ο άχρονος χαρακτήρας του Παραδείσου (το χρυσάφι δε σκουριάζει) και η σπουδαιότητά του. Όσοι εκλαμβάνουν αυτά τα σύμβολα κυριολεκτικά μπορούν κάλλιστα να νομίζουν ότι, όταν ο Χριστός μάς είπε να γίνουμε σαν τα περιστέρια, εννοούσε ότι έπρεπε να κάνουμε αυγά.

— από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 194-195

26 Νοεμβρίου

Συγκρίνουμε τις γάτες με τους σκύλους

Ο κόσμος δεν αποτελείται από 100% χριστιανούς και 100% μη χριστιανούς. Υπάρχουν άνθρωποι (πάρα πολλοί μάλιστα) που παύουν σιγά σιγά να είναι χριστιανοί, αλλά οι οποίοι αυτοαποκαλούνται ακόμα έτσι ορισμένοι μάλιστα από αυτούς είναι και κληρικοί. Υπάρχουν άλλοι που σιγά σιγά γίνονται χριστιανοί, παρόλο που δεν αυτοαποκαλούνται ακόμα έτσι. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν αποδέχονται το πλήρες χριστιανικό δόγμα σχετικά με το Χριστό, αλλά τους οποίους η μορφή Του τους ελκύει τόσο πολύ, που είναι δικοί Του μ’ έναν πολύ πιο βαθύ τρόπο απ’ όσο μπορούν να φανταστούν. Υπάρχουν άνθρωποι σ’ άλλες θρησκείες που καθοδηγούνται από την ανεξιχνίαστη ενέργεια του Θεού, έτσι ώστε να επικεντρώνονται σε κείνα τα στοιχεία της θρησκείας τους που βρίσκονται σε συμφωνία με το χριστιανισμό. Αυτοί λοιπόν ανήκουν στο Χριστό δίχως καν να το ξέρουν. Για παράδειγμα, ένας βουδιστής με καλή διάθεση μπορεί να οδηγηθεί στο να εστιάσει την προσοχή του όλο και περισσότερο στη βουδιστική διδασκαλία σχετικά με το έλεος και ν’ αφήσει πίσω του —παρόλο που μπορεί να συνεχίσει να λέει ότι τα πιστεύει — κάποια άλλα βουδιστικά στοιχεία. Πολλοί από τους ενάρετους ειδωλολάτρες, πολύ πριν από τη γέννηση του Χριστού, μπορεί κάλλιστα να βρέθηκαν στην ίδια θέση. Άλλωστε πάντα υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι που είναι απλούστατα μπερδεμένοι και έχουν μέσα στο μυαλό τους ένα σωρό ασύμβατες πεποιθήσεις. Κατά συνέπεια δεν ωφελεί και πολύ να προσπαθούμε να διατυπώσουμε κρίσεις για τους χριστιανούς και τους μη χριστιανούς γενικά κι αόριστα. Είναι κάπως χρήσιμο να συγκρίνουμε γενικά τις γάτες με τους σκύλους ή ακόμα και τους άντρες με τις γυναίκες, γιατί σ’ αυτή την περίπτωση ξέρει κανείς τι είναι το καθετί. Επιπλέον, ένα ζώο μετατρέπεται —είτε σταδιακά είτε ξαφνικά— από γάτα σε σκύλο. Όταν όμως συγκρίνουμε τους χριστιανούς γενικά με τους μη χριστιανούς, συνήθως δε μιλάμε για πραγματικούς ανθρώπους που τους γνωρίζουμε, αλλά απλώς για δύο θολές ιδέες που έχουμε αποκομίσει από μυθιστορήματα και εφημερίδες. 

— από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 284-285

27 Νοεμβρίου

Αργά ή γρήγορα έπεσαν

Δεν ξέρουμε πόσα τέτοια πλάσματα είχε κάνει ο Θεός, ούτε πόσο συνέχισαν να βρίσκονται στην παραδεισένια κατάσταση. Αλλά αργά ή γρήγορα έπεσαν. Κάποιος ή κάτι τους ψιθύρισε πως θα μπορούσαν να γίνουν σαν θεοί, πως θα μπορούσαν να παύσουν να κατευθύνουν τις ζωές τους προς τον Δημιουργό τους και να θεωρούν όλες τις χαρές τους σαν απεριόριστο έλεος, σαν «γεγονότα», από άποψη λογικής, που προέκυπταν στην πορεία μιας ζωής, που δε στόχευε σ’ αυτές τις απολαύσεις, αλλά στη λατρεία του Θεού. Όπως ένας νεαρός θέλει ένα τακτικό χαρτζιλίκι από τον πατέρα του, το οποίο υπολογίζει σαν δικό του, και με αυτό κάνει τα δικά του σχέδια (και σωστά, γιατί ο πατέρας του στο κάτω κάτω είναι ένας συνάνθρωπος), κάπως έτσι επεθύμησαν τα πλάσματα εκείνα να γίνουν κύριοι του εαυτού τους, να φροντίζουν για το μέλλον τους, να κάνουν σχέδια για την ευχαρίστηση και την ασφάλειά τους. Να έχουν κάτι δικό τους, από το οποίο θα πλήρωναν, αναμφίβολα, έναν εύλογο φόρο τιμής στον Θεό, αναφορικά με τον χρόνο, την προσοχή και την αγάπη. Όμως, θα ήταν δικό τους και όχι δικό Του. Ήθελαν, όπως λέμε, να εξουσιάζουν την ψυχή τους (ή τη ζωή τους). Αλλά αυτό σημαίνει να ζεις ένα ψέμα, γιατί οι ψυχές μας δεν είναι, στην πραγματικότητα, δικές μας. Επεθύμησαν κάποια γωνιά στο σύμπαν, για την οποία θα μπορούσαν να πουν στον Θεό: «αυτή είναι δική μας υπόθεση, όχι δική Σου». Αλλά δεν υπάρχει τέτοια γωνιά. Ήθελαν να είναι ονόματα! Όμως ήταν, και αιώνια πρέπει να είναι, απλά επίθετα!

— από Το Πρόβλημα του Πόνου

σ. 91

28 Νοεμβρίου

Ο τόπος της οριστικότητας και του σκότους

[Μια] αντίρρηση [στην αντίληψη της Κόλασης ως τιμωρίας που επιβάλλεται από τον Θεό] είναι ότι κανένας φιλάνθρωπος δεν θα μπορούσε ο ίδιος να είναι μακάριος στον ουρανό, εφόσον θα ήξερε πως έστω και μια ανθρώπινη ψυχή θα ήταν ακόμη στην κόλαση. Κι αν έτσι έχουν τα πράγματα, μήπως είμαστε πιο εύσπλαχνοι από τον Θεό; Πίσω από αυτήν την αντίρρηση υπάρχει η νοητή εικόνα του ουρανού και της κόλασης που συνυπάρχουν στον μονογραμμικό χρόνο όπως συνυπάρχουν οι ιστορίες της Αγγλίας και της Αμερικής. Έτσι κάθε στιγμή οι ευλογημένοι να μπορούν να πουν: «Τα βάσανα της κόλασης τώρα συνεχίζονται». Αλλά παρατηρώ ότι ο Κύριός μας, ενώ τονίζει τον τρόμο της κόλασης με αμείλικτη αυστηρότητα, συνήθως δίνει έμφαση στην ιδέα όχι της διάρκειας αλλά της οριστικότητας. Η παράδοση στην καταστροφική φωτιά θεωρείται συνήθως σαν το τέλος της ιστορίας και όχι σαν αρχή μιας καινούργιας ιστορίας. Το γεγονός ότι η χαμένη ψυχή είναι αιώνια καθηλωμένη στη διαβολική της στάση δεν μπορούμε να το αμφισβητήσουμε. Όμως, δεν μπορούμε να πούμε αν αυτή η αιώνια προσήλωση σημαίνει ατελεύτητη διάρκεια ή καμία διάρκεια.. . . . Γνωρίζουμε πολλά περισσότερα για τον ουρανό παρά για την κόλαση, επειδή ο ουρανός είναι το σπίτι της ανθρωπότητας και συνεπώς περιέχει όλα όσα συνεπάγεται μια δοξασμένη ανθρώπινη ζωή. Η κόλαση όμως δεν έγινε για τους ανθρώπους. Με καμιά έννοια λοιπόν δεν είναι παράλληλη με τον ουρανό: Είναι «το σκότος το εξώτερον», το ακραίο χείλος όπου η ύπαρξη φθίνει στην ανυπαρξία.

— από Το Πρόβλημα του Πόνου

σσ. 146-147

29 Νοεμβρίου

Θα ασκήσει η κόλαση βέτο στον παράδεισο;

Ο Δάσκαλος αποκαλύπτει το σχέδιο εκβιασμού:

— Αυτό που λένε κάποιοι άνθρωποι στη Γη, είναι πως η τελική απώλεια μιας ψυχής διαψεύδει όλη τη χαρά αυτών που έχουν σωθεί.

— Βλέπεις ότι αυτό δεν ισχύει.

— Αισθάνομαι πως ίσως θα έπρεπε να ισχύει.

— Ακούγεται πολύ φιλεύσπλαχνο, αλλά δες τι κρύβεται πίσω του.

— Τι;

— Η απαίτηση όσων δεν έχουν αγάπη και είναι φυλακισμένοι στον εαυτό τους, να τους επιτραπεί να εκβιάζουν το σύμπαν. Η απαίτηση κανείς άλλος να μην μπορεί να γευτεί τη χαρά, μέχρις ότου αυτοί αποφασίσουν να είναι χαρούμενοι (με τους δικούς τους όρους). Η απαίτηση να είναι δική τους η τελευταία λέξη και εντέλει η Κόλαση να μπορεί να ασκήσει βέτο στον Παράδεισο.

— Δεν ξέρω τι θέλω, κύριε.

— Γιε μου, γιε μου, πρέπει να είναι είτε το ένα είτε το άλλο. Είτε θα πρέπει να έρθει η μέρα, που η χαρά θα υπερισχύσει και όλοι όσοι δημιουργούν τα βάσανα δεν θα μπορούν πια να την επηρεάσουν  είτε αυτοί που δημιουργούν τη δυστυχία, θα μπορούν για πάντα να καταστρέφουν τη χαρά των άλλων, τη χαρά που απορρίπτουν για τους εαυτούς τους. Ξέρω πως ακούγεται μεγαλόψυχο να λες, πως δεν πρόκειται να δεχτείς καμία σωτηρία αν αφήνει έστω κι ένα πλάσμα έξω στο σκοτάδι. Αλλά πρόσεχε πολύ αυτή τη σοφιστεία, γιατί μπορεί να καταλήξει να κάνει έναν Εγωπαθή τον τύραννο του σύμπαντος.

— από Το μεγάλο διαζύγιο

σσ. 113-114

Το 1898 Ο Κλάιβ Στέιπλς («Τζακ») Λιούις γεννήθηκε στο Μπέλφαστ της Βόρειας Ιρλανδίας από τον Albert J. Lewis (1863–1929) και την Florence Augusta Hamilton Lewis (1862–1908).

Το 1917 ο Λιούις φτάνει στα χαρακώματα της πρώτης γραμμής στη Γαλλία.

30 Νοεμβρίου

Ο Οίκτος πρέπει να πεθάνει;

Ο Δάσκαλος αποκαλύπτει τις κακές πτυχές του Οίκτου:

— Μα μπορεί να τολμήσει κάποιος να πει —φρίττω και μόνο που το λέω—, ότι ο Οίκτος πρέπει κάποτε να πεθάνει;

— Πρέπει να τα διαχωρίσεις. Η πράξη του Οίκτου θα ζει για πάντα· το πάθος του Οίκτου όμως, όχι. Το πάθος του Οίκτου, ο Οίκτος τον οποίο απλώς υποφέρουμε, ο πόνος που ωθεί τους ανθρώπους να παραχωρούν ό,τι δεν πρέπει να παραχωρηθεί και να χαϊδεύουν αυτιά όταν πρέπει να πουν την αλήθεια, ο οίκτος που πολλές φορές εξαπάτησε μια γυναίκα και την έκανε να χάσει την παρθενία της κι έκανε πολλούς πολιτικούς να χάσουν την ειλικρίνειά τους, αυτός ο οίκτος θα πεθάνει. Χρησιμοποιήθηκε σαν όπλο από κακούς ανθρώπους σε βάρος των καλών και το όπλο τους θα καταστραφεί.

— Και ποιο είναι το άλλο είδος; Η πράξη;

— Από την άλλη πλευρά, είναι ένα όπλο. Γλιστράει πιο γρήγορα από το φως από το ψηλότερο σημείο στο χαμηλότερο, για να φέρει επούλωση και χαρά, ό,τι κι αν του κοστίσει. Μετατρέπει το σκοτάδι σε φως και το κακό σε καλό. Αλλά δε θα επιβάλλει ποτέ στο καλό την τυραννία του κακού υποκύπτοντας στα κροκοδείλια δάκρυα της Κόλασης. Όποια ασθένεια δεχτεί να υποβληθεί σε θεραπεία, θα θεραπευθεί· αλλά δεν θα πούμε το μπλε κίτρινο για να ευχαριστήσουμε όσους επιμένουν ακόμα να έχουν ίκτερο. Ούτε θα κάνουμε χωματερή τον κήπο όλου του κόσμου, για χάρη αυτών που δεν μπορούν να ανεχτούν το άρωμα των τριαντάφυλλων.

— από Το μεγάλο διαζύγιο

σ. 114

Τον Νοέμβριο του 1954 ο Λιούις δίνει την πρώτη επίσημη διάλεξή του, «De Descriptione Temporum», στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ.

01 Δεκεμβρίου

Οι πύλες της κόλασης

Υπάρχει αντίρρηση για το ότι η ύστατη απώλεια μιας μοναδικής ψυχής σημαίνει την ήττα της παντοδυναμίας. Και έτσι είναι. Σε κτιστά όντα με ελεύθερη βούληση η παντοδυναμία από την αρχή υποτάσσεται στην πιθανότητα μιας τέτοιας ήττας. Αυτό που εσείς ονομάζετε ήττα, εγώ το ονομάζω θαύμα: επειδή το να φτιάξει πράγματα που δεν είναι ο Εαυτός της και έτσι να γίνει, από μια άποψη, ικανή να δεχτεί αντίσταση από τα ίδια τα έργα των χεριών της, είναι το πιο εκπληκτικό και αδιανόητο απ’ όλα τα κατορθώματα που αποδίδουμε στη Θεότητα. Πιστεύω με όλη μου την καρδιά ότι οι κολασμένοι είναι, με κάποια έννοια, επιτυχημένοι αντάρτες μέχρι τέλους, και ότι οι πύλες της κόλασης είναι κλειδωμένες από μέσα. Δεν εννοώ ότι τα πνεύματα δεν επιθυμούν να βγουν από την κόλαση, με τον αόριστο τρόπο με τον οποίο ένας φθονερός άνθρωπος «επιθυμεί» να είναι ευτυχισμένος. Αλλά σίγουρα δεν επιθυμούν ούτε τα προκαταρκτικά στάδια της αυταπάρνησης ή αυτο-παραίτησης, που μόνο με αυτά μπορεί ψυχή να φθάσει σε κάτι καλό. Απολαμβάνουν για πάντα την απαίσια ελευθερία που επιζήτησαν, και συνεπώς είναι αυτο-υποδουλωμένα. Όπως ακριβώς τα ευλογημένα πνεύματα, για πάντα υποταγμένα στην υπακοή, γίνονται μέσα σ’ όλους τους αιώνες όλο και πιο ελεύθερα.

— από Το πρόβλημα του πόνου

σσ. 147-148

Τον Δεκέμβριο του 1957 η υγεία της Τζόι συνεχίζει να βελτιώνεται αφού ο καρκίνος της είναι σε ύφεση, και μέχρι τα Χριστούγεννα, είναι σε θέση να περπατά μέσα στο σπίτι και στον κήπο.

02 Δεκεμβρίου

Τελικά, η απάντηση σε όλους εκείνους που έχουν αντιρρήσεις στο δόγμα της κόλασης είναι η ίδια μια ερώτηση: «τι ζητάτε από τον Θεό να κάνει;» Να σβήσει τις παλιές αμαρτίες τους και, πάση θυσία, να τους δώσει μια καινούργια αρχή ή ευκαιρία, ομαλύνοτας κάθε δυσκολία και προσφέροντας κάθε θαυματουργική βοήθεια; Όμως αυτό το έχει κάνει, στον Γολγοθά. Να τους συγχωρέσει; Δεν θέλουν να συγχωρεθούν. Να τους αφήσει μόνους; Αλίμονο, φοβάμαι ότι αυτό κάνει. Μια προειδοποίηση, και τελείωσα. Για να διεγείρω τους ανθρώπους με σύγχρονες αντιλήψεις να κατανοήσουν τα ζητήματα αυτά, τόλμησα να εισαγάγω στο κεφάλαιο αυτό μια εικόνα εκείνου του τύπου του κακού ανθρώπου, τον οποίο πολύ εύκολα αντιλαμβανόμαστε ότι είναι πραγματικά κακός. Αλλά, όταν εικόνα θα έχει εκπληρώσει πια την αποστολή της, όσο πιο σύντομα λησμονηθεί τόσο το καλύτερο. Σε όλες τις συζητήσεις για την Κόλαση πρέπει να έχουμε σταθερά μπροστά στα μάτια μας την πιθανή καταδίκη, όχι των εχθρών μας, ούτε των φίλων μας, επειδή και τα δύο αυτά ενοχλούν τη λογική, αλλά του εαυτού μας. Αυτό το κεφάλαιο δεν είναι για τη σύζυγό σου ή τον γιο σου, ούτε σχετικό με τον Νέρωνα ή τον Ιούδα τον Ισκαριώτη· είναι για σένα και για μένα.

— από Το πρόβλημα του πόνου

σσ. 148-149

Τον Δεκέμβριο του 1932 ο Γουόρεν Λιούις αποχωρεί μετά από δεκαοκτώ χρόνια από την ενεργό υπηρεσία στο Βασιλικό Στρατιωτικό Σώμα και μετακομίζει στο The Kilns, στην Οξφόρδη.

03 Δεκεμβρίου

Ένα μισητό δόγμα

Μερικές ψυχές δεν θα λυτρωθούν. Δεν υπάρχει δόγμα που τόσο πρόθυμα θα αφαιρούσα από τον Χριστιανισμό, αν είχα την δυνατότητα, όσο αυτό. Αλλά έχει την πλήρη υποστήριξη των Γραφών και, ειδικά, τα ίδια τα λόγια του Κυρίου μας. Πάντοτε η Χριστιανοσύνη το κρατούσε και το δίδασκε. Έχει επίσης την στήριξη της λογικής: επάνω στο παιχνίδι είναι πιθανόν κάποιος να χάσει. Αν η ευτυχία ενός πλάσματος βρίσκεται στην αυτοπαράδοση, κανείς δεν μπορεί να κάνει αυτή την αυτοπαράδοση υποταγή, εκτός από τον ίδιο τον άνθρωπο, αν και πολλοί μπορούν να τον βοηθήσουν να την κάνει. Ο ίδιος όμως μπορεί ν’ αρνηθεί. Θα πλήρωνα οποιοδήποτε τίμημα για να είχα τη δυνατότητα να πω ειλικρινά: «όλοι θα σωθούν». Η λογική μου όμως αντιτάσσεται ρωτώντας: «χωρίς τη θέλησή τους, ή με αυτή;» Αν πω «χωρίς τη θέλησή τους», διακρίνω μια αντίφαση: πώς μπορεί η ανώτατη εκούσια πράξη της αυτοπαράδοσης, δηλαδή, να ενεργείται ακούσια; Αν πω «με τη θέλησή τους», η λογική μου απαντά: «πώς θα γίνει αυτό, αν δεν υποχωρήσουν;»

— από Το πρόβλημα του πόνου

σσ. 137-138

Το 1954 ο Λιούις ολοκληρώνει το τελευταίο του μάθημα στο Magdalen College της Οξφόρδης, αφού αποδέχτηκε μια έδρα στο Κέιμπριτζ.

04 Δεκεμβρίου

Κρίνετε εσείς

Ας προσπαθήσουμε να είμαστε τίμιοι με τον εαυτό μας. Φανταστείτε έναν άνθρωπο που έγινε πλούσιος ή απέκτησε εξουσία με συνεχείς προδοσίες και σκληρότητα, εκμεταλλευόμενος για καθαρά εγωιστικούς λόγους τις ευγενικές προτάσεις των θυμάτων του, γελώντας συνάμα με την αφέλεια τους. Έχοντας επιτύχει μ’ αυτό τον τρόπο, το χρησιμοποιεί αυτό για την ικανοποίηση της σαρκικής επιθυμίας και του μίσους, και τελικά εγκαταλείπει και το τελευταίο κουρέλι τιμής που υποκριτικά περιβαλλόταν ανάμεσα στους κλέφτες, προδίδοντας τους δικούς τους συνεργάτες και κοροϊδεύοντας τις τελευταίες στιγμές της συγχυσμένης απογοήτευσής τους. Υποθέστε, ακόμη, ότι τα κάνει όλα αυτά, όχι (όπως θα θέλαμε να φανταστούμε) βασανιζόμενος από τύψεις ή έστω από φόβους: αλλά τρώγοντας σαν μαθητής, κοιμώμενος σαν ένα γερό βρέφος, χαρούμενος, με κόκκινα μάγουλα, χωρίς καμιά έγνοια στον κόσμο, με αταλάντευτη πεποίθηση μέχρι το τέλος ότι αυτός μόνος έχει βρει την απάντηση στο αίνιγμα της ζωής· ότι ο θεός και οι άνθρωποι είναι τρελοί, από τους οποίους εκείνος έχει πάρει το καλύτερο, και ότι ο τρόπος της ζωής του είναι άκρως επιτυχημένος, ικανοποιητικός κι απρόσβλητος. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στο σημείο αυτό. Η ελάχιστη ικανοποίησή του πάθους για εκδίκηση είναι μια πολύ μεγάλη θανάσιμη αμαρτία. Η χριστιανική φιλανθρωπία μάς συμβουλεύει να κάνουμε κάθε προσπάθεια για την μεταστροφή ενός τέτοιου ανθρώπου: να προτιμήσουμε τη μεταστροφή του με κίνδυνο της ίδιας μας της ζωής, ίσως των δικών μας ψυχών, και όχι την τιμωρία του. Να προτιμάμε απεριόριστα την μεταστροφή του. Όμως δεν είναι αυτό το ερώτημα. Ας υποθέσουμε ότι δε θα μεταστραφεί. Ποιος θεωρείτε ότι είναι ο σωστός προορισμός γι’ αυτόν μέσα στον αιώνιο κόσμο; Πραγματικά θα επιθυμούσατε ένας τέτοιος άνθρωπος, παραμένοντας αυτό που είναι, αφού έχει ελεύθερη βούληση, να πρέπει να εδραιωθεί για πάντα στην τωρινή του ευτυχία, να συνεχίσει για όλη την αιωνιότητα να είναι τέλεια πεπεισμένος ότι το δίκιο είναι με το μέρος του;

— από Το πρόβλημα του πόνου

σσ. 140-141

05 Δεκεμβρίου

Βλέπουμε τα ερείπια

Θα θυμάστε ότι στην παραβολή οι σωσμένοι πηγαίνουν σ’ έναν τόπο που έχει ετοιμαστεί γι’ αυτούς, ενώ οι καταδικασμένοι πηγαίνουν σ’ έναν τόπο που με κανένα τρόπο δεν έγινε για τον άνθρωπο [Κατά Ματθαίον 25,34.41]. Το να μπεις στον Παράδεισο είναι το να γίνεις περισσότερο άνθρωπος απ’ ότι ποτέ κατάφερες να είσαι στη γη. Το να μπεις στην Κόλαση είναι να εξοριστείς από την ανθρωπότητα. Αυτό που ρίχνεται στην Κόλαση (ή ρίχνει τον εαυτό του) δεν είναι άνθρωπος: είναι «ερείπια». Το να είσαι ολόκληρος άνθρωπος σημαίνει το να έχεις υποτάξει τα πάθη στη θέληση και τη θέληση να την έχεις προσφέρει στον Θεό. Το να υπήρξε κάποιος άνθρωπος, το να είναι ένας πρώην-άνθρωπος ή «κολασμένο πνεύμα», ενδεχομένως να σημαίνει ότι έχει μια θέληση εντελώς εγωκεντρική και πάθη εντελώς ανεξέλεγκτα από τη θέλησή του.

— από Το πρόβλημα του πόνου

σσ. 145-146

06 Δεκεμβρίου

Είτε-είτε

Δεν πιστεύω πως χάνονται όσοι επιλέγουν λάθος δρόμους. Η σωτηρία τους όμως βρίσκεται στο να επιστρέψουν στον σωστό δρόμο. Μια λάθος πράξη μπορεί να διορθωθεί, αλλά μόνο αν γυρίσεις προς τα πίσω μέχρι να εντοπίσεις το σφάλμα και να το διορθώσεις· ποτέ συνεχίζοντάς το. Το κακό μπορεί να διορθωθεί, αλλά δεν μπορεί να «εξελιχθεί» σε καλό. Ο χρόνος δεν το θεραπεύει. Τα «μάγια» πρέπει να λυθούν, κομμάτι κομμάτι, το ένα μετά το άλλο. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Το δίλημμα «είτε-είτε» παραμένει. Αν επιμείνουμε να κρατήσουμε την Κόλαση (ή ακόμα και τη Γη), δε θα δούμε τον Παράδεισο. Αν αποδεχτούμε τον Παράδεισο, δε θα μπορέσουμε να κρατήσουμε ούτε το πιο μικρό και πιο αγαπημένο ενθύμιο από την Κόλαση.

Από Το μεγάλο διαζύγιο, Πρόλογος

σ. 14

07 Δεκεμβρίου

Διαλέξτε τώρα, διαλέξτε σωστά

Γιατί ο Θεός καταφθάνει μυστικά σ’ αυτόν τον κατεχόμενο από τον εχθρό κόσμο και ιδρύει ένα είδος μυστικής εταιρείας για να υπονομεύσει το Διάβολο; Γιατί δεν καταφθάνει εισβάλλοντας με όλη του την ισχύ; Μήπως δεν είναι όσο δυνατός χρειάζεται; Οι χριστιανοί βέβαια πιστεύουν ότι θα καταφθάσει με όση ισχύ χρειάζεται, δεν ξέρουμε όμως πότε. Μπορούμε εντούτοις να μαντέψουμε το λόγο που καθυστερεί. Θέλει να μας δώσει την ευκαιρία να πάμε με το μέρος Του ελεύθερα. Υποθέτω πως και εσύ και εγώ δε θα είχαμε και πολύ σε υπόληψη ένα Γάλλο που θα περίμενε πρώτα να εισέλθουν οι συμμαχικές δυνάμεις στη Γερμανία για να ανακοινώσει στη συνέχεια πως είναι με το μέρος μας. Ο Θεός θα κάνει την εισβολή Του. Αναρωτιέμαι όμως αν οι άνθρωποι που ζητούν από το Θεό να παρέμβει ανοιχτά και άμεσα στον κόσμο μας συνειδητοποιούν πλήρως με τι θα μοιάζει μια τέτοια παρέμβαση. Όταν λάβει χώρα, τότε θα έρθει και το τέλος του κόσμου. Όταν ο συγγραφέας ανεβαίνει στη σκηνή, το έργο έχει πια τελειώσει. Ναι, ο Θεός θα κάνει την εισβολή Του. Τι ωφελεί όμως να πεις τότε πως είσαι με το μέρος Του, όταν όλο το σύμπαν θα λιώνει και θα χάνεται όπως ένα όνειρο, και κάτι άλλο —κάτι που ποτέ δε σου πέρασε απ’ το μυαλό— θα κάνει βίαια την εμφάνισή του. Κάτι τόσο όμορφο για μερικούς από εμάς και τόσο τρομερό για κάποιους άλλους, που δε θα μας αφήνει πια καμιά επιλογή; Αυτή τη φορά θα είναι και πάλι ο Θεός, αλλά όχι μυστικά· κάτι τόσο κατακλυσμιαίο, που θα προκαλέσει σε κάθε πλάσμα είτε ακόρεστη αγάπη είτε αποτρόπαιη φρίκη. Τότε θα είναι πολύ αργά για να διαλέξει κανείς το μέρος με το οποίο θα πάει. Δεν ωφελεί να λες ότι επιλέγεις να ξαπλώσεις όταν δεν μπορείς πια να σταθείς όρθιος. Ο καιρός εκείνος δε θα είναι καιρός επιλογής, θα είναι ο καιρός που θα ανακαλύψουμε ποια πλευρά έχουμε πραγματικά επιλέξει, ανεξάρτητα απ’ το αν το είχαμε συνειδητοποιήσει πιο πριν ή όχι. Τώρα, σήμερα, αυτή τη στιγμή είναι που έχουμε την ευκαιρία να επιλέξουμε τη σωστή πλευρά. Ο Θεός καθυστερεί για να μας δώσει αυτή την ευκαιρία. Δε θα κρατήσει για πάντα. Θα πρέπει να την εκμεταλλευτούμε ή να την απορρίψουμε.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 103-104

08 Δεκεμβρίου

Ας γίνει το θέλημά Σου

Ο Δάσκαλος εξηγεί τη δύναμη της επιλογής μας:

«Υπάρχουν μόνο δύο είδη ανθρώπων στο τέλος. Αυτοί που λένε στον Θεό: «Ας γίνει το θέλημά Σου», και αυτοί που τελικά ο Θεός τους λέει: «Ας γίνει το θέλημά σου». Όλοι όσοι είναι στην Κόλαση, είναι από επιλογή τους. Χωρίς αυτή την προσωπική επιλογή δεν θα μπορούσε να υπάρχει Κόλαση. Όποιος ειλικρινά και ασταμάτητα επιθυμεί τη χαρά, δεν θα νοσταλγήσει ποτέ την Κόλαση. Αυτοί που ψάχνουν βρίσκουν. Σε αυτούς που κρούουν, θα τους ανοιχτεί».

Από Το μεγάλο διαζύγιο

σ. 70

09 Δεκεμβρίου

Ο Δάσκαλος εκθέτει την αληθινή φύση της αμαρτίας:

Τι είναι αυτό που επιλέγουν όσες ψυχές επιστρέφουν (δεν έχω δει ακόμα άλλους); Και πώς μπορούν να το επιλέξουν;

— Ο Μίλτον είχε δίκιο, είπε ο Δάσκαλός μου. Η επιλογή κάθε χαμένης ψυχής μπορεί να περιγραφεί με τις εξής λέξεις: «Καλύτερα να βασιλεύω στην Κόλαση παρά να υπηρετώ στον Παράδεισο». Πάντοτε υπάρχει στους ανθρώπους κάτι, που επιμένουν να το κρατούν ακόμα και με αντίτιμο τη δυστυχία. Υπάρχει πάντα κάτι, που το προτιμούν αντί για τη χαρά της αλήθειας, δηλαδή από την πραγματικότητα. Όπως ένα παραχαϊδεμένο παιδί, που θα προτιμούσε να χάσει το παιχνίδι και το φαγητό του, παρά να πει συγγνώμη και να συμφιλιωθεί. Στο παιδί το λέμε «μούτρα». Στην ενήλικη ζωή όμως, έχει εκατοντάδες ευπρεπή ονόματα: Αχίλλειος Οργή και Μεγαλείο του Κοριολανού. Εκδίκηση και Τραυματισμένη Αξιοπρέπεια. Αυτοσεβασμός και Τραγική Μεγαλειότητα. Και Στοιχειώδης Περηφάνια.

— Μα τότε κανείς δε χάνεται κύριε εξαιτίας της ανηθικότητας; Εξαιτίας της καθαρής φιληδονίας;

— Μερικοί χάνονται, χωρίς αμφιβολία. Ο φιλήδονος, για παράδειγμα, ξεκινά κυνηγώντας μια αληθινή, αν και μικρή, απόλαυση. Η αμαρτία του σε αυτή τη φάση είναι ελάχιστη. Αλλά έρχεται η ώρα όπου, παρ’ όλο που η ευχαρίστηση γίνεται ολοένα και μικρότερη και ο πόθος όλο και πιο σφοδρός, και παρόλο που ξέρει ότι η απόλαυση δεν πρόκειται να έρθει με αυτό τον τρόπο, ωστόσο αντί για τη χαρά προτιμά την απλή απόλαυση της ανικανοποίητης λαγνείας· και δε θα αφήσει με τίποτα να του τη στερήσουν. Θα πολεμήσει μέχρι θανάτου για να την κρατήσει. Θα ήθελε να μπορεί να «ξύνεται». Αλλά ακόμη κι όταν δε θα μπορεί να «ξυθεί» άλλο, θα προτιμάει να έχει φαγούρα παρά να μην έχει.

Από Το μεγάλο διαζύγιο

σσ. 67-68

10 Δεκεμβρίου

Ο άνθρωπος που μπέρδεψε τα μέσα με τον σκοπό

Ο Δάσκαλος λέει μια ιστορία:

— Ήταν ένα πλάσμα που ήρθε εδώ πριν λίγο καιρό και μετά ξαναγύρισε πίσω· Σερ Άρτσιμπαλντ τον έλεγαν. Στην επίγεια ζωή του δεν τον ενδιέφερε τίποτε άλλο εκτός από την Επιβίωση. Είχε γράψει τόνους βιβλία σχετικά μ’ αυτήν. . . . . Κατέληξε να είναι η μόνη του απασχόληση. Έκανε πειράματα, έδινε διαλέξεις, διεύθυνε ένα περιοδικό. Επίσης ταξίδευε. Έπλαθε αλλόκοτες ιστορίες για θιβετιανούς λάμα και μυήθηκε σε αδελφότητες στην Κεντρική Αφρική. Αποδείξεις και μετά περισσότερες αποδείξεις και πάλι περισσότερες αποδείξεις· αυτό γύρευε όλο κι όλο. . . . . Λοιπόν, κάποτε αυτό το κακόμοιρο πλάσμα πέθανε και ήρθε εδώ. Και δεν υπήρχε δύναμη στο σύμπαν που θα μπορούσε να τον εμποδίσει να μείνει εδώ και ν’ ακολουθήσει το δρόμο προς στα βουνά. Νομίζεις όμως ότι αυτό τον ωφέλησε καθόλου; Αυτή η χώρα τού ήταν άχρηστη. Όλοι εδώ είχαν ήδη «επιβιώσει». Κανείς δεν έδειξε το παραμικρό ενδιαφέρον για το ζήτημα της Επιβίωσης. Δεν υπήρχε τίποτα να αποδειχτεί. Αυτό που τον έτρωγε, είχε τελειώσει ολοκληρωτικά. Βέβαια αν είχε παραδεχτεί, ότι ταύτισε και μπέρδεψε τα μέσα με το σκοπό, και αν είχε ρίξει ένα γερό γέλιο με τον εαυτό του, τότε θα μπορούσε να ξεκινήσει πάλι από την αρχή σαν μικρό παιδί και να εισέλθει στη χαρά. Αλλά δεν υπήρχε περίπτωση να το κάνει αυτό. Δεν τον ένοιαζε καθόλου η χαρά. Τελικά έφυγε.

— Απίστευτο!, είπα.

— Νομίζεις; είπε ο Δάσκαλος ρίχνοντάς μου μια διαπεραστική ματιά. . . . . Υπήρχαν κάποιοι που τους ενδιέφερε τόσο έντονα ν’ αποδείξουν την ύπαρξη του Θεού, που κατέληξαν να μην ενδιαφέρονται για τον ίδιο το Θεό… Λες κι ο καλός Κύριος δεν είχε τίποτα καλύτερο να κάνει από το να υπάρχει! Υπήρχαν άλλοι που ήταν τόσο απασχολημένοι με την διάδοση του Χριστιανισμού, που ποτέ δε σκέφτηκαν ούτε στιγμή τον ίδιο τον Χριστό.

Από Το μεγάλο διαζύγιο

σσ. 68-69

Το 1824 γεννιέται στο Αμπερντινσάιρ, στη Σκωτία, ο Τζορτζ Μακντόναλντ (πέθανε το 1905), για το έργο του οποίου ο Λιούις θα έλεγε αργότερα: «Η επίδραση που είχε σε μένα ήταν να μεταστρέψει, ακόμη και να βαπτίσει… τη φαντασία μου».

11 Δεκεμβρίου

Στα άκρα

Ο Screwtape εξηγεί τη χρησιμότητα του εξτρεμισμού:

Δεν ξέχασα την υπόσχεση μου να σε συμβουλέψω αν πρέπει να μετατρέψουμε τον ασθενή σε έναν εξτρεμιστή πατριώτη ή σε έναν εξτρεμιστή ειρηνιστή. Όλα τα άκρα, εκτός βέβαια από την πλήρη παράδοση στον Εχθρό, πρέπει να ενθαρρύνονται. Όχι πάντα όμως. Μόνο στην τωρινή περίοδο. Κάποιες εποχές είναι χλιαρές και ήρεμες, και τότε σκοπός μας είναι να της χαλαρώσουμε ακόμα πιο γρήγορα μουδιάζοντας τους πάντες. Άλλες εποχές, σαν και η τωρινή, είναι ανισόρροπες και επιρρεπείς στις φατρίες. Σκοπός μας είναι να υποδαυλίσουμε τη δημιουργία τέτοιων ομάδων. Κάθε μικρή παρέα, που δένεται από κάποιο κοινό ενδιαφέρον για το οποίο άλλοι άνθρωποι δυσανασχετούν ή αδιαφορούν, τείνει να αναπτύξει εσωτερικά ένα θερμοκήπιο αμοιβαίου θαυμασμού και προς τον έξω κόσμο μια μεγάλη δόση περηφάνιας και μίσους. Η παρέα απολαμβάνει αναίσχυντα το αίσθημα της περηφάνιας και του μίσους αφού η αιτία αυτού του φαινομένου είναι ο «Σκοπός», δηλαδή κάτι απρόσωπο. Ακόμα και όταν η μικρή ομάδα ιδρύεται για την υπηρεσία του Εχθρού, αυτό παραμένει γεγονός. Θέλουμε μια μικρή Εκκλησία όχι μόνο για να γνωρίσουν λιγότεροι άνθρωποι τον Εχθρό, αλλά και όσοι τελικά το καταφέρουν να έχουν αποκτήσει τον ανήσυχο δυναμισμό και την υπεραμυνόμενη αυτοδικαίωση μιας μυστικής κοινωνίας ή μιας κλίκας. Η ίδια η Εκκλησία, βέβαια, προστατεύεται σθεναρά με αποτέλεσμα ποτέ ως τώρα να μην έχουμε καταφέρει να της προσδώσουμε όλα τα χαρακτηριστικά μιας φατρίας. Ωστόσο μικρότερες φατρίες μέσα στους κόλπους της Εκκλησίας πολύ συχνά παρήγαγαν αξιοθαύμαστα αποτελέσματα, από τις φατρίες του Παύλου και του Απολλώ στην Κόρινθο ως την Υψηλή και Χαμηλή φατρία της Εκκλησίας της Αγγλίας.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

σσ. 44-45

12 Δεκεμβρίου

Από ξένος έμπιστος

Ο Screwtape διδάσκει τον Άψινθο πώς να καλλιεργήσει μια αίσθηση ανωτερότητας: Εδώ είναι η ευκαιρία σου. Καθώς ο Εχθρός, μέσω της σεξουαλικής αγάπης και κάποιων ανθρώπων που έχουν προχωρήσει αρκετά στην υπηρεσία Του, τράβα τον νεαρό βάρβαρο σε μέτρα που ειδάλλως δεν θα έφτανε ποτέ, εσύ πρέπει να τον κάνεις να αισθανθεί ότι βρίσκει το επίπεδο του, πως αυτοί οι άνθρωποι είναι του «είδους του» και πως, πηγαίνοντας κοντά τους, επέστρεψε στο σπίτι του. Όταν φύγει από αυτήν την παρέα και αναζητήσει μια καινούργια θα την θεωρήσει βαρετή, εν μέρει επειδή σχεδόν κάθε παρέα στον άμεσο περίγυρό του είναι στην πραγματικότητα πολύ λιγότερο διασκεδαστική αλλά, κυρίως, γιατί θα του λείπει η μαγεία της νεαρής γυναίκας. Πρέπει να τον διδάξεις να μπερδεύει αυτήν την αντίθεση ανάμεσα στην παρέα που τον χαροποιεί και στην παρέα που τον κάνει να βαριέται σαν μια χαρακτηριστική αντίθεση ανάμεσα σε χριστιανούς και άθεους. Πρέπει να τον κάνεις να αισθανθεί (καλύτερα να μην το ξεστομίσει σαν έκφραση) «πόσο διαφορετικοί είμαστε εμείς οι χριστιανοί;» Με την έκφραση «εμείς οι χριστιανοί» πρέπει στην πραγματικότητα, αν και ασυνείδητα, να εννοεί «το σινάφι μου» και με την έκφραση «το συνάφι μου» δεν πρέπει να εννοεί «τους ανθρώπους που, μέσα στην ταπεινοφροσύνη και την φιλανθρωπία τους, με αποδέχτηκαν» αλλά «τους ανθρώπους που δικαιωματικά έγινα φίλος μαζί τους».

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

σ. 117

13 Δεκεμβρίου

Από τη ματαιοδοξία στην περηφάνια

Ο Screwtape δείχνει στον Άψινθο πώς να μετατρέπει ένα μικρό παράπτωμα σε μεγάλη αμαρτία:

Η επιτυχία έγκειται στο να τον μπερδεύεις. Αν προσπαθήσεις να τον κάνεις ρητά και δεδηλωμένα περήφανο που είναι χριστιανός, πιθανότατα θα αποτύχεις. Οι προειδοποιήσεις του Εχθρού είναι πασίγνωστες. Αλλά, αν από την άλλη, επιτρέψεις την αντίληψη «εμείς οι χριστιανοί» να αποτύχει εξολοκλήρου και τον κάνεις απλά να νιώθει ικανοποιημένος για το «σινάφι του» θα προάγεις όχι ειλικρινή πνευματική περηφάνια αλλά απλή κοινωνική ματαιοδοξία, η οποία, σε σύγκριση, είναι μια τιποτένια, μικρή αμαρτία. Αυτό που θέλεις να κάνεις είναι να διατηρήσεις μια ύπουλη εσωτερική ικανοποίηση που θα ανακατεύεται σε όλες τις σκέψεις του, και πότε μην του επιτρέψεις να αναρωτηθεί για ποιο πράγμα ακριβώς είναι ικανοποιημένος. Η ιδέα ότι ανήκει σε έναν εσώτερο κύκλο, σε ένα μυστικό, είναι πολύ δελεαστική για αυτόν. Παίξε πάνω σε αυτό. Μάθε του, χρησιμοποιώντας την επιρροή της κοπέλας όταν αυτή κάνει ανοησίες, να υιοθετεί έναν αέρα θυμηδίας σε όσα λένε οι άπιστοι. Κάποιες θεωρίες που μπορεί να συναντήσει τους σύγχρονους χριστιανικούς κύκλους μπορεί σε αυτό το σημείο να μας φανούν χρήσιμες. Εννοώ θεωρίες που θέτουν την ελπίδα της κοινωνίας σε κάποιο εσώτερο κύκλο «δημοσίων υπαλλήλων», κάποιας εκπαιδευμένης μειονότητας θεοκρατών. Δεν είναι δική σου δουλειά αν αυτές οι θεωρίες είναι αληθείς ή ψευδείς. Το σημαντικό είναι να κάνουμε τον χριστιανισμό μια μυστήρια θρησκεία στην οποία αισθάνεται ως ένας από τους καινούργιους μυηθέντες.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

σσ. 117-118

Το 1916 ο Λιούις (σε ηλικία δεκαοκτώ ετών) παίρνει υποτροφία για στο University College της Οξφόρδης.

14 Δεκεμβρίου

Για να είστε εντός

Πιστεύω ότι σε όλων των ανθρώπων τη ζωή για κάποιες περιόδους, και σε πολλών ανθρώπων τη ζωή για όλες τις περιόδους ανάμεσα στη βρεφική ηλικία και στο βαθύ γήρας, ένα από τα πιο κυρίαρχα στοιχεία είναι η επιθυμία να βρεθούν μέσα στον τοπικό Κύκλο και ο τρόμος του να απομείνουν εκτός. Αυτή η επιθυμία, σε μία από τις μορφές της, αντικατοπτρίζεται πολύ καλά στα λογοτεχνικά έργα. Εννοώ με τη μορφή του σνομπισμού. Η βικτωριανή πεζογραφία είναι γεμάτη από χαρακτήρες που κατακλύζονται από την επιθυμία να μπουν μέσα σ’ εκείνο τον συγκεκριμένο Κύκλο που ονομάζεται, ή ονομαζόταν, Καλή Κοινωνία. Πρέπει όμως να γίνει σαφώς κατανοητό ότι η «Καλή Κοινωνία», με αυτή την έννοια, είναι μόνο ένας από εκατό Κύκλους κι επομένως ο σνομπισμός είναι μόνο μία από τις μορφές του πόθου που έχει κάποιος να ανήκει σ’ αυτόν. Τους ανθρώπους που πιστεύουν ότι δεν έχουν σνομπισμό, και που πράγματι δεν έχουν, κι οι οποίοι διαβάζουν σατιρικά έργα για τον σνομπισμό με ένα αίσθημα ήρεμης ανωτερότητας, ίσως να τους κυριεύσει η επιθυμία με άλλη μορφή. Μπορεί η ίδια η ένταση της επιθυμίας τους να μπουν σε κάποιο τελείως άλλο Κύκλο, να τους καθιστά απρόσβλητους στη γοητεία της μεγάλης ζωής. Μια πρόσκληση από μια δούκισσα δεν θα ήταν παρηγοριά για κάποιον που τον τσούζει ο αποκλεισμός του από κάποια καλλιτεχνική ή κομμουνιστική συντροφιά. Ο καημένος, δεν θέλει μεγάλες κατάφωτες αίθουσες, ούτε σαμπάνια, ούτε καν σκάνδαλα για συναδέλφους και υπουργούς. Αυτό που θέλει είναι η μικρή ιερή σοφίτα ή το στούντιο, τα κεφάλια σκυμμένα πάνω από κάτι κοινό, το σύννεφο του καπνού κι η υπέροχη γνώση ότι εμείς —εμείς οι τέσσερις, πέντε άνθρωποι στριμωγμένοι γύρω απ’ τη σόμπα— είμαστε οι μυημένοι.

Από το «Ο στενός κύκλος» (Το βάρος της δόξας)

Το 1944 ο Λιούις εκφωνεί την ομιλία «Ο στενός κύκλος» ως την ετήσια «Ομιλία Μνήμης» στο King’s College, του University of London.

15 Δεκεμβρίου

Η ύπουλη ορμή

Συχνά η επιθυμία [να μπούμε στον Στενό Κύκλο] κρύβεται τόσο καλά που δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε τις απολαύσεις που φέρνει η εκπλήρωσή της.  Οι άντρες λένε στις συζύγους τους, αλλά και στους εαυτούς τους, ότι τους είναι δύσκολο να μείνουν μέχρι αργά στο γραφείο ή στο σχολείο για κάποια σημαντική επιπλέον δουλειά, την οποία επιφορτίστηκαν επειδή οι ίδιοι κι ο τάδε και καναδυό άλλοι είναι οι μοναδικοί άνθρωποι που απέμειναν εκεί μέσα που ξέρουν πραγματικά πώς γίνονται οι δουλειές. Αυτό όμως δεν είναι απολύτως αληθές. Είναι τρομερός μπελάς, φυσικά, όταν ο παλιόφιλος ο Μπούλης Σμίθσον σας παίρνει παράμερα και σας ψιθυρίζει: «Κοίτα δω, πρέπει με κάποιο τρόπο να σε συμπεριλάβουμε σ’ αυτή την εξέταση» ή «ο Τσάρλς κι εγώ καταλάβαμε αμέσως ότι πρέπει να μπεις σ’ αυτή την επιτροπή». Τρομερός μπελάς… Ω, μα πόσο πιο τρομερό θα ήταν αν σας άφηναν εκτός! Είναι κουραστικό κι ανθυγιεινό να χάνετε τα σαββατόβραδα, αλλά να τα έχετε ελεύθερα επειδή κανείς δεν σας υπολογίζει είναι πολύ χειρότερο.

Ο Φρόυντ θα έλεγε, αναμφίβολα, ότι το όλο θέμα πρόκειται για τέχνασμα της σεξουαλικής ορμής. Αναρωτιέμαι μήπως καμιά φορά ισχύει το αντίστροφο. Αναρωτιέμαι μήπως, σε εποχές ελευθεριότητας, πολλές παρθενιές χάθηκαν όχι από υπακοή στην Αφροδίτη αλλά από υπακοή στο δέλεαρ της κλίκας. Διότι φυσικά, όταν η ελευθεριότητα είναι στη μόδα, οι αγνοί είναι στο περιθώριο. Αγνοούν κάτι που οι άλλοι γνωρίζουν. Είναι αμύητοι. Κι όσο για ελαφρύτερα ζητήματα, ο αριθμός όσων πρωτοκάπνισαν ή πρωτομέθυσαν για παρόμοιο λόγο είναι πιθανώς πολύ μεγάλος.

Από το «Ο στενός κύκλος» (Το βάρος της δόξας)

16 Δεκεμβρίου

Μια μόνιμη κινητήρια δύναμη της ανθρώπινης δράσης

Ο κύριος σκοπός μου με αυτή την ομιλία είναι απλώς να σας πείσω ότι αυτή η επιθυμία είναι μία από τις σπουδαιότερες μόνιμες κινητήριες δυνάμεις της ανθρώπινης δράσης. Είναι ένας από τους παράγοντες που συντελούν στη διαμόρφωση του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε. Μέσα στον κυκεώνα της πάλης, του ανταγωνισμού, της σύγχυσης, της διαφθοράς, της απογοήτευσης και της διαφήμισης, αυτή είναι μία από τις μόνιμες κινητήριες δυνάμεις, να είστε βέβαιοι γι’ αυτό. Αν δεν λάβετε μέτρα για να την αποτρέψετε, αυτή η επιθυμία θα είναι ένα από τα κύρια κίνητρα της ζωής σας, από την πρώτη μέρα που θα μπείτε στον επαγγελματικό στίβο μέχρι τη μέρα που θα είστε τόσο γέροι που δεν θα σας απασχολεί τίποτα απ’ όλα αυτά. Θα γίνει φυσικά· η ζωή θα πάρει τον δρόμο της. Αν ζήσετε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, θα είναι αποτέλεσμα συνειδητής και συνεχούς προσπάθειας. Αν δεν αντισταθείτε, αν αφεθείτε να σας παρασύρει το ρεύμα, θα γίνετε πράγματι «του στενού κύκλου». Δεν λέω ότι θα καταφέρετε να βρεθείτε εντός, αυτό μένει να φανεί. Όμως είτε μαραζώνετε και ξεροσταλιάζετε έξω από Κύκλους στους οποίους δεν μπορείτε με τίποτα να μπείτε είτε προχωράτε θριαμβευτικά όλο και πιο μέσα σ’ αυτούς, όπως και να έχει, θα είστε τέτοιοι άνθρωποι.

Από το «Ο στενός κύκλος» (Το βάρος της δόξας)

17 Δεκεμβρίου

Γιατί να αποφύγετε να γίνετε «του στενού κύκλου»;

Για εννιά στους δέκα από σας, η επιλογή που θα σας έκανε να γίνετε παλιάνθρωποι θα έρθει, όταν όντως έρθει, χωρίς τυμπανοκρουσίες. Είναι σχεδόν σίγουρο ότι δεν θα εμφανιστούν ολοφάνερα κακοί άνθρωποι για να σας απειλήσουν ή να σας δωροδοκήσουν ξεκάθαρα. Εκεί που θα πίνετε το ποτό σας ή το καφεδάκι σας, από τα χείλη κάποιου άντρα ή γυναίκας, που θα έχετε αρχίσει να γνωρίζετε κάπως καλύτερα και που θα θέλετε να γνωρίσετε ακόμα πιο καλά —ακριβώς εκείνη τη στιγμή που θα αγωνιάτε μη φανείτε άξεστοι ή αφελείς ή σνομπ— μαζί με δυο αστειάκια, σαν να ήταν κάτι το συνηθισμένο, θα πέσει το υπονοούμενο. Θα είναι υπονοούμενο για κάτι που δεν είναι απολύτως σύμφωνο με τους τεχνικούς κανόνες του ευ αγωνίζεσθαι, για κάτι που το κοινό, το ανίδεο ρομαντικό κοινό, δεν θα καταλάβαινε ποτέ, για κάτι για το οποίο μάλλον θα έκαναν φασαρία ακόμα κι οι άσχετοι με το επάγγελμά σας, αλλά θα είναι κάτι, όπως λέει ο νέος σας φίλος, το οποίο «εμείς» —και με τη λέξη «εμείς» εσείς προσπαθείτε να μην κοκκινίσετε από ατόφια ευχαρίστηση— «συνηθίζουμε να κάνουμε». Και θα παρασυρθείτε, αν παρασυρθείτε, όχι από την επιθυμία για κέρδος ή για άνεση, αλλά απλώς επειδή εκείνη τη στιγμή, που είχατε σχεδόν φέρει το ποτήρι στα χείλη σας, δεν μπορείτε να αντέξετε να σας πετάξουν πάλι έξω στο κρύο. Θα ήταν τόσο τρομερό να δείτε το πρόσωπο του άλλου —εκείνο το πρόσχαρο, εμπιστευτικό, υπέροχα κομψό πρόσωπο— να γίνεται ξαφνικά παγερό και περιφρονητικό, να γνωρίζετε ότι δοκιμαστήκατε για να γίνετε μέλος του Στενού Κύκλου κι απορριφθήκατε. Κι έπειτα, αν παρασυρθείτε, την επόμενη εβδομάδα θα είναι κάτι που θα παραβαίνει λίγο περισσότερο τους κανόνες, και τον επόμενο χρόνο κάτι ακόμα πιο βαρύ, μα όλα αυτά θα γίνονται με το πιο χαρούμενο και φιλικό πνεύμα. Αυτό μπορεί να καταλήξει σε συντριβή, σε σκάνδαλο και σε έκτιση ποινής καταναγκαστικής εργασίας  μπορεί να καταλήξει σε εκατομμύρια, σε τίτλο ευγενείας και σε απονομή βραβείων στο παλιό σας σχολείο. Όμως θα είστε παλιάνθρωπος. 

… Από όλα τα πάθη, το πάθος για τον Στενό Κύκλο είναι το πιο ικανό να κάνει κάποιον, που δεν είναι πολύ κακός άνθρωπος, να κάνει πολύ κακές πράξεις.

Από το «Ο στενός κύκλος» (Το βάρος της δόξας)

18 Δεκεμβρίου

Ανακαλύπτοντας τον δικό σας κύκλο αληθινής φιλίας

Η επιδίωξη του Στενού Κύκλου θα ραγίσει την καρδιά σας, αν δεν την κατανικήσετε. Αλλά αν την κατανικήσετε, θα συμβεί κάτι εκπληκτικό. Αν κατά τις εργάσιμες ώρες σας έχετε τη δουλειά σας ως κύριο στόχο, αμέσως θα βρεθείτε χωρίς να το καταλάβετε μέσα στον μόνο κύκλο στο επάγγελμά σας που έχει πραγματικά σημασία. Θα είστε από τους καλύτερους επαγγελματίες και οι υπόλοιποι καλοί επαγγελματίες θα το γνωρίζουν. Αυτή η ομάδα επαγγελματιών δεν θα ταυτίζεται σε καμία περίπτωση με τον Στενό Κύκλο ή με τους Σημαντικούς Ανθρώπους ή μ’ Αυτούς που είναι Μέσα στα Πράγματα. Δεν θα διαμορφώνει την πολιτική του επαγγέλματος, ούτε θα προωθεί τα συμφέροντα του επαγγέλματος ως συνόλου εις βάρος του κοινού, ούτε θα προκαλεί εκείνα τα σκάνδαλα και τις κρίσεις που κατά καιρούς προκαλεί ο Στενός Κύκλος. Θα κάνει όμως όλα όσα το επάγγελμα εκείνο υπάρχει για να κάνει, και θα είναι μακροπρόθεσμα υπεύθυνη για όλο τον σεβασμό που πράγματι απολαμβάνει το επάγγελμα, τον οποίο οι ομιλίες και οι διαφημίσεις δεν μπορούν να διατηρήσουν. Κι αν στον ελεύθερό σας χρόνο απλώς συναναστρέφεστε τους ανθρώπους που σας αρέσουν, πάλι θα διαπιστώσετε ότι έχετε βρεθεί χωρίς να το αντιληφθείτε μέσα σε κάτι πραγματικό· ότι πράγματι είστε μέσα στη ζεστασιά και την ασφάλεια που προσφέρει κάτι που, αν το βλέπατε απ’ έξω, θα φαινόταν ακριβώς σαν ένας Στενός Κύκλος. Η διαφορά όμως είναι ότι η μυστικότητά του είναι τυχαία κι η αποκλειστικότητά του ένα παράπλευρο επακόλουθο, κι ότι κανένας δεν οδηγήθηκε εκεί από το δέλεαρ του απόκρυφου· καθώς πρόκειται απλώς για τέσσερις ή πέντε ανθρώπους που συμπαθούν ο ένας τον άλλο και συναντιούνται για να κάνουν πράγματα που τους αρέσουν. Αυτό είναι φιλία. Ο Αριστοτέλης την κατέτασσε στις αρετές. Φέρνει πιθανώς τη μισή από όλη την ευτυχία του κόσμου και κανένας «του στενού κύκλου» δεν την αποκτά.

Από το «Ο στενός κύκλος» (Το βάρος της δόξας)

19 Δεκεμβρίου

Το πεισματάρικο σιδερένιο στρατιωτάκι

Σκεφτήκατε άραγε ποτέ, όταν ήσασταν παιδιά, τι ωραία που θα ήταν εάν τα παιχνίδια σας ξαφνικά ζωντάνευαν; Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι θα μπορούσατε πράγματι να τους δώσετε ζωή. Φανταστείτε να μετατρέπεται ένα μεταλλικό στρατιωτάκι σε σάρκα και οστά και υποθέστε ότι αυτό δεν άρεσε στο μεταλλικό στρατιωτάκι. Δεν το ενδιαφέρει η σάρκα· το μόνο που βλέπει στην όλη υπόθεση είναι ότι το μέταλλο χάλασε. Νομίζει λοιπόν ότι τον σκοτώνετε. Φυσικά θα κάνει τα πάντα για να σας αποτρέψει να τον μεταμορφώσετε σε άνθρωπο, εάν βέβαια έχει τις δυνάμεις για κάτι τέτοιο. Τι θα είχατε κάνει μ’ ένα τέτοιο μεταλλικό στρατιωτάκι είναι κάτι που γνωρίζω. Ο Θεός όμως έκανε το εξής: το δεύτερο Πρόσωπο εντός του Θεού, δηλαδή ο Υιός, έγινε άνθρωπος. Γεννήθηκε στον κόσμο αυτό ως ένας πραγματικός άνθρωπος — ένας πραγματικός άνθρωπος με συγκεκριμένο ύψος, μαλλιά ορισμένου χρώματος, με τη γνώση μιας συγκεκριμένης γλώσσας και μ’ ένα ορισμένο βάρος. Το Αιώνιο Ον, που γνωρίζει τα πάντα και που δημιούργησε ολόκληρο το σύμπαν, δεν έγινε απλώς άνδρας, αλλά (πριν από αυτό) έγινε βρέφος και πριν από αυτό έμβρυο μέσα στο σώμα μιας γυναίκας. Αν θέλετε να καταλάβετε κάπως το όλο θέμα, σκεφτείτε πόσο θα θέλατε εσείς να γίνετε γυμνοσάλιαγκας ή καβούρι.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 247-248

20 Δεκεμβρίου

Ένα μεταλλικό στρατιωτάκι ζωντανεύει

Το αποτέλεσμα ήταν πως υπήρχε πια ένας άνθρωπος που ήταν πραγματικά αυτό που έπρεπε να είναι όλοι οι άνθρωποι: ένας άνθρωπος εντός του οποίου η δημιουργημένη ζωή, την οποία πήρε από τη μητέρα του, δέχτηκε να μεταβληθεί πλήρως και τέλεια σε γεννημένη ζωή. Ο θεϊκός Υιός προσέλαβε πλήρως το φυσικό ανθρώπινο ον. Έτσι, μέσα σε μια στιγμή καταφθάνει τρόπον τινά ο ανθρωπισμός: είχε περάσει μέσα στη ζωή του Χριστού. Επειδή όμως η όλη δυσκολία για μας έγκειται στο γεγονός ότι η φυσική ζωή πρέπει, υπό μία έννοια, να «θανατωθεί», Αυτός επέλεξε μια εγκόσμια πορεία που προϋπέθετε σε κάθε περίπτωση τη θανάτωση όλων των ανθρώπινων επιθυμιών του — την πτώχεια, την παρανόηση εκ μέρους της οικογένειάς Του, την προδοσία εκ μέρους κάποιου που ανήκε στους πιο στενούς Του φίλους, την κοροϊδία και την κακοποίηση από τις αστυνομικές αρχές και, τέλος, το θάνατο με βασανιστήρια. Έπειτα, αφού πια είχε θανατωθεί μ’ αυτόν τον τρόπο, αφού υπό μία έννοια είχε υποστεί έναν καθημερινό θάνατο, το ανθρώπινο ον μέσα Του, επειδή ακριβώς ήταν ενωμένο με το θεϊκό Υιό, ήρθε και πάλι στη ζωή. Ο Άνθρωπος στο πρόσωπο του Χριστού αναστήθηκε, όχι μόνο ο Θεός. Αυτή είναι όλη η ουσία. Για πρώτη φορά είδαμε έναν πραγματικό άνθρωπο. Ένα μεταλλικό στρατιωτάκι —πραγματικά μεταλλικό όπως και τα υπόλοιπα— είχε ζωντανέψει πλήρως και μεγαλοπρεπώς.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 248

21 Δεκεμβρίου

Ένας Θεός ξεχωριστός

Οι χριστιανοί δεν ισχυρίζονται ότι απλώς «ο Θεός» σαρκώθηκε στον Ιησού. Ισχυρίζονται ότι ο ένας αληθινός Θεός είναι Εκείνος που οι Ιουδαίοι λάτρευαν ως Γιαχβέ, κι ότι Αυτός είναι που κατέβηκε. Τώρα ο διπλός χαρακτήρας του Γιαχβέ έχει ως εξής. Είναι Αυτός που στέλνει τη βροχή μέσα στα αυλάκια ώσπου να ξεχειλίσουν οι κοιλάδες από σιτηρά που φέρνουν γέλια και χαρές. Τα δέντρα του δάσους χαίρονται μπροστά Του κι η φωνή Του κάνει τα άγρια ελάφια να γεννούν τα μικρά τους. Είναι ο Θεός του σιταριού και του κρασιού και του λαδιού. Από αυτή την άποψη, κάνει συνεχώς όλα τα πράγματα που κάνουν οι Θεοί της Φύσης: είναι ο Βάκχος, η Αφροδίτη, η Δήμητρα, όλα σε ένα. . . . Από την άλλη πλευρά, ο Γιαχβέ σαφώς και δεν είναι Θεός της Φύσης.  Δεν πεθαίνει και δεν ξαναζωντανεύει κάθε χρόνο όπως θα έκανε ένας αληθινός βασιλιάς των σιτηρών. . . . . Δεν είναι η ψυχή της Φύσης ούτε κάποιου μέρους της Φύσης.  Κατοικεί στην αιωνιότητα, κατοικεί στον υψηλό και άγιο τόπο· ο ουρανός είναι ο θρόνος Του, όχι το όχημά Του, η γη είναι το υποπόδιό Του, όχι το ένδυμά Του. Κάποια μέρα θα τα διαλύσει και τα δυο και θα δημιουργήσει έναν νέο ουρανό και μια νέα γη. Δεν πρέπει να ταυτίζεται ούτε με τη «θεϊκή σπίθα» που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο. Είναι «Θεός κι όχι άνθρωπος». . . . Ο Γιαχβέ δεν είναι ούτε η ψυχή της Φύσης ούτε εχθρός της. . . . Η φύση είναι δημιούργημά Του. Αυτός δεν είναι Θεός της Φύσης, αλλά ο Θεός της Φύσης, ο εφευρέτης, ο δημιουργός, ο κύριος κι ο ρυθμιστής της.  Όλοι όσοι διαβάζουν αυτό το βιβλίο, το ξέρουν αυτό καλά από την παιδική τους ηλικία, επομένως, εύκολα θεωρείται αυτονόητο. «Αν οι άνθρωποι πρόκειται να πιστέψουν σε έναν οποιονδήποτε Θεό», ρωτάμε, «σε ποιον άλλο Θεό θα πίστευαν;» Όμως η απάντηση που δίνει η ιστορία είναι: «Σχεδόν σε οποιονδήποτε άλλο».

Από το Θαύματα

22 Δεκεμβρίου

Σκεφτείτε το κάπως έτσι

Ας υποθέσουμε ότι έχουμε στην κατοχή μας κομμάτια ενός μυθιστορήματος ή μιας μουσικής συμφωνίας. Κάποιος μάς φέρνει τώρα ένα χειρόγραφο που μόλις ανακαλύφθηκε και λέει: «Αυτό είναι το κομμάτι που λείπει από το έργο. Αυτό είναι το κεφάλαιο που καθορίζει όλη την πλοκή του μυθιστορήματος. Αυτό είναι το κύριο θέμα της συμφωνίας». Η δουλειά μας θα ήταν να δούμε αν το νέο απόσπασμα, μπαίνοντας στην κεντρική θέση που θα του ταίριαζε σύμφωνα με αυτόν που το ανακάλυψε, πράγματι θα φώτιζε όλα τα τμήματα που είχαμε ήδη δει και αν θα «τα συνέδεε». Και δεν θα ήταν πιθανό να κάνουμε μεγάλο λάθος. Το νέο απόσπασμα, αν ήταν πλαστό, όσο ελκυστικό κι αν φαινόταν με την πρώτη ματιά, όλο και δυσκολότερα θα εναρμονιζόταν με το υπόλοιπο έργο καθώς θα προχωρούσαμε στην εξέτασή του. Αν ήταν όμως γνήσιο, τότε κάθε φορά που θα ξανακούγαμε τη μουσική ή κάθε φορά που θα ξαναδιαβάζαμε το βιβλίο, θα παρατηρούσαμε ότι θα εδραιωνόταν, θα ταίριαζε όλο και περισσότερο και θα αναδείκνυε τη σημασία κάθε λεπτομέρειας σε ολόκληρο το έργο, που μέχρι τώρα περνούσε απαρατήρητη. 

Ακόμα κι αν το νέο κεντρικό κεφάλαιο ή το κύριο θέμα περιείχε μεγάλες δυσκολίες αυτό καθαυτό, θα συνεχίζαμε να το θεωρούμε γνήσιο, αν θα συνέχιζε να εξομαλύνει δυσκολίες σε άλλα σημεία. Κάτι παρόμοιο πρέπει να κάνουμε και με το δόγμα της Ενανθρώπισης. Εδώ, αντί για μια μουσική συμφωνία ή για ένα μυθιστόρημα, έχουμε μπροστά μας ολόκληρο το σύνολο της γνώσης μας. Η αξιοπιστία θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο το δόγμα, αν γίνει αποδεκτό, μπορεί να φωτίσει και να ενοποιήσει ολόκληρο αυτό το σύνολο. Δεν έχει τόση σημασία το ίδιο το δόγμα να γίνει πλήρως κατανοητό. Πιστεύουμε ότι ο ήλιος βρίσκεται στον ουρανό ένα καλοκαιρινό μεσημέρι όχι επειδή μπορούμε να δούμε καθαρά τον ήλιο (στην πραγματικότητα, δεν μπορούμε), αλλά επειδή μπορούμε να δούμε όλα τα υπόλοιπα.

Από το Θαύματα

23 Δεκεμβρίου

Σε όλες τις περιπτώσεις το μεγάλο εισέρχεται στο μικρό

Η απόκλιση ανάμεσα σε μια κίνηση ατόμων στον φλοιό του εγκεφάλου ενός αστρονόμου και στην αντίληψή του ότι πρέπει να υπάρχει ένας πλανήτης ακόμη, που δεν έχει παρατηρηθεί, πιο πέρα από τον Ουρανό, είναι ήδη τόσο τεράστια, που η Ενανθρώπηση του ίδιου του Θεού, κατά μία έννοια, μόλις και μετά βίας είναι πιο εκπληκτική. Δεν μπορούμε να συλλάβουμε πώς το Θείο Πνεύμα κατοίκησε μέσα στο κτιστό κι ανθρώπινο πνεύμα του Ιησού· μα ούτε και να συλλάβουμε πώς το ανθρώπινο πνεύμα Του, ή το πνεύμα οποιουδήποτε ανθρώπου, κατοικεί μέσα στον φυσικό του οργανισμό. Αυτό που μπορούμε να καταλάβουμε, αν το χριστιανικό δόγμα αληθεύει, είναι ότι η δική μας σύνθετη ύπαρξη δεν είναι η απόλυτη ανωμαλία που ίσως μοιάζει να είναι, αλλά μια αμυδρή εικόνα της ίδιας της Θείας Ενανθρώπισης· είναι το ίδιο πράγμα σε πολύ μικρότερη κλίμακα. Μπορούμε να καταλάβουμε ότι αν ο Θεός κατεβαίνει έτσι μέσα σε ένα ανθρώπινο πνεύμα, κι αν το ανθρώπινο πνεύμα κατεβαίνει έτσι μέσα στη Φύση, κι αν οι σκέψεις μας μέσα στις αισθήσεις και στα πάθη μας, κι αν τα ώριμα μυαλά (αλλά μόνο τα καλύτερα από αυτά) μπορούν να κατέβουν ώστε να συμπονούν τα παιδιά, κι οι άνθρωποι να συμπονούν τα θηρία, τότε όλα συναρμόζονται κι η συνολική πραγματικότητα, τόσο η Φυσική όσο κι η Υπερφυσική, στην οποία ζούμε, είναι περισσότερο πολυσχιδής και ανεπαίσθητα αρμονική απ’ όσο υποψιαζόμασταν. Βλέπουμε μια νέα βασική αρχή· τη δύναμη του Ανώτερου, στον βαθμό που είναι αληθινά Ανώτερο, να κατέρχεται, τη δύναμη του μεγαλύτερου να συμπεριλαμβάνει το μικρότερο. Έτσι τα στερεά σώματα εκφράζουν πολλές αλήθειες της επίπεδης γεωμετρίας, αλλά τα επίπεδα σχήματα καμία αλήθεια της στερεομετρίας, πολλές ανόργανες υποθέσεις ισχύουν για τους οργανισμούς, αλλά καμία οργανική υπόθεση δεν ισχύει για τα ορυκτά, ο Μονταίν έπαιζε γατοπαιχνίδια με το γατάκι του, αλλά εκείνο ποτέ δεν του μίλησε για φιλοσοφία. Σε όλες τις περιπτώσεις το μεγάλο εισέρχεται στο μικρό· η δύναμή του για να το κάνει αυτό, σχεδόν αποδεικνύει το μεγαλείο του.

Από το Θαύματα

24 Δεκεμβρίου

Ο Θεός κατεβαίνει για να ξανανέβει

Στη χριστιανική ιστορία ο Θεός κατεβαίνει για να ξανανέβει. Κατέρχεται, κατεβαίνει από τα ύψη του απόλυτου είναι, μέσα στον χρόνο και στον χώρο, κατεβαίνει στην ανθρωπότητα, κι ακόμα παρακάτω —αν οι εμβρυολόγοι έχουν δίκιο, συμπεριλαμβάνει μέσα στη μήτρα αρχαίες και προγενέστερες φάσεις ζωής πριν από την ανθρώπινη ζωή— κατεβαίνει ως τις ρίζες και τον πυθμένα της Φύσης, που Αυτός έχει δημιουργήσει. Κατεβαίνει όμως για να ανέβει ξανά και να σηκώσει μαζί Του ολόκληρο τον κατεστραμμένο κόσμο. Μπροστά μας προβάλλει η εικόνα ενός δυνατού ανθρώπου που σκύβει όλο και πιο χαμηλά για να αναλάβει κάποιο μεγάλο και μπλεγμένο φορτίο. Πρέπει να σκύψει για να το σηκώσει, πρέπει σχεδόν να εξαφανιστεί κάτω από το φορτίο προτού να ισιώσει με απίστευτο τρόπο την πλάτη του και να βαδίσει με όλη τη μάζα να ταλαντεύεται στους ώμους του. Ή μπορεί να σκεφτούμε έναν δύτη, που πρώτα απομένει γυμνός, έπειτα για μια στιγμή αιωρείται, μετά βουτάει στο νερό, εξαφανίζεται με ορμή μέσα στο πράσινο ζεστό νερό, μέσα στο μαύρο κρύο νερό, μέσα στην αυξανόμενη πίεση, μέσα στην θανατερή περιοχή της λάσπης, της γλίτσας και της παλαιάς αποσύνθεσης. Έπειτα ανεβαίνει και πάλι προς το χρώμα και το φως, τα πνευμόνια του σχεδόν εκρήγνυνται, ώσπου ξαφνικά βγαίνει και πάλι στην επιφάνεια, κρατώντας στο χέρι του το μουσκεμένο πολύτιμο πράγμα που βούτηξε για να ξαναβρεί. Κι αυτός κι εκείνο είναι τώρα γεμάτοι χρώμα, καθώς βγήκαν στο φως· κάτω βαθιά, όπου εκείνο κειτόταν άχρωμο μέσα στο σκοτάδι, είχε χάσει κι αυτός το χρώμα του.

Από το Θαύματα

Το 1956 η αναγγελία του γάμου του Λιούις με την Τζόι Ντέιβιντμαν Γκρέσαμ δημοσιεύεται στους Times (του Λονδίνου).

25 Δεκεμβρίου

Το μεγάλο θαύμα

Το κυριότερο θαύμα που υποστηρίζουν οι χριστιανοί είναι η Ενανθρώπιση. Λένε ότι ο Θεός έγινε Άνθρωπος. Κάθε άλλο θαύμα μάς προετοιμάζει γι’ αυτό, φανερώνει αυτό ή απορρέει απ’ αυτό. Όπως κάθε φυσικό γεγονός αποτελεί εκδήλωση, σε έναν συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, του συνολικού χαρακτήρα της Φύσης, έτσι και κάθε επιμέρους χριστιανικό θαύμα φανερώνει, σε έναν συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, τον χαρακτήρα και τη σημασία της Ενανθρώπισης. Στον Χριστιανισμό δεν τίθεται ζήτημα αυθαίρετων επεμβάσεων διάσπαρτων εδώ κι εκεί. Δεν έχει να κάνει με ασύνδετες επιδρομές κατά της Φύσης, αλλά με τα διαδοχικά στάδια μιας στρατηγικά συνεκτικής εισβολής — μιας εισβολής που αποσκοπεί στην πλήρη κατάκτηση και «κατοχή». Η καταλληλότητα, και κατά συνέπεια η αξιοπιστία, των επιμέρους θαυμάτων εξαρτάται από τη σχέση τους με το Μεγάλο Θαύμα· κάθε αυτονομημένη συζήτηση περί αυτών είναι μάταιη. Η καταλληλότητα ή η αξιοπιστία του ίδιου του Μεγάλου Θαύματος δεν μπορεί, προφανώς, να κριθεί με το ίδιο μέτρο. Κι ας παραδεχτούμε εξαρχής ότι είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί κάποιο μέτρο με το οποίο θα μπορούσε να κριθεί. Αν πράγματι συνέβη, τότε υπήρξε το κεντρικό γεγονός στην ιστορία της Γης — γύρω από αυτό ακριβώς περιστρέφεται ολόκληρη η αφήγηση. . . . Είναι ευκολότερο να υποστηρίξει κανείς, με ιστορικά επιχειρήματα, ότι η Ενανθρώπιση πράγματι συνέβη, παρά να δείξει, με φιλοσοφικά επιχειρήματα, την πιθανότητα της πραγματοποίησής της. Είναι πολύ δύσκολο να εξηγηθούν ιστορικά η ζωή, τα λόγια και η επίδραση του Ιησού, με τρόπο που να μην είναι δυσκολότερος από τη χριστιανική εξήγηση. Η απόκλιση ανάμεσα στο βάθος, την ισορροπία και (επιτρέψτε μου να προσθέσω) την ευφυΐα της ηθικής Του διδασκαλίας και στην αχαλίνωτη μεγαλομανία που θα κρυβόταν πίσω από τη θεολογική Του διδασκαλία, αν δεν ήταν πράγματι Θεός, δεν έχει ποτέ ξεπεραστεί με ικανοποιητικό τρόπο.

Από το Θαύματα

26 Δεκεμβρίου

Η υπογραφή της ψυχής

Αυτή η υπογραφή σε κάθε ψυχή ίσως είναι ένα σημάδι της κληρονομικότητας και του περιβάλλοντος, αλλά αυτό σημαίνει μόνο ότι η κληρονομικότητα και το περιβάλλον είναι κάποια από τα εργαλεία με τα οποία ο Θεός δημιουργεί την ψυχή. Δεν συλλογίζομαι πώς, αλλά γιατί, δημιουργεί την κάθε ψυχή μοναδική. Αν ήταν χρήσιμες όλες αυτές οι διαφορές, δεν βλέπω τον λόγο που δημιούργησε περισσότερες από μία ψυχές. Να είστε σίγουροι ότι τα μέσα και τα έξω από το άτομό σας δεν είναι μυστήριο γι’ Αυτόν. Και κάποια μέρα δεν θα είναι πια μυστήριο ούτε για σας. Το καλούπι μέσα στο οποίο φτιάχνεται ένα κλειδί, θα σας φαινόταν ένα παράξενο πράγμα, αν δεν είχατε δει ποτέ ένα κλειδί, και το ίδιο το κλειδί θα ήταν ένα παράξενο πράγμα, αν δεν είχατε δει ποτέ μια κλειδαριά. Η ψυχή σας έχει ένα περίεργο σχήμα, έχει ένα βαθούλωμα που είναι φτιαγμένο για να ταιριάζει σ’ έναν συγκεκριμένο όγκο των άπειρων περιμέτρων της Θεότητας, ή το κλειδί για να ξεκλειδώσουμε μια από τις πόρτες του ανακτόρου με τις πολλές κατοικίες. Γιατί δεν θα σωθεί η ανθρωπότητα έτσι αφηρημένα, αλλά εσύ, εσύ ο συγκεκριμένος αναγνώστης, ο Γιάννης… η Ελένη, ο καθένας. Ευλογημένο και τυχερό πλάσμα, εσύ που τα δικά σου μάτια, όχι κάποιου άλλου, θα βλέπουν Εκείνον. Όλα αυτά που είστε σεις, εκτός από την αμαρτία, είναι προορισμένο, αν αφήσετε τον Θεό να ενεργήσει με τον τρόπο Του τον αγαθό, να βρουν την εκπλήρωσή τους να ικανοποιηθούν εντελώς. Το φάσμα του Brocken «κοίταγε εξεταστικά τον κάθε άνθρωπο σαν την πρώτη του αγάπη», επειδή εκείνη υπήρξε δόλια. Ο Θεός όμως εξετάζει κάθε ψυχή σαν την πρώτη της αγάπη, επειδή Αυτός είναι η πρώτη της αγάπη. Η θέση σας στον ουρανό φαίνεται ότι είναι φτιαγμένη για σας, μόνο για σας, επειδή είστε πλασμένοι γι’ αυτή. Πλασμένοι γι’ αυτή, όπως ένα γάντι είναι ραμμένο βελονιά βελονιά για ένα χέρι.

Από Το πρόβλημα του πόνου

27 Δεκεμβρίου

Ένα καινούργιο και μυστικό όνομα

Το πράγμα που ποθείς σε καλεί μακριά από τον εαυτό σου. Ακόμη και η επιθυμία γι’ αυτό ζει μόνο όταν την εγκαταλείψεις. Αυτός είναι ο υπέρτατος νόμος: ο σπόρος που πεθαίνει για να ζήσει, το φυτό που πρέπει να το βάλουμε στο νερό, αυτός που χάνει την ψυχή του τη σώζει. Αλλά η ζωή του σπόρου, το ζύμωμα του ψωμιού, το να ξαναβρείς την ψυχή, είναι τόσο αληθινά όσο και η προκαταρκτική θυσία. Μετά είναι αληθινό αυτό που λένε «στον ουρανό δεν υπάρχει ιδιοκτησία. Αν κάποιος ποθήσει να ονομάσει κάτι δικό του, αμέσως θα ριφτεί στην κόλαση και να γίνει ένα πονηρό πνεύμα». Αλλά έχει επίσης ειπωθεί: «Σ’ αυτόν που θα νικήσει θα του δώσω μια λευκή πέτρα, και ένα καινούργιο όνομα γραμμένο πάνω στην πέτρα, που κανένας άλλος δεν το ξέρει εκτός απ’ εκείνον που το πήρε» [Αποκάλυψη 2,17]. Τι μπορεί, λοιπόν, για έναν άνθρωπο να είναι πιο δικό του από το καινούργιο όνομα, που ακόμη και στην αιωνιότητα παραμένει μυστικό μεταξύ του Θεού κι εκείνου; Και τι άραγε να σημαίνει αυτή η μυστικότητα; Σίγουρα ότι καθένας από τους λυτρωμένους θα γνωρίζει για πάντα και θα υμνεί κάποια όψη του Θεϊκού Κάλλους καλύτερα απ’ οποιοδήποτε άλλο πλάσμα. Γιατί άλλο δημιουργήθηκαν τα όντα, παρά για ν’ αγαπιούνται όλα από τον Θεό άπειρα, και το καθένα διαφορετικά; Και αυτή η διαφορά, τόσο μακριά από το να εμποδίζει, κατακλύζει με νόημα την αγάπη όλων των ευλογημένων υπάρξεων της μιας προς την άλλη, την κοινωνία δηλαδή των αγίων. Αν όλοι είχαν την εμπειρία του Θεού με τον ίδιο τρόπο και Του ανταπόδιδαν μια πανομοιότυπη λατρεία, το τραγούδι της θριαμβεύουσας Εκκλησίας δεν θα είχε καμιά αρμονία, θα ήταν σαν μια ορχήστρα όπου όλα τα όργανα θα έπαιζαν την ίδια νότα. 

Από Το πρόβλημα του πόνου

σσ. 172-173

28 Δεκεμβρίου

Θα πιει χαρά από την πηγή της χαράς

Όταν οι ανθρώπινες ψυχές γίνουν τόσο τέλειες στην εκούσια υπακοή όσο κι η άψυχη κτίση στην ασάλευτη υπακοή της, τότε θα φορέσουν τη δόξα της — ή μάλλον θα φορέσουν εκείνη τη μεγαλύτερη δόξα την οποία η Φύση απλώς προεικονίζει. Δεν πρέπει δηλαδή να νομίσετε ότι προβάλλω κάποια παγανιστική διάθεση ότι θα μας απορροφήσει η Φύση. Η Φύση είναι θνητή· εμείς θα ζήσουμε περισσότερο απ’ αυτή. Όταν χαθούν όλοι οι ήλιοι και τα νεφελώματα, καθένας από σας θα είναι ακόμα ζωντανός. Η Φύση είναι μόνο η εικόνα, το σύμβολο· είναι όμως το σύμβολο που η Γραφή μου ζητά να χρησιμοποιήσω. Καλούμαστε να περάσουμε μέσα από τη Φύση, να την ξεπεράσουμε, να φτάσουμε σε εκείνο το μεγαλείο που η φύση άτακτα αντανακλά.

Και τότε, αφότου ξεπεράσουμε τη Φύση, θα φάμε από το δέντρο της ζωής. Προς το παρόν, αν έχουμε αναγεννηθεί μέσω του Χριστού, το πνεύμα μέσα μας τρέφεται απευθείας από τον Θεό· ο νους όμως και, ακόμα περισσότερο, το σώμα μας παίρνουν ζωή απ’ Αυτόν μέσα από αμέτρητες ενδιάμεσες μεσολαβήσεις: από τους προγόνους μας, από την τροφή μας, από τα στοιχεία. Τα αμυδρά, μακρινά αποτελέσματα των ενεργειών εκείνων, που η δημιουργική έκσταση του Θεού ενστάλαξε μέσα στην ύλη όταν Αυτός δημιούργησε τους κόσμους, είναι αυτά που τώρα αποκαλούμε σωματικές ηδονές. Αυτές, ακόμα κι έτσι φιλτραρισμένες, μάς είναι δύσκολο να τις διαχειριστούμε με τις δυνατότητες που έχουμε στην παρούσα κατάσταση. Πώς θα ήταν αν γευόμασταν νερό από την πηγή του ποταμού, το οποίο ακόμα κι από τις εκβολές του είναι για μας τόσο μεθυστικό; Κι όμως, πιστεύω ότι αυτό θα συμβεί. Ολόκληρος ο άνθρωπος θα πιει χαρά από την πηγή της χαράς. Όπως είπε ο άγιος Αυγουστίνος, η αγαλλίαση της λυτρωμένης ψυχής θα «διαχυθεί» και μέσα στο δοξασμένο σώμα.

Από το «Το βάρος της δόξας» (Το βάρος της δόξας)

29 Δεκεμβρίου

Ύμνος στη δημιουργία του Θεού

Μόλις τώρα αναφέρθηκα στη λατινικότητα των λατινικών. Είναι πιο εμφανής σ’ εμάς απ’ ό,τι ήταν στους Ρωμαίους. Την αγγλικότητα των αγγλικών μπορούν να την ακούσουν μόνο όσοι γνωρίζουν και κάποια άλλη γλώσσα. Με τον ίδιο τρόπο και για τον ίδιο λόγο, μονάχα όσοι πιστεύουν στο Υπερφυσικό βλέπουν πραγματικά τη Φύση. Πρέπει να απομακρυνθείτε λίγο απ’ αυτή και μετά να γυρίσετε να την κοιτάξετε. Τότε, επιτέλους, θα γίνει ορατό το αληθινό τοπίο. Πρέπει να έχετε γευτεί, έστω και για λίγο, το καθαρό νερό από το επέκεινα, προτού μπορέσετε να αντιληφθείτε ξεκάθαρα τη ζεστή κι αλμυρή αψάδα του ποταμού της Φύσης. Αν αντιμετωπίζετε τη Φύση ως Θεό ή ως Το Παν τότε χάνετε όλη την ουσία και την απόλαυση που προσφέρει. Βγείτε έξω, κοιτάξτε προς τα πίσω και θα δείτε… αυτόν τον εντυπωσιακό καταρράκτη από αρκούδες, βρέφη και μπανάνες: αυτόν τον άμετρο κατακλυσμό από άτομα, ορχιδέες, πορτοκάλια, καρκίνους, καναρίνια, ψύλλους, αέρια, τυφώνες και βατράχια. Πώς μπορέσατε ποτέ να σκεφτείτε ότι αυτή ήταν η απόλυτη πραγματικότητα; Πώς μπορέσατε ποτέ να σκεφτείτε ότι ήταν απλώς και μόνο ένα σκηνικό για να παιχτεί το ηθικό δράμα αντρών και γυναικών; Η Φύση είναι αυτή που είναι. Μην της προσφέρετε ούτε λατρεία ούτε περιφρόνηση. Συναντήστε την και γνωρίστε την. Αν εμείς είμαστε αθάνατοι, κι αν αυτή είναι καταδικασμένη (όπως μας λένε οι επιστήμονες) να εξαντληθεί και να πεθάνει, θα μας λείψει αυτό το μισοντροπαλό και μισοφανταχτερό πλάσμα, αυτή η δράκαινα, αυτό το αγοροκόριτσο, αυτή η αδιόρθωτη νεράιδα, αυτή η άφωνη μάγισσα. Όμως οι θεολόγοι μάς λένε ότι αυτή, όπως κι εμείς, πρόκειται να λυτρωθεί. Η «ματαιότητα» στην οποία υπόκειται είναι η ασθένειά της, όχι η ουσία της. Θα γιατρευτεί σύμφωνα με τον χαρακτήρα της· δεν θα εξημερωθεί (Θεός φυλάξοι) ούτε θα αποστειρωθεί. Θα είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε την παλιά μας εχθρό, τη φίλη, τη συντρόφισσα στα παιχνίδια μας και τη θετή μας μητέρα, που θα έχει τελειοποιηθεί τόσο που δεν θα είναι λιγότερο, μα περισσότερο, αυτή που πραγματικά είναι. Και αυτή θα είναι μια ευτυχής συνάντηση.

Από το Θαύματα

30 Δεκεμβρίου

Το πανηγύρι του Ουρανού

Το χρυσό μήλο του εγωισμού, που ρίχτηκε ανάμεσα στους ψεύτικους θεούς, έγινε το μήλο της έριδας, επειδή πάλεψαν να το αρπάξουν. Δεν ήξεραν τον πρώτο κανόνα του ιερού παιχνιδιού, όπου κάθε παίχτης πρέπει με κάθε τρόπο ν’ αγγίξει την μπάλα και μετά αμέσως να την περάσει στον άλλον. Το να βρεθείς να την κρατάς στα χέρια σου, είναι λάθος. Το να κολλήσεις επάνω της, είναι θάνατος. Αλλά όταν η μπάλα πετάει εδώ κι εκεί, ανάμεσα στους παίχτες, πολύ γρήγορα για να την παρακολουθήσουν τα μάτια, ο μεγάλος Κύριος ο Ίδιος διευθύνει το παιχνίδι, δίνοντας τον εαυτό Του αιώνια στα δημιουργήματά Του, με τη γενεσιουργία, και πάλι στον εαυτό Του, με τη θυσία του Λόγου. Τότε πραγματικά ο αιώνιος χορός «μεθάει τον ουρανό με την αρμονία». Όλοι οι πόνοι και οι χαρές που γνωρίσαμε στη γη είναι αρχικές μυήσεις στην κίνηση του χορού. Αλλά ο ίδιος ο χορός είναι αυστηρά ασυναγώνιστος, δε συγκρίνεται με τα τωρινά παθήματα. Καθώς πλησιάζουμε στον καθ’ εαυτό ρυθμό του, πόνος και ηδονή βυθίζονται κάπου μακριά από τα μάτια μας. Υπάρχει χαρά στον χορό, όμως δε γίνεται για τη χαρά, ούτε ακόμη και για το αγαθό ή την αγάπη. Ο ίδιος είναι Αγάπη και Αγαθότητα, και συνεπώς ευτυχισμένος. Ο χορός δε γίνεται για μας, αλλά εμείς γι’ αυτόν.

Από Το πρόβλημα του πόνου

31 Δεκεμβρίου

Η δόξα ως λαμπρότητα, μεγαλοπρέπεια, φωτεινότητα

Αυτό με φέρνει στην άλλη έννοια της δόξας, της δόξας ως λαμπρότητας, μεγαλοπρέπειας, φωτεινότητας. Θα λάμψουμε σαν τον ήλιο, θα μας δοθεί το άστρο το πρωινό. Νομίζω ότι αρχίζω να καταλαβαίνω τι σημαίνει αυτό. Κατά κάποιο τρόπο, φυσικά, ο Θεός μάς έχει ήδη δώσει το άστρο το πρωινό, μπορείτε να το απολαύσετε αυτό το δώρο πολλά όμορφα πρωινά, αρκεί να ξυπνήσετε νωρίς. Τι παραπάνω, μπορεί να ρωτήσετε, θέλουμε; Αχ, κι όμως θέλουμε πολλά παραπάνω, κάτι που τα βιβλία περί αισθητικής ελάχιστα προσέχουν. Οι ποιητές όμως κι οι μυθολογίες το γνωρίζουν σε βάθος. Δεν θέλουμε απλώς και μόνο να βλέπουμε την ομορφιά, ωστόσο ένας Θεός ξέρει ότι ακόμα κι αυτό είναι μια πλούσια δωρεά. Θέλουμε κάτι άλλο που δύσκολα μπορούμε να εκφράσουμε με λόγια. Θέλουμε να ενωθούμε με την ομορφιά που βλέπουμε, να εισχωρήσουμε σ’ αυτή, να τη δεχτούμε μέσα μας, να βυθιστούμε μέσα της, να γίνουμε μέρος της. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο έχουμε βάλει θεότητες και νύμφες και ξωτικά να κατοικούν στον αέρα και στη γη και στο νερό  διότι παρόλο που εμείς δεν μπορούμε, αυτές οι προβολές είναι ικανές να απολαύσουν την ομορφιά, τη χάρη και τη δύναμη, που εικονίζει η Φύση. Γι’ αυτό κι οι ποιητές μάς λένε τόσο υπέροχες ψευτιές. Μιλούν λες κι ο δυτικός άνεμος μπορεί πράγματι να σαρώσει μια ανθρώπινη ψυχή, μα δεν μπορεί. Μας λένε ότι «η ομορφιά που γεννιέται απ’ το μουρμουρητό του νερού» θα περάσει μέσα στο ανθρώπινο πρόσωπο, μα δεν θα περάσει. Ή, τουλάχιστον, όχι ακόμα. Γιατί αν πάρουμε στα σοβαρά τις αναφορές της Γραφής, αν πιστέψουμε ότι ο Θεός θα μας δώσει μια μέρα το άστρο το πρωινό και θα μας κάνει να φορέσουμε τη μεγαλοπρέπεια του ήλιου, τότε μπορούμε να υποθέσουμε ότι και οι αρχαίοι μύθοι και η σύγχρονη ποίηση, που είναι εντελώς αναξιόπιστα ως ιστορικές αφηγήσεις, μπορεί να βρίσκονται πολύ κοντά στην αλήθεια ως προφητείες. Προς το παρόν βρισκόμαστε έξω από τον κόσμο, στην έξω πλευρά της πόρτας. Διακρίνουμε τη φρεσκάδα και την καθαρότητα του πρωινού, αλλά αυτό δεν μας κάνει φρέσκους και καθαρούς ανθρώπους. Δεν μπορούμε να σμίξουμε με τα μεγαλεία που βλέπουμε. Όμως όλα τα φύλλα της Καινής Διαθήκης θροΐζουν διαδίδοντας τη φήμη ότι δεν θα είναι πάντοτε έτσι. Κάποια μέρα, Θεού θέλοντος, θα μπούμε μέσα.

Από το «Το βάρος της δόξας» (Το βάρος της δόξας)

01 Ιανουαρίου

Κι αν Τον βρήκαμε στ’ αλήθεια;

Είναι πάντοτε σοκαριστικό να βρίσκουμε ζωή εκεί που νομίζαμε ότι ήμασταν μόνοι μας. «Προσοχή!» φωνάζουμε, «είναι ζωντανό». Και συνεπώς, σ’ αυτό ακριβώς το σημείο οι περισσότεροι αποτραβιούνται —κι εγώ ο ίδιος αυτό θα είχα κάνει αν μπορούσα— και δεν προχωρούν παραπέρα στον Χριστιανισμό. Ένας «απρόσωπος Θεός» — κι όλα μια χαρά. Ένας υποκειμενικός Θεός της ομορφιάς, της αλήθειας και της καλοσύνης, μέσα στο κεφάλι μας — ακόμα καλύτερα. Μια άμορφη ζωτική δύναμη που ξεχύνεται από μέσα μας, μια τεράστια δύναμη που μπορούμε να αξιοποιήσουμε — το καλύτερο απ’ όλα. Όμως ο Θεός ο ίδιος, ζωντανός, που τραβά το νήμα από την άλλη άκρη, που ίσως να πλησιάζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα, ο κυνηγός, ο βασιλιάς, ο σύζυγος — πρόκειται για κάτι άλλο. Έρχεται μια στιγμή που τα παιδιά που έπαιζαν τους κλέφτες ξαφνικά σιωπούν. Ακούστηκαν πράγματι βήματα στον διάδρομο; Έρχεται μια στιγμή που οι άνθρωποι που ασχολούνται επιφανειακά με τη θρησκεία («Η αναζήτηση του ανθρώπου για τον Θεό!») ξαφνικά αποτραβιούνται. Κι αν Τον βρήκαμε στ’ αλήθεια; Δεν είχαμε καμία πρόθεση να φτάσουμε ως εδώ! Ακόμα χειρότερα, κι αν Αυτός είχε βρει εμάς; 

Από το Θαύματα

Τον Ιανουάριο του 1911 ο Λιούις (σε ηλικία δώδεκα ετών) εγγράφεται στο Cherbourg Preparatory School του Μάλβερν.

02 Ιανουαρίου

Φανταστείτε μια μυστικίστρια πεταλίδα

Γιατί πολλοί άνθρωποι είναι εκ των προτέρων πανέτοιμοι να ισχυριστούν πως, ό,τι κι αν είναι ο Θεός, σίγουρα δεν είναι ο συγκεκριμένος, ζωντανός, πρόθυμος και δρων Θεός της χριστιανικής θεολογίας; Νομίζω ότι ο λόγος είναι ο εξής. Ας υποθέσουμε ότι μια μυστικίστρια πεταλίδα, σοφή σε σύγκριση με τις άλλες πεταλίδες, βλέπει (σε όραμα) φευγαλέα τι είναι ο Άνθρωπος. Όταν το αναφέρει στις μαθήτριές της, οι οποίες είχαν δει κι οι ίδιες κάποια οράματα (αν και λιγότερο αποκαλυπτικά), θα πρέπει να χρησιμοποιήσει πολλές αρνητικές εκφράσεις. Θα πρέπει να τους πει ότι ο Άνθρωπος δεν έχει κέλυφος, δεν είναι προσκολλημένος σε βράχο, δεν περιβάλλεται από νερό. Κι οι μαθήτριές της, με τη βοήθεια των δικών τους μικρών οραμάτων, όντως θα πάρουν μια ιδέα περί Ανθρώπου. Έπειτα όμως έρχονται οι πολυμαθείς πεταλίδες, οι πεταλίδες που γράφουν ιστορίες της φιλοσοφίας και δίνουν διαλέξεις περί συγκριτικής θρησκειολογίας, κι οι οποίες δεν είχαν ποτέ κάποιο όραμα. Αυτό που αποκομίζουν από τα προφητικά λόγια της πεταλίδας είναι απλώς και μόνο οι αρνήσεις. Απ’ αυτές, χωρίς κάποια θετική διαπίστωση, δημιουργούν την εικόνα ότι ο Άνθρωπος είναι σαν άμορφο ζελέ (δεν έχει κέλυφος) που δεν υπάρχει πουθενά συγκεκριμένα (δεν είναι προσκολλημένος σε βράχο) και δεν τρέφεται ποτέ (δεν υπάρχει νερό για να του φέρνει τροφή). Κι έχοντας έναν παραδοσιακό σεβασμό προς τον Άνθρωπο, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το να είναι ένα ζελέ που πεθαίνει της πείνας μέσα σε ένα κενό χωρίς διαστάσεις είναι ο ύψιστος τρόπος ύπαρξης. Έτσι απορρίπτουν ως χοντροκομμένη και υλιστική δεισιδαιμονία κάθε διδαχή που αποδίδει στον Άνθρωπο συγκεκριμένο σχήμα, δομή και όργανα.

Από το Θαύματα

Τον Ιανουάριο του 1914 ο Λιούις κι ο παιδικός του φίλος από το Μπέλφαστ, ο Arthur Greeves, ξεκινούν την αλληλογραφία τους που κράτησε μια ζωή.

03 Ιανουαρίου

Όχι να απομείνει γυμνή, αλλά να ντυθεί εκ νέου

Η κατάστασή μας μοιάζει πολύ με την κατάσταση των πολύξερων πεταλίδων. Οι μεγάλοι προφήτες κι άγιοι έχουν μια θετική και συγκεκριμένη αίσθηση του Θεού στον ύψιστο βαθμό. Επειδή, αγγίζοντας μόνο τις άκρες του είναι Του, έχουν δει ότι Αυτός είναι η πληρότητα της ζωής και της ενέργειας και της χαράς, επομένως (και για κανένα άλλο λόγο) οφείλουν να δηλώσουν ότι υπερβαίνει εκείνους τους περιορισμούς που εμείς ονομάζουμε προσωπικότητα, πάθος, αλλαγή, υλικότητα και τα σχετικά. Μονάχα η θετική ιδιότητά Του, που αίρει κάθε περιορισμό, δίνει απάντηση σε όλες τις αρνήσεις. Όταν όμως κουτσαίνουμε και προσπαθούμε να κατασκευάσουμε μια πνευματική ή «φωτισμένη» θρησκεία, παίρνουμε αυτές τις αρνήσεις (άπειρος, άυλος, απροσπέλαστος, αμετάβλητος κ.λπ.) και τις χρησιμοποιούμε ανεξάρτητα από κάθε θετική διαπίστωση. Σε κάθε βήμα πρέπει να απεκδύουμε την περί Θεού ιδέα μας από κάποια ανθρώπινη ιδιότητα. Όμως ο μόνος πραγματικός λόγος που απεκδύουμε ανθρώπινες ιδιότητες είναι για να δημιουργηθεί χώρος για να μπουν θετικές θεϊκές ιδιότητες. Στη γλώσσα του αποστόλου Παύλου, ο σκοπός αυτής της απέκδυσης δεν είναι ότι η περί Θεού ιδέα μας πρέπει να απομείνει γυμνή, αλλά ότι πρέπει να ντυθεί εκ νέου. Δυστυχώς όμως δεν έχουμε τα μέσα για να την ξαναντύσουμε. Όταν έχουμε αφαιρέσει από την ιδέα μας περί Θεού ασήμαντα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, εμείς (αν είμαστε απλώς πολύξεροι ή ευφυείς ερευνητές) δεν έχουμε τους πόρους από όπου να αντλήσουμε αυτή την εκτυφλωτικά πραγματική και συγκεκριμένη ιδιότητα της Θεότητας για να τα αντικαταστήσει. Έτσι, σε κάθε βήμα της διαδικασίας βελτίωσης, η περί Θεού ιδέα μας αδειάζει ολοένα και περισσότερο, κι εμφανίζονται οι μοιραίες εικόνες (μια ατελείωτη, σιωπηλή θάλασσα, ένας άδειος ουρανός χωρίς αστέρια, ένας θόλος λευκής ακτινοβολίας) ώσπου τελικά φτάνουμε στο μηδέν και λατρεύουμε μια μη οντότητα.

Από το Θαύματα

Το 1892 ο Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, παλιός φίλος του Λιούις, συνάδελφος και μέλος κι αυτός των Inklings (μιας ομάδας φίλων που συναντιούνται τακτικά περίπου από το 1930 ως το 1963 για να μοιραστούν τα κείμενά τους, να κάνουν ενδιαφέρουσες συζητήσεις και να πιούν καμιά μπίρα), γεννιέται στο Bloemfontein της Νότιας Αφρικής.

04 Ιανουαρίου

Γεύσασθε και ίδετε

Η χριστιανική δήλωση ότι μόνο Αυτός που κάνει το θέλημα του Πατέρα θα γνωρίσει την αληθινή διδαχή είναι φιλοσοφικά ακριβής. Η φαντασία μπορεί να βοηθήσει λίγο: όμως στην ηθική ζωή, και (ακόμα περισσότερο) στη λατρευτική ζωή αγγίζουμε κάτι συγκεκριμένο που θα αρχίσει αμέσως να διορθώνει το αυξανόμενο κενό της περί Θεού ιδέας μας. Ακόμα και μια στιγμή ασθενικής μεταμέλειας ή θολής ευγνωμοσύνης μάς απομακρύνει, τουλάχιστο ως ένα σημείο, από την άβυσσο των αφηρημένων εννοιών. Είναι η ίδια η Λογική που μας διδάσκει να μη βασιζόμαστε μονάχα στη Λογική σ’ αυτό το θέμα. Διότι η Λογική γνωρίζει ότι δεν μπορεί να δουλέψει χωρίς υλικά. Όταν είναι σαφές ότι δεν μπορείς να μάθεις με τη λογική αν η γάτα βρίσκεται μέσα στην ντουλάπα, η Λογική η ίδια ψιθυρίζει: «Πήγαινε να δεις. Δεν είναι δική μου δουλειά αυτό· είναι θέμα των αισθήσεων». Ορίστε, λοιπόν. Τα υλικά για να διορθώσουμε την αφηρημένη μας αντίληψη για τον Θεό δεν μπορεί να μας τα δώσει η Λογική: αυτή πρώτη θα σας πει να πάτε να ζήσετε την εμπειρία: «Γεύσασθε και ίδετε!» Διότι βέβαια θα σας έχει ήδη επισημάνει ότι η τωρινή σας κατάσταση είναι παράλογη. Όσο επιμένουμε να είμαστε Πολύξερες Πεταλίδες, λησμονούμε ότι αν κανείς δεν είχε μάθει περισσότερα για τον Θεό από ότι εμείς, δεν θα είχαμε κανέναν απολύτως λόγο να πιστεύουμε ότι Αυτός είναι άυλος, αμετάβλητος, απαθής και τα λοιπά. Ακόμα κι αυτό που εμείς γνωρίζουμε αρνητικά και που μας φαίνεται τόσο φωτισμένο, είναι μονάχα ό,τι απέμεινε από αυτό που καλύτεροι άνθρωποι γνώρισαν θετικά, είναι δηλαδή το σχήμα που άφησε στην άμμο το ουράνιο κύμα όταν υποχώρησε.

Από το Θαύματα

05 Ιανουαρίου

Εχθροί της αγαθότητας

Ούτε βέβαια έχει κανένα νόημα να λέμε ότι, εάν υπάρχει ένας Θεός αυτού του είδους —μια απόλυτη απρόσωπη αγαθότητα—, δε μας αρέσει και δεν πρόκειται να ασχοληθούμε μαζί Του. Κι αυτό γιατί το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι ένα κομμάτι του εαυτού μας είναι με το μέρος Του και συμφωνεί πραγματικά με την απόρριψη εκ μέρους Του της ανθρώπινης πλεονεξίας, εξαπάτησης και εκμετάλλευσης. Ίσως να θέλουμε να κάνει μια εξαίρεση στην περίπτωση μας, να παραβλέψει το σφάλμα μας για μία φορά ξέρουμε όμως τελικά ότι, εάν η δύναμη που βρίσκεται πίσω από τον κόσμο δεν απεχθάνεται πραγματικά και αδήριτα αυτό το είδος συμπεριφοράς, τότε δεν μπορεί να είναι αγαθή. Από την άλλη, ξέρουμε πως, αν όντως υπάρχει μια απόλυτη αγαθότητα, τότε αυτή θα πρέπει να μισεί το μεγαλύτερο μέρος των πράξεων που κάνουμε. Αυτή είναι η τρομερά δύσκολη θέση στην οποία βρισκόμαστε. Αν το σύμπαν δεν κυβερνάται από μια απόλυτη αγαθότητα, τότε όλες οι προσπάθειές μας είναι τελικά μάταιες. Αν όμως κυβερνάται, τότε κάθε μέρα στέκουμε εχθρικά απέναντι ο’ αυτή την αγαθότητα, ενώ παράλληλα ελάχιστη ελπίδα υπάρχει να τα πάμε καλύτερα αύριο, κι έτσι πάλι η περίπτωση μας είναι μάταιη. Δεν μπορούμε να κάνουμε μαζί της, αλλά δεν μπορούμε να κάνουμε και χώρια της. Ο Θεός είναι η μόνη ανακούφιση, αλλά είναι επίσης και ο μεγαλύτερος τρόμος: το πράγμα που θέλουμε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο και το πράγμα από το οποίο θέλουμε να κρυφτούμε πάση θυσία. Είναι ο μοναδικός σύμμαχος που μπορούμε να έχουμε, κι εμείς έχουμε μεταβάλει τον εαυτό μας σε εχθρό Του. Ορισμένοι μιλούν λες και η συνάντηση με την παρουσία της απόλυτης αγαθότητας να είναι κάτι διασκεδαστικό. Νομίζω πως χρειάζεται να το ξανασκεφτούν. Βρίσκονται ακόμα στη φάση που απλώς παίζουν με τη θρησκεία. Η αγαθότητα είναι είτε η μεγάλη ασφάλεια είτε ο μεγάλος κίνδυνος, ανάλογα με τη σχέση που έχεις απέναντί της. Και δυστυχώς εμείς έχουμε λανθασμένη σχέση μαζί της. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 59-60

06 Ιανουαρίου

Μια ευχάριστη θεολογία

Ένας λόγος που βρίσκουν πολλοί τη «δημιουργική εξέλιξη» ελκυστική είναι ότι παρέχει εν πολλοίς τη συναισθηματική ικανοποίηση της πίστης στο Θεό δίχως καμία από τις ελάχιστα ευχάριστες συνέπειες της. Όταν αισθάνεστε καλά και ο ήλιος λάμπει και δε θέλετε να πιστέψετε ότι ολόκληρο το σύμπαν είναι απλώς ένας μηχανικός χορός ατόμων, είναι ωραίο να είστε σε θέση να φαντάζεστε αυτή τη μεγάλη και μυστηριώδη δύναμη να κυλά μέσα στους αιώνες και να μεταφέρεστε μαζί της και σεις. Αν, απ’ την άλλη, θέλετε να κάνετε κάτι που είναι μάλλον τιποτένιο, η ζωτική δύναμη, όντας απλώς μια τυφλή δύναμη, δίχως καθόλου ηθική και νου, δε θα σας δημιουργήσει ποτέ φασαρίες, όπως αυτός ο προβληματικός Θεός για τον οποίο μας δίδαξαν όταν ήμασταν παιδιά. Η δημιουργική δύναμη είναι ένα είδος εξημερωμένου Θεού. Μπορείτε να την ανάψετε όταν θέλετε, αλλά σε καμία περίπτωση δε θα σας ενοχλήσει. Όλες οι συγκινήσεις λοιπόν της θρησκείας και κανένα κόστος. Μήπως η ζωτική δύναμη δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά το μεγαλύτερο επίτευγμα των ευσεβών πόθων που γνώρισε μέχρι στιγμής ο κόσμος;

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 55

Το 1943 Η κατάργηση του ανθρώπου εκδίδεται από Oxford University Press.

07 Ιανουαρίου

Ανοησίες

Αν δε λάβεις πολύ σοβαρά υπόψη σου τη διάκριση ανάμεσα σε καλό και κακό, τότε είναι εύκολο να πεις πως οτιδήποτε σ’ αυτόν τον κόσμο είναι κομμάτι του Θεού. Βέβαια, από την άλλη, εάν θεωρείς ότι κάποια πράγματα είναι πράγματι κακά και ο Θεός πράγματι καλός, τότε δεν μπορείς να μιλάς έτσι. Πρέπει να πιστεύεις ότι ο Θεός είναι διαφορετικός από τον κόσμο κι ότι κάποια από τα πράγματα που βλέπουμε μέσα στον τελευταίο έρχονται σε αντίθεση με το θέλημά Του. Αντιμετωπίζοντας τον καρκίνο ή την ανέχεια, ο πανθεϊστής μπορεί και λέει: «Αν μπορούσες να το δεις από την οπτική γωνία του θείου, τότε θα συνειδητοποιούσες ότι και αυτό είναι ο Θεός». Ο χριστιανός απαντά: «Μη λες ανοησίες». Κι αυτό γιατί ο χριστιανισμός είναι μια αγωνιστική θρησκεία. Πιστεύει ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, ότι ο χώρος και ο χρόνος, η ζέστη και το κρύο, όλα τα χρώματα και οι μυρωδιές, όλα τα ζώα και τα φυτά, είναι πράγματα που ο Θεός «τα σκαρφίστηκε με τη σκέψη του», όπως ακριβώς ένας άνθρωπος σκαρώνει μια ιστορία. Επιπλέον όμως πιστεύει ότι πάρα πολλά πράγματα έχουν πάει στραβά με τον κόσμο που δημιούργησε ο Θεός, καθώς κι ότι ο Θεός επιμένει, και μάλιστα πολύ σθεναρά, να τα διορθώσουμε ξανά.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 68

Το 1955 ο Λιούις αναλαμβάνει καθήκοντα στο Magdalene College του Κέιμπριτζ.

08 Ιανουαρίου

Κάτι παραπέρα

Πιστεύω πως όλοι οι χριστιανοί θα συμφωνούσαν μαζί μου εάν έλεγα ότι, παρόλο που ο χριστιανισμός φαίνεται καταρχάς να ενδιαφέρεται αποκλειστικά και μόνο για την ηθική, για καθήκοντα, κανόνες, ενοχή, αρετή κ.ο.κ., εντούτοις στη συνέχεια οδηγεί σε κάτι πέρα από όλα αυτά. Παίρνει μια γεύση κανείς μιας χώρας όπου οι άνθρωποι δε μιλούν γι’ αυτά παρά μόνο ως αστείο. Εκεί ο καθένας είναι πλημμυρισμένος με ό,τι θα ονομάζαμε καλοσύνη, όπως ακριβώς ένας καθρέφτης είναι γεμάτος από φως. Δεν το ονομάζουν όμως καλοσύνη. Δε χρησιμοποιούν γι’ αυτό κανένα όνομα. Δεν κάνουν καμιά απολύτως σκέψη. Είναι εντελώς απορροφημένοι στο να κοιτάζουν την πηγή από την οποία προέρχεται. Αυτό το σημείο όμως βρίσκεται κοντά στο στάδιο όπου ο δρόμος περνά το κατώφλι του δικού μας κόσμου. Κανενός τα μάτια δεν μπορούν να δουν πολύ πέρα από αυτό το σημείο· υπάρχουν όμως πολλοί που τα μάτια τους μπορούν να δουν πολύ πιο μακριά από τα δικά μου.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 211

09 Ιανουαρίου

Ποιος Κάποιος;

Δύο είναι οι μαρτυρίες σχετικά μ’ αυτόν τον Κάποιο [πίσω από τον ηθικό νόμο]. Η μία είναι το σύμπαν που δημιούργησε. Αν χρησιμοποιούσα αυτό ως μοναδική ένδειξη, τότε πιστεύω ότι θα έπρεπε να συμπεράνουμε ότι πρόκειται για έναν μεγάλο καλλιτέχνη (μιας και το σύμπαν είναι ένα πολύ όμορφο μέρος) και παράλληλα για κάποιον εντελώς άσπλαχνο και καθόλου φιλικό προς τον άνθρωπο (μιας και το σύμπαν είναι ένα πολύ επικίνδυνο και τρομακτικό μέρος). Η άλλη μαρτυρία είναι ο ηθικός νόμος που τοποθέτησε μέσα στο πνεύμα μας. Αυτή μάλιστα η μαρτυρία είναι πολύ καλύτερη από την προηγούμενη λόγω ακριβώς της εσωτερικής πληροφόρησης που μας παρέχει. Ανακαλύπτεις περισσότερα για τον Θεό με βάση τον ηθικό νόμο παρά από το σύμπαν εν γένει, όπως ακριβώς μαθαίνεις περισσότερα για κάποιον ακούγοντάς τον παρά κοιτάζοντας το σπίτι που έχει χτίσει.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 68

10 Ιανουαρίου

Όλοι περάσαμε καλά

Με τον όρο «Θεϊκή αγαθότητα» εννοούμε στις μέρες μας σχεδόν αποκλειστικά το φιλόστοργο του Θεού. Και σ’ αυτό μπορεί να έχουμε δίκιο. Ότι, δηλαδή, με την αγάπη οι περισσότεροι από μας εννοούμε την καλοσύνη. Την επιθυμία να βλέπουμε τους άλλους ευτυχισμένους, παρά τους εαυτούς μας. Ευτυχισμένους όχι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, αλλά απλά ευτυχισμένους. Αυτό που πραγματικά θα μας ικανοποιούσε θα ήταν ένας Θεός που θα έλεγε για οτιδήποτε θα μας άρεσε να κάνουμε: «και τι πειράζει, αφού είναι ευχαριστημένοι;» Στην πραγματικότητα δεν θέλουμε έναν Ουράνιο Πατέρα, αλλά έναν παππού στον ουρανό, δηλαδή ένα καλοσυνάτο γεροντάκι, που όπως λένε, «του αρέσει να βλέπει τους νέους να χαίρονται». Και το σχέδιό του για τον κόσμο να είναι απλά το να μπορούμε στο τέλος κάθε ημέρας να λέμε ειλικρινά: «όλοι περάσαμε καλά». Βέβαια, παραδέχομαι ότι λίγοι άνθρωποι θα διατύπωναν μια θεολογία ακριβώς με τέτοιους όρους. Αλλά μια αντίληψη, όχι πολύ διαφορετική απ’ αυτήν, υποκρύπτεται στο μυαλό πολλών ανθρώπων. Δεν ισχυρίζομαι ότι αποτελώ εξαίρεση. Θα μου άρεσε πολύ να ζούσα σ’ έναν κόσμο που θα είχε τέτοιες αρχές. Αλλά, αφού είναι ξεκάθαρο ότι δε ζω έτσι, και αφού έχω λόγους να πιστεύω ότι ο Θεός είναι Αγάπη, καταλήγω στο συμπέρασμα: Πρέπει να διορθώσω την ιδέα που έχω για την αγάπη.

Από Το Πρόβλημα του πόνου 

Το 1950 ο Λιούις λαμβάνει το πρώτο γράμμα από την Αμερικανίδα θαυμάστρια Τζόι Ντέιβιντμαν Γκρέσαμ. 

11 Ιανουαρίου

Κάτι περισσότερο από απλή καλοσύνη

Υπάρχει καλοσύνη στην Αγάπη. Αλλά η Αγάπη και η καλοσύνη δεν είναι ταυτόσημες. Όταν η καλοσύνη, με την παραπάνω έννοια, χωριστεί από τ’ άλλα στοιχεία της Αγάπης, δείχνει κάποια βασική αδιαφορία για το αντικείμενό της, ακόμη κάτι σαν περιφρόνηση γι’ αυτό.

Η καλοσύνη πολύ πρόθυμα συγκατατίθεται να στερηθεί το αντικείμενό της. Όλοι έχουμε συναντήσει ανθρώπους των οποίων η καλοσύνη για τα ζώα τούς οδηγεί συνεχώς να σκοτώνουν τα ζώα, για να μην υποφέρουν. Η καλοσύνη, αυτή καθ’ εαυτή, δεν νοιάζεται αν το αντικείμενό της γίνει καλό ή κακό, νοιάζεται μόνο να μην υποφέρει. Η Αγία Γραφή επισημαίνει ότι τα νόθα παιδιά είναι τα παραχαϊδεμένα. Τα νόμιμα παιδιά, που πρόκειται να συνεχίσουν την παράδοση της οικογένειας, τιμωρούνται [Προς Εβραίους 12,8]. Για ανθρώπους που δεν ενδιαφερόμαστε επιζητούμε μεν την ευτυχία τους, αλλά με οποιοδήποτε μέσο ή τίμημα. Από τους φίλους μας, όμως, τους αγαπημένους μας, τα παιδιά μας, έχουμε απαιτήσεις. Και προτιμάμε να τους δούμε να υποφέρουν, παρά να γίνουν ευτυχισμένοι με αθέμιτα μέσα που μας αποξενώνουν. Αν ο Θεός είναι Αγάπη, είναι εξ ορισμού κάτι περισσότερο από απλή καλοσύνη. Και φαίνεται απ’ όλες τις καταγραφές ότι, παρόλο που πολλές φορές μας επιτιμά και μας καταδικάζει, ποτέ δε μας αντιμετωπίζει με περιφρόνηση. Μας έχει τιμήσει με την «αβάσταχτη» φιλοφρόνηση της αγάπης Του, με τον πιο βαθύ, τον πιο τραγικό, τον πιο «αδυσώπητο» τρόπο.

Από Το Πρόβλημα του πόνου 

Το 1942 ο Λιούις ξεκινά τη δεύτερη σειρά ομιλιών του στο BBC με τίτλο «Τι πιστεύουν οι χριστιανοί». Αργότερα αυτές οι ομιλίες δημοσιεύτηκαν στο Broadcast Talks (ή αλλιώς, στις ΗΠΑ, The Case for Christianity) και περιλαμβάνονται στο Βιβλίο Δεύτερο του Χριστιανισμός απλώς. 

12 Ιανουαρίου

Καταπληκτική αγάπη, πώς συμβαίνει αυτό;

Όταν ο Χριστιανισμός λέει ότι ο Θεός αγαπά τον άνθρωπο, εννοεί ότι ο Θεός αγαπά τον άνθρωπο όχι επειδή έχει κάποιο «ανιδιοτελές» ενδιαφέρον για την ευημερία μας, όντας πραγματικά αδιάφορος, αλλά επειδή αληθινά με τρόπο φοβερό και εκπληκτικό είμαστε τα αντικείμενα της αγάπης Του. Ζήτησες έναν Θεό που ν’ αγαπά, Τον έχεις. Το μεγάλο Πνεύμα που τόσο επιπόλαια επικαλέστηκες, «τον Κύριο με την τρομερή όψη», είναι παρόν. Όχι μια γεροντική «καλοσύνη» που νυσταλέα σου εύχεται να είσαι ευτυχισμένος με το δικό σου τρόπο. Όχι η ψυχρή φιλανθρωπία ενός ενσυνείδητου δικαστή. Ούτε η φροντίδα ενός οικοδεσπότη που αισθάνεται υπεύθυνος για την ανάπαυση των φιλοξενουμένων του. Αλλά η Ίδια η φωτιά που καταδαπανάται, που λειώνει εντελώς, η Αγάπη που δημιούργησε τους κόσμους. Επίμονη όπως η αγάπη του καλλιτέχνη για το έργο του, και δεσποτική όπως η αγάπη του ανθρώπου για ένα σκύλο. Προνοητική και τιμημένη, όπως η αγάπη του πατέρα για ένα παιδί του. Ζηλότυπη, αμείλικτη, απαιτητική, όπως η αγάπη μεταξύ των δύο φύλων. Πώς συμβαίνει αυτό; Δεν ξέρω. Το να εξηγήσουμε γιατί ένα οποιοδήποτε δημιούργημα —ας μην αναφερθούμε σε δημιουργήματα σαν εμάς— θα πρέπει να έχει μια αξία τόσο καταπληκτική στα μάτια του Δημιουργού του, ξεπερνάει κάθε λογική. Είναι σίγουρα ένα βάρος δόξας, όχι μόνο πέρα από την αξία μας, αλλά επίσης, εκτός από σπάνιες στιγμές χάρης, πέρα από κάθε επιθυμία μας. Έχουμε την τάση, σαν τις κόρες στο αρχαίο δράμα, να αποδοκιμάζουμε την αγάπη του Δία. Όμως το γεγονός φαίνεται αδιαμφισβήτητο.

Από Το Πρόβλημα του πόνου 

Το 1951 πεθαίνει στην Οξφόρδη η Τζέινι Κινγκ Μουρ (η κυρία Μουρ) σε ηλικία εβδομήντα οκτώ ετών και θάβεται στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας στο Headington Quarry της Οξφόρδης. Την κυρία Μουρ (τη μητέρα του συμπολεμιστή του Λιούις, του Πάντι Μουρ) και την κόρη της τη Μορίν τις πήρε υπό την προστασία του ο Λιούις μετά τον θάνατο του Πάντι στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

13 Ιανουαρίου

Πόλεμος στον Παράδεισο

Το 31 Γράμματα από την κόλαση πρόκειται για τα φανταστικά γράμματα που γράφει ένας βετεράνος διάβολος, ο Screwtape, στον προστατευόμενό του, τον Άψινθο. Σε αυτό το γράμμα ο Screwtape προσπαθεί να εξηγήσει τη μεγάλη Διαμάχη ανάμερα στον Εχθρό (τον Θεό) και τον «πατέρα» όλων των διαβόλων, τον Σατανά:

Τι θέλει να κάνει με δαύτους; Αυτό είναι το άλυτο μυστήριο. Δεν νομίζω πως είναι κακό να σου πω ότι αυτό το συγκεκριμένο πρόβλημα ήταν και η κύρια αιτία της διαμάχης ανάμεσα στον Πατέρα μας και στον Εχθρό. Όταν το θέμα της ανθρώπινης δημιουργίας τέθηκε για πρώτη φορά προς συζήτηση και όταν, ακόμα και σε εκείνο το στάδιο, ο Εχθρός μας εξομολογήθηκε ότι προέβλεπε ένα επεισόδιο με έναν σταυρό, ο Πατέρας μας φυσικά, ζήτησε ακρόαση από τον Εχθρό και απαίτησε μια εξήγηση. Ο Εχθρός δεν έδωσε καμία απάντηση πέρα από την απίστευτη δικαιολογία περί ανιδιοτελούς αγάπης η οποία ανακυκλώνεται μέχρι τις μέρες μας. Αυτό βέβαια ο Πατέρας μας δεν μπορούσε να το δεχτεί. Ικέτευσε τον Εχθρό να ανοίξει τα χαρτιά Του και Του έδωσε κάθε ευκαιρία να το ξανασκεφτεί. Παραδέχτηκε πως αισθανόταν μια αληθινή αγωνία να μάθει το μυστικό αλλά ο Εχθρός του απάντησε «εύχομαι με όλη μου την καρδιά να το γνώριζες ήδη». Σε αυτό το σημείο, φαντάζομαι, ήταν που η απέχθεια του πατέρα μας σε μια τόσο απρόκλητη έλλειψη εμπιστοσύνης, τον έκανε να απομακρυνθεί ξαφνικά σε μια αμέτρητη απόσταση από την Παρουσία Του, με αποτέλεσμα να γεννηθεί αυτή η γελοία ιστορία του Εχθρού ότι τον έδιωξε με τη βία από τον Παράδεισο.

Από τότε, αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε γιατί ο Καταπιεστής μας ήταν τόσο μυστικοπαθής. Ο θρόνος του εξαρτάται από αυτό το μυστικό. Μέλη του στρατού Του έχουν παραδεχτεί κατά καιρούς πως αν κάποτε καταλάβουμε τι εννοεί με τον όρο Αγάπη ο πόλεμος θα τελειώσει και θα ξαναμπούμε στον Παράδεισο. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αποστολή μας. Γνωρίζουμε πως δεν μπορεί κανείς να αγαπήσει πραγματικά, κανείς δεν μπορεί, είναι παράλογο. Αχ να μπορούσαμε να ανακαλύψουμε τι σχεδιάζει!

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

Το 1919 ο Λιούις (σε ηλικία είκοσι ετών) αποστρατεύεται από την υπηρεσία του στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και επιστρέφει στην Οξφόρδη. 

14 Ιανουαρίου

Θαμπές θεάσεις του Θεού

Όταν φτάνετε στο σημείο να γνωρίσετε το Θεό, την πρωτοβουλία την έχει Αυτός. Αν δεν αποκαλυφθεί, ό,τι και να κάνετε, δε θα μπορέσετε να τον ανακαλύψετε. Στην πραγματικότητα μάλιστα, αποκαλύπτεται περισσότερο σε ορισμένους και όχι σε κάποιους άλλους όχι επειδή έχει προτιμήσεις, αλλά επειδή είναι αδύνατον να αποκαλυφθεί σε κάποιον του οποίου η όλη σκέψη και ο χαρακτήρας βρίσκονται σε αρνητική κατάσταση. Όπως ακριβώς και το φως, παρόλο που δεν έχει προτιμήσεις, δεν μπορεί να κάνει πάνω σ’ ένα σκονισμένο καθρέφτη την αντανάκλαση που θα έκανε εάν ο καθρέφτης ήταν καθαρός.

Μπορείτε να το θέσετε και διαφορετικά, λέγοντας ότι, ενώ στις άλλες επιστήμες τα όργανα που χρησιμοποιείτε είναι πράγματα εξωτερικά ως προς εσάς (πράγματα όπως τα μικροσκόπια και τα τηλεσκόπια), το όργανο με το οποίο βλέπετε τον Θεό είναι ολόκληρος ο εαυτός σας. Αν τώρα ο εαυτός κάποιου δε διατηρηθεί καθαρός και φωτεινός, η θέα του Θεού θα είναι θαμπή, όπως ακριβώς φαίνεται η Σελήνη μέσα από ένα βρόμικο τηλεσκόπιο. Αυτός είναι ο λόγος που τρομακτικά έθνη έχουν τρομακτικές θρησκείες: κοίταξαν τον Θεό μέσα από βρόμικο φακό.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 230

To 1946 Το μεγάλο διαζύγιο εκδίδεται από Geoffrey Bles/The Centenary Press, στο Λονδίνο. 

15 Ιανουαρίου

Η μεγαλύτερη πράξη μας

Αν ο κόσμος υπάρχει, ο κύριος λόγος είναι, όχι για ν’ αγαπάμε εμείς τον Θεό, αλλά ο Θεός ν’ αγαπά εμάς. Έτσι, αυτό καθ’ εαυτό το γεγονός είναι, σ’ ένα βαθύτερο επίπεδο, για δική μας ωφέλεια. Αν Αυτός που δεν χρειάζεται τίποτα, επιλέγει να έχει την «ανάγκη» μας, είναι επειδή εμείς έχουμε ανάγκη να αισθανόμαστε ότι είμαστε χρήσιμοι. Πριν και πίσω απ’ όλες τις σχέσεις του Θεού με τον άνθρωπο, καθώς τώρα μαθαίνουμε από το Χριστιανισμό, χάσκει η άβυσσος μιας Θεϊκής πράξης καθαρής προσφοράς: Το κάλεσμα του ανθρώπου από την ανυπαρξία, για να είναι ο αγαπημένος του Θεού. Και επομένως, κατά κάποιο τρόπο, να είναι «χρήσιμος» και επιθυμητός στον Θεό. Στον Θεό ο Οποίος, εκτός από εκείνη την πράξη, δεν χρειάζεται και δεν επιθυμεί τίποτα· αφού αιώνια έχει και είναι όλο αγαθότητα. Και εκείνη η πράξη της προσφοράς γίνεται για χάρη μας. Είναι καλό για μας να γνωρίσουμε την αγάπη, και το άριστο είναι να γνωρίσουμε την αγάπη του πρώτου αντικείμενου, του Θεού. Αλλά, το να γνωρίσουμε σαν αγάπη εκείνη στην οποία εμείς θα είμαστε πρωταρχικά οι μνηστήρες και ο Θεός η μνηστή, στην οποία εμείς αναζητάμε και Εκείνος είναι ο «ευρεθείς», αγάπη στην οποία προέχει η συμμόρφωσή Του στις δικές μας ανάγκες και όχι η δική μας συμμόρφωση στις δικές Του ανάγκες, σημαίνει να γνωρίσουμε την αγάπη με μια λαθεμένη μορφή, σύμφωνα με την ίδια τη φύση των πραγμάτων. Γιατί εμείς είμαστε μόνο δημιουργήματα: ο ρόλος μας λοιπόν πρέπει πάντα να είναι εκείνος του υπομένοντα προς τον εξουσιαστή, του θηλυκού προς το αρσενικό, του καθρέφτη προς το φως, της ηχούς προς τη φωνή. Η μεγαλύτερη πράξη μας πρέπει να είναι η ανταπόκριση, όχι η πρωτοβουλία.

Η εμπειρία της αγάπης του Θεού στην αληθινή και όχι σε κάποια απατηλή μορφή, είναι επομένως η εμπειρία ότι παραδινόμαστε στο θέλημά Του, ότι συμμορφωνόμαστε με την επιθυμία Του. Αν είχαμε την αντίθετη εμπειρία, θα ήταν ένας σολοικισμός ενάντια στη «γραμματική» της ύπαρξης.

Από Το Πρόβλημα του πόνου 

16 Ιανουαρίου

Οι τρεις ανταποκρίσεις μας στον Θεό

Απλά ο Θεός δε μας έκανε αυθαίρετα τέτοιους ώστε Αυτός να είναι το μόνο αγαθό μας. Μάλλον ο Θεός είναι αυθύπαρκτα το μόνο αγαθό όλων των δημιουργημάτων, και συνεπώς, το κάθε δημιούργημα πρέπει να βρει το αγαθό του σ’ εκείνο το είδος και στον βαθμό της καρποφορίας που θα δώσει ο Θεός, όπως δηλαδή ταιριάζει στη φύση του. Το είδος και ο βαθμός μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη φύση του δημιουργήματος. Αλλά το ότι θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει κάποιο άλλο αγαθό, εκτός από τον Θεό, είναι ένα αθεϊστικό «όνειρο» ή μια ουτοπία. Ο Τζορτζ Μακντόναλντ, σε ένα χωρίο που δεν μπορώ τώρα να βρω, παρουσιάζει τον Θεό σαν να λέει στους ανθρώπους: «Πρέπει να είστε δυνατοί με τη δύναμή μου και ευλογημένοι με την ευλογία μου, γιατί δεν έχω άλλο να σας δώσω». Αυτό είναι το συμπέρασμα του όλου ζητήματος. Ο Θεός δίνει αυτό που έχει, όχι αυτό που δεν έχει. Δίνει την ευτυχία που υπάρχει, όχι την ευτυχία που δεν υπάρχει, δηλαδή την απατηλή. Οι μόνες, τρεις εναλλακτικές επιλογές είναι: το να είσαι θεός κατά χάρη· το να είσαι σαν τον Θεό και να συμμετέχεις στην αγαθότητά Του με την ανταπόκριση που ταιριάζει σ’ ένα δημιούργημα· και το να βρίσκεσαι σε αθλιότητα. Αν δε μάθουμε να τρώμε τη μόνη τροφή που παράγει το σύμπαν, τη μόνη τροφή που το οποιοδήποτε σύμπαν θα μπορούσε ποτέ να παραγάγει, τότε θα πρέπει να λιμοκτονούμε αιώνια.

Από Το Πρόβλημα του πόνου

17 Ιανουαρίου

Πάντοτε τώρα

Όλοι όσοι πιστεύουν κάπως στον Θεό πιστεύουν ότι γνωρίζει τι πρόκειται να κάνουμε αύριο εσείς κι εγώ. Αν όμως ξέρει ότι εγώ θα ενεργήσω με τον τάδε και το δείνα τρόπο, πώς μπορώ να είμαι ελεύθερος να ενεργήσω διαφορετικά; Εδώ, για άλλη μια φορά, η δυσκολία προκύπτει από την ιδέα ότι ο Θεός προχωρά μέσα στον χρόνο όπως ακριβώς κι εμείς· με τη μόνη διαφορά ότι Αυτός μπορεί να δει το μέλλον, ενώ εμείς δεν μπορούμε. Αν λοιπόν αυτή είναι η αλήθεια, αν ο Θεός έχει δει εκ των προτέρων τις πράξεις μας, είναι πολύ δύσκολο να καταλάβουμε το γεγονός ότι είμαστε πραγματικά ελεύθεροι να μην τις κάνουμε. Ας υποθέσουμε όμως ότι ο Θεός είναι έξω και πέρα από τη ροή του χρόνου. Στην περίπτωση αυτή, ο Θεός βλέπει εκείνο που ονομάζουμε «αύριο» με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που βλέπει και κείνο που ονομάζουμε «σήμερα». Γι’ Αυτόν όλες οι μέρες είναι «τώρα». Δε θυμάται να κάνατε κάτι χθες απλώς βλέπει να ενεργείτε, διότι, παρόλο που έχετε χάσει πια το χθες, ο ίδιος το κατέχει ακόμα. Δε σας «βλέπει εκ των προτέρων» να κάνετε κάποια πράγματα· απλώς σας βλέπει να τα κάνετε, διότι, ενώ το αύριο δεν έχει έρθει ακόμα για σας, ο ίδιος το έχει μπροστά Του. Ποτέ δε σκέφτεσαι ότι οι πράξεις σας τη δεδομένη στιγμή είναι λιγότερο ελεύθερες, μιας και τις γνωρίζει ο Θεός. Με τον ίδιο λοιπόν τρόπο, γνωρίζει και τις πράξεις που θα κάνετε αύριο, διότι βρίσκεται ήδη στο αύριο και μπορεί έτσι απλά να σας βλέπει. Υπό μία έννοια, δεν ξέρει τις πράξεις σας παρά μόνο αφού τις έχετε επιτελέσει τότε όμως η στιγμή της τέλεσης είναι ήδη γι’ Αυτόν «τώρα».

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 237-238

18 Ιανουαρίου

Ένα κομμάτι χρωματιστό χαρτί;

Θυμάμαι κάποτε που, όταν έκανα μια διάλεξη στη RAF, ένας ηλικιωμένος βετεράνος αξιωματικός σηκώθηκε και μου είπε: «Όλα αυτά δε μου χρησιμεύουν σε τίποτα. Είμαι όμως θρησκευόμενο άτομο, ξέρω ότι ο Θεός υπάρχει. Τον έχω νιώσει μόνος εκεί έξω στην έρημο μες στη νύχτα· τι φοβερό μυστήριο! Αυτός είναι ο λόγος που δεν πιστεύω σε όλα αυτά τα καλοβαλμένα σου δόγματα και τους τύπους σχετικά μ’ Αυτόν. Για κάποιον που έχει συναντήσει τον αληθινό Θεό όλα αυτά φαίνονται πολύ ασήμαντα, σχολαστικά και ψεύτικα!». 

Κατά κάποιον τρόπο συμφωνώ μ’ αυτόν τον άνθρωπο. Νομίζω πως το πιθανότερο είναι πως έζησε μια πραγματική εμπειρία του Θεού μέσα στην έρημο. Όταν λοιπόν στράφηκε από εκείνη την εμπειρία στα χριστιανικά πιστεύω, νομίζω πως πραγματικά στρεφόταν από κάτι αληθινό σε κάτι λιγότερο αληθινό. Με τον ίδιο τρόπο, αν κάποιος ατενίσει κάποτε τον Ατλαντικό από την ακτή και στη συνέχεια πάει να δει τον Ατλαντικό πάνω στο χάρτη, κι αυτός επίσης θα στραφεί από κάτι αληθινό σε κάτι λιγότερο αληθινό: θα στραφεί από τα πραγματικά κύματα σ’ ένα κομμάτι χρωματιστό χαρτί. Εδώ ακριβώς έγκειται και η ουσία του θέματος. Ο χάρτης είναι αναμφισβήτητα χρωματιστό χαρτί, αλλά υπάρχουν δύο πράγματα που πρέπει να έχεις κατά νου. Πρώτον, βασίζεται σε ό,τι έχουν ανακαλύψει χιλιάδες άνθρωποι που έτυχε να ταξιδέψουν στον πραγματικό Ατλαντικό. Υπ’ αυτήν την έννοια, έχει πίσω του έναν όγκο από εμπειρία που είναι τόσο αληθινή, όσο κι αυτή που θα μπορείς να έχεις όταν στέκεσαι στην ακτή. Μόνο που, ενώ η δική σου θα ήταν ένα απλό κοίταγμα, ο χάρτης ανταποκρίνεται σε όλες τις σχετικές εμπειρίες ταυτόχρονα. Δεύτερον, αν θέλεις να πας κάπου, τότε ο χάρτης είναι εντελώς απαραίτητος. Όσο σου αρκούν οι βόλτες στην παραλία, οι ματιές που ρίχνεις είναι πολύ πιο ευχάριστες απ’ ό,τι ο χάρτης. Ο χάρτης όμως θα είναι πολύ πιο χρήσιμος απ’ ό,τι οι βόλτες στην παραλία, εάν θέλεις να φτάσεις στην Αμερική. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 215-216

19 Ιανουαρίου

Ταξιδεύοντας χωρίς χάρτη

Η θεολογία λοιπόν είναι κάτι σαν χάρτης. Το να μαθαίνεις και να σκέφτεσαι απλά για τα χριστιανικά δόγματα, αν μείνεις μέχρι εκεί, είναι λιγότερο αληθινό και λιγότερο συναρπαστικό από εκείνο το είδος εμπειρίας που έζησε ο φίλος μου στην έρημο. Τα δόγματα δεν είναι ο Θεός· είναι απλώς ένα είδος χάρτη. Ο χάρτης όμως βασίζεται στην εμπειρία εκατοντάδων ανθρώπων που βρίσκονταν πραγματικά σ’ επαφή με το Θεό εμπειρία σε σχέση με την οποία οι όποιες συγκινήσεις και τα όποια ευσεβή συναισθήματα ενδέχεται να ζήσουμε εμείς είναι πολύ στοιχειώδη και μπερδεμένα. Δεύτερον, αν θέλετε να προχωρήσετε λίγο παραπέρα, τότε θα πρέπει να χρησιμοποιήσετε τον χάρτη. Τώρα καταλαβαίνετε γιατί αυτό που συνέβη σε κείνον τον άνθρωπο στην έρημο μπορεί όντως να ήταν αληθινό και σίγουρα συναρπαστικό, αλλά δε μας προσφέρει τίποτα. Δεν οδηγεί πουθενά. Δεν μπορούμε να το αξιοποιήσουμε. Στην πραγματικότητα, αυτός είναι ο λόγος που μια ασαφής θρησκεία —όλα αυτά τα περί εμπειρίας του Θεού μέσα στη φύση— είναι τόσο ελκυστική. Εξαντλούνται στη συγκίνηση και τίποτα περισσότερο, όπως όταν βλέπεις τα κύματα από την ακτή. Δε θα φτάσετε όμως στο Newfoundland αν μείνετε να περιεργάζεστε έτσι τον Ατλαντικό, όπως δε θα λάβετε και την αιώνια ζωή με το να αισθάνεστε απλώς την παρουσία του Θεού στα λουλούδια ή στη μουσική. Ούτε είναι ποτέ δυνατόν να φτάσετε κάπου εάν το μόνο που κάνετε είναι να κοιτάτε τους χάρτες και να μην ταξιδεύετε στη θάλασσα. Αν πάλι πάτε στη θάλασσα, δε θα είστε ασφαλείς παρά μόνο εάν έχετε μαζί κάποιο χάρτη.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 216-217

20 Ιανουαρίου

Σταδιακά η αλήθεια συμπυκνώνεται . . .

Η θεολογία, ενώ λέει ότι έχει παραχωρηθεί στους χριστιανούς και (νωρίτερα) στους Εβραίους ένας ξεχωριστός φωτισμός, λέει επίσης ότι υπάρχει κάποιος θεϊκός φωτισμός που έχει παραχωρηθεί σε όλους τους ανθρώπους. Το θεϊκό φως, μαθαίνουμε, «φωτίζει κάθε άνθρωπο». Θα περιμέναμε, επομένως, να βρούμε μέσα στη φαντασία των μεγάλων παγανιστών δασκάλων και μυθοπλαστών κάποια ιδέα σχετική με αυτό το θέμα, το οποίο πιστεύουμε ότι είναι η ίδια η πλοκή όλης της ιστορίας του κόσμου: το θέμα της ενσάρκωσης, του θανάτου και της αναγέννησης. Και οι διαφορές ανάμεσα στους Χριστούς των παγανιστών (τον Μπαλντρ, τον Όσιρι κ.λπ.) και στον ίδιο τον Χριστό είναι αυτές που θα περιμέναμε να βρούμε. Όλες οι παγανιστικές ιστορίες μιλούν για κάποιον που πεθαίνει και ανασταίνεται, είτε κάθε χρόνο είτε χωρίς κανείς να γνωρίζει πού και πότε. Η χριστιανική ιστορία αφορά μια ιστορική προσωπικότητα, της οποίας η εκτέλεση από έναν ονομαστό Ρωμαίο διοικητή μπορεί να προσδιοριστεί χρονικά με μεγάλη ακρίβεια, που ίδρυσε μια κοινωνία με την οποία βρίσκεται σε διαρκή σχέση μέχρι σήμερα. Δεν είναι η διαφορά ανάμεσα σε ψέμα και αλήθεια. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα πραγματικό γεγονός από τη μια και σε θολά όνειρα ή προαισθήματα για το ίδιο γεγονός από την άλλη. Είναι να βλέπεις κάτι να έρχεται σταδιακά στο προσκήνιο. Στην αρχή παραμένει στο σύννεφο του μύθου και της τελετουργίας, αχανές και ασαφές, στη συνέχεια συμπυκνώνεται, γίνεται σκληρό και κατά μία έννοια μικρό, σαν ένα ιστορικό γεγονός στην Παλαιστίνη του πρώτου αιώνα.

Από το «Είναι η θεολογία ποίηση;» (Το βάρος της δόξας)

21 Ιανουαρίου

Από τον ποιητικό μύθο στο ταπεινό γεγονός

Το ουσιαστικό νόημα των πάντων κατέβηκε από τον «ουρανό» του μύθου στη «γη» της ιστορίας. Κάνοντάς το αυτό, άδειασε εν μέρει τον εαυτό του από τη δόξα του, όπως ο Χριστός άδειασε τον εαυτό Του από τη δόξα Του για να γίνει άνθρωπος. Αυτή είναι η πραγματική εξήγηση για το γεγονός ότι η θεολογία κάθε άλλο παρά νικά τους αντιπάλους της στην ανώτερη ποίηση, κατά μία επιφανειακή αλλά πολύ πραγματική έννοια, είναι λιγότερο ποιητική από ότι εκείνοι. Για τον λόγο αυτόν η Καινή Διαθήκη είναι, κατά την ίδια έννοια, λιγότερο ποιητική από ότι η Παλαιά. Δεν σας φαίνεται συχνά στην Εκκλησία, αν το πρώτο ανάγνωσμα είναι κάποιο σπουδαίο απόσπασμα, ότι το δεύτερο ανάγνωσμα είναι κάπως μικρό σε σύγκριση με το πρώτο και σχεδόν, θα λέγαμε, μονότονο; Έτσι είναι και έτσι πρέπει να είναι. Αυτή είναι η ταπείνωση του μύθου που γίνεται γεγονός, του Θεού που γίνεται Άνθρωπος. Κάτι που είναι παντού και πάντοτε, ανεικονικό και άφατο, που το βλέπει κανείς φευγαλέα μόνο στα όνειρα και στον συμβολισμό και στην παραστατική ποίηση της τελετουργίας, γίνεται μικρό, συμπαγές — όχι μεγαλύτερο από έναν άνθρωπο που κοιμάται μέσα σε μια βάρκα στη λίμνη της Γαλιλαίας. Μπορεί να πείτε ότι αυτό στην τελική είναι ακόμη βαθύτερη ποίηση. Δεν αντιλέγω. Η ταπείνωση οδηγεί σε μεγαλύτερη δόξα. Η ταπείνωση όμως του Θεού και η συρρίκνωση ή η συμπύκνωση του μύθου καθώς γίνεται γεγονός είναι επίσης πολύ πραγματικά. 

Από το «Είναι η θεολογία ποίηση;» (Το βάρος της δόξας)

22 Ιανουαρίου

Τα γιατρικά του Θεού

Τι έκανε λοιπόν ο Θεός; Πρώτα απ’ όλα, μας έδωσε τη συνείδηση, την αίσθηση του σωστού και του λάθους: και καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας υπήρξαν άνθρωποι που προσπαθούσαν, μερικοί από αυτούς πολύ σκληρά, να την υπακούσουν. Κανείς τους ποτέ δεν τα κατάφερε αρκετά. Δεύτερον, έστειλε στο ανθρώπινο γένος αυτά που ονομάζω καλά όνειρα: εννοώ όλες εκείνες τις παράξενες ιστορίες που είναι διασκορπισμένες σε όλες τις παγανιστικές θρησκείες σχετικά με κάποιο θεό που πεθαίνει και ανασταίνεται και ο οποίος μέσω του θανάτου του παρέχει με κάποιο τρόπο καινούρια ζωή στους ανθρώπους. Τρίτον, επέλεξε έναν συγκεκριμένο λαό και αφιέρωσε αρκετούς αιώνες σφυρηλατώντας τη σκέψη τους με την ιδέα του τι ήταν ο Θεός πραγματικά· ότι ήταν ένας και μοναδικός κι ότι ενδιαφερόταν για την ορθή συμπεριφορά. Αυτός ο λαός ήταν οι Εβραίοι, και η Παλαιά Διαθήκη μαρτυρεί για την όλη διαδικασία της σφυρηλάτησης. 

Μετά ήρθε κάτι το πραγματικά συγκλονιστικό. Ανάμεσα σ’ αυτούς τους Εβραίους εμφανίζεται ξαφνικά ένας άντρας που περιφέρεται διδάσκοντας, σαν να ήταν ο ίδιος ο Θεός. Ισχυρίζεται ότι συγχωρεί αμαρτίες. Λέει πως υπήρχε αιώνια. Λέει ότι έρχεται να κρίνει τον κόσμο στο τέλος του χρόνου. Ας ξεκαθαρίσουμε όμως τα πράγματα. Μεταξύ των πανθεϊστών, όπως είναι οι Ινδοί, ο καθένας θα μπορούσε να πει ότι ήταν κομμάτι του Θεού ή ένα με το Θεό: τίποτα το παράξενο δε θα είχε μια τέτοια δήλωση. Ο συγκεκριμένος όμως άνθρωπος, εφόσον ήταν Εβραίος, δεν μπορούσε να εννοεί αυτό το είδος Θεού. Ο Θεός στη γλώσσα τους σήμαινε το Ον που βρίσκεται εκτός του κόσμου που δημιούργησε τον κόσμο, και ήταν απεριόριστα διαφορετικό απ’ οτιδήποτε άλλο. Όταν λοιπόν το έχετε συλλάβει αυτό, θα διαπιστώσετε ότι τα όσα είπε αυτός ο άνθρωπος είναι απλούστατα το πιο συγκλονιστικό πράγμα που είπαν ποτέ ανθρώπινα χείλη. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 84-86

Το 1959 ο Λιούις παρευρίσκεται στην πρώτη συνεδρίαση της Επιτροπής για την Αναθεώρηση των Ψαλμών, μετά από πρόσκληση του Αρχιεπισκόπου του Καντέρμπερι Geoffrey Fisher.

23 Ιανουαρίου

Στο κύρος

Υπάρχουν τρία πράγματα που παρέχουν μέσα μας την εν Χριστώ ζωή: το βάπτισμα, η πίστη και αυτή η μυστηριώδης πράξη που διαφορετικοί χριστιανοί προσδιορίζουν με διαφορετικά ονόματα: Θεία Κοινωνία, Λειτουργία, Δείπνο του Κυρίου. Αυτές είναι τουλάχιστον οι τρεις συνηθισμένες μέθοδοι. . . . . 

Προσωπικά δεν μπορώ να καταλάβω γιατί αυτά τα πράγματα θα πρέπει να είναι οι ελεγκτές του νέου είδους ζωής. . . . . Εντούτοις, παρόλο που δεν μπορώ να καταλάβω το γιατί θα πρέπει να είναι έτσι τα πράγματα, θα σας πω γιατί πιστεύω ότι είναι έτσι. Έχω εξηγήσει το γιατί πρέπει να πιστέψω ότι ο Ιησούς ήταν (και είναι) Θεός. Φαίνεται μάλιστα απλό ως ιστορικό ζήτημα το γεγονός ότι δίδαξε στους μαθητές Του ότι η νέα ζωή μεταδιδόταν μ’ αυτόν τον τρόπο. Με άλλα λόγια, το πιστεύω βασιζόμενος στο δικό Του κύρος. Μη σας φοβίζει η λέξη «κύρος». Το να πιστεύεις πράγματα στηριζόμενος στο κύρος κάποιου σημαίνει απλώς ότι τα πιστεύεις επειδή σου τα είπε κάποιος που είναι αξιόπιστος. Το ενενήντα εννέα τοις εκατό αυτών που πιστεύετε αντλούν την πειστικότητά τους από το κύρος που τα χαρακτηρίζει. Πιστεύω ότι υπάρχει ένα μέρος που ονομάζεται Νέα Υόρκη, ο ίδιος όμως δεν το έχω δει. Δε θα μπορούσα να αποδείξω με αφαιρετική συλλογιστική ότι υπάρχει ένα τέτοιο μέρος. Πιστεύω ότι υπάρχει γιατί αξιόπιστοι άνθρωποι μου το είπαν. Ο μέσος άνθρωπος πιστεύει στην ύπαρξη του ηλιακού συστήματος, των ατόμων, της εξέλιξης και της κυκλοφορίας του αίματος, βασιζόμενος στο κύρος εκείνων που μιλούν γι’ αυτά· επειδή το λένε οι επιστήμονες. Πιστεύουμε σε κάθε ιστορική άποψη που θα διατυπωθεί σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, βασιζόμενοι στο κύρος των ιστορικών. Κανείς από εμάς δεν είδε την κατάκτηση της Νορμανδίας ή την καταστροφή του ισπανικού στόλου. Κανείς μας δε θα μπορούσε να τα αποδείξει με την καθαρή λογική, όπως, για παράδειγμα, αποδεικνύεις κάτι στα μαθηματικά. Πιστεύουμε σ’ αυτά απλώς επειδή άνθρωποι που πράγματι τα είδαν μας έχουν αφήσει κείμενα που μας πληροφορούν σχετικά στην πραγματικότητα, πιστεύουμε λόγω του κύρους που έχουν αυτοί οι μάρτυρες. Κάποιος που θα αρνούνταν το κύρος σε όλα τα άλλα θέματα, όπως κάνουν οι πολλοί στην περίπτωση της θρησκείας, θα έπρεπε να είναι ικανοποιημένος με το να μη γνωρίζει τίποτα σ’ όλη του τη ζωή.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 98-99

Το 1926 ο Λιούις δίνει την πρώτη διάλεξη ως ακαδημαϊκός στο English School της Οξφόρδης, με τίτλο «Κάποιοι πρόδρομοι του ρομαντικού κινήματος τον 18^ο αιώνα».

24 Ιανουαρίου

Ψάχνοντας παρηγοριά

Το μόνο που κάνω είναι να ζητώ από τους ανθρώπους να σταθούν απέναντι στα γεγονότα, να καταλάβουν τα προβλήματα στα οποία ισχυρίζεται ότι απαντά ο χριστιανισμός. Και πράγματι πρόκειται για τρομακτικά γεγονότα. Θα ευχόμουν να μπορούσα να πω κάτι πιο ευχάριστο. Πρέπει όμως να πω αυτό που θεωρώ αλήθεια. Βέβαια συμφωνώ πλήρως ότι τελικά η χριστιανική θρησκεία διαθέτει απέραντη παρηγορητική δύναμη. Παρ’ όλα αυτά, δεν αρχίζει έτσι· αρχίζει με την αγωνία που περιέγραψα, και δεν ωφελεί καθόλου να προσπαθήσουμε να προχωρήσουμε προς αυτή την παρηγορία, αν πρώτα δεν περάσουμε μέσα από αυτή τη συγκεκριμένη αγωνία. Στη θρησκεία, όπως στον πόλεμο και σε οτιδήποτε άλλο, η άνεση είναι το μόνο πράγμα που δεν μπορείς να πετύχεις αναζητώντας το. Αν ψάχνεις για την αλήθεια, ίσως βρεις στο τέλος την ηρεμία: αν ψάχνεις για την ηρεμία, δε θα βρεις ούτε την ηρεμία ούτε την αλήθεια· το μόνο που θα βρεις είναι μαλαγανιές και ευσεβείς πόθους και στο τέλος την απόγνωση.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 61-62

25 Ιανουαρίου

Δεν θα μπορούσαμε να την κατασκευάσουμε

Πέρα από το ότι είναι πολύπλοκη, η πραγματικότητα στα δικά μου μάτια προβάλλει συνήθως παράδοξη. Δεν είναι ξεκάθαρη, προφανής, ποτέ αυτό που περιμένετε. Για παράδειγμα, όταν έχετε συλλάβει ότι η Γη και όλοι οι άλλοι πλανήτες περιστρέφονται γύρω από τον Ήλιο, θα περιμένετε εντελώς φυσιολογικά όλοι οι πλανήτες να είχαν δημιουργηθεί έτσι ώστε να ταιριάζουν όλοι τους σε ίσες μεταξύ τους αποστάσεις ή σε αποστάσεις που αυξάνονται με κάποια αναλογία ή όλοι τους στο ίδιο μέγεθος ή μεγαλύτεροι και μικρότεροι, ανάλογα με το αν απομακρύνεστε ή πλησιάζετε προς τον Ήλιο. Στην πραγματικότητα, δε βλέπετε κανέναν ειρμό ή λόγο, τουλάχιστον εγώ δε βλέπω, ούτε όσον αφορά στα μεγέθη ούτε όσον αφορά στις αποστάσεις· άλλωστε κάποιοι από αυτούς έχουν ένα φεγγάρι, κάποιος έχει τέσσερα, κάποιος δύο, κάποιοι κανένα κι ένας έχει δακτύλιο. Στην πραγματικότητα, η πραγματικότητα είναι κάτι που δε θα μπορούσες να το έχεις σκεφτεί. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που πιστεύω στον χριστιανισμό. Είναι μια θρησκεία την οποία δε θα μπορούσες να έχεις σκεφτεί. Αν μας παρουσίαζε απλώς το είδος του σύμπαντος που πάντα περιμέναμε, θα είχα την εντύπωση ότι την κατασκευάζαμε. Όμως, στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται για εκείνο το είδος του πράγματος που θα μπορούσε κανείς να κατασκευάσει. Χαρακτηρίζεται από εκείνη ακριβώς την αλλόκοτη δυσκολία που έχουν και τα αληθινά πράγματα.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 73

Τον Ιανουάριο του 1917 ο Λιούις (σε ηλικία δεκαοκτώ ετών) επιστρέφει στο Great Bookham του Σάρρεϋ και στον William T. Kirkpatrick («the Great Knock») για να προετοιμαστεί για τις Responsions, τις εισαγωγικές εξετάσεις για το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

26 Ιανουαρίου

Δεν μοιάζει με ποτάμι αλλά με δέντρο

Δε ζούμε σ’ έναν κόσμο όπου όλοι οι δρόμοι αποτελούν ακτίνες ενός κύκλου κι έπειτα από κάποιο σημείο συγκλίνουν και συναντιούνται στο κέντρο! Ζούμε μάλλον σ’ έναν κόσμο όπου κάθε δρόμος, έπειτα από λίγα χιλιόμετρα χωρίζεται σε δύο, ο καθένας από αυτούς σε άλλους δύο, και σε κάθε διακλάδωση πρέπει να πάρεις μια απόφαση. Ακόμα και στο βιολογικό επίπεδο, η ζωή δε μοιάζει με ποτάμι αλλά με δέντρο. Δε βαδίζει προς την ενότητα· αντίθετα απομακρύνεται από αυτήν και τα πλάσματα διαφοροποιούνται καθώς εξελίσσονται. Το καλό, καθώς τελειοποιείται, διαφοροποιείται συνεχώς, όχι μόνο από το κακό αλλά και από τον εαυτό του.

Από Το μεγάλο διαζύγιο, Πρόλογος

σσ. 13-14

Το 1942 η Σωκρατική Λέσχη του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κάνει την πρώτη της συνάντηση, στο Somerville College, στην Οξφόρδη. Ο Λιούις υπηρετεί ως πρώτος της πρόεδρος.

27 Ιανουαρίου

Να είναι ενάρετοι

Παρ’ όλα αυτά, ακόμα και ο καλύτερος χριστιανός που έζησε ποτέ δεν ενεργεί με τις δικές του δυνάμεις, απλώς θάλπει και προστατεύει μια ζωή που ποτέ δε θα μπορούσε να αποκτήσει με την προσωπική του προσπάθεια. Αυτό έχει αναμφίβολα πρακτικές συνέπειες. Όσο η φυσική ζωή υπάρχει μέσα στο σώμα σας, θα προσφέρει πολλά στην επούλωση του σώματος σας. Κόψτε το και ως ένα βαθμό θα γιάνει κατά τρόπο που είναι αδιανόητο για ένα νεκρό σώμα. Ένα ζωντανό σώμα δεν είναι ένα σώμα που ποτέ δεν πληγώνεται, αλλά ένα σώμα που ο’ ένα βαθμό μπορεί να αυτοεπουλώνει τις πληγές του. Κατά τον ίδιο τρόπο και ο χριστιανός δεν είναι ένας άνθρωπος που ποτέ δε σφάλλει, αλλά ένας άνθρωπος που είναι σε θέση να μετανοεί και να συμμαζεύει τον εαυτό του και να αρχίζει από την αρχή μετά από κάθε εμπόδιο επειδή η εν Χριστώ ζωή βρίσκεται μέσα του και τον επουλώνει ασταμάτητα, επιτρέποντάς του να επαναλαμβάνει (σε κάποιο βαθμό) το είδος του θανάτου που υπέστη με τη θέλησή Του ο Χριστός. Αυτός είναι ο λόγος που ο χριστιανός βρίσκεται σε μια διαφορετική κατάσταση απ’ ό,τι άλλοι άνθρωποι που προσπαθούν να είναι ενάρετοι. Οι τελευταίοι ελπίζουν, με το να είναι ενάρετοι, ότι θα ευχαριστήσουν το Θεό, εάν βέβαια υπάρχει· ή, στην περίπτωση που δεν πιστεύουν ότι υπάρχει, ελπίζουν τουλάχιστον ότι δικαιούνται της εκτίμησης των άλλων ενάρετων ανθρώπων. Ο χριστιανός όμως πιστεύει ότι όποιο καλό κι αν κάνει προέρχεται από την εν Χριστώ ζωή που υπάρχει μέσα του. Δεν πιστεύει ότι ο Θεός θα μας αγαπά επειδή είμαστε ενάρετοι, αλλά ότι ο Θεός θα μας κάνει ενάρετους επειδή μας αγαπά· όπως η στέγη ενός θερμοκηπίου δεν τραβάει τον ήλιο επειδή είναι φωτεινή, αλλά γίνεται φωτεινή επειδή ο ήλιος λάμπει πάνω της.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 101-102

Το 1964 το Letters to Malcolm: Chiefly on Prayer εκδίδεται από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο.

28 Ιανουαρίου

Αναζητώντας την ισορροπία

Ο Screwtape προτείνει τρόπους αξιοποίησης της περιόδου πνευματικής ξηρασίας του Ασθενούς:

Υπάρχει επίσης ένας ακόμα καλύτερος τρόπος να εκμεταλλευθείς την περίοδο πνευματικής ξηρασίας. Μέσω των ίδιων των σκέψεων του ασθενούς σου σχετικά με αυτήν. Όπως πάντα το πρώτο βήμα είναι να τον κρατήσεις στην άγνοια. Μην τον αφήσεις να υποπτευθεί τον νόμο της Ταλάντωσης. Άσ’ τον να υποθέτει πως ο πρώτος ενθουσιασμός της μεταστροφής του θα έπρεπε να κρατήσει για πάντα και πως η παρούσα απογοήτευση είναι μια εξίσου μόνιμη κατάσταση. Αφού θα έχεις φιξάρει για τα καλά αυτήν την παρανόηση στο μυαλό του, μπορείς να συνεχίσεις με διάφορους τρόπους. Όλα εξαρτώνται από το αν ο ασθενής σου είναι ο μελαγχολικός τύπος που απογοητεύεται εύκολα ή αν είναι ο αισιόδοξος τύπος που μπορεί να επαναπαύεται πως όλα πάνε καλά.

Ο πρώτος τύπος σπανίζει όλο και περισσότερο μεταξύ των ανθρώπων. Αν ο ασθενής σου τυχαίνει να ανήκει σε αυτόν τον τύπο τότε όλα είναι πολύ εύκολα. Το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να τον κρατήσεις μακριά από πιο έμπειρους χριστιανούς (κάτι πολύ εύκολο στις μέρες μας), να στρέψεις την προσοχή του στις κατάλληλες περικοπές των Γραφών και κατόπιν να τον κάνεις να εργασθεί, με μόνη τη δύναμη της θέλησής του, πάνω σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια επανάκτησης του πρώτου ενθουσιασμού. Τότε το παιχνίδι είναι δικό μας. Αν ανήκει στους πιο αισιόδοξους, η δουλειά σου είναι να τον αναπαύεις στην παρούσα χλιαρή κατάσταση του πνεύματός του και σταδιακά να τον κάνεις να αισθάνεται ικανοποιημένος με αυτή, πείθοντας τον εαυτό του πως τελικά η πνευματική του κατάσταση δεν είναι και τόσο αναιμική. Σε μια δυο εβδομάδες το πολύ θα τον έχεις κάνει να σκέφτεται ότι οι πρώτες μέρες του σαν χριστιανός ήταν, ίσως, λίγο υπερτιμημένες. Μίλα του για την μετριοπάθεια που πρέπει να επιδεικνύουμε σε όλα τα πράγματα. Αν καταφέρεις να τον φτάσεις στο σημείο να πιστεύει ότι «η θρησκεία είναι τελικά πολύ καλή αλλά μέχρι ενός σημείου» μπορείς πλέον να είσαι πολύ χαρούμενος για την ψυχή του. Μια χλιαρή πίστη είναι το ίδιο καλή για μας με την απιστία και πολύ πιο διασκεδαστική.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

29 Ιανουαρίου

Ένα γλωσσικό ολίσθημα

«Θεέ μας, ο προστάτης όλων όσοι Σε εμπιστεύονται, που χωρίς εσένα τίποτε δεν είναι γερό, τίποτε δεν είναι άγιο, αύξησε και πλήθυνε το έλεός Σου, έτσι ώστε, όντας κυβερνήτης και οδηγός μας, να περάσουμε μέσα από τα εγκόσμια, ώστε τελικά να μη χάσουμε τα αιώνια. Χάρισέ μας αυτή τη δωρεά, Πατέρα επουράνιε, στο όνομα του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας. Αμήν».

Πριν από λίγο καιρό, καθώς διάβαζα στην προσωπική μου προσευχή τις ευχές της τέταρτης Κυριακής μετά την Πεντηκοστή, διαπίστωσα ότι είχα περιπέσει σε ένα γλωσσικό ολίσθημα. Σκόπευα να πω να περάσω μέσα από τα εγκόσμια, ώστε τελικά να μη χάσω τα αιώνια. Διαπίστωσα όμως ότι είχα πει να περάσω μέσα από τα αιώνια, ώστε τελικά να μη χάσω τα εγκόσμια. Φυσικά δεν πιστεύω ότι ένα γλωσσικό ολίσθημα είναι αμαρτία. Δεν είμαι καν σίγουρος ότι είμαι τόσο αυστηρός φροϋδικός ώστε να πιστεύω ότι όλα αυτά τα ολισθήματα, ανεξαιρέτως, έχουν κάποια βαθύτερη σημασία. Νομίζω όμως ότι κάποια απ’ αυτά είναι σημαντικά, και σκέφτηκα ότι αυτό ανήκει σ’ αυτά. Σκέφτηκα ότι αυτό που ακούσια είπα, σχεδόν εξέφρασε κάτι που πράγματι θέλησα.

Σχεδόν, όχι φυσικά ακριβώς. Ποτέ δεν υπήρξα τόσο ηλίθιος ώστε να σκεφτώ πως τα αιώνια ήταν κάτι μέσα από το οποίο θα μπορούσε κανείς, με τη στενή έννοια, «να περάσει». Αυτό μέσα από το οποίο ήθελα να περάσω, χωρίς να ζημιώσω τα εγκόσμια πράγματά μου, ήταν εκείνες οι ώρες ή οι στιγμές τις οποίες αφιέρωνα στο αιώνιο, που εξέθετα τον εαυτό μου σ’ αυτό. 

Από το «Ένα γλωσσικό ολίσθημα» (Το βάρος της δόξας)

Το 1899 ο Κλάιβ Στέιπλς («Τζακ») Λιούις βαπτίζεται στον Άγιο Μάρκο του Μπέλφαστ από τον παππού του, τον αιδεσιμότατο Τόμας Χάμιλτον, εφημέριο του Αγίου Μάρκου. 

Το 1956 ο Λιούις κάνει το τελευταίο του κήρυγμα, «Ένα γλωσσικό ολίσθημα», στο παρεκκλήσι του Magdalene College (Κέιμπριτζ) στον εσπερινό.  

30 Ιανουαρίου

Προχωρήστε με μεγάλη προσοχή

Κάτι τέτοιο εννοώ. Κάνω την προσευχή μου, διαβάζω ένα θρησκευτικό βιβλίο, προετοιμάζομαι για το Μυστήριο ή το λαμβάνω. Αλλά ενώ τα κάνω αυτά, υπάρχει, κατά κάποιο τρόπο, μια φωνή μέσα μου που μου λέει να είμαι προσεκτικός. Μου λέει να είμαι προσεκτικός, να κρατώ την ψυχραιμία μου, να μην το παρατραβάω, να μην καίω τα καράβια μου. Προσέρχομαι ενώπιον του Θεού με μεγάλο φόβο μήπως, ενώ βρίσκομαι ενώπιόν Του, μου συμβεί κάτι που θα με ξεβολέψει υπερβολικά όταν θα βγω και πάλι στην «κανονική» μου ζωή. Δεν θέλω να παρασυρθώ και να πάρω κάποια απόφαση για την οποία έπειτα θα μετανιώσω. Διότι ξέρω ότι αφότου πάρω το πρωινό μου θα νιώθω πολύ διαφορετικά. Έτσι, δεν θέλω μου συμβεί τίποτα μπροστά στο θυσιαστήριο που μετά θα έχει μεγάλο κόστος για μένα. Θα ήταν πολύ δυσάρεστο, για παράδειγμα, να πάρω το καθήκον της φιλανθρωπίας (ενώ είμαι μπροστά στο θυσιαστήριο) τόσο πολύ στα σοβαρά, ώστε μετά το πρωινό μου, να πρέπει να σκίσω την πραγματικά εκπληκτική απάντηση που είχα γράψει χθες σε κάποιον θρασύτατο με τον οποίο αλληλογραφώ, και την οποία σκόπευα σήμερα να ταχυδρομήσω. Θα ήταν εξαιρετικά κουραστικό να δεσμευτώ σε ένα πρόγραμμα εγκράτειας που θα μου στερούσε το τσιγάρο μετά το πρωινό (ή, στην καλύτερη περίπτωση, θα το καθιστούσε μια σκληρή εναλλακτική αντί για ένα τσιγάρο αργότερα το πρωί). Ακόμα και η μετάνοια για περασμένες πράξεις θα έπρεπε να ξεπληρωθεί. Με τη μετάνοια, τις αναγνωρίζει κανείς ως αμαρτίες, επομένως πρέπει να μην επαναληφθούν. Ας το αφήσουμε καλύτερα αυτό το ζήτημα σε εκκρεμότητα.

Η θεμελιώδης αρχή όλων αυτών των προφυλάξεων είναι η ίδια: η διαφύλαξη των εγκοσμίων.

Από το «Ένα γλωσσικό ολίσθημα» (Το βάρος της δόξας)

31 Ιανουαρίου

Το σκοινί διάσωσης που με ενώνει με τα εγκόσμια

Αυτός είναι ο πειρασμός που μου επανέρχεται αδιάκοπα: ότι κατεβαίνω σε εκείνη τη Θάλασσα (νομίζω ότι ο άγιος Ιωάννης του Σταυρού αποκάλεσε τον Θεό θάλασσα) και ούτε κάνω βουτιές, ούτε κολυμπάω, ούτε αρμενίζω στην επιφάνεια, παρά μόνο τσαλαβουτώ και πλατσουρίζω, προσέχοντας να μην πάω παραμέσα εκεί που δεν πατάω και να κρατιέμαι από το σκοινί διάσωσης που με ενώνει με τα εγκόσμια πράγματά μου. 

Αυτός ο πειρασμός διαφέρει από τους πειρασμούς που μας έβρισκαν στην αρχή της χριστιανικής ζωής. Τότε αγωνιζόμασταν (τουλάχιστον εγώ) ενάντια στην αποδοχή των απαιτήσεων του αιωνίου εντελώς. Και αφού πολεμήσαμε, ηττηθήκαμε και παραδοθήκαμε, υποθέσαμε ότι όλα θα κυλούσαν ομαλά. Ο πειρασμός αυτός έρχεται αργότερα. Απευθύνεται σε όσους έχουν ήδη παραδεχτεί κατ’ αρχήν την απαίτηση και κάπως προσπαθούν ακόμη να ανταποκριθούν σ’ αυτή.  Ο πειρασμός που έχουμε είναι να επιδιώκουμε διακαώς το ελάχιστο αποδεκτό. Στην πραγματικότητα μοιάζουμε πολύ με τίμιους αλλά απρόθυμους φορολογούμενους. Συμφωνούμε κατ’ αρχήν με τον φόρο εισοδήματος. Υποβάλλουμε τη δήλωσή μας με ειλικρίνεια. Αλλά τρέμουμε στην ιδέα της αύξησης του φόρου. Προσέχουμε πολύ να μην πληρώνουμε περισσότερα από τα απαραίτητα. Και ελπίζουμε —και μάλιστα με θέρμη— ότι αφού πληρώσουμε τον φόρο θα έχουν απομείνει αρκετά για να ζήσουμε.

Από το «Ένα γλωσσικό ολίσθημα» (Το βάρος της δόξας)

Τον Ιανουάριο του 1919 ο Λιούις γίνεται μέλος και εκλέγεται γραμματέας της Martlet Society, μιας λογοτεχνικής λέσχης στο University College της Οξφόρδης.

01 Φεβρουαρίου

Τα μαθήματα κολύμβησης είναι καλύτερα

Και παρατηρήστε ότι αυτές οι προειδοποιήσεις που μας ψιθυρίζει στο αφτί ο πειρασμός είναι όλες εύλογες. Πράγματι, δεν νομίζω ότι προσπαθεί πολλές φορές να μας εξαπατήσει (μετά την πρώτη νιότη) με ένα άμεσο ψέμα. Το ότι είναι εύλογες σημαίνει το εξής. Είναι όντως δυνατό να παρασυρθούμε από το θρησκευτικό συναίσθημα —από τον ενθουσιασμό όπως το αποκαλούσαν οι πρόγονοί μας— και να πάρουμε αποφάσεις και να κρατήσουμε στάσεις, λογικές όχι αμαρτωλές, όχι όταν είμαστε πιο κοσμικοί αλλά πιο σοφοί, τις οποίες θα έχουμε λόγο να μετανιώσουμε. Μπορεί να γίνουμε λεπτολόγοι ή φανατικοί. Μπορεί, από κάτι που μοιάζει με ζήλο αλλά στην πραγματικότητα είναι αλαζονεία, να αναλάβουμε καθήκοντα που δεν προορίζονταν ποτέ για εμάς. Αυτή είναι η αλήθεια του πειρασμού. Το ψέμα συνίσταται στην πρόταση ότι η καλύτερη προστασία μας είναι να φροντίζουμε με σύνεση για την ασφάλεια της τσέπης μας, των συνηθισμένων ανέσεών μας και των φιλοδοξιών μας. Όμως αυτό είναι εντελώς ψευδές. Η πραγματική προστασία μας πρέπει να αναζητηθεί αλλού: στην συνήθη χριστιανική πρακτική, στην ηθική θεολογία, στην σταθερή λογική σκέψη, στις συμβουλές καλών φίλων και καλών βιβλίων, και (αν χρειαστεί) σε έναν ικανό πνευματικό σύμβουλο. Τα μαθήματα κολύμβησης είναι καλύτερα από ένα σκοινί διάσωσης που βγάζει στην ακτή.

Από το «Ένα γλωσσικό ολίσθημα» (Το βάρος της δόξας)

Το 1918 ο Λιούις (σε ηλικία δεκαεννέα ετών) νοσηλεύεται με πυρετό των χαρακωμάτων για έναν μήνα στο Λε Τρεπόρ της Γαλλίας.

02 Φεβρουαρίου

Μόνο κάτι για δικό μου, παρακαλώ

Διότι ο Θεός δεν απαιτεί από εμάς λίγο χρόνο και προσοχή, ούτε καν όλο τον χρόνο μας και την προσοχή μας, απαιτεί εμάς τους ίδιους. Ισχύουν για τον καθένα μας τα λόγια του Βαπτιστή: «Εκείνου το έργο πρέπει να μεγαλώνει και το δικό μου να μικραίνει». Θα είναι απείρως ελεήμων προς τις αλλεπάλληλες αποτυχίες μας, καθώς από ό,τι ξέρω δεν υποσχέθηκε ότι θα δεχτεί εσκεμμένο συμβιβασμό.  Διότι δεν έχει, σε τελική ανάλυση, τίποτε να μας δώσει παρά τον Εαυτό Του, και μπορεί να τον δώσει μόνο στον βαθμό που η θέλησή μας για αυτοεπιβεβαίωση αποσύρεται και Του κάνει χώρο μέσα στην ψυχή μας. Ας το πάρουμε πια απόφαση, δεν θα απομείνει τίποτε «δικό μας» για να ζήσουμε, καμιά «κανονική» ζωή. Δεν εννοώ ότι ο καθένας μας θα κληθεί απαραιτήτως να γίνει μάρτυρας ούτε ακόμη και ασκητής. Αυτό μένει να φανεί. Για κάποιους (κανείς δεν ξέρει για ποιους) η χριστιανική ζωή θα περιλαμβάνει πολλές ευχάριστες δραστηριότητες, πολλές ασχολίες που μας αρέσουν από τη φύση μας. Αλλά αυτά θα τα λάβουμε από τα χέρια του Θεού. Για έναν τέλειο χριστιανό αυτά θα είναι εξίσου μέρος της «θρησκείας» του, της «διακονίας» του, όσο και τα σκληρότερα καθήκοντά του, και οι γιορτές του θα είναι εξίσου χριστιανικές με τις νηστείες του. Αυτό που δεν μπορούμε να δεχτούμε —αυτό το οποίο πρέπει να υπάρχει μόνο ως ανίκητος εχθρός μας, στον οποίο καθημερινά αντιστεκόμαστε— είναι η ιδέα ότι κάτι είναι «δικό μας», κάποιος χώρος που όταν βρισκόμαστε εκεί θεωρούμαστε «εκτός σχολείου», κάπου όπου ο Θεός δεν έχει απαιτήσεις.

Καθώς απαιτεί τα πάντα, επειδή Αυτός είναι αγάπη και πρέπει να ευλογεί. Δεν μπορεί να μας ευλογεί αν δεν μας έχει. Όταν προσπαθούμε να κρατάμε μέσα μας έναν χώρο για δικό  μας, προσπαθούμε να κρατάμε έναν χώρο θανάτου. Επομένως, από  αγάπη, απαιτεί τα πάντα. Δεν διαπραγματευόμαστε μαζί Του.

Από το «Ένα γλωσσικό ολίσθημα» (Το βάρος της δόξας)

03 Φεβρουαρίου

Υπολογίστε το κόστος

Ο νόμος, με την τρομερή ψυχρή του φωνή, είπε, . . . . «Αν δεν διαλέξατε τη Βασιλεία του Θεού, στο τέλος δεν θα έχει καμιά διαφορά τι διαλέξατε αντί γι’ αυτή». Αυτά τα λόγια δύσκολα τα δεχόμαστε. Θα έχει πράγματι καμιά σημασία αν ήταν οι γυναίκες ή ο πατριωτισμός, η κοκαΐνη ή η τέχνη, το ουίσκι ή μια θέση στο Υπουργικό Συμβούλιο, τα λεφτά ή η επιστήμη; Λοιπόν σίγουρα δεν θα είχε κάποια σημαντική διαφορά. Θα έχουμε χάσει τον σκοπό για τον οποίο πλαστήκαμε και θα έχουμε απορρίψει το μόνο πράγμα που μας ικανοποιεί. Έχει καμιά σημασία για τον άνθρωπο που πεθαίνει μέσα στην έρημο ποια πορεία πήρε και έχασε το μοναδικό πηγάδι;

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι για το θέμα αυτό ο Παράδεισος και η Κόλαση ομοφωνούν. Ο πειρασμός μού λέει: «Πρόσεχε. Σκέψου πόσο θα κοστίσει αυτή η καλή απόφαση, η αποδοχή αυτής της Χάριτος». Ομοίως όμως και ο Κύριός μας μας λέει να υπολογίσουμε το κόστος. Ακόμη και στις ανθρώπινες υποθέσεις δίνεται μεγάλη σημασία στη συμφωνία όσων η μαρτυρία σχεδόν ποτέ δεν συμφωνεί. Ορίστε και κάτι ακόμα. Μεταξύ τους θα φαινόταν πολύ ξεκάθαρα πως το πλατσούρισμα [κοντά στην ακτή] μικρή σημασία έχει. Αυτό που έχει σημασία, αυτό που επιθυμεί ο Παράδεισος και φοβάται η Κόλαση, είναι αυτό ακριβώς το επιπλέον βήμα, προς τα εκεί που δεν πατάμε, εκτός του δικού μας ελέγχου.

Από το «Ένα γλωσσικό ολίσθημα» (Το βάρος της δόξας)

04 Φεβρουαρίου

Κάθε μέρα να ξεκινάτε ξανά 

Δεν νομίζω ότι κάποια από τις προσπάθειες που κάνω αυτοβούλως μπορεί να δώσει τέλος μια για πάντα σ’ αυτή τη λαχτάρα να μειώσουμε τις απώλειες, σ’ αυτή τη μοιραία επιφύλαξη. Μόνο ο Θεός μπορεί. Ελπίζω με καλή πίστη ότι θα το κάνει. Βέβαια, δεν εννοώ ότι μπορώ επομένως, όπως λένε, «να αράξω». Ό,τι κάνει ο Θεός για εμάς, το κάνει μέσα μας. Η διαδικασία αυτή θα μου φανερωθεί (και όχι ψευδώς) με τη μορφή επαναλαμβανόμενων, κάθε μέρα και ώρα, ασκήσεων της θέλησής μου να αποκηρύττω αυτή τη συμπεριφορά, ειδικά κάθε πρωί, διότι μεγαλώνει και με καλύπτει σαν νέο κέλυφος κάθε βράδυ. Οι αποτυχίες θα συγχωρεθούν. Η συναίνεση είναι που φέρνει τον θάνατο, η επιτρεπόμενη, κανονικοποιημένη παρουσία ενός χώρου μέσα μας, τον οποίο εξακολουθούμε να θέλουμε για δικό μας. Μπορεί ποτέ, όσο είμαστε από την εδώ πλευρά του θανάτου, να μην εκδιώξουμε τον εισβολέα από την επικράτειά μας, όμως πρέπει να είμαστε στην Αντίσταση, όχι στην κυβέρνηση του Βισύ. Και αυτό, όπως βλέπω μέχρι τώρα, πρέπει να ξαναρχίζει κάθε μέρα. Η πρωινή μας προσευχή θα πρέπει είναι αυτή από τη Μίμηση του Χριστού: Da hodie perfecte incipere, «αξίωσέ με ν’ αρχίσω σήμερα καλά, επειδή ό,τι κι αν έκαμα ως τώρα είναι τίποτα».

Από το «Ένα γλωσσικό ολίσθημα» (Το βάρος της δόξας)

05 Φεβρουαρίου

Μια κρίσιμη διάκριση

Όλες οι κατηγορίες ανθρώπων αρέσκονται να επαναλαμβάνουν τη χριστιανική θέση ότι «ο Θεός είναι αγάπη». Φαίνεται όμως πως δεν προσέχουν ότι οι λέξεις «ο Θεός είναι αγάπη» δεν έχουν πραγματική σημασία εάν ο Θεός δεν έχει τουλάχιστον δύο πρόσωπα. Αν ο Θεός ήταν ένα και μόνο πρόσωπο, τότε πριν από τη δημιουργία του κόσμου δεν μπορεί να ήταν αγάπη. Βέβαια, αυτό που εννοούν οι εν λόγω άνθρωποι όταν λένε ότι ο Θεός είναι αγάπη είναι συχνά κάτι εντελώς διαφορετικό: αυτό που πραγματικά εννοούν είναι ότι «η αγάπη είναι ο Θεός». Εννοούν πραγματικά ότι τα συναισθήματα αγάπης που έχουμε, ανεξάρτητα από το πώς ή το γιατί ξυπνούν μέσα μας, και ανεξάρτητα από τ’ αποτελέσματα που έχουν, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με σεβασμό. Ίσως να είναι έτσι· αυτό όμως είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από εκείνο που εννοούν οι χριστιανοί όταν λένε ότι «ο Θεός είναι αγάπη». Πιστεύουν ότι η ζώσα και δυναμική δραστηριότητα της αγάπης εκδηλωνόταν αιώνια εντός του Θεού και είναι αυτή που έχει δημιουργήσει τα πάντα.

Αυτό, παρεμπιπτόντως, είναι ίσως η πιο σημαντική διαφορά ανάμεσα στο χριστιανισμό κι όλα τα άλλα θρησκεύματα: το γεγονός ότι στο χριστιανισμό ο Θεός δεν είναι κάτι στατικό —ούτε καν ένα πρόσωπο— αλλά μια δυναμική παλλόμενη δραστηριότητα, μια δύναμη ζωής, σχεδόν ένα είδος δράματος. Σχεδόν, αν δε θεωρηθώ ασεβής, ένα είδος χορού. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 242-243

06 Φεβρουαρίου

Πατέρας και Υιός

Με τον ίδιο τρόπο πρέπει να σκεφτόμαστε και για τον Υιό, σαν να εκπηγάζει δηλαδή τρόπον τινά από τον Πατέρα, όπως το φως από μια λάμπα, η θερμότητα από τη φωτιά ή οι σκέψεις από το νου. Είναι η αυτο-φανέρωση του Πατέρα, αυτό που έχει ο Πατέρας να πει. Παράλληλα, δεν υπήρξε ποτέ κάποιο χρονικό διάστημα που ο Πατέρας δεν έλεγε αυτό που είχε να πει. Έχετε καταλάβει όμως τι συμβαίνει; Όλες αυτές οι εικόνες με το φως ή τη θερμότητα κάνουν το όλο θέμα να δίνει την εντύπωση ότι ο Πατέρας και ο Υιός είναι δύο πράγματα κι όχι δύο πρόσωπα. Έτσι, σε τελική ανάλυση, η εικόνα της Καινής Διαθήκης σχετικά με τον Πατέρα και τον Υιό καταλήγει να είναι πιο ακριβής απ’ οτιδήποτε άλλο προσπαθούμε να βάλουμε στη θέση της. Πρόκειται για εκείνο που συμβαίνει πάντα όταν απομακρύνεστε από τις λέξεις της Βίβλου. Είναι βέβαια εντελώς σωστό να απομακρυνθείτε από αυτές για λίγο, εάν πρόκειται να αποσαφηνίσετε κάποιο ιδιαίτερο σημείο. Πρέπει όμως πάντα να επιστρέφετε σ’ αυτές τις λέξεις. Φυσικά ο Θεός ξέρει να περιγράφει τον εαυτό Του πολύ καλύτερα απ’ όσο ξέρουμε να τον περιγράφουμε εμείς. Γνωρίζει ότι η σχέση Πατέρα και Υιού είναι πολύ πιο κοντά στη σχέση μεταξύ του πρώτου και δεύτερου Προσώπου απ’ οτιδήποτε άλλο μπορούμε να σκεφτούμε. Το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι πρόκειται για μια σχέση αγάπης. Ο Πατέρας ευφραίνεται με τον Υιό Του· ο Υιός προσβλέπει στον Πατέρα Του.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 241-242

07 Φεβρουαρίου

Το Πνεύμα του Θεού

Η ενότητα Πατρός και Υιού είναι τόσο συγκεκριμένη, που κι αυτή είναι επίσης ένα πρόσωπο. Ξέρω ότι αυτό είναι σχεδόν ασύλληπτο, αλλά μπορείτε να το σκεφτείτε ως εξής: ξέρετε ότι, όταν οι άνθρωποι βρίσκονται μαζί σε μια οικογένεια, ένα σύλλογο ή ένα συνδικάτο, μιλούν αυθόρμητα για το «πνεύμα» αυτής της οικογένειας, του συλλόγου ή του συνδικάτου. Μιλούν γι’ αυτό το «πνεύμα», επειδή τα επιμέρους άτομα όταν βρίσκονται μαζί αναπτύσσουν πραγματικά ιδιαίτερους τρόπους ομιλίας και συμπεριφοράς, τους οποίους δε θα είχαν εάν παρέμεναν μόνα τους. Μοιάζει σαν να έλαβε υπόσταση ένα είδος συλλογικής προσωπικότητας. Βέβαια, δεν πρόκειται για ένα αληθινό πρόσωπο: μάλλον μοιάζει απλά με πρόσωπο. Αυτή όμως δεν είναι παρά μόνο μία από τις διαφορές ανάμεσα σε μας και στο Θεό. Αυτό που προκύπτει από την ενιαία ζωή του Πατέρα και του Υιού είναι ένα αληθινό πρόσωπο· στην πραγματικότητα, είναι το τρίτο από τα τρία Πρόσωπα που συνιστούν το Θεό. 

Αυτό το τρίτο Πρόσωπο ονομάζεται, στην καθιερωμένη θεολογική γλώσσα, Άγιο Πνεύμα ή «Πνεύμα» του Θεού. Μην ανησυχείτε και μην εκπλήσσεστε αν σας φαίνεται κάπως πιο αμυδρό ή πιο σκιώδες απ’ ό,τι τ’ άλλα δύο πρόσωπα. Νομίζω πως υπάρχει κάποιος λόγος που πρέπει να είναι έτσι τα πράγματα. Στη χριστιανική ζωή συνήθως δε στρέφεται κανείς σ’ αυτό το πρόσωπο. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι το εν λόγω πρόσωπο ενεργεί συνεχώς μέσα από σας. Αν φαντάζεστε ότι ο Πατέρας είναι κάπου «εκεί πέρα», κάπου μπροστά σας, και ο Υιός στέκεται στο πλάι σας, δίνοντάς σας τη δύναμη να προσευχηθείτε και προσπαθώντας να σας μεταμορφώσει σε υιό, τότε θα πρέπει να φανταστείτε ότι το τρίτο Πρόσωπο βρίσκεται μέσα σας ή πίσω σας. Ίσως κάποιοι άνθρωποι το βρουν πιο εύκολο να αρχίσουν με το τρίτο Πρόσωπο και να προχωρήσουν ανάποδα. Ο Θεός είναι αγάπη και η αγάπη αυτή ενεργεί μέσα από τους ανθρώπους ειδικά μέσα από το σύνολο της κοινότητας των χριστιανών. Εντούτοις, αυτό το πνεύμα της αγάπης είναι μια αιώνια αγάπη που αποκαλύπτεται ανάμεσα στον Πατέρα και τον Υιό.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 243-244

08 Φεβρουαρίου

Συνεχώς νέες κατασκευές

Ο Screwtape εξετάζει την αξία της ενασχόλησης με τον «ιστορικό Ιησού»:

Θα διαπιστώσεις πως αρκετοί χριστιανοί-πολιτικοί συγγραφείς νομίζουν ότι ο Χριστιανισμός άρχισε να πηγαίνει στραβά ξεφεύγοντας από το δόγμα του Ιδρυτή του σε ένα πολύ πρώιμο στάδιο. Πρέπει να χρησιμοποιήσουμε αυτήν την αντίληψη για να ενθαρρύνουμε για ακόμα μια φορά την αντίληψη ενός «ιστορικού Ιησού» που πρέπει να ανακαλυφθεί ξανά ξεκαθαρίζοντας μεταγενέστερες «προσμίξεις και διαστροφές» και στη συνέχεια να τον φέρουμε σε αντίθεση με την συνολική χριστιανική παράδοση. Στην τελευταία γενιά ανθρώπων προωθήσαμε την κατασκευή ενός τέτοιου «ιστορικού Ιησού» σε φιλελεύθερες και ανθρωπιστικές γραμμές. Επί του παρόντος θέλουμε να προάγουμε έναν νέο «ιστορικό Ιησού» σε Μαρξιστικές, καταστροφικές και επαναστατικές γραμμές. Τα πλεονεκτήματα αυτών των κατασκευασμάτων, που σκοπεύουμε να αλλάζουμε κάθε τριάντα χρόνια, είναι πολλαπλά.

Πρώτον, όλα τείνουν να προσανατολίσουν την προσοχή ενός ανθρώπου σε κάτι που δεν υπάρχει, αφού κάθε «ιστορικός Ιησούς» είναι ιστορικά ατεκμηρίωτος. Τα κείμενα λένε αυτά που λένε και τίποτα δεν μπορεί να προστεθεί σε αυτά. Επομένως κάθε νέος «ιστορικός Ιησούς» πρέπει να παραχθεί από τα κείμενα με την κατάλληλη αποσιώπηση κάποιων σημείων, τον κατάλληλο υπερτονισμό κάποιων άλλων και με την βοήθεια υποθέσεων (ιδιοφυών είναι το επίθετο που διδάσκουμε τους ανθρώπους να χρησιμοποιούν δίπλα σε αυτή την λέξη) στις οποίες κανένας δεν θα ρίσκαρε ούτε δέκα σεντς στην καθημερινή του ζωή, αλλά που είναι αρκετές για να παράγουν μια φουρνιά νέων Ναπολέων, Σαίξπηρ και νέων Σουίφτ στην ανοιξιάτικη λίστα κάθε εκδότη.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

09 Φεβρουαρίου

Με λίγη παρότρυνση

Ο Screwtape, για την παραποίηση του «ιστορικού Ιησού»:

Ο «ιστορικός Ιησούς» επομένως, όσο επικίνδυνος και να μας φαίνεται σε κάποια σημεία πρέπει πάντα να ενθαρρύνεται. Σχετικά με την γενικότερη σχέση ανάμεσα στον χριστιανισμό και την πολιτική, η θέση μας είναι πιο λεπτή. Βέβαια δεν θέλουμε οι άνθρωποι να επιτρέψουν στην πίστη τους να μεταφερθεί στην πολιτική τους ζωή, αφού η εγκαθίδρυση μιας αληθινά δίκαιης κοινωνίας θα ήταν μια ολέθρια καταστροφή. Από την άλλη θέλουμε, και το θέλουμε πάρα πολύ, να κάνουμε τους ανθρώπους να χρησιμοποιούν τον χριστιανισμό σαν μέσο. Το προτιμότερο βέβαια είναι να χρησιμοποιούν τον χριστιανισμό σαν μέσο για την δική τους πρόοδο, αλλά, αν αυτό αποτύχει, σαν μέσο για οτιδήποτε, ακόμα και για κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό που πρέπει να κάνεις είναι να πείσεις τον άνθρωπό σου καταρχάς να αξιολογήσει την κοινωνική δικαιοσύνη σαν κάτι που ο Εχθρός απαιτεί. Αμέσως μετά πρέπει να τον οδηγήσεις στο σημείο όπου θα δίνει αξία στον χριστιανισμό ακριβώς γιατί δύναται να προάγει την κοινωνική δικαιοσύνη. Γιατί ο Εχθρός δεν θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί από τους ανθρώπους σαν μια ευκολία.

Άνθρωποι ή έθνη που νομίζουν πως μπορούν να αναζωογονήσουν την Πίστη με σκοπό να φτιάξουν μια καλή κοινωνία, είναι σαν να πιστεύουν ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα σκαλιά του Παραδείσου σαν μια παράκαμψη για να φτάσουν στο πιο κοντινό φαρμακείο. Ευτυχώς είναι πολύ εύκολο να κάνεις τους ανθρώπους να πιαστούν σε αυτήν την παγίδα. Μόλις σήμερα διάβαζα ένα κείμενο ενός χριστιανού συγγραφέα όπου προτείνει την χριστιανική πίστη βασισμένος στο γεγονός ότι «μόνο μια τέτοια πίστη μπορεί να αντέξει στο θάνατο παλιών και τη γέννηση νέων πολιτισμών». Βλέπεις την παγίδα; Πίστεψε στο χριστιανισμό, όχι γιατί είναι η αλήθεια, αλλά για κάποιο άλλο λόγο. Έτσι παίζεται το παιχνίδι.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

Το 1942 το The Screwtape Letters (31 Γράμματα από την κόλαση) εκδίδεται από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο.

10 Φεβρουαρίου

Άνιση αγάπη

Είναι ανώφελο να λέμε ότι οι άνθρωποι είναι ίσης αξίας. Αν η αξία εκλαμβάνεται με μια εγκόσμια έννοια —αν εννοούμε ότι όλοι οι άνθρωποι είναι το ίδιο χρήσιμοι, όμορφοι, καλοί, διασκεδαστικοί— τότε είναι ανοησία. Αν σημαίνει ότι όλοι είναι ίσης αξίας ως αθάνατες ψυχές, τότε νομίζω ότι κρύβει ένα επικίνδυνο σφάλμα. Η άπειρη αξία κάθε ανθρώπινης ψυχής δεν πρόκειται για χριστιανική διδασκαλία. Ο Θεός δεν πέθανε για τον άνθρωπο λόγω κάποιας αξίας που είδε σ’ αυτόν. Η αξία της κάθε ανθρώπινης ψυχής απλώς από μόνης της, εκτός της σχέσης της με τον Θεό, είναι μηδενική. Όπως γράφει ο απόστολος Παύλος, το να πεθάνει για ανθρώπους μεγάλης αξίας δεν θα ήταν θεϊκό, αλλά απλώς ηρωικό. Ο Θεός όμως πέθανε για αμαρτωλούς. Μας αγάπησε όχι επειδή ήμασταν αξιαγάπητοι, αλλά επειδή Αυτός είναι Αγάπη. Ίσως να τους αγαπάει όλους το ίδιο —σίγουρα τους αγάπησε όλους μέχρι θανάτου— και δεν είμαι σίγουρος τι σημαίνει η έκφραση. Αν υπάρχει ισότητα, αυτή βρίσκεται στην αγάπη Του, όχι σ’ εμάς. 

Η ισότητα είναι ποσοτικός όρος και γι’ αυτό η αγάπη συχνά δεν την υπολογίζει. Η εξουσία που ασκείται με ταπεινότητα και η υπακοή που γίνεται δεκτή με χαρά είναι ακριβώς οι άξονες σύμφωνα με τους οποίους ζει το πνεύμα μας. Ακόμη και στον συναισθηματικό μας βίο, πολύ περισσότερο στο Σώμα του Χριστού, ξεφεύγουμε από αυτόν τον κόσμο που λέει: «Είμαι τόσο καλός όσο εσύ». Είναι σαν μια πορεία διαμαρτυρίας να γίνεται χορός. Είναι σαν να βγάζουμε τα ρούχα μας. Γινόμαστε, όπως είπε ο Τσέστερτον, ψηλότεροι όταν σκύβουμε· γινόμαστε ταπεινότεροι όταν διδάσκουμε. Με χαροποιεί το γεγονός ότι υπάρχουν στιγμές στις ακολουθίες της εκκλησίας μου κατά τις οποίες ο ιερέας στέκεται και εγώ γονατίζω. Καθώς η δημοκρατία γίνεται όλο και πιο ολοκληρωμένη στον έξω κόσμο και οι ευκαιρίες για απόδοση σεβασμού διαδοχικά χάνονται, η αναζωογόνηση, η κάθαρση και η ενδυνάμωση που δίνει η επιστροφή στην ανισότητα, που μας προσφέρει η Εκκλησία, γίνονται όλο και πιο απαραίτητες.

Από το «Membership» (Το βάρος της δόξας)

Το 1945 ο Λιούις διαβάζει το «Membership» στην Αδελφότητα του αγίου Άλμπαν και του αγίου Σεργίου στην Οξφόρδη.

11 Φεβρουαρίου

Η μετάδοση ενός καλού ιού

Τελικά τι σημασία έχουν όλα αυτά; Η σημασία του είναι μεγαλύτερη απ’ οτιδήποτε άλλο στον κόσμο. Όλος ο χορός, το δράμα, ή το πλαίσιο αυτής της ζωής των τριών Προσώπων, πρέπει να βρει εφαρμογή στον καθένα από εμάς, ή —για να το θέσω αντίστροφα— ο καθένας από εμάς πρέπει να εισέλθει μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, να πάρει τη θέση του μέσα σ’ αυτόν τον χορό. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να πραγματοποιήσουμε την ευτυχία για την οποία δημιουργηθήκαμε. Καθώς ξέρετε, οικειοποιούμαστε τα καλά και τα κακά πράγματα όπως μεταδίδεται ένας ιός. Αν θες να ζεσταθείς, πρέπει να καθίσεις κοντά στη φωτιά· αν θες να βραχείς, πρέπει να πέσεις στο νερό. Αν θες χαρά, δύναμη, ειρήνη ή αιώνια ζωή, πρέπει να πλησιάσεις ή ακόμα και να εισέλθεις σε κείνο που τις έχει. Δεν αποτελούν κάποιο είδος βραβείου που θα μπορούσε ο Θεός, εάν ήθελε, να απονείμει σ’ οποιονδήποτε. Είναι μάλλον μια μεγάλη πηγή ενέργειας και ομορφιάς που ξεχύνεται από το ίδιο το κέντρο της πραγματικότητας. Αν είσαι κοντά της, η έκχυση θα σε περιλούσει· αν όχι, τότε θα μείνεις στεγνός. Από τη στιγμή που ο άνθρωπος θα ενωθεί με το Θεό, πώς θα μπορούσε να μη ζήσει αιώνια; Απ’ τη στιγμή που κάποιος απομακρυνθεί από το Θεό, θα μπορούσε να κάνει κάτι άλλο πέρα απ’ το να σβήσει και να πεθάνει; 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 244-245

12 Φεβρουαρίου

Τι προσφέρει ο Χριστιανισμός

Η όλη προσφορά λοιπόν που κάνει ο χριστιανισμός είναι η εξής: Μπορούμε, αν αφήσουμε τον Θεό να ενεργήσει, να μετάσχουμε στη ζωή του Χριστού. Αν συμβεί αυτό, τότε θα μετέχουμε σε μια ζωή που έχει γεννηθεί κι όχι δημιουργηθεί, σε μια ζωή που υπήρχε πάντα και θα υπάρχει για πάντα. Ο Χριστός είναι ο Υιός του Θεού. Αν μετάσχουμε σ’ αυτό το είδος ζωής, θα γίνουμε κι εμείς υιοί του Θεού. Θα αγαπάμε τον Πατέρα όπως κι Αυτός, ενώ θα προβάλλει μέσα μας το Άγιο Πνεύμα. Ήρθε σ’ αυτόν τον κόσμο κι έγινε άνθρωπος με σκοπό να απλώσει στους υπόλοιπους ανθρώπους το είδος της ζωής που έχει μέσω αυτού που ονομάζω «καλή αλλοίωση». Ο κάθε χριστιανός μέλλει να γίνει ένας μικρός Χριστός. Κανέναν άλλο σκοπό δεν έχει εκείνος που γίνεται χριστιανός. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 245

13 Φεβρουαρίου

Ο παράλογος ισχυρισμός

Όλοι μας μπορούμε να καταλάβουμε πώς ένας άνθρωπος μπορεί να συγχωρήσει τις προσβολές που γίνονται εις βάρος του. Μου πατάς τον κάλο και σε συγχωρώ, μου κλέβεις τα λεφτά και σε συγχωρώ. Εντούτοις, πώς θα πρέπει να κατανοήσουμε έναν άνθρωπο, που δίχως να έχει ο ίδιος υποστεί κλοπή ή να έχει πατηθεί, διακηρύσσει ότι σε συγχωρεί που πάτησες τον κάλο του τάδε ή που έκλεψες τα λεφτά του δείνα; Η πιο ευγενική περιγραφή που θα κάναμε στη συμπεριφορά του είναι «προφανής ανοησία». Αυτό όμως είναι ό,τι ακριβώς έκανε ο Ιησούς. Είπε στους ανθρώπους ότι τα αμαρτήματά τους είχαν συγχωρεθεί και ποτέ δε στάθηκε για να δώσει συμβουλές σε όλους τους άλλους ανθρώπους που υπήρξαν θύματα αυτών των αμαρτημάτων. Δίχως κανένα δισταγμό, συμπεριφερόταν σαν να ήταν ο κυρίως εμπλεκόμενος, το πρόσωπο που κατεξοχήν είχε προσβληθεί σε κάθε περίπτωση. Αυτό έχει κάποιο νόημα μόνο εάν είναι πράγματι ο Θεός του οποίου οι νόμοι είχαν καταλυθεί και του οποίου η αγάπη πληγωνόταν με κάθε αμάρτημα. Στο στόμα οποιουδήποτε ανθρώπου που δεν είναι ο Θεός, τα λόγια αυτά θα υποδήλωναν αυτό που μπορώ να θεωρήσω μόνο ως ανοησία και αλαζονεία, και μάλιστα δίχως κανένα προηγούμενο σε οποιαδήποτε μορφή της παγκόσμιας ιστορίας. 

Εντούτοις, κι αυτό είναι το παράξενο και ενδεικτικό στοιχείο, ακόμα και οι εχθροί του, όταν διαβάζουν τα Ευαγγέλια, δεν έχουν συνήθως την αίσθηση ότι πρόκειται για ανοησία ή αλαζονεία. Κάτι τέτοιο συμβαίνει ακόμα λιγότερο με απροκατάληπτους αναγνώστες. Ο Χριστός λέει ότι είναι «ταπεινός και πράος» και μεις τον πιστεύουμε, δίχως να μας πειράζει που, εάν ήταν απλώς και μόνο ένας άνθρωπος, η ταπεινότητα και η πραότητα θα ήταν τα τελευταία χαρακτηριστικά που θα αποδίδαμε σε ορισμένα από τα λόγια Του.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 86-87

14 Φεβρουαρίου

Δεν είναι θέμα γνώμης

Εδώ προσπαθώ να αποτρέψω τον οποιονδήποτε από το να πει το πραγματικά ανόητο πράγμα που λένε συχνά οι άνθρωποι για τον Ιησού: «Είμαι έτοιμος να αποδεχθώ τον Ιησού ως ένα μεγάλο ηθικό διδάσκαλο, αλλά δεν αποδέχομαι τον ισχυρισμό Του ότι είναι Θεός». Αυτό ακριβώς δεν πρέπει να πούμε. Ένας άνθρωπος που ήταν απλώς ένας άνθρωπος και είπε αυτού του είδους τα λόγια που είπε ο Ιησούς δε θα ήταν ένας μεγάλος ηθικός διδάσκαλος. Είτε θα ήταν τρελός, όπως ακριβώς ο άνθρωπος εκείνος που λέει ότι είναι ένα βραστό αυγό, είτε θα ήταν ο Διάβολος της Κολάσεως. Θα πρέπει λοιπόν να επιλέξεις. Είτε αυτός ο άνθρωπος ήταν και είναι ο Υιός του Θεού, είτε ήταν ένας τρελός ή κάτι ακόμα χειρότερο. Μπορείς να Τον φιμώσεις ως ανόητο, μπορείς να Τον φτύσεις και να Τον σκοτώσεις ως δαίμονα, ή μπορείς να πέσεις στα πόδια Του και να Τον ονομάσεις Κύριο και Θεό. Ας μη μένουμε όμως με την ανόητη εντύπωση ότι ήταν ένας μεγάλος διδάσκαλος. Αυτή τη δυνατότητα δεν την άφησε ανοικτή. Δεν είχε ποτέ τέτοια πρόθεση.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 87

15 Φεβρουαρίου

Δεν υπάρχει έλλειψη καλών ιδεών

Άλλωστε, αν το καλοσκεφτείτε, δεν είναι άραγε η λαϊκή αντίληψη περί χριστιανισμού η εξής; Ότι ο Ιησούς Χριστός ήταν ένας μεγάλος ηθικός διδάσκαλος κι ότι, αν ακολουθούσαμε τη διδασκαλία Του, θα μπορούσαμε να καθιερώσουμε μια καλύτερη κοινωνική κατάσταση και να αποφύγουμε έναν ενδεχόμενο καινούριο πόλεμο; Εδώ χρειάζεται πολλή προσοχή, γιατί πράγματι τα παραπάνω είναι αλήθεια. Εντούτοις, δεν καλύπτουν όλη την αλήθεια για τον χριστιανισμό και δεν έχουν καμιά απολύτως πρακτική σημασία. 

Είναι πολύ σωστό ότι εάν τηρούσαμε τις συμβουλές που μας δίνει ο Χριστός σύντομα θα ζούσαμε σ’ έναν πιο ευτυχισμένο κόσμο. Μα δε χρειάζεται καν να πάμε τόσο μακριά. Αν εφαρμόζαμε όλα όσα μας είπαν οι Πλάτωνας, Αριστοτέλης και Κομφούκιος, θα τα πηγαίναμε σίγουρα πολύ καλύτερα. Και τι έγινε! Ποτέ δεν τηρήσαμε τις συμβουλές των μεγάλων διδασκάλων. Γιατί θα έπρεπε άραγε να το κάνουμε τώρα; Γιατί άραγε οι πιθανότητες να ακολουθήσουμε το Χριστό κι όχι τους άλλους είναι τώρα περισσότερες; Μήπως επειδή είναι ο καλύτερος ηθικός διδάσκαλος; Αυτό όμως κάνει ακόμα περισσότερο απίθανο το ενδεχόμενο να τον ακολουθήσουμε. Αν δεν μπορούμε να εφαρμόσουμε τα βασικά μαθήματα, είναι άραγε πιθανό να εφαρμόσουμε τα πιο προχωρημένα; Αν ο χριστιανισμός δεν είναι παρά μια ακόμα καλή συμβουλή, τότε δεν έχει καμιά σπουδαιότητα. Άλλωστε δε μας έλλειψαν οι καλές συμβουλές εδώ και τέσσερις χιλιάδες χρόνια. Μία ακόμη δε θα είχε τίποτα να προσφέρει.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 218-219

Το 1908 η μητέρα του Λιούις, η Φλόρα Λιούις, υποβάλλεται σε σοβαρή χειρουργική επέμβαση για καρκίνο.

16 Φεβρουαρίου

Δύο γρήγορες διευκρινίσεις

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε σχετικά με τη χριστιανική εκδοχή της ηθικής όσον αφορά στις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους είναι ότι εν προκειμένω ο Χριστός δεν ήρθε για να κηρύξει κάποια εντελώς καινούρια ηθική. Ο Χρυσός Κανόνας της Καινής Διαθήκης (κάνε ό,τι θα ήθελες να σου κάνουν) είναι μια περίληψη εκείνου που σε τελική ανάλυση ο καθένας θεωρεί σωστό. Οι πραγματικά μεγάλοι ηθικοί διδάσκαλοι δεν εισηγούνται ποτέ καινούριους ηθικούς προσανατολισμούς· αυτό το κάνουν οι τσαρλατάνοι και οι εκκεντρικοί. Όπως είπε ο δρ Τζόνσον: «Οι άνθρωποι χρειάζονται περισσότερο να τους υπενθυμίζεις παρά να τους διδάσκεις το σωστό». Το πραγματικό έργο ενός ηθικού διδάσκαλου είναι να θυμίζει από καιρού εις καιρόν τις παλιές απλές αρχές που όλοι μας ξεχνάμε τόσο εύκολα· όπως φέρνει κανείς ξανά και ξανά το άλογο πίσω στο φράχτη που αρνήθηκε να πηδήσει ή όπως επαναφέρουμε ένα παιδί συνεχώς στο σημείο εκείνο των μαθημάτων του που θέλει να αποφύγει. 

Το δεύτερο πράγμα που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε είναι ότι ο χριστιανισμός δεν έχει, ούτε διακηρύσσει πως έχει, ένα λεπτομερές πολιτικό πρόγραμμα που να μπορεί να υλοποιήσει το «κάνε ό,τι θα ήθελες να σου κάνουν» σε μια συγκεκριμένη κοινωνία σε μια δεδομένη στιγμή. Δε θα μπορούσε άλλωστε να έχει. Αναφέρεται σε όλους τους ανθρώπους όλων των εποχών, ενώ ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα που θα ταίριαζε σε δεδομένο τόπο και χρόνο δε θα ταίριαζε σε κάποιον άλλον. Άλλωστε, σε τελική ανάλυση, αυτός δεν είναι ο τρόπος που λειτουργεί ο χριστιανισμός. Όταν σου λέει να ταΐσεις εκείνους που πεινούν, δε σου κάνει μαθήματα μαγειρικής. Όταν σου λέει να διαβάζεις τις Γραφές, δε σου κάνει μαθήματα εβραϊκών και ελληνικών ή έστω αγγλικής γραμματικής. Ποτέ δεν είχε πρόθεση να υποκαταστήσει ή να υπερβεί τις γνωστές ανθρώπινες τέχνες και επιστήμες· μοιάζει περισσότερο με το συντονιστή που θα τις θέσει όλες στην υπηρεσία του σωστού έργου, καθώς και με πηγή ενέργειας που θα δώσει σε όλες καινούρια ζωή· αρκεί βέβαια να του παραδοθούν.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 123-124

17 Φεβρουαρίου

Λάθος καύσιμο

Ο Θεός μάς δημιούργησε, μας εφεύρε όπως εφευρίσκει κάποιος μια μηχανή. Το αυτοκίνητο είναι κατασκευασμένο να κινείται με βενζίνη και δε θα μπορούσε να κινηθεί σωστά με οποιοδήποτε άλλο καύσιμο. Ο Θεός λοιπόν δημιούργησε την ανθρώπινη μηχανή έτσι ώστε να κινείται από τον ίδιο. Ο ίδιος ο Θεός είναι το καύσιμο που το πνεύμα μας χρειάζεται, με βάση τον τρόπο που έχει δημιουργηθεί, ή, αλλιώς, η τροφή που σχεδιάστηκε να καταναλώνει το πνεύμα μας. Δεν υπάρχει άλλη δυνατότητα. Γι’ αυτό ακριβώς δεν έχει κανένα νόημα να ζητάμε από τον Θεό να μας κάνει ευτυχισμένους με τον δικό μας τρόπο, δίχως καμιά ανάμειξη της θρησκείας. Ο Θεός δεν μπορεί να μας προσφέρει την ευτυχία και την ειρήνη ξέχωρα από τον εαυτό Του, επειδή απλούστατα δεν υπάρχουν. Κάτι τέτοιο είναι ανύπαρκτο. 

Αυτό είναι το κλειδί για την ιστορία. Τεράστιες ποσότητες ενέργειας αναλώνονται —δημιουργούνται ολόκληροι πολιτισμοί— και περίφημοι θεσμοί καθιερώνονται· κάθε φορά όμως κάτι πάει στραβά. Κάποιο θανάσιμο ελάττωμα φέρνει πάντα τους εγωιστές και τους σκληρόκαρδους στην εξουσία και τα πάντα γλιστρούν πάλι στην αθλιότητα και την καταστροφή. Στην πραγματικότητα, η μηχανή «τα παίζει». Φαίνεται να ξεκινά εντάξει, να κάνει κάποια χιλιόμετρα, αλλά στη συνέχεια καταρρέει. Προσπαθούν, βλέπεις, να την κινήσουν με λάθος καύσιμο. Αυτό είναι το κακό που έκανε σε μας τους ανθρώπους ο Σατανάς.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 84

18 Φεβρουαρίου

Ανταγωνισμός αντί για ευγένεια

Αν η συγκεκριμένη φύση της ύλης την εμποδίζει από το να είναι πάντοτε και σε όλες τις καταστάσεις της εξίσου ευχάριστη και σε μια μόνο ψυχή, πόσο μάλλον δεν είναι δυνατό για την ύλη του σύμπαντος να διανέμεται σε κάθε στιγμή έτσι, ώστε να είναι εξίσου βολική και ευχάριστη σε κάθε μέλος μιας κοινωνίας. Αν ένας άνθρωπος ταξιδεύοντας προς μια κατεύθυνση ακολουθεί έναν κατηφορικό δρόμο, ένας άλλος που πηγαίνει στην αντίθετη κατεύθυνση, πρέπει ν’ ακολουθήσει έναν ανηφορικό δρόμο. Ακόμη κι αν ένα χαλίκι είναι εκεί που το θέλω να είναι, δεν μπορεί παρά μόνο από σύμπτωση, να είναι εκεί που το θέλετε κι εσείς. Αυτό το γεγονός απέχει πολύ από το να είναι κακό. Αντίθετα, δίνει την ευκαιρία σε όλες εκείνες τις πράξεις ευγένειας, σεβασμού και ανιδιοτέλειας, να εκφράσουν αγάπη, καλή διάθεση και μετριοφροσύνη. Αλλά βέβαια παραμένει ανοιχτός ο δρόμος για ένα μεγάλο κακό, εκείνο του ανταγωνισμού και της εχθρότητας. Και αν οι ψυχές είναι ελεύθερες, δε μπορείς να τις εμποδίσεις ν’ αντιμετωπίσουν το πρόβλημα με ανταγωνισμό αντί για ευγένεια. Και μια φορά να προχωρήσουν σε έμπρακτη εχθρότητα, μετά μπορούν να εκμεταλλεύονται τη συγκεκριμένη φύση της ύλης για να πληγώνουν η μια την άλλη. Η σταθερή φύση του ξύλου, που μας δίνει τη δυνατότητα να το χρησιμοποιήσουμε σαν δοκάρι, μας δίνει επίσης τη δυνατότητα να το χρησιμοποιήσουμε για να χτυπήσουμε τον γείτονά μας στο κεφάλι. Γενικά η σταθερή φύση της ύλης παρουσιάζει το εξής: όταν οι άνθρωποι αντιμάχονται, η νίκη συνήθως κερδίζεται από αυτούς που έχουν τελειότερα όπλα και ικανότητες και είναι περισσότεροι, έστω κι αν ο σκοπός τους είναι άδικος.

Από Το πρόβλημα του πόνου

19 Φεβρουαρίου

Σταθεροί νόμοι της φύσης και ελεύθερη βούληση

Μπορούμε ίσως να φανταστούμε ένα κόσμο στον οποίο ο Θεός θα διόρθωνε τα αποτελέσματα της κατάχρησης της ελεύθερης βούλησης, που κάνουν τα πλάσματά του κάθε στιγμή. Δηλαδή, ένα ξύλινο δοκάρι να γίνει απαλό σαν χόρτο, όταν το χρησιμοποιείται σαν όπλο. Και ο αέρας να αρνηθεί να με υπακούσει, αν προσπαθήσω να εκπέμψω ηχητικά κύματα που μεταφέρουν ψέματα ή βρισιές. Αλλά ένας τέτοιος κόσμος θα ήταν ένας κόσμος στον οποίο οι λάθος πράξεις θα ήταν ανέφικτες, και επομένως η ελευθερία της θέλησης θα ήταν μάταιη.

Όχι. Αν η υπόθεση αυτή έφτανε στη λογική της κατάληξη, τότε οι κακές σκέψεις θα ήταν ανέφικτες, επειδή η ουσία του εγκεφάλου που χρησιμοποιούμε όταν σκεφτόμαστε, θα αρνιόταν να κάνει το έργο της, όταν θα επιχειρούσαμε να τις σχηματίσουμε. Το όλο υλικό ενός κακού ανθρώπου θα υπόκειτο σε απρόβλεπτες αλλαγές. Ο Θεός μπορεί, και το κάνει περιστασιακά, να τροποποιεί τη συμπεριφορά της ύλης, και να κάνει αυτά που λέμε θαύματα, πράγμα που είναι μέρος της χριστιανικής πίστης. Αλλά αυτή και μόνη η αντίληψη ενός συνηθισμένου και επομένως σταθερού κόσμου, απαιτεί αυτές οι περιστάσεις να είναι εξαιρετικά σπάνιες.

Στο σκάκι μπορείς να κάνεις ορισμένες αυθαίρετες υποχωρήσεις στον αντίπαλό σου, οι οποίες για τους συνηθισμένους κανόνες του παιχνιδιού, είναι όπως τα θαύματα για τους νόμους της φύσης. Μπορείς να στερηθείς ένα κάστρο ή μερικές φορές να επιτρέψεις στον άλλον ν’ ανακαλέσει μια κίνηση που έκανε απρόσεκτα. Όμως αν υποχωρούσες στο καθετί που συμβαίνει σε κάθε στιγμή, για να του ταιριάζει, αν όλες οι κινήσεις του ήταν ανακλητές, και αν όλα τα δικά σου πιόνια εξαφανίζονταν όποτε η θέση τους στη σκακιέρα δεν ήταν της αρέσκειάς του, τότε δε θα γινόταν καθόλου παιχνίδι. Το ίδιο συμβαίνει με τη ζωή των ψυχών σ’ ένα κόσμο. Σταθεροί νόμοι, συνέπειες που αποκαλύπτονται από αιτιώδη αναγκαιότητα, και όλη η φυσική τάξη, όλα αυτά, είναι ταυτόχρονα όρια μέσα στα οποία η κοινή ζωή τους περιορίζεται και συγχρόνως ο μοναδικός όρος σύμφωνα με τον οποίο μια τέτοια ζωή είναι εφικτή.

Προσπάθησε ν’ αποκλείσεις την πιθανότητα του πόνου, που η τάξη της φύσης και η ελεύθερη βούληση συνεπάγονται, και τότε θα βρεις ότι έχεις αποκλείσει την ίδια τη ζωή.

Από Το πρόβλημα του πόνου

20 Φεβρουαρίου

Το ιερό σβηστήρι

Για τον Θεό, αναμφίβολα, θα ήταν δυνατό να εξαλείψει με ένα θαύμα τα αποτελέσματα της πρώτης αμαρτίας που έκανε ποτέ ανθρώπινο ον. Όμως αυτό δε θα ήταν πολύ καλό, εάν δεν ήταν προετοιμασμένος να εξαλείψει τα αποτελέσματα μιας δεύτερης αμαρτίας, μιας τρίτης κτλ. για πάντα. Και φυσικά αν τα θαύματα αυτά έπαυαν, τότε αργά ή γρήγορα θα καταντούσαμε στην παρούσα αξιοθρήνητη κατάστασή μας. Αν όχι, τότε ένας κόσμος που συνεχώς θα υποστηριζόταν έτσι και θα διορθωνόταν από τη Θεϊκή παρέμβαση, θα ήταν ένας κόσμος στον οποίο τίποτα το σημαντικό δε θα βασιζόταν ποτέ στην ανθρώπινη επιλογή, και στον οποίο η κάθε επιλογή γρήγορα θα έπαυε, εξαιτίας της βεβαιότητας ότι μια από τις φανερές εναλλακτικές επιλογές δε θα οδηγούσε σε αποτέλεσμα, και έτσι δε θα ήταν πραγματικά μια εναλλακτική επιλογή. Όπως είδαμε, η ελευθερία του σκακιστή να παίζει σκάκι εξαρτάται από την ακαμψία των τετραγώνων και των κινήσεων.

Από Το πρόβλημα του πόνου

21 Φεβρουαρίου

Ενωμένος θεληματικά

Ο Θεός δημιούργησε όντα που είχαν ελεύθερη βούληση. Αυτό σημαίνει πλάσματα που μπορούν είτε να σφάλλουν είτε να κάνουν το σωστό. Μερικοί άνθρωποι πιστεύουν ότι μπορούν να φανταστούν ένα πλάσμα που είναι ελεύθερο, αλλά δεν μπορεί να σφάλλει· προσωπικά δεν μπορώ. Αν κάτι είναι ελεύθερο να γίνει αγαθό, είναι ελεύθερο να γίνει και κακό. Άλλωστε η ελευθερία της βούλησης είναι που κατέστησε εφικτό το κακό. Γιατί λοιπόν τους έδωσε ο Θεός ελευθερία της βούλησης; Επειδή η ελευθερία της βούλησης, παρόλο που καθιστά εφικτό το κακό, είναι επίσης το μοναδικό πράγμα που κάνει εφικτή οποιαδήποτε αγάπη, αγαθότητα ή χαρά για την οποία αξίζει να ζει κανείς. Ένας κόσμος από αυτοματοποιημένα όντα —από πλάσματα που θα εργάζονταν σαν μηχανές— δε θα άξιζε και τόσο. Η ευτυχία που προετοιμάζει ο Θεός για τα ανώτερα πλάσματά Του είναι η ευτυχία του να είσαι ενωμένος ελεύθερα και θεληματικά μαζί Του και με όλους τους άλλους σε μια έκσταση αγάπης και χαράς· συγκρινόμενη μ’ αυτήν, η πιο παράφορη αγάπη ανάμεσα σ’ έναν άντρα και μια γυναίκα δεν είναι παρά κάτι γλυκανάλατο. Γι’ αυτό ακριβώς τα δημιουργήματά Του πρέπει να είναι ελεύθερα.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 81

22 Φεβρουαρίου

Αμφισβητώντας τη σοφία του Θεού

Βέβαια, ο Θεός γνώριζε τι θα συνέβαινε αν χρησιμοποιούσαν την ελευθερία τους εσφαλμένα: προφανώς θεώρησε πως άξιζε να πάρει το ρίσκο. Ίσως να αισθανόμαστε πως πρέπει να διαφωνήσουμε μαζί Του. Η διαφωνία με το Θεό όμως παρουσιάζει πάντα κάποια δυσκολία. Αυτός είναι η πηγή από την οποία προέρχεται όλη η ικανότητα της σκέψης σου: δε θα ήταν δυνατόν να είχες δίκιο και Αυτός άδικο περισσότερο απ’ όσο ένα ρυάκι μπορεί να υψωθεί πάνω από την πηγή του. Όταν επιχειρηματολογείς εναντίον Του, επιχειρηματολογείς ενάντια στη δύναμη που σου επιτρέπει, σε τελική ανάλυση, να διατυπώνεις οποιοδήποτε επιχείρημα: είναι σαν να κόβεις το κλαδί πάνω στο οποίο κάθεσαι. Αν ο Θεός θεωρεί πως αυτή η εμπόλεμη κατάσταση μέσα στο σύμπαν είναι ένα τίμημα που αξίζει να πληρωθεί για χάρη της ελευθερίας της βούλησης, αυτό σημαίνει για χάρη της δημιουργίας ενός ζωντανού κόσμου, μέσα στον οποίο τα πλάσματά Του θα μπορούν να κάνουν κάτι πραγματικά καλό ή κακό και στον οποίο θα μπορεί να συμβεί κάτι με ουσιαστική σημασία, αντί για έναν κόσμο που σαν παιχνίδι θα κινείται μονάχα όταν ο ίδιος κινεί τα νήματα, τότε όντως μπορούμε να θεωρήσουμε ότι είναι ένα τίμημα που αξίζει να πληρωθεί.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 81-82

Το 1944 ο Λιούις εκφωνεί την πρώτη από επτά ομιλίες με θέμα «Πέρα από την προσωπικότητα» μέσω του BBC. Αυτές οι ομιλίες δημοσιεύονται αργότερα ως Βιβλίο Τέταρτο του Χριστιανισμός απλώς.

23 Φεβρουαρίου

Η βασική φθορά

Τη στιγμή που θα συνειδητοποιήσεις ότι είσαι ένα «εγώ», υπάρχει η πιθανότητα να τοποθετήσεις τον εαυτό σου πρώτο —επιθυμώντας να είσαι το κέντρο—, στην πραγματικότητα, επιθυμώντας να είσαι ο Θεός. Αυτό ήταν το αμάρτημα του Σατανά: κι αυτό το αμάρτημα δίδαξε στο ανθρώπινο γένος. Κάποιοι θεωρούν ότι η πτώση του ανθρώπου είχε να κάνει με το σεξ, αλλά η άποψη αυτή είναι εσφαλμένη· η διήγηση στο βιβλίο της Γενέσεως υποδηλώνει μάλλον ότι κάποιου είδους φθορά στη σεξουαλική μας φύση επακολούθησε την Πτώση και ήταν επομένως το αποτέλεσμά της, όχι η αιτία της. Αυτό που ενέπνευσε ο Σατανάς μέσα στη σκέψη των μακρινών προπατόρων μας ήταν η ιδέα ότι μπορούσαν να γίνουν «σαν θεοί» —ότι μπορούσαν να σταθούν από μόνοι τους σαν να είχαν οι ίδιοι δημιουργήσει τον εαυτό τους— να είναι κύριοι του εαυτού τους, να πετύχουν κάποιο είδος ευτυχίας μακριά από τον Θεό και δίχως τη βοήθειά Του. Μέσα από αυτή την απέλπιδα προσπάθεια βγήκε το σύνολο σχεδόν αυτού που ονομάζουμε ανθρώπινη ιστορία: χρήμα, φτώχεια, φιλοδοξία, πόλεμος, πορνεία, κοινωνικές τάξεις, αυτοκρατορίες, δουλεία — η μακρά και τρομερή ιστορία του ανθρώπου που προσπαθεί να βρει κάτι διαφορετικό από τον Θεό που θα μπορέσει να τον κάνει ευτυχισμένο.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 83-84

24 Φεβρουαρίου

Ανθρώπινη βούληση, το αδύνατο σημείο της δημιουργίας

Δεν ξέρουμε καθόλου με ποια συγκεκριμένη πράξη, ή σειρά πράξεων, εκφράστηκε η αντιφατική, ανέφικτη εκείνη επιθυμία. Γιατί το μόνο που μπορώ να δω, ίσως να είναι στην κυριολεξία η βρώση ενός καρπού. Όμως το ερώτημα αυτό δεν έχει σημασία.

Αυτή η αυτάρεσκη πράξη (ή αυτή η ισχυρογνωμοσύνη) εκ μέρους του δημιουργήματος, που είναι μια παντελής παραποίηση της πραγματικής θέσης του σαν δημιούργημα, είναι η μόνη αμαρτία που μπορεί να εκληφθεί ως η Πτώση. Η δυσκολία λοιπόν σχετικά με την πρώτη αμαρτία έγκειται στο ότι ήταν πολύ αποτρόπαια, γιατί αλλιώς οι συνέπειές της δεν θα ήταν τόσο φοβερές. Και ακόμη, πρέπει να ήταν κάτι το οποίο μια ύπαρξη, ελεύθερη από τους πειρασμούς του πεσμένου ή πεπτωκότος ανθρώπου, θα μπορούσε διανοητικά να διαπράξει. Και οι δύο αυτές υποθέσεις εκπληρώνονται με τη στροφή που κάνει από τον Θεό στον εαυτό του.

Ήταν μια αμαρτία που μπορούσε να γίνει ακόμη και από τον Παραδεισένιο άνθρωπο, επειδή και μόνο η ύπαρξη του εαυτού, το απλό γεγονός ότι τον ονομάζουμε «εαυτό μας», περιέχει απ’ την αρχή τον κίνδυνο της αυτο-ειδωλολατρίας. Εφόσον εγώ είμαι ο εαυτός μου, θα πρέπει να κάνω μια πράξη αυτο-παράδοσης, οσοδήποτε μικρή ή εύκολη, ζώντας για τον Θεό και όχι για τον εαυτό μου. Αυτό είναι, αν θέλετε, το «αδύνατο σημείο» στην ίδια την φύση της δημιουργίας. Προφανώς, ο Θεός θεωρεί ότι αξίζει να το διακινδυνεύσει!

Από Το πρόβλημα του πόνου

Το 1943 ο Λιούις δίνει την πρώτη από τρεις διαλέξεις (Riddell Memorial Lectures), που αργότερα εκδόθηκαν με τίτλο The Abolition of Man (Η κατάργηση του ανθρώπου).

25 Φεβρουαρίου

Γίνεσαι ο εαυτός σου

Ο Screwtape διευκρινίζει την πρόθεση του Εχθρού:

Γνωρίζω, βέβαια, ότι και ο Εχθρός θέλει να αποσπάσει τους ανθρώπους από τον εαυτό τους αλλά με ένα διαφορετικό τρόπο. Να θυμάσαι πάντα ότι Εκείνος αγαπάει πραγματικά τα μικρά παράσιτα και δίνει μια παράλογα υψηλή αξία στην διακριτή προσωπικότητά τους. Όταν λέει πως θέλει να χάσουν τον εαυτό τους, εννοεί απλά να εγκαταλείψουν την ανταρσία του ιδίου θελήματος. Μόλις το κάνουν αυτό, πράγματι τους επιστρέφει όλη την προσωπικότητά τους και καγχάζει (ειλικρινώς φοβάμαι) πως όταν είναι ολοκληρωτικά δικοί Του θα είναι πιο πολύ οι εαυτοί τους από ποτέ. Επομένως, ενώ ο Εχθρός είναι πανευτυχής όταν τους βλέπει να θυσιάζουν ακόμα και το πιο αθώο θέλημα για χάρη του δικού Του, απεχθάνεται όταν τους βλέπει να παρασύρονται μακριά από την φύση τους για οποιοδήποτε άλλο λόγο. Και εμείς πρέπει πάντα να τους ενθαρρύνουμε να το κάνουν.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

26 Φεβρουαρίου

Κάτι αντικειμενικά σωστό ή λάθος

Όποτε συναντάτε κάποιον που λέει ότι δεν πιστεύει σε κάτι που είναι αντικειμενικά σωστό ή λάθος, θα διαπιστώσετε ότι μετά από λίγο ο ίδιος άνθρωπος εγκαταλείπει την άποψή του. Ίσως να μην τηρήσει κάποια υπόσχεση απέναντι σας, αν όμως προσπαθήσετε να μην τηρήσετε κάποια υπόσχεση που του έχετε δώσει εσείς, τότε στο άψε σβήσε θ’ αρχίσει να παραπονιέται λέγοντας «δεν είναι δίκαιο». Ένα έθνος μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν παίζουν ρόλο οι συνθήκες· εντούτοις την αμέσως επόμενη στιγμή αναιρούν τα όσα είπαν, ισχυριζόμενοι ότι η συγκεκριμένη συνθήκη που θέλουν να διαλύσουν δεν είναι δίκαιη. Αν όμως δεν παίζουν κανένα ρόλο οι συνθήκες κι αν δεν υπάρχουν τα πράγματα που ονομάζουμε σωστό και λάθος —με άλλα λόγια, αν δεν υπάρχει κάποιος νόμος της φύσης—, ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια δίκαιη και μια άδικη συνθήκη; Δεν έχουν άραγε ανοίξει τους ασκούς του Αιόλου, αποδεικνύοντας με τη συμπεριφορά τους ότι, ανεξαρτήτως αυτών που λένε, γνωρίζουν πράγματι τον νόμο της φύσης, όπως ακριβώς κι όλοι οι άλλοι; Ως εκ τούτου φαίνεται πως είμαστε αναγκασμένοι να πιστέψουμε ότι υπάρχει πραγματικά το σωστό και το λάθος. Οι άνθρωποι εν προκειμένω μπορεί να σφάλλουν μερικές φορές, όπως μερικές φορές κάνουν λάθος στους υπολογισμούς τους. Εντούτοις δεν πρόκειται απλώς για θέματα γούστου ή επιλογής, τουλάχιστον όχι περισσότερο απ’ ό,τι η προπαίδεια.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 29-30

27 Φεβρουαρίου

Οι κανόνες

Ελπίζω να μην παρεξηγήσετε τα όσα θα πω. Δεν κάνω κήρυγμα, και ο Θεός μόνο γνωρίζει πως δεν προσποιούμαι ότι είμαι καλύτερος από τους άλλους. Το μόνο που προσπαθώ να κάνω είναι να επιστήσω την προσοχή σας σ’ ένα γεγονός: στο γεγονός ότι φέτος ή τον μήνα που διανύουμε ή, το πιθανότερο, σήμερα έχουμε αποτύχει στην εξάσκηση εκείνου του είδους συμπεριφοράς που περιμένουμε εκ μέρους των άλλων. Ίσως να έχουμε κάθε είδους δικαιολογία με το μέρος μας. Ήσασταν τόσο άδικοι με τα παιδιά επειδή ήσασταν φοβερά κουρασμένοι. Το μικροπροβληματάκι με τα λεφτά —αυτό που έχετε σχεδόν ξεχάσει— ήρθε όταν είχατε οικονομικά προβλήματα. Κι όσον αφορά σε αυτό που υποσχεθήκατε να κάνετε για τον τάδε παλιόφιλο και δεν κάνατε ποτέ, ναι, δε θα δίνατε ποτέ μια τέτοια υπόσχεση αν ξέρατε την τρομακτική δουλειά που σας περίμενε. Όσο για τη συμπεριφορά σας στη σύζυγο, ή στον σύζυγο σας, την αδερφή ή τον αδερφό σας, αν ήξερα πόσο εκνευριστικοί μπορούσαν να είναι, δε θα ξαφνιαζόμουν καθόλου — σε τελική ανάλυση, ποιος στο καλό είμαι εγώ; Είμαι ένα από τα ίδια. Αυτό σημαίνει πως δεν τα καταφέρνω να τηρώ πολύ καλά το νόμο της φύσης, και όταν κάποιος μου πει ότι δεν τα πάω καλά, τότε ξεχύνεται από το μυαλό μου μια σειρά από δικαιολογίες τόσο μακριά όσο το χέρι μου. Το ερώτημα εν προκειμένω δεν είναι κατά πόσο πρόκειται για καλές δικαιολογίες. Το θέμα είναι ότι αποτελούν άλλη μια απόδειξη του πόσο βαθιά πιστεύουμε, είτε μας αρέσει είτε όχι, στον νόμο της φύσης. Αν δεν πιστεύουμε στην αξιοπρεπή συμπεριφορά, γιατί πρέπει να αισθανόμαστε τόση αγωνία να βρούμε δικαιολογίες για την απρεπή μας στάση; Η αλήθεια είναι ότι πιστεύουμε στην αξιοπρέπεια τόσο πολύ —αισθανόμαστε τον κανόνα ή τον νόμο να μας πιέζει τόσο ασφυκτικά—, που δεν αντέχουμε να αντιμετωπίσουμε το γεγονός ότι τον παραβιάζουμε κι επομένως προσπαθούμε να διώξουμε από πάνω μας την ευθύνη. Άλλωστε είναι εύκολο να διαπιστώσετε ότι μόνο όταν πρόκειται για την κακή μας συμπεριφορά σκαρφιζόμαστε όλες αυτές τις εξηγήσεις. Την κακή μας διάθεση αποδίδουμε στην κούραση, την ανησυχία και την πείνα μας, ενώ, αντίθετα, την καλή μας διάθεση την αποδίδουμε στον εαυτό μας.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 30-32

28 Φεβρουαρίου

Έλεγχος των παρορμήσεων

Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι κάποιες από τις παρορμήσεις μας —ας πούμε η μητρική αγάπη ή ο πατριωτισμός— είναι καλές, ενώ κάποιες άλλες, όπως το σεξ και το ένστικτο του φόβου, είναι κακές. Το μόνο που θέλω να πω είναι ότι οι περιπτώσεις που χρειάζεται να ελέγξουμε το ένστικτο του φόβου ή τη σεξουαλική επιθυμία είναι μάλλον πολύ πιο συχνές από εκείνες που μας καλούν να περιορίσουμε τη μητρική αγάπη ή τον πατριωτισμό. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις στις οποίες είναι χρέος ενός εγγάμου να ενθαρρύνει τη σεξουαλική του παρόρμηση και ενός στρατιώτη να τονώσει το ένστικτο του φόβου. Υπάρχουν επίσης στιγμές που η αγάπη της μητέρας για τα παιδιά της ή η αγάπη ενός άντρα για την πατρίδα του πρέπει να υποχωρήσουν, αλλιώς θα οδηγήσουν σε αδικία έναντι των παιδιών ή της πατρίδας άλλων ανθρώπων. Αν θέλουμε να είμαστε αυστηροί, δεν υπάρχουν καλές και κακές παρορμήσεις. Φανταστείτε και πάλι ένα πιάνο. Δεν έχει δύο είδη από νότες, τις «σωστές» και τις «εσφαλμένες». Κάθε νότα μπορεί να είναι σωστή σε μια δεδομένη στιγμή κι εσφαλμένη κάποια άλλη. . . . .  

Με την ευκαιρία, το σημείο αυτό έχει μεγάλη πρακτική σημασία. Το πιο επικίνδυνο πράγμα που μπορείτε να κάνετε είναι να πάρετε κάποια από τις προσωπικές σας παρορμήσεις και να τη θεωρήσετε ως αυτό που πρέπει να κάνετε ανεξάρτητα από οποιοδήποτε κόστος. Δεν υπάρχει καμιά παρόρμηση που να μη μας μετατρέπει σε δαίμονες αν τη θεωρήσουμε ως απόλυτο οδηγό. Ίσως να θεωρήσετε ότι η αγάπη της ανθρωπότητας είναι γενικά ασφαλής, αλλά δεν είναι. Αν εξαιρέσετε τη δικαιοσύνη, θα διαπιστώσετε ότι διαλύετε συμφωνίες και παραποιείτε αποδεικτικά στοιχεία «για χάρη της ανθρωπότητας», καταλήγοντας στο τέλος ένας σκληρός και δόλιος άνθρωπος.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 35-36

29 Φεβρουαρίου

Όχι ηθική τελειότητα

Η αγιότητα του Θεού είναι κάτι περισσότερο και διαφορετικό από την ηθική τελειότητα: Αυτό που ζητάει από μας είναι κάτι περισσότερο και διαφορετικό από τις απαιτήσεις του ηθικού καθήκοντος. Δεν το αρνούμαι. Όμως αυτή η αντίληψη, σαν εκείνη της συλλογικής ενοχής, χρησιμοποιείται πολύ εύκολα σαν υπεκφυγή του πραγματικού προβλήματος. Ο Θεός μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από ηθική καλοσύνη. Δεν είναι όμως λιγότερο. Ο δρόμος για τη Γη της Επαγγελίας περνάει από το Σινά. Ο ηθικός νόμος ίσως υπάρχει για να τον υπερβούμε. Αλλά δεν μπορούν να τον υπερβούν εκείνοι που δεν είχαν αρχικά αποδεχτεί τις απαιτήσεις του απ’ αυτούς, και παρόλο που μετά προσπάθησαν με όλη τους τη δύναμη ν’ ανταποκριθούν σ’ εκείνες τις απαιτήσεις, δίκαια και σωστά βρέθηκαν αποτυχημένοι.

Από Το πρόβλημα του πόνου

01 Μαρτίου

Ηθική: ένα γρήγορο μάθημα

Υπάρχουν δύο τρόποι με τους οποίους μπορεί η ανθρώπινη μηχανή να πάει στραβά. Ο ένας είναι όταν τα άτομα απομακρύνονται το ένα από το άλλο ή, αντίθετα, όταν συγκρούονται και βλάπτουν έτσι το ένα το άλλο με την εξαπάτηση και τον εκφοβισμό. Ο άλλος είναι όταν τα πράγματα πηγαίνουν στραβά μέσα στο άτομο όταν τα διαφορετικά στοιχεία που το συναποτελούν (οι διαφορετικές λειτουργίες και επιθυμίες του κ.ο.κ.) είτε αποσυνδέονται είτε μπερδεύονται το ένα με το άλλο. Θα το καταλάβετε καλύτερα εάν φανταστείτε ότι είμαστε ένας στόλος από πλοία που πλέουν σε σχηματισμό. Το ταξίδι θα είναι επιτυχές μόνο εάν, πρώτα απ’ όλα, τα πλοία δε συγκρουστούν και βρεθούν το ένα μέσα στην πορεία του άλλου, δεύτερον, εάν κάθε πλοίο είναι κατάλληλο για ταξίδια και έχει τις μηχανές του σε καλή κατάσταση. Πράγματι, δεν μπορείς να έχεις τη μία από αυτές τις προϋποθέσεις δίχως την άλλη. Αν τα πλοία συνεχίσουν να συγκρούονται, δε θα είναι και πολύ κατάλληλα για ταξίδια. Απ’ την άλλη, αν τα όργανά τους είναι εκτός ελέγχου, τότε δε θα μπορέσουν ν’ αποφύγουν τις συγκρούσεις. Μπορείτε όμως, αν θέλετε, να θεωρήσετε την ανθρωπότητα ως ένα συγκρότημα που παίζει ένα τραγούδι. Για να υπάρξει καλό αποτέλεσμα, χρειάζονται δύο πράγματα. Το μουσικό όργανο του κάθε μουσικού θα πρέπει να είναι κουρδισμένο, κι ακόμα, ο καθένας θα πρέπει να μπαίνει στο τραγούδι την κατάλληλη στιγμή, έτσι ώστε να συγχρονίζεται με όλους τους άλλους. 

Υπάρχει όμως κάτι που δεν το λάβαμε μέχρι τώρα υπόψη μας. Δε ρωτήσαμε πού κατευθύνεται ο στόλος ή ποιο είναι το μουσικό κομμάτι που προσπαθεί να παίξει το συγκρότημα. Τα μουσικά όργανα μπορεί να είναι όλα εντάξει και μπορεί όλοι οι μουσικοί να μπαίνουν στο τραγούδι τη στιγμή που πρέπει, αλλά ακόμα κι έτσι η εκτέλεση δε θα είναι επιτυχής εάν, ενώ τους ζητήθηκε να παίξουν χορευτική μουσική, αυτοί έπαιξαν το «Dead Marches». Άλλωστε, όσο καλά κι αν πλέει ο στόλος, η πορεία του θα είναι αποτυχημένη εάν, ενώ επρόκειτο να πάει στη Νέα Υόρκη, πήγε τελικά στην Καλκούτα.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 109-110

02 Μαρτίου

Το ηθικό δίλημμα

Η ηθική λοιπόν φαίνεται πως ενδιαφέρεται για τρία πράγματα. Πρώτον, το «δίκαιο παιχνίδι» και την αρμονία μεταξύ των ατόμων. Δεύτερον, για εκείνο που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε τακτοποίηση ή εναρμόνιση των στοιχείων που υπάρχουν μέσα σε κάθε άτομο. Τρίτον, για τον γενικό σκοπό της ανθρώπινης ζωής στο σύνολο της· για εκείνο χάριν του οποίου δημιουργήθηκε ο άνθρωπος· για την πορεία που οφείλει ολόκληρος ο στόλος να ακολουθήσει· για το συγκεκριμένο τραγούδι που θέλει ο μαέστρος να παίξει το συγκρότημά του. . . . . 

Σχεδόν όλοι σε όλες τις εποχές έχουν συμφωνήσει (θεωρητικά) ότι οι άνθρωποι πρέπει να είναι ειλικρινείς, ευγενικοί και να βοηθούν ο ένας τον άλλον. Ενώ όμως είναι εντελώς φυσικό να αρχίσει κανείς μ’ όλα αυτά, αν η σκέψη μας όσον αφορά στην ηθική σταματήσει στο σημείο αυτό, τότε είναι σαν να μη μας απασχόλησε καθόλου το θέμα. Αν δεν προχωρήσουμε στο δεύτερο στοιχείο —την τακτοποίηση στο εσωτερικό κάθε ανθρώπου—, το μόνο που κάνουμε είναι να κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας.

Τι ωφελεί να λέμε στα πλοία πώς να εκτελούν το ταξίδι, έτσι ώστε να αποφεύγουν πιθανές συγκρούσεις, όταν, στην πραγματικότητα, είναι τέτοια παλιοσαράβαλα, που δεν μπορούν καν να ελεγχθούν; Τι ωφελεί να καταγράφουμε στο χαρτί κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς, όταν γνωρίζουμε ότι στην πράξη η πλεονεξία, η δειλία, τα νεύρα και η υποκρισία μας θα μας αποτρέψουν από το να τους τηρήσουμε; Σε καμιά περίπτωση δε θέλω να πω ότι δεν πρέπει να σκεφτόμαστε, και μάλιστα να σκεφτόμαστε πολύ, πάνω σε αλλαγές στο κοινωνικό και οικονομικό μας σύστημα. Αυτό που εννοώ είναι ότι όλη αυτή η σκέψη θα είναι απλώς φούμαρα, εκτός κι αν συνειδητοποιήσουμε ότι τίποτα πέρα από το θάρρος και την ανιδιοτέλεια των ατόμων δεν πρόκειται να κάνει το οποιοδήποτε σύστημα να δουλέψει κανονικά. Είναι αρκετά εύκολο να απομακρύνουμε τις συγκεκριμένες μορφές λοβιτούρας και εκφοβισμού που υπάρχουν στο παρόν σύστημα· όσο όμως οι άνθρωποι παραμένουν δύστροποι ή ψευτοπαλικαράδες, θα βρίσκουν κάποιον καινούριο τρόπο να παίξουν το παλιό γνώριμο παιχνίδι τους μέσα από το νέο σύστημα. Δεν μπορείς να κάνεις τους ανθρώπους καλούς με τον νόμο· και δεν μπορείς να έχεις μια καλή κοινωνία δίχως καλούς ανθρώπους. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 111-113

03 Μαρτίου

Αυτό που του αξίζει

Ένας κακός άνθρωπος, ωστόσο ευτυχισμένος, είναι ένας άνθρωπος χωρίς την παραμικρή ιδέα για το ότι οι πράξεις του δεν «ανταποκρίνονται», δεν είναι σύμφωνες με τους νόμους του σύμπαντος.

Αντιλαμβανόμαστε ότι η αλήθεια αυτή βρίσκεται πίσω από το πανανθρώπινο αίσθημα ότι οι κακοί πρέπει να υποφέρουν. Δεν πρέπει να δούμε αυτό το αίσθημα υπεροπτικά, σαν να ήταν εντελώς ποταπό. Στην πιο ήπια μορφή του, κάνει έκκληση στο αίσθημα της δικαιοσύνης κάθε ανθρώπου. Κάποτε που ο αδελφός μου και εγώ, σαν μικρά παιδιά, ζωγραφίζαμε στο ίδιο τραπέζι, έσπρωξα τον αγκώνα του και έτσι έκανε μια άσχετη γραμμή κατά μήκος του μισού έργου του. Το θέμα τακτοποιήθηκε φιλικά, αφήνοντάς τον να κάνει μια ίδια γραμμή κατά μήκος του δικού μου. Δηλαδή, «ήρθα στη θέση του», και έφθασα να δω την απροσεξία μου από την άλλη πλευρά. Σ’ ένα πιο αυστηρό επίπεδο η ίδια ιδέα εμφανίζεται σαν «ανταποδοτική τιμωρία», ή «δίνεις στον άλλο αυτό που του αξίζει».

Κάποιοι φωτισμένοι θα ήθελαν να εξορίσουν όλες τις ιδέες σχετικά με την ανταπόδοση ή να παραιτηθούν από τις θεωρίες τους για τιμωρία και να τοποθετήσουν την αξία της ολοκληρωτικά στην πρόληψη ή στην αναμόρφωση του ίδιου του εγκληματία. Δεν βλέπουν ότι κάνοντας έτσι βγάζουν όλες τις τιμωρίες άδικες. Τι μπορεί να είναι πιο ανήθικο από το να επιβληθεί τιμωρία σε μένα, χωρίς να φταίω, για να αποτραπούν οι άλλοι από το έγκλημα; Και αν μου πρέπει, τότε αποδέχεστε τις αρχές της «ανταπόδοσης». Και τι είναι πιο αποτρόπαιο από το να με συλλάβετε και να με υποβάλλετε σε μια δυσάρεστη διαδικασία ηθικής βελτίωσης χωρίς τη συγκατάθεσή μου, εκτός αν (ακόμη μια φορά) μου πρέπει.

Από Το πρόβλημα του πόνου 

04 Μαρτίου

Η παρόρμηση για εκδίκηση

Η εκδίκηση αστοχεί ως προς την εκπλήρωση του στόχου της εξαιτίας των μέσων (που χρησιμοποιεί). Ο στόχος της όμως δεν είναι εντελώς κακός: θέλει το «κακό» του πονηρού ανθρώπου να είναι για τον ίδιον αυτό που είναι και για όλους τους άλλους. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ο εκδικητής θέλει ο ένοχος όχι απλά να υποφέρει, αλλά να υποφέρει στα χέρια του, και να ξέρει τον λόγο. Γι’ αυτό λοιπόν υπάρχει και η παρόρμηση να χλευάσει τον ένοχο για το έγκλημά του τη στιγμή που παίρνει εκδίκηση, ενώ χρησιμοποιεί και κάποιες συνηθισμένες εκφράσεις όπως: «αναρωτιέμαι πόσο θα του άρεσε αν έκαναν το ίδιο πράγμα σ’ αυτόν» ή «θα του δείξω εγώ». Για τον ίδιο λόγο, όταν πρόκειται να βρίσουμε κάποιον, λέμε: «για να μάθει τι γνώμη έχουμε γι’ αυτόν».

Από Το πρόβλημα του πόνου 

05 Μαρτίου

Αντιμετωπίστε το κακό

Τώρα, τις στιγμές που ο άνθρωπος αισθάνεται πραγματική ενοχή, στιγμές πολύ σπάνιες στη ζωή μας, όλες αυτές οι βλασφημίες εξαφανίζονται. Πολλά απ’ αυτά που ίσως αισθανόμαστε μπορούν συγχωρεθούν σαν ανθρώπινες αδυναμίες. Αλλά όχι η αδιαφορία. Αυτή η απίστευτα κακή και άσχημη πράξη που κανένας από τους φίλους μας δε θα μπορούσε να κάνει. Ακόμη και ένας «τύπος» τελείως σάπιος, θα ντρεπόταν γι’ αυτή την πράξη που με τίποτα δε θ’ αφήναμε να μαθευτεί. Σε μια τέτοια στιγμή καταλαβαίνουμε πραγματικά ότι ο χαρακτήρας μας, όπως αποκαλύπτεται μ’ αυτή την πράξη, είναι, και πρέπει να είναι, μισητός σε όλους τους καλούς ανθρώπους. Και αν υπάρχουν δυνάμεις πάνω από τον άνθρωπο, και σ’ αυτές! Ένας Θεός που κάτι τέτοιο δε θα το έβλεπε με αδυσώπητη αποστροφή, δεν θα ήταν σωστός. Δε θα θέλαμε καν έναν τέτοιο Θεό. Γιατί θα ήταν, σαν να επιθυμούσαμε να μην υπάρχουν καθόλου μύτες στον κόσμο, ώστε η μυρωδιά του χορταριού ή του τριαντάφυλλου ή της θάλασσας ποτέ πια να μην ευφράνει κανένα πλάσμα. Κι αυτό επειδή η δική μας αναπνοή μυρίζει άσχημα.

Όταν λέμε απλά ότι είμαστε κακοί, η «οργή» του Θεού φαίνεται σαν ένα βάρβαρο δόγμα. Μόλις όμως συναισθανθούμε βαθιά την κακότητά μας, τότε αναπόφευκτα φαίνεται σαν μια φυσική απόρροια της θεϊκής αγαθότητας. Συνεπώς, για να κατανοήσουμε πραγματικά την χριστιανική πίστη είναι απαραίτητο να διατηρούμε πάντοτε την εσωτερική γνώση εκείνης της στιγμής που έχω περιγράψει: να μαθαίνουμε να ανιχνεύουμε την ίδια, την πραγματικά ασυγχώρητη διαφθορά που υπάρχει κάτω από τις όλο και πιο περίπλοκες μεταμφιέσεις της. Αυτό βέβαια δεν είναι ένα καινούργιο δόγμα. Δεν επιχειρώ τίποτα το εκπληκτικό σ’ αυτό το κεφάλαιο. Απλά προσπαθώ να περάσω τον αναγνώστη μου, και περισσότερο τον εαυτό μου, σε μια βαθύτερη προσέγγιση. Δηλαδή, από τη δυσκολία στην οποία στέκονται μόνο οι ανίδεοι, και να κάνουν το πρώτο βήμα έξω από τον παράδεισο της παραφροσύνης και της τέλειας αυταπάτης.

Από Το πρόβλημα του πόνου 

06 Μαρτίου

Η αλήθεια για τον εαυτό μας

Κάθε άνθρωπος, που δεν είναι ούτε πολύ άγιος ούτε πολύ αλαζόνας, πρέπει να φτάσει στο επίπεδο των άλλων, όπως δηλαδή φαίνονται εξωτερικά, αν και γνωρίζει ότι μέσα του υπάρχει κάτι πολύ πιο ποταπό κι από την πιο απρόσεκτη δημόσια συμπεριφορά του, κι ακόμη από την πιο «ελαφριά» κουβέντα του. Σε μια στιγμή χρόνου, καθώς ο φίλος σου διστάζει να πει μια λέξη, τι σκέψεις περνούν από το μυαλό σου; Ποτέ δεν έχουμε πει όλη την αλήθεια.

Μπορεί να εξομολογούμαστε άσχημα γεγονότα και πράξεις, την πιο ευτελή δειλία ή την πιο τιποτένια και πιο πεζή αισχρότητα, αλλά το ύφος είναι πλαστό. Αυτή καθαυτή η πράξη της εξομολόγησης, δηλαδή μια απειροελάχιστη υποκριτική ματιά, μια δόση χιούμορ, όλα αυτά είναι τεχνάσματα για να αποσυνδέσουν τα γεγονότα από τον πραγματικό εαυτό σου. Κανείς δεν θα μπορούσε να μαντέψει πόσο οικεία ήταν εκείνα και κατά κάποιο τρόπο συγγενή με την ψυχή σου. Πόσο ήταν ένα κομμάτι του όλου: Εκεί κάτω στην ονειρική εσωτερική ζεστασιά, δεν αποτελούν παραφωνία, και δεν είναι τόσο παράξενα και τόσο αποκομμένα από τον υπόλοιπο εαυτό σου, όσο φαίνονται όταν μετατρέπονται σε λέξεις. Υποθέτουμε, και συχνά πιστεύουμε, ότι οι συνηθισμένες κακίες είναι εξαιρετικά μεμονωμένες πράξεις, και κάνουμε το αντίθετο λάθος για τις αρετές μας. Όπως, δηλαδή, ο κακός τενίστας ονομάζει τη φυσική του φόρμα ή συνηθισμένη του απόδοση «κακές μέρες», και συγχέει τις σπάνιες επιτυχίες του με τη συνηθισμένη του απόδοση. Δεν νομίζω ότι είναι λάθος μας που δεν μπορούμε να πούμε την «πραγματική» αλήθεια για τους εαυτούς μας. Ο επίμονος, ισόβιος, εσωτερικός ψίθυρος του φθόνου, της ζήλειας, της λαγνείας, της απληστίας, της αυταρέσκειας, απλά δεν εκφράζεται με λέξεις. Όμως, το σημαντικό είναι να μην κάνουμε το λάθος και θεωρήσουμε τα αναπόφευκτα αδύνατα ψελλίσματα σαν πλήρη παρουσίαση του χειρότερου μέρους που βρίσκεται μέσα μας.

Από Το πρόβλημα του πόνου 

07 Μαρτίου

Ο χρόνος δεν διαγράφει την αμαρτία

Τρέφουμε μια παράξενη αυταπάτη ότι απλά ο χρόνος διαγράφει την αμαρτία. Έχω ακούσει άλλους, και τον εαυτό μου, να διηγούνται σκληρότητες και απάτες που διέπραξαν στην παιδική τους ηλικία, σαν να μην τους αφορούσαν, και ακόμη να τα εξιστορούν με γέλια. Όμως, ο χρόνος δεν κάνει τίποτα στο γεγονός ή στην ενοχή της αμαρτίας. Η ενοχή δεν ξεπλένεται με τον χρόνο, αλλά με την μετάνοια και με το αίμα του Χριστού. Αν έχουμε μετανοήσει για εκείνες τις παλιές αμαρτίες, θα πρέπει να θυμόμαστε το τίμημα της συγχώρησής μας και να είμαστε ταπεινοί. Όσο για την πράξη της αμαρτίας, άραγε είναι δυνατόν κάτι να τη διαγράψει; Όλος ο χρόνος (παρελθόν-παρόν-μέλλον) είναι αιώνια παρών στον Θεό. Είναι πολύ πιθανόν λοιπόν ότι διαρκώς σε βλέπει. Σε βλέπει: στο νηπιαγωγείο, να τραβάς τα φτερά από μια μύγα· σαν μαθητή να κολακεύεις, να λες ψέματα, και να είσαι λάγνος· σαν κατώτερο αξιωματικό σε εκείνη τη στιγμή της δειλίας ή της αυθάδειας. Ίσως η σωτηρία να μη συνίσταται στη διαγραφή εκείνων των αιώνιων στιγμών αλλά σε μια τελειοποιημένη ανθρωπότητα που «βαστάζει» την ντροπή αιωνίως, και που χαίρεται όμως και αγαλλιά γιατί η αγάπη του Θεού συγχωρεί αμέσως, πράγμα που γίνεται γνωστό σ’ όλο το σύμπαν.

Ίσως στα μάτια του Χριστού ο Απόστολος Πέτρος —θα με συγχωρέσει αν κάνω λάθος— αρνείται μονίμως τον Κύριό του. Αν ισχύει, τότε είναι αλήθεια ότι οι χαρές του Παραδείσου για τους περισσότερους από μας, στην τωρινή μας κατάσταση, είναι «μια επίκτητη γεύση». Συγκεκριμένοι τρόποι ζωής μπορεί να κάνουν αδύνατη την απόκτηση αυτής της γεύσης. Ίσως «καταδικασμένοι» είναι εκείνοι που δεν τολμούν να πάνε σε έναν τόσο «δημόσιο» χώρο! Βέβαια δεν ξέρω αν αυτό είναι αλήθεια, αλλά νομίζω ότι αξίζει να έχουμε κατά νου αυτή την πιθανότητα.

Από Το πρόβλημα του πόνου 

08 Μαρτίου

Κακή παρέα

Πρέπει να προφυλαγόμαστε από το συναίσθημα ότι «η ασφάλεια βρίσκεται στο πλήθος». Είναι φυσικό να αισθάνεται κανείς ότι αν όλοι οι άνθρωποι είναι τόσο κακοί, όσο λένε οι Χριστιανοί, τότε η κακία θα πρέπει να είναι πολύ συγχωρήσιμη. Αν όλα τα παιδιά κόπηκαν στις εξετάσεις, τότε σίγουρα τα θέματα θα ήταν πολύ δύσκολα; Και έτσι αισθάνονται οι δάσκαλοι εκείνου του σχολείου μέχρι να μάθουν ότι υπάρχουν άλλα σχολεία όπου το ενενήντα τοις εκατό των μαθητών πέρασε στα ίδια θέματα. Τότε αρχίζουν να υποψιάζονται ότι το σφάλμα δεν ήταν των εξεταστών.

Επίσης, πολλοί από μας είχαμε την εμπειρία να ζήσουμε σε κάποιο τοπικά στενό κύκλο μιας ανθρώπινης κοινωνίας, κάποιο συγκεκριμένο σχολείο, κολλέγιο, στρατό ή επάγγελμα όπου το «κλίμα» ήταν πολύ άσχημο. Μέσα σ’ εκείνον τον κύκλο ορισμένες πράξεις θεωρούνταν απλά φυσιολογικές: «όλοι το κάνουν», και κάποιες άλλες ανεφάρμοστα ενάρετες και Δονκιχωτικές. Όταν όμως βγήκαμε από εκείνη την κακή κοινωνία, κάναμε τη φοβερή ανακάλυψη ότι στον έξω κόσμο το «φυσιολογικό» μας ήταν κάτι που κανένας αξιοπρεπής άνθρωπος δεν φαντάστηκε ποτέ να κάνει, και το «Δονκιχωτικό» μας στυλ ήταν όχι απλά δεδομένο αλλά και το ότι ήταν το χαμηλότερο επίπεδο της ευπρέπειας!

Αυτά που φαινόντουσαν σε μας νοσηροί και φανταστικοί ενδοιασμοί όσο βρισκόμασταν στην απομονωμένη περιοχή, τώρα αποδείχτηκαν ότι ήταν οι μόνες στιγμές ψυχικής υγείας που απολαύσαμε εκεί. Είναι συνετό να εξετάσουμε το ενδεχόμενο ότι όλο το ανθρώπινο γένος, κάτι που είναι πολύ μικρό μέσα στο σύμπαν, είναι στην πραγματικότητα ένας τέτοιος εντοπισμένος «κύκλος» του κακού: ένα απομονωμένο κακό σχολείο ή ένα στρατιωτικό σύνταγμα μέσα στο οποίο η ελάχιστη ευπρέπεια θεωρείται ηρωική αρετή και η έσχατη διαφθορά συγχωρήσιμη ατέλεια.

Από Το πρόβλημα του πόνου 

09 Μαρτίου

Οι αρετές σε διαφορετικές εποχές

Αν είναι έτσι τα πράγματα, τότε είστε πάντα στον πειρασμό να νομίζετε ότι: «εμείς οι σύγχρονοι Δυτικοί Ευρωπαίοι δεν είμαστε τόσο κακοί, επειδή είμαστε σχετικά ανθρώπινοι». Με άλλα λόγια, αν νομίζετε ότι ο Θεός μπορεί να είναι ευχαριστημένος με μας γι’ αυτόν τον λόγο, ρωτήστε τον εαυτό σας αν νομίζετε ότι ο Θεός θα ‘πρεπε να ήταν ευχαριστημένος με την ωμότητα των σκληρών» εποχών, επειδή διέπρεψαν στο θάρρος ή την αγνότητα. Θα δείτε αμέσως ότι αυτό είναι αδύνατο. Λαμβάνοντας υπόψη το πώς φαίνεται σε μας η σκληρότητα των προγόνων μας, θα έχετε μια αμυδρή ιδέα για το πώς η πλαδαρότητα, η κοσμικότητα και η ατολμία θα είχαν φανεί σ’ αυτούς, και μετά, και τα δύο πώς θα φαίνονται στον Θεό.

Από Το πρόβλημα του πόνου 

10 Μαρτίου

Περιοχή κατεχόμενη από τον εχθρό

Ένα από τα πράγματα που με εντυπωσίασαν όταν πρωτοδιάβασα σοβαρά την Καινή Διαθήκη ήταν το γεγονός ότι μιλούσε τόσο πολύ για μια Σκοτεινή Δύναμη μέσα στο σύμπαν, ένα πανίσχυρο κακό πνεύμα που παρουσιάζεται ως η Δύναμη που κρύβεται πίσω από τον θάνατο, την ασθένεια και την αμαρτία. Η διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι ο χριστιανισμός πιστεύει ότι η εν λόγω Σκοτεινή Δύναμη δημιουργήθηκε από τον Θεό, ήταν αγαθή όταν δημιουργήθηκε και στη συνέχεια έσφαλε. Ο χριστιανισμός συμφωνεί με τον δυϊσμό όσον αφορά στη θέση ότι το σύμπαν βρίσκεται σε κατάσταση πολέμου. Δεν πιστεύει όμως ότι πρόκειται για έναν πόλεμο μεταξύ αυτόνομων δυνάμεων. Πιστεύει πως είναι ένας εμφύλιος πόλεμος, μια εξέγερση, καθώς κι ότι ζούμε σ’ ένα κομμάτι του σύμπαντος που το έχει καταλάβει ο επαναστάτης. 

Κατεχόμενη περιοχή — κάτι τέτοιο είναι ο κόσμος. Ο χριστιανισμός είναι η ιστορία του πώς κατέφθασε, μεταμφιεσμένος θα λέγαμε, ο αγαθός βασιλιάς και της κλήσης που μας απευθύνει να πάρουμε μέρος σε μια μεγάλη εκστρατεία δολιοφθοράς. Όταν πας στην εκκλησία, ακούς πράγματι το μυστικό ασύρματο των φίλων μας: αυτός είναι ο λόγος που ο εχθρός θέλει τόσο απεγνωσμένα να μας αποτρέψει από το να πηγαίνουμε. Και τα καταφέρνει εκμεταλλευόμενος την έπαρση, την τεμπελιά και το διανοητικό μας σνομπισμό. Ξέρω ότι κάποιος θα με ρωτήσει: «Έχεις σκοπό, αυτή την εποχή, να μας επανεισαγάγεις τον παλιό καλό μας γνώριμο, τον Διάβολο, με οπλές και κέρατα και τα συναφή;». Πρώτον, δεν ξέρω ποια σχέση έχει μ’ αυτό η εποχή αυτή στην οποία αναφέρεσαι. Όσο για το άλλο, δεν ενδιαφέρομαι για οπλές και κέρατα. Όμως, κατά τ’ άλλα, η απάντησή μου είναι «ναι». Δεν ισχυρίζομαι πως ξέρω κάτι σχετικά με την εξωτερική του εμφάνιση. Αν κάποιος πραγματικά θέλει να τον γνωρίσει καλύτερα, θα του έλεγα: «Μην ανησυχείς. Αν το θέλεις πραγματικά, θα τον γνωρίσεις. Το αν θα σου αρέσει όταν τον γνωρίσεις είναι άλλο θέμα».

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 78-79 

11 Μαρτίου

Ένα απλό (αν και κωμικό) επιχείρημα υπέρ της χριστιανικής θεολογίας

Το σύνολο σχεδόν της χριστιανικής θεολογίας θα μπορούσε ίσως να εξαχθεί από αυτά τα δύο δεδομένα (α) το ότι οι άνθρωποι κάνουν χοντροκομμένα αστεία και (β) το ότι νιώθουν ότι οι νεκροί είναι απόκοσμοι. Το χοντροκομμένο αστείο δηλώνει ότι εδώ έχουμε ένα ζώο που βρίσκει το ίδιο το γεγονός ότι είναι ζώο είτε αμφισβητήσιμο είτε αστείο. Δεν βλέπω πώς θα μπορούσε να συμβαίνει κάτι τέτοιο, παρ’ εκτός αν υπήρχε σύγκρουση ανάμεσα στο πνεύμα και στον οργανισμό: αυτό ακριβώς είναι το σημάδι ότι αυτά τα δύο δεν κουμπώνουν. Όμως είναι πολύ δύσκολο να φανταστούμε αυτή την κατάσταση των πραγμάτων ως πρωταρχική, δηλαδή να υποθέσουμε ότι ένα πλάσμα ήταν ευθύς εξαρχής κατά το ήμισυ έκπληκτο και κατά το ήμισυ γελούσε μέχρι δακρύων από το γεγονός και μόνο ότι είναι το πλάσμα που είναι. Δεν νομίζω ότι τα σκυλιά βλέπουν κάτι αστείο στο γεγονός ότι είναι σκυλιά, υποθέτω ότι ούτε οι άγγελοι βλέπουν τίποτα αστείο στο ότι είναι άγγελοι. Η αίσθηση που έχουμε για τους νεκρούς είναι εξίσου παράξενη. Δεν ωφελεί να λέμε ότι απεχθανόμαστε τα πτώματα επειδή φοβόμαστε τα φαντάσματα. Μπορείτε να πείτε και να ισχύει εξίσου ότι φοβόμαστε τα φαντάσματα επειδή απεχθανόμαστε τα πτώματα — διότι το φάντασμα οφείλει πολλή από τη φρίκη που προκαλεί στις αντιλήψεις για τη χλωμάδα, την αποσύνθεση, τα φέρετρα, τα σάβανα και τα σκουλήκια. Στην πραγματικότητα μισούμε τη διαίρεση, η οποία καθιστά δυνατή τη σύλληψη της ιδέας πτώματος και φαντάσματος. Επειδή το πράγμα θα όφειλε να μη διαιρείται, το κάθε ένα από τα δύο μισά που προκύπτουν από τη διαίρεση είναι απεχθές. Οι εξηγήσεις που δίνει ο νατουραλισμός για τη σωματική ντροπή και για την αίσθηση που έχουμε για τους νεκρούς δεν είναι ικανοποιητικές. Μας παραπέμπει σε πρωτόγονα ταμπού και προλήψεις — λες και δεν είναι ολοφάνερα αυτά καθεαυτά οι συνέπειες αυτού που πρέπει να εξηγηθεί. Όμως άπαξ και αποδεχτούμε τη χριστιανική διδασκαλία ότι ο άνθρωπος αρχικά ήταν μια ενότητα και ότι η παρούσα διαίρεση είναι αφύσικη, τότε όλα τα φαινόμενα μπαίνουν στη θέση τους.

Από το Θαύματα

12 Μαρτίου

Τι γίνεται λοιπόν με την εξουσία του Θεού;

Οι χριστιανοί λοιπόν πιστεύουν ότι μια κακή δύναμη έχει αναγορεύσει επί του παρόντος τον εαυτό της Άρχοντα του κόσμου τούτου. Αυτό βέβαια γεννά προβλήματα. Αυτή η κατάσταση πραγμάτων είναι σύμφωνη με το θέλημα του Θεού ή όχι; Αν ναι, τότε είναι ένας παράξενος Θεός, θα μου πεις. Αν όχι, πώς γίνεται να συμβεί κάτι σε αντίθεση με το θέλημα ενός όντος που διαθέτει απόλυτη δύναμη; 

Όποιος όμως βρέθηκε ποτέ με εξουσία στα χέρια του γνωρίζει καλά πώς ένα πράγμα μπορεί να είναι σύμφωνο με τη θέλησή σου υπό μία έννοια και αντίθετο με τη θέλησή σου υπό μία άλλη. Μπορεί να θεωρηθεί φυσικό για μια μητέρα να πει στα παιδιά της: «Δεν πρόκειται να σας βάζω να τακτοποιείτε το δωμάτιο σας κάθε βράδυ. Θα πρέπει να μάθετε να το κρατάτε τακτοποιημένο από μόνοι σας». Στη συνέχεια, ανεβαίνει κάποιο βράδυ επάνω και βρίσκει το αρκουδάκι και το μελάνι και τη γραμματική των γαλλικών πεταμένα όλα μέσα στο τζάκι. Αυτό είναι κάτι που αντιτίθεται στη θέλησή της. Θα προτιμούσε τα παιδιά να ήταν πιο τακτικά. Όμως, απ’ την άλλη, η θέλησή της έδωσε στα παιδιά την ελευθερία να είναι ακατάστατα. Το ίδιο πράγμα βλέπουμε και σε κάθε σύνταγμα στρατού, συντεχνία ή σχολείο. Ανακοινώνεις κάτι ως εθελοντικό και στη συνέχεια οι μισοί δεν το κάνουν. Αυτό βέβαια δεν είναι αυτό που ήθελες, αλλά χάρη στη θέλησή σου κατέστη δυνατό.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 80-81

13 Μαρτίου

Ο ατελής κόσμος μας: δημιουργία σε εξέλιξη

Ρωτάμε πώς η Φύση που δημιουργήθηκε από έναν καλό Θεό βρίσκεται σε αυτή την [διεφθαρμένη] κατάσταση; Με αυτό το ερώτημα μπορεί να εννοούμε είτε πώς γίνεται να είναι ατελής, να έχει δηλαδή «περιθώρια βελτίωσης», όπως λένε οι δάσκαλοι στους ελέγχους τους, είτε πώς γίνεται να είναι διεφθαρμένη θετικά. Αν θέσουμε το ερώτημα υπό την πρώτη έννοια, η χριστιανική απάντηση (νομίζω) είναι ότι ο Θεός, εξαρχής, τη δημιούργησε έτσι ώστε να φτάνει στην τελείωσή της με την πάροδο του χρόνου. Δημιούργησε αρχικά μια Γη «έρημη και ασχημάτιστη» και την έφερε βαθμηδόν στην τελείωσή της. Σε αυτό, όπως και αλλού, βλέπουμε το γνωστό μοτίβο — την κατάβαση από τον Θεό στην άμορφη Γη και την εκ νέου ανάβαση από το άμορφο στο τελειωμένο. Υπό αυτή την έννοια ένας ορισμένος βαθμός «εξελικτισμού» ή «αναπτυξισμού» είναι έμφυτος στον Χριστιανισμό. 

Από το Θαύματα

14 Μαρτίου

Ο ατελής κόσμος μας: δημιουργία διεφθαρμένη

Αυτά σχετικά με την ατέλεια της Φύσης· η θετική της φαυλότητα χρειάζεται μια πολύ διαφορετική εξήγηση. Σύμφωνα με τους χριστιανούς, όλα αυτά οφείλονται στην αμαρτία: στην αμαρτία τόσο των ανθρώπων όσο και των ισχυρών, μη ανθρώπινων όντων, των υπερφυσικών μα κτιστών. . . . Σίγουρα, η νοσηρή περιέργεια για τέτοια όντα η οποία οδήγησε τους προγόνους μας στην ψευδοεπιστήμη της δαιμονολογίας, πρέπει να αποθαρρύνεται αυστηρά. Η στάση μας πρέπει να είναι αυτή του λογικού πολίτη σε καιρό πολέμου που πιστεύει ότι υπάρχουν κατάσκοποι του εχθρού ανάμεσά μας, αλλά είναι δύσπιστος απέναντι σε κάθε σχεδόν συγκεκριμένη ιστορία κατασκοπείας. Πρέπει να περιοριστούμε στη γενική δήλωση ότι τα όντα μιας διαφορετικής και υψηλότερης «Φύσης», η οποία είναι εν μέρει αλληλένδετη με τη δική μας, έχουν, όπως και οι άνθρωποι, πέσει και ανακατέψει καταστάσεις μέσα στα σύνορά μας. Το δόγμα, εκτός του ότι αποδεικνύεται καρποφόρο στην πνευματική ζωή κάθε ανθρώπου, βοηθά καθώς μας προστατεύει από αισιόδοξες ή απαισιόδοξες ρηχές απόψεις για τη Φύση. Το να την αποκαλούμε είτε «καλή» είτε «κακή» είναι παιδικός τρόπος σκέψης. Βρισκόμαστε μέσα σε έναν κόσμο συναρπαστικών απολαύσεων, εκστατικής ομορφιάς και δελεαστικών δυνατοτήτων, αλλά όλα συνεχώς καταστρέφονται, όλα καταλήγουν στο τίποτα. Η φύση δίνει την εντύπωση ενός αγαθού που έχει χαλάσει.

Η αμαρτία, και των ανθρώπων και των αγγέλων, κατέστη δυνατή από το γεγονός ότι ο Θεός τούς έδωσε ελεύθερη βούληση: παραδίνοντας έτσι ένα μέρος της παντοδυναμίας Του (είναι και πάλι μια κίνηση που μοιάζει με θάνατο ή με κατάβαση) επειδή είδε ότι από έναν κόσμο ελεύθερων πλασμάτων, παρόλο που είχαν πέσει, θα μπορούσε να επιτύχει (και αυτή είναι η εκ νέου ανάβαση) μια βαθύτερη ευτυχία και μια πληρέστερη λαμπρότητα από έναν κόσμο ρομπότ.

Από το Θαύματα

15 Μαρτίου

Μόλις αρχίσει . . .

Αυτό το δόγμα για την ολοκληρωτική σωτηρία που ξεκινά από τη σωτηρία του Ανθρώπου και εξαπλώνεται, μυθολογικό όπως θα φαίνεται στα σύγχρονα μυαλά, είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο φιλοσοφικό από οποιαδήποτε θεωρία που υποστηρίζει ότι ο Θεός, άπαξ και μπήκε μέσα στη Φύση, πρέπει να την εγκαταλείψει και να την αφήσει ουσιαστικά αμετάβλητη ή ότι ένα δημιούργημα θα μπορούσε να γίνει ένδοξο χωρίς να γίνει ένδοξο ολόκληρο το σύστημα. Ο Θεός ποτέ δεν αναιρεί τίποτα παρά μονάχα το κακό, ποτέ δεν κάνει καλό για να το αναιρέσει. Η ένωση Θεού και Φύσης στο πρόσωπο του Χριστού δεν παίρνει διαζύγιο. Αυτός δεν πρόκειται να βγει από τη Φύση και αυτή πρέπει να δοξαστεί με όλους τους τρόπους που απαιτεί αυτή η θαυμαστή ένωση. Όταν έρχεται η άνοιξη «δεν αφήνει καμία γωνιά της γης ανέγγιχτη», ακόμη και ένα βότσαλο που πέφτει μέσα στη λίμνη δημιουργεί κύκλους που φτάνουν μέχρι τις όχθες της.

Από το Θαύματα

16 Μαρτίου

Διορθώνουμε το λάθος στην αριθμητική

Θα νομίζατε ότι αστειεύομαι αν έλεγα ότι μπορείτε να γυρίσετε προς τα πίσω ένα ρολόι κι ότι, αν το ρολόι λέει λάθος ώρα, πρόκειται για μια πολύ ευσυνείδητη πράξη; . . . . Όλοι μας θέλουμε την πρόοδο. Πρόοδος όμως σημαίνει να πλησιάζεις το σημείο που επιθυμείς. Αν όμως πήρες λάθος στροφή, τότε το να συνεχίσεις δε σε βοηθά να πλησιάσεις. Αν βρίσκεσαι σε λάθος δρόμο, πρόοδος σημαίνει να κάνεις αναστροφή και να επιστρέψεις στο σωστό δρόμο σ’ αυτή μάλιστα την περίπτωση, εκείνος που γυρίζει πίσω το συντομότερο είναι και ο πιο προοδευτικός. Όλοι μας το έχουμε δει αυτό στην αριθμητική. Όταν έχω αρχίσει να κάνω μια λάθος πρόσθεση, τότε, όσο πιο γρήγορα το παραδεχτώ και γυρίσω πίσω για να ξαναρχίσω, τόσο πιο γρήγορα θα μπορέσω να προχωρήσω σωστά. Δεν υπάρχει τίποτα το προοδευτικό στο να είναι κανείς ξεροκέφαλος και αρνητικός απέναντι στα λάθη του. Πιστεύω μάλιστα πως, αν παρατηρήσετε την παρούσα κατάσταση του κόσμου, θα διαπιστώσετε ξεκάθαρα ότι η ανθρωπότητα συνεχίζει να κάνει μερικά πολύ μεγάλα λάθη. Βρισκόμαστε λοιπόν σε λάθος δρόμο. Κι αν αυτό είναι αλήθεια, τότε πρέπει να γυρίσουμε προς τα πίσω. Το να γυρίσουμε προς τα πίσω είναι ο πιο γρήγορος τρόπος να προχωρήσουμε.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 56-57

17 Μαρτίου

Με κάθε επιλογή

Ο κόσμος συχνά θεωρεί ότι η χριστιανική ηθική είναι ένα είδος παζαριού στο οποίο ο Θεός λέει: «Αν τηρήσεις πολλούς κανόνες, θα σε ανταμείψω· αν όμως δεν τους τηρήσεις, τότε θα πράξω αλλιώς». Δεν πιστεύω πως αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος για να εξετάσουμε το θέμα μας. Θα προτιμούσα να πω πως κάθε φορά που κάνεις μια επιλογή μεταβάλλεις το πιο εσωτερικό σου τμήμα, το τμήμα που επιλέγει, σε κάτι που διαφέρει κάπως από αυτό που ήταν προηγουμένως. Αν μάλιστα δούμε τη ζωή μας στο σύνολο της, με όλες τις αμέτρητες επιλογές της, τότε μέσα σε ολόκληρη αυτή τη διάρκεια μετατρέπουμε το εσωτερικό αυτό τμήμα είτε σ’ ένα ουράνιο είτε σ’ ένα υποχθόνιο πλάσμα είτε σ’ ένα πλάσμα που βρίσκεται σε αρμονία με το Θεό, τα υπόλοιπα πλάσματα και τον εαυτό του, είτε σ’ ένα πλάσμα που βρίσκεται σε κατάσταση πολέμου και μίσους έναντι του Θεού, των άλλων πλασμάτων και του ίδιου του εαυτού του. Το να είσαι το ένα είδος πλάσματος αυτό είναι ο Παράδεισος, που σημαίνει χαρά, ειρήνη, γνώση και δύναμη. Το να είσαι το άλλο σημαίνει τρέλα, φρίκη, ανοησία, θυμό, αδυναμία και αιώνια μοναξιά. Όλοι μας σε κάποια δεδομένη στιγμή προχωρούμε είτε προς τη μία είτε προς την άλλη κατεύθυνση.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 136-137

18 Μαρτίου

Καταλαβαίνουμε το κακό

Να θυμάστε ότι, όπως είπα, η σωστή κατεύθυνση δεν οδηγεί μόνο στην ειρήνη αλλά και στη γνώση. Όταν κάποιος βελτιώνεται, καταλαβαίνει όλο και πιο πολύ και πιο καθαρά το κακό που εμφωλεύει ακόμα μέσα του. Όταν κάποιος γίνεται χειρότερος, καταλαβαίνει την κακία του όλο και πιο λίγο. Ένας σχετικά κακός άνθρωπος ξέρει ότι δεν είναι πολύ καλός· ένας εντελώς κακός άνθρωπος πιστεύει πως είναι μια χαρά. Στην ουσία αυτό είναι κοινός λόγος. Καταλαβαίνεις τον ύπνο όταν είσαι ξύπνιος, όχι όταν κοιμάσαι. Μπορείς να βρεις τα αριθμητικά λάθη όταν η σκέψη σου λειτουργεί όπως πρέπει· όταν τα κάνεις, δεν μπορείς να τα δεις. Μπορείς να καταλάβεις τη φύση της μέθης όταν είσαι σώφρων, όχι όταν είσαι μεθυσμένος. Οι ενάρετοι άνθρωποι γνωρίζουν τόσο το καλό όσο και το κακό· οι πονηροί δε γνωρίζουν ούτε το ένα ούτε το άλλο.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 138

  19 Μαρτίου

Η πιο ουσιαστική κακία

Υπάρχει μια κακία από την οποία κανένας άνθρωπος στον κόσμο δεν είναι ελεύθερος την οποία την απεχθάνονται όλοι όταν τη βλέπουν σε κάποιον άλλο και για την οποία σχεδόν κανένας, με εξαίρεση τους χριστιανούς, δε σκέφτεται ότι είναι ο ίδιος υπεύθυνος. Έχω ακούσει ανθρώπους να λένε ότι είναι οξύθυμοι, ότι δεν μπορούν ν’ αντισταθούν στις γυναίκες και στο ποτό ή ακόμα ότι είναι δειλοί. Δε θυμάμαι όμως να άκουσα ποτέ κάποιον που δεν ήταν χριστιανός να κατηγορεί τον εαυτό του για την κακία που θα εξετάσω. Παράλληλα, πολύ σπάνια έτυχε να συναντήσω κάποιον που δεν ήταν χριστιανός και να έδειξε έστω και την ελάχιστη κατανόηση απέναντι σε κάποιον που ενεργεί κάτω από το κράτος αυτής της κακίας. Κανένα σφάλμα δεν κάνει τον άνθρωπο λιγότερο αγαπητό, κανένα σφάλμα δεν περνά τόσο απαρατήρητο από εμάς τους ίδιους όσο αυτό. Επιπλέον, όσο περισσότερο το έχουμε εμείς οι ίδιοι, τόσο περισσότερο το απεχθανόμαστε όταν το εντοπίζουμε στους άλλους.

Η κακία στην οποία αναφέρομαι είναι η υπερηφάνεια ή η αλαζονεία, ενώ η αρετή που αντιτίθεται σ’ αυτή, σύμφωνα με τη χριστιανική ηθική, ονομάζεται ταπεινοφροσύνη. Ίσως θυμάστε, όταν μιλούσα για τη σεξουαλική ηθική, ότι σας προειδοποίησα πως ο πυρήνας της χριστιανικής ηθικής δεν εντοπίζεται εκεί. Τώρα λοιπόν φτάσαμε επιτέλους στον πυρήνα. Συμφωνά με τους χριστιανούς διδασκάλους, η πιο ουσιαστική κακία, το μεγαλύτερο κακό, είναι η υπερηφάνεια. Η λαγνεία, ο θυμός, η πλεονεξία, η μέθη και όλα τα συναφή είναι σε σύγκριση μ’ αυτή απλές ατέλειες ήταν λόγω της υπερηφάνειας που ο Διάβολος κατάντησε αυτό που είναι. Η υπερηφάνεια οδηγεί σε όλες τις άλλες κακίες, αφού πρόκειται για τη νοοτροπία που αντιτίθεται απόλυτα στο Θεό.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 173-174

Το 1956 εκδίδεται Η τελευταία μάχη (ο τελευταίος τόμος των Χρονικών της Νάρνια) από The Bodley Head, στο Λονδίνο.

20 Μαρτίου

Ο υπερήφανος ανταγωνιστής

Εάν πράγματι θέλεις ν’ ανακαλύψεις πόσο υπερήφανος είσαι, ο πιο εύκολος τρόπος είναι να ρωτήσεις τον εαυτό σου: «Πόσο το απεχθάνομαι όταν οι άλλοι με σνομπάρουν, απαξιούν να με προσέξουν, ανακατεύονται εκεί που δεν τους σπέρνουν, με ειρωνεύονται ή απλώς επιδεικνύονται;». Η ουσία είναι ότι η υπερηφάνεια του κάθε ατόμου βρίσκεται σε ανταγωνισμό με την υπερηφάνεια του άλλου. Επειδή ακριβώς ήθελα να είμαι το επίκεντρο της γιορτής, με πείραξε τόσο πολύ που κάποιος άλλος έγινε τελικά το επίκεντρο τη βραδιά εκείνη. Δύο απ’ το ίδιο σινάφι ποτέ δε συμφωνούν. Αυτό που θα πρέπει να ξεκαθαρίσεις μέσα σου είναι ότι η υπερηφάνεια είναι εγγενώς ανταγωνιστική —ανταγωνιστική από την ίδια της τη φύση—, ενώ οι υπόλοιπες κακίες είναι ανταγωνιστικές τρόπον τινά μόνο περιστασιακά. Η υπερηφάνεια δεν ευχαριστιέται με το να έχει κάτι, αλλά μόνο με το να έχει κάτι περισσότερο από κάποιον άλλο. Λέμε ότι οι άνθρωποι είναι υπερήφανοι που είναι πλούσιοι, έξυπνοι ή όμορφοι, αλλά αυτό δεν είναι σωστό. Είναι υπερήφανοι που είναι πλουσιότεροι, εξυπνότεροι ή ομορφότεροι σε σχέση με κάποιους άλλους. Εάν όλοι οι άλλοι γίνονταν εξίσου πλούσιοι, έξυπνοι ή όμορφοι, τότε δε θα υπήρχε τίποτα για το οποίο θα μπορούσες να υπερηφανευθείς. Είναι η σύγκριση που σε κάνει υπερήφανο, η ευχαρίστηση που νιώθεις να είσαι πάνω από τους άλλους. Με το που θα χαθεί το στοιχείο του ανταγωνισμού, η υπερηφάνεια εξανεμίζεται. Αυτός είναι ο λόγος που με κάνει να λέω ότι η υπερηφάνεια είναι εγγενώς ανταγωνιστική μ’ έναν τρόπο που δεν είναι οι υπόλοιπες κακίες. . . . . Η πλεονεξία μπορεί κι αυτή να οδηγήσει δύο ανθρώπους στον ανταγωνισμό, στην περίπτωση που δεν υπάρχει άλλο κίνητρο. Ο υπερήφανος όμως άνθρωπος, ακόμα κι όταν έχει περισσότερα απ’ όσα πραγματικά χρειάζεται, θα προσπαθήσει να αποκτήσει ακόμα περισσότερα μόνο και μόνο για να επιβεβαιώσει τη δύναμή του. Όλα σχεδόν τα κακά που κυριαρχούν στον κόσμο και τα οποία οι άνθρωποι αποδίδουν στην πλεονεξία και την ιδιοτέλεια είναι πολύ περισσότερο αποτέλεσμα της υπερηφάνειας.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 174-175

Το 1919 εκδίδεται από William Heinemann, στο Λονδίνο, το Spirits in Bondage: A Cycle of Lyrics, το πρώτο βιβλίο του Λιούις με το ψευδώνυμο Clive Hamilton.

21 Μαρτίου

Πώς συμφιλιώνει ο γάμος

Ο Λιούις θρηνώντας τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι:

«Παραήταν τέλειος για να κρατήσει», αυτό μου έρχεται να πω για τον γάμο μας. Αλλά αυτό μπορεί να ερμηνευτεί με δυο τρόπους. Μπορεί να είναι ωμά απαισιόδοξο — λες κι ο Θεός, μόλις είδε δυο από τα πλάσματα του ευτυχισμένα, βιάστηκε να βάλει τέλος: «Όχι τέτοια πράγματα εδώ». Λες κι Εκείνος είναι σαν την οικοδέσποινα σ’ ένα πάρτυ, η οποία χωρίζει δυο καλεσμένους τη στιγμή που δείχνουν ότι ξεκίνησαν μια ουσιαστική συζήτηση. Μπορεί όμως και να σημαίνει: «Αυτός ο γάμος έφτασε στην πρέπουσα τελειότητα του. Έφτασε εκεί όπου είχε τη δυνατότητα να φτάσει. Κατά συνέπεια, δεν γινόταν βέβαια να παραταθεί». Είναι σαν να είπε ο Θεός: «Εντάξει. Τη μάθατε καλά αυτή την άσκηση. Είμαι πολύ ικανοποιημένος. Και τώρα είστε έτοιμοι να προχωρήσετε στην επόμενη». Όταν έχεις μάθει να κάνεις δευτεροβάθμιες εξισώσεις και σ’ ευχαριστεί να τις κάνεις, δεν θα μείνεις πια για πολύ καιρό σ’ αυτές. Ο δάσκαλος θα σε πάει παρακάτω. 

Γιατί μάθαμε και πετύχαμε κάτι. Ανάμεσα στα δυο φύλα υπάρχει ένα σπαθί, κρυμμένο ή επιδεικτικά φανερό, μέχρι να τα συμφιλιώσει ένας ολοκληρωμένος γάμος. Είναι υπεροψία από μέρους μας να λέμε την ειλικρίνεια, την ευθύτητα και τον ιπποτισμό «αντρικές αρετές» όταν τις διαπιστώνουμε σε μια γυναίκα· είναι υπεροψία από μέρους των γυναικών να χαρακτηρίζουν την ευαισθησία ή τη διακριτικότητα ή την τρυφερότητα ενός άντρα, «γυναικεία αρετή». Αλλά και πόσο φτωχά, πόσο στρεβλωμένα κομμάτια του ανθρώπινου είδους πρέπει να είναι οι περισσότεροι καθαρά άντρες και οι περισσότερες καθαρά γυναίκες που επαληθεύουν τους ισχυρισμούς αυτής της υπεροψίας. Ο γάμος το θεραπεύει αυτό. Ενωμένοι, οι δυο γίνονται ολότελα άνθρωποι. «Κατ’ εικόνα του Θεού του “κτίσαντος αυτούς”». Εκείνος τους έπλασε. Έτσι, κατά παράδοξο τρόπο, αυτό το καρναβάλι της ιδιαιτερότητας των φύλων μάς οδηγεί πέρα από τα φύλα μας.

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 33-34

Το 1957 ο Τζακ Λιούις και η Τζόι Ντέιβιντμαν Γκρέσαμ, που ενώθηκαν με πολιτικό γάμο το προηγούμενο έτος, παντρεύονται με μια εκκλησιαστική τελετή στο νοσοκομείο Wingfield-Morris από τον αιδεσιμότατο Peter Bide. Ο Bide τελεί επίσης μια ακολουθία για τη θεραπεία της Τζόι, η οποία πίστευαν ότι πέθαινε από καρκίνο.

22 Μαρτίου

Πολύ υπερήφανος για να γνωρίσεις τον Θεό

Οι χριστιανοί έχουν δίκιο: είναι η υπερηφάνεια που στάθηκε η κύρια αιτία της δυστυχίας σε κάθε έθνος και σε κάθε οικογένεια από τότε που άρχισε ο πόλεμος. Οι υπόλοιπες κακίες ενδέχεται μερικές φορές να συνενώσουν τους ανθρώπους. Μπορείς πράγματι να βρεις συντροφικότητα, χωρατά και φιλίες ανάμεσα σε μεθυσμένους ή λάγνους ανθρώπους. Η υπερηφάνεια όμως σημαίνει πάντα εχθρότητα, είναι εχθρότητα. Όχι απλώς εχθρότητα μεταξύ των ανθρώπων, αλλά εχθρότητα απέναντι στο Θεό. 

Ενώπιον του Θεού έρχεσαι αντιμέτωπος με κάτι που απ’ όλες τις πλευρές είναι αμέτρητα ανώτερο από εσένα τον ίδιο. Αν δε γνωρίζεις τον Θεό ως τέτοιο —και συνεπώς δε γνωρίζεις ότι είσαι ένα τίποτα σε σύγκριση μ’ αυτόν—, πολύ απλά δε γνωρίζεις καθόλου τον Θεό. Όσο παραμένεις υπερήφανος, δεν μπορείς να γνωρίσεις το Θεό. Ο υπερήφανος συνεχώς περιφρονεί τους ανθρώπους και τα πράγματα. Κι όταν βέβαια περιφρονείς, δεν μπορείς να δεις κάτι που βρίσκεται πάνω από εσένα. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 176-177

Το 1921 ο Ουίλιαμ Τ. Κερκπάτρικ, ο αγαπημένος δάσκαλος του Λιούις (1914–1917), πεθαίνει σε ηλικία εβδομήντα ενός ετών.

23 Μαρτίου

Να ξεχάσεις τον εαυτό σου

Πώς συμβαίνει και άνθρωποι που προφανέστατα τους έχει κατασπαράξει η υπερηφάνεια μπορούν και λένε ότι πιστεύουν στο Θεό και εμφανίζονται μάλιστα ως πολύ ευσεβείς; Πολύ φοβάμαι πως η απάντηση είναι ότι λατρεύουν ένα φανταστικό Θεό. Θεωρητικά παραδέχονται ότι είναι ένα τίποτα μπροστά σ’ αυτόν το Θεό-φάντασμα, αλλά στην ουσία δεν κάνουν τίποτ’ άλλο παρά να φαντάζονται πως τους εγκρίνει και τους θεωρεί πολύ καλύτερους από τους κοινούς θνητούς. Αυτό σημαίνει ότι του καταβάλλουν ως τίμημα μια φανταστική ταπεινοφροσύνη της δεκάρας και εισπράττουν από αυτή μια υπέρογκη υπερηφάνεια απέναντι στους συνανθρώπους τους. Υποθέτω πως ο Χριστός είχε κατά νου αυτούς τους ανθρώπους όταν είπε πως θα υπάρξουν κάποιοι που θα κηρύξουν στ’ όνομά Του και θα εκδιώξουν δαιμόνια, αλλά στο τέλος του κόσμου ο ίδιος δε θα τους αναγνώριζε. Ο καθένας από εμάς μπορεί ανά πάσα στιγμή να βρεθεί σ’ αυτή τη θανάσιμη παγίδα. Ευτυχώς όμως που έχουμε τη δυνατότητα κάποιας δοκιμής. Όποτε νιώθουμε ότι η θρησκευτική μας ζωή μάς κάνει να θεωρούμε ότι είμαστε ενάρετοι —ότι είμαστε καλύτεροι από κάποιον άλλο—, νομίζω πως μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι δεν κινούμαστε από τον Θεό, αλλά από τον Διάβολο. Η πραγματική δοκιμασία σχετικά με το αν είμαστε μαζί με τον Θεό έγκειται είτε στο να ξεχάσεις εντελώς τον εαυτό σου είτε να βλέπεις τον εαυτό σου σαν ένα μηδαμινό και βρομερό αντικείμενο. Το καλύτερο βέβαια είναι να ξεχάσεις εντελώς τον εαυτό σου.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 177-178

24 Μαρτίου

Η δικτατορία της υπερηφάνειας

Είναι φοβερό το γεγονός ότι η χειρότερη απ’ όλες τις κακίες [η υπερηφάνεια] μπορεί να τρυπώσει στην καρδιά της θρησκευτικής μας ζωής. Δεν είναι όμως κάτι ανεξήγητο. Οι υπόλοιπες, οι λιγότερο μεμπτές κακίες, προέρχονται από το Διάβολο, που δεν παύει να χρησιμοποιεί τη ζωώδη μας φύση. Η υπερηφάνεια όμως δεν προέρχεται καθόλου από τη ζωώδη μας φύση. Έρχεται κατευθείαν από την Κόλαση. Είναι εντελώς πνευματική: κατά συνέπεια είναι λιγότερο αισθητή και περισσότερο θανάσιμη. Η υπερηφάνεια μπορεί συχνά να χρησιμοποιηθεί για να κατανικηθούν οι μικρότερες κακίες. Ο δάσκαλος, για παράδειγμα, επικαλείται συχνά την υπερηφάνεια ενός αγοριού ή, όπως λένε, το φιλότιμο του, για να μπορέσει να τον κάνει να συμπεριφερθεί με αξιοπρέπεια. Πάρα πολλοί άνθρωποι έχουν ξεπεράσει τη δειλία, την ασέλγεια ή την οξυθυμία τους με τη σκέψη ότι αυτά προσβάλλουν την αξιοπρέπειά τους, δηλαδή χάρη στην υπερηφάνεια. Ο Διάβολος γελάει. Είναι πλήρως ικανοποιημένος που σε βλέπει να αποκτάς αγνότητα, θάρρος και αυτοκυριαρχία, αρκεί στο μεταξύ να στήνει μέσα σου τη δικτατορία της υπερηφάνειας, όπως ακριβώς θα ήταν ικανοποιημένος εάν έβλεπε να θεραπεύονται οι χιονίστρες σου, αρκεί να μπορούσε να σε χτυπήσει με τη μάστιγα του καρκίνου. Άλλωστε η υπερηφάνεια είναι ένα πνευματικό καρκίνωμα: εξουδετερώνει τη δυνατότητα για αγάπη, για ικανοποίηση ή ακόμα και για κοινή λογική.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 178-179

Το 1918 ο Έντουαρντ «Πάντι» Μουρ, συγκάτοικος και φίλος του Λιούις από τον στρατό, αναφέρεται ως αγνοούμενος. Αργότερα μαθαίνουν ότι ο Πάντι είχε σκοτωθεί στη μάχη στις 21 Μαρτίου 1918, αντιστεκόμενος στη γερμανική επίθεση στο Pargny της Γαλλίας.

25 Μαρτίου

Ένα σφάλμα ταπεινό

Η ευχαρίστηση που νιώθει κανείς όταν τον επαινούν δεν είναι υπερηφάνεια. Το παιδί που το επιβραβεύεις μ’ ένα χτύπημα στην πλάτη επειδή τα πήγε καλά στα μαθήματά του, η γυναίκα που δέχεται από τον αγαπημένο της φιλοφρονήσεις για την ομορφιά της, η ψυχή που σώζεται κι ακούει το «μπράβο» από τα χείλη του Χριστού, όλοι τους νιώθουν ευτυχείς και οφείλουν να νιώθουν ευτυχείς. Διότι σ’ αυτή την περίπτωση η ευχαρίστηση έγκειται όχι σ’ αυτό που είσαι, αλλά στο γεγονός ότι έδωσες χαρά σε κάποιον που ήθελες (και δικαίως ήθελες) να ευχαριστήσεις. Το πρόβλημα αρχίζει όταν περνάς από σκέψεις του τύπου «του έδωσα χαρά, όλα είναι εντάξει» σε σκέψεις του τύπου «τι καλός άνθρωπος που πρέπει να είμαι, εφόσον κατάφερα κάτι τέτοιο». Όσο μεγαλύτερη είναι η ευχαρίστηση που αισθάνεσαι για το άτομό σου και όσο μικρότερη είναι η χαρά για τον έπαινο που σου κάνουν, τόσο χειρότερος γίνεσαι. Όταν χαίρεσαι αποκλειστικά και μόνο με τον εαυτό σου δίχως να ενδιαφέρεσαι καθόλου για τον έπαινο, τότε έχεις πιάσει πάτο. Αυτός είναι και ο λόγος που η ματαιοδοξία, παρόλο που είναι το είδος της υπερηφάνειας που βρίσκεται περισσότερο στην επιφάνεια, είναι, στην πραγματικότητα, το λιγότερο κακό είδος κι αυτό που αξίζει περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο να κριθεί με επιείκεια. Ο ματαιόδοξος επιθυμεί υπερβολικά τον έπαινο, τα χειροκροτήματα, το θαυμασμό και συνεχώς τα επιδιώκει. Πρόκειται βέβαια για σφάλμα, αλλά ένα σφάλμα παιδιάστικο ή ακόμα (κατά έναν παράδοξο τρόπο) ένα σφάλμα ταπεινό. Δείχνει ότι δεν είναι ακόμα ικανοποιημένος απόλυτα με τον αυτοθαυμασμό του. Υπολογίζει σε κάποιο βαθμό τους άλλους, γι’ αυτό και θέλει να τον προσέχουν. Στην πραγματικότητα, είναι ακόμα ανθρώπινος.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 179-180

26 Μαρτίου

Διαβολική υπερηφάνεια

Η πραγματικά μαύρη, διαβολική, υπερηφάνεια κάνει την εμφάνισή της όταν περιφρονεί τους άλλους τόσο πολύ, που δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το τι θα πουν γι’ αυτόν. Βέβαια είναι πολύ σωστό και συχνά αποτελεί καθήκον μας να μη μας ενδιαφέρει τι λένε οι άλλοι για το άτομό μας, εάν βέβαια πρόκειται για καλό σκοπό· συγκεκριμένα, επειδή μας απασχολεί ασύγκριτα περισσότερο η γνώμη που έχει για μας ο Θεός. Ο υπερήφανος όμως έχει έναν άλλο λόγο που δεν υπολογίζει τους άλλους. Λέει χαρακτηριστικά: «Γιατί θα έπρεπε να με απασχολεί η επιδοκιμασία αυτού του όχλου σαν να άξιζε η γνώμη του κάτι; Αλλά ακόμα κι αν οι απόψεις τους είχαν κάποια αξία, είμαι άραγε εγώ το είδος του ανθρώπου που θα κοκκινίσει μ’ ένα κομπλιμέντο, όπως τα κοριτσάκια που πηγαίνουν στον πρώτο τους χορό; Όχι! Είμαι μια ολοκληρωμένη και ώριμη προσωπικότητα. Όλα όσα έκανα τα έκανα για να ικανοποιήσω τα προσωπικά μου ιδεώδη και μόνο, ή την καλλιτεχνική μου συνείδηση, την παράδοση της οικογένειάς μου ή, σε τελική ανάλυση, γιατί απλούστατα αυτός είμαι. Αν αρέσει στον όχλο, τότε καλώς. Δε με απασχολεί καθόλου». Με τον τρόπο αυτό η πραγματικά εξονυχιστική υπερηφάνεια ενδέχεται να λειτουργήσει ως έλεγχος της ματαιοδοξίας· γιατί, όπως είπα πριν από λίγο, ο Διάβολος αρέσκεται στο να «θεραπεύει» ένα μικρό σφάλμα με το να σε χτυπάει μ’ ένα μεγαλύτερο. Πρέπει να προσπαθούμε να μην είμαστε ματαιόδοξοι, αλλά δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να επιστρατεύουμε την υπερηφάνεια για να ξεφορτωθούμε τη ματαιοδοξία μας.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 180

Το 1959 ο Λιούις εκλέγεται Honorary Fellow του University College της Οξφόρδης.

27 Μαρτίου

Περήφανος για το σχολείο

Λέμε στα αγγλικά ότι κάποιος είναι «περήφανος» για τον γιο, τον πατέρα, το σχολείο ή το τάγμα του και μπορεί κάποιος να ρωτήσει εύλογα κατά πόσο η «περηφάνια» μ’ αυτήν την έννοια είναι αμάρτημα. Νομίζω πως εξαρτάται από το τι πραγματικά εννοούμε με τη φράση «είμαι περήφανος για…». Πολύ συχνά, με τέτοιου είδους προτάσεις, η φράση «είμαι περήφανος για…» σημαίνει «έχω έναν ολόψυχο θαυμασμό για…». Βέβαια ένας τέτοιος θαυμασμός απέχει πολύ από το να είναι αμάρτημα. Εντούτοις ενδέχεται να σημαίνει ότι ο εν λόγω άνθρωπος «φουσκώνει» ακριβώς επειδή ο πατέρας του είναι ένα διακεκριμένο πρόσωπο ή γιατί ανήκει στις τάξεις ενός ένδοξου τάγματος. Στην περίπτωση αυτή έχουμε ξεκάθαρα ένα σφάλμα αλλά ακόμα κι έτσι, θα ήταν καλύτερο από το να είναι υπερήφανος απλώς και μόνο για τον εαυτό του. Το ν’ αγαπάς και να θαυμάζεις οτιδήποτε βρίσκεται έξω από εσένα ισοδυναμεί με το να κάνεις ένα βήμα μακριά από την απόλυτη πνευματική καταστροφή, παρόλο που δε θα είμαστε εντάξει όσο αγαπάμε και θαυμάζουμε κάτι περισσότερο απ’ όσο αγαπάμε και θαυμάζουμε τον Θεό.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 180-181

28 Μαρτίου

Σημείο επαφής

Δεν πρέπει να θεωρούμε ότι η υπερηφάνεια είναι κάτι που απαγορεύει ο Θεός επειδή Τον προσβάλλει ή ότι η ταπεινοφροσύνη είναι κάτι που το απαιτεί επειδή αρμόζει στο μεγαλείο Του λες και ο ίδιος ο Θεός να ήταν υπερήφανος. Καθόλου δεν Τον απασχολεί το μεγαλείο Του. Η ουσία είναι ότι αυτό που θέλει είναι να τον γνωρίσεις, να σου δώσει τον εαυτό Του. Επιπλέον, τόσο Αυτός όσο κι εσύ αποτελείτε δύο μεγέθη που ανήκετε σε κείνο το είδος που, εάν συμβεί πραγματικά να έρθετε σε κάποια επαφή, τότε θα δεις ότι πραγματικά θα γίνεις ταπεινός: ευτυχισμένα ταπεινός, γεμάτος από μια αίσθηση ανακούφισης ότι κατάφερες επιτέλους να ξεφορτωθείς όλες τις ανοησίες σχετικά με την αξιοπρέπειά σου ανοησίες που σ’ έκαναν ανήσυχο και δυστυχισμένο μια ολόκληρη ζωή. Αν προσπαθεί να σε κάνει ταπεινό είναι επειδή θέλει να ζήσεις αυτή τη στιγμή, θέλει να σε απαλλάξει από πολλά γελοία και άσχημα φτιασίδια, με τα οποία έχουμε φορτώσει τον εαυτό μας και με τα οποία περιφερόμαστε σαν μικρά ανόητα ανθρωπάκια που είμαστε. Μακάρι να είχα ο ίδιος προοδεύσει περισσότερο στην ταπεινοφροσύνη: αν είχα καταφέρει κάτι τέτοιο, θα μπορούσα ενδεχομένως να σας πω περισσότερα για την εμπειρία της ανακούφισης, την άνεση και την απόρριψη όλου αυτού του συμφερτού από φτιασίδια, την απομάκρυνση από το φτιαχτό μας εαυτό με όλα του τα «μα για κοίταξέ με!» και «τι καλό παιδί που είμαι!». Όλες τις πόζες και τα στημένα πλάνα. Το να πλησιάσεις αυτή τη στιγμή, ακόμα και για λίγο, μοιάζει μ’ ένα ποτήρι παγωμένο νερό που προσφέρεται σε κάποιον που φλέγεται καταμεσής στην έρημο.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 181-182

Το 1960 το The Four Loves εκδίδεται από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο. (Στα ελληνικά Οι τέσσερις αγάπες, μτφρ. Βάσια Τζανακάρη (Πρέβεζα: Ιωνάς, 2022).)

29 Μαρτίου

Το πρώτο βήμα

Μην έχεις στο μυαλό σου την εντύπωση πως, αν συναντήσεις έναν πραγματικά ταπεινό άνθρωπο, αυτός θα είναι ό,τι ο περισσότερος κόσμος αποκαλεί σήμερα «ταπεινό» — δε θα είναι ο τύπος του λιγδιάρη, του βαρετού ανθρώπου που λέει πάντα ότι είναι ένα τίποτα. Το πιθανότερο είναι ότι θα μείνεις με την αίσθηση ότι φαινόταν ένας χαρωπός και έξυπνος άνθρωπος που ενδιαφερόταν πραγματικά για τα όσα έλεγες σ’ αυτόν. Αν τον αντιπαθήσεις, ο λόγος θα είναι ότι αισθάνεσαι λίγο ζήλια για όσους μπορούν να χαίρονται τη ζωή τόσο εύκολα. Ο ίδιος δε θα έχει στο μυαλό του την ταπείνωση, δε θα σκέφτεται καθόλου τον εαυτό του. 

Αν κάποιος θελήσει να γίνει ταπεινός, νομίζω πως μπορώ να του υποδείξω το πρώτο βήμα. Το βήμα αυτό έγκειται στο να συνειδητοποιήσεις ότι είσαι υπερήφανος. Και είναι το δίχως άλλο ένα τεράστιο βήμα. Τουλάχιστον, τίποτα δεν μπορεί να γίνει πριν από αυτό. Αν πιστεύεις ότι δεν είσαι αλαζονικός, τότε είσαι πράγματι υπερβολικά αλαζονικός.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 182-183

30 Μαρτίου

Ταπείνωση, βασικά μαθήματα

Ο Screwtape εξετάζει την αρετή της ταπείνωσης:

Ο ασθενής σου έχει γίνει ταπεινός. Δεν νομίζεις ότι ήρθε η ώρα να τον βοηθήσεις να το καταλάβει και ο ίδιος; Όλες οι αρετές είναι λιγότερο ισχυρές για εμάς τη στιγμή που ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι τις έχει και αυτό αληθεύει ιδιαίτερα για την ταπείνωση. Περίμενε να βρεθεί σε μια στιγμή πνευματικής αδυναμίας και πέρνα λαθραία στο μυαλό του την ευάρεστη σκέψη: «Μα το Θεό! Είμαι ταπεινός!». Αυτομάτως θα δεις να κάνει την εμφάνισή της η υπερηφάνεια. Αν αισθανθεί τον κίνδυνο και προσπαθήσει να καταπνίξει αυτή την νέα μορφή υπερηφάνειας, κάνε τον να νιώσει υπερήφανος για τη προσπάθειά του και ούτω καθεξής για όσο σε ευχαριστεί. Όμως μην επιμείνεις για πάρα πολύ μήπως και ξυπνήσεις μέσα του την αίσθηση του χιούμορ και του μέτρου. Γιατί σε αυτήν την περίπτωση απλά θα γελάσει μαζί σου και θα πάει για ύπνο.

Ωστόσο υπάρχουν και άλλα πλεονεκτήματα αν καταφέρεις να επικεντρώσεις την προσοχή του στην αρετή της Ταπείνωσης. Μέσω αυτής της αρετής, όπως και με κάθε άλλη, ο Εχθρός θέλει να στρέψει την προσοχή του ανθρώπου μακριά από τον εαυτό του, προς τον Ίδιο και τον πλησίον του. Κάθε εξαθλίωση και κάθε μίσος του ανθρώπου για τον ίδιο του τον εαυτό έχουν σχεδιασθεί, μακροπρόθεσμα για αυτόν τον σκοπό. Αν δεν πετύχουν αυτόν τον σκοπό τότε λίγο κακό μπορούν να μας κάνουν. Μάλιστα μπορεί να μας ωφελήσουν αν διατηρήσουν την προσοχή του ανθρώπου στον εαυτό του και πάνω απ’ όλα αν η αυτοταπείνωση γίνει το εναρκτήριο σημείο για την ταπείνωση των άλλων, παράγοντας με αυτόν τον τρόπο ζοφερότητα, κυνισμό και κακία. 

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

31 Μαρτίου

Ταπείνωση, το λάθος άκρο

Ο Screwtape συνεχίζει να εξετάζει την αρετή της ταπείνωσης:

Επομένως πρέπει να αποκρύψεις από τον ασθενή σου τον αληθινό σκοπό της Ταπείνωσης. Μην τον αφήσεις να δει ότι Ταπείνωση σημαίνει να ξεχάσω τον εαυτό μου αλλά κάνε τον να νομίζει ότι είναι ένα είδος γνώμης (κυρίως αρνητικής γνώμης) που πρέπει να έχει για τα ταλέντα του και τον χαρακτήρα του. Κάποια ταλέντα, συμπεραίνω από τα λόγια σου, έχει αλήθεια. Πρέπει να ριζώσεις στο μυαλό του την ιδέα ότι η ταπείνωση σημαίνει να προσπαθεί να πιστέψει ότι αυτά τα ταλέντα είναι λιγότερο πολύτιμα από ότι τώρα νομίζει πως είναι. Χωρίς αμφιβολία είναι λιγότερο πολύτιμα από όσο πιστεύει αλλά δεν είναι αυτό το θέμα. Το σημαντικό είναι να τον κάνουμε να αξιολογήσει μια άποψη με γνώμονα κάτι διαφορετικό από την αλήθεια. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να εισάγουμε το στοιχείο της ανειλικρίνειας στην καρδιά αυτού που ειδάλλως απειλεί να γίνει μια αρετή. Με αυτήν την μέθοδο κάναμε χιλιάδες ανθρώπων να πιστεύουν ότι Ταπείνωση σημαίνει, για παράδειγμα, όμορφες γυναίκες που προσπαθούν να πείσουν τον εαυτό τους ότι είναι άσχημες και έξυπνους ανθρώπους που προσπαθούν να πείσουν τον εαυτό τους ότι είναι ηλίθιοι. Και μια και αυτό που προσπαθούν να πιστέψουν, σε μερικές περιπτώσεις, μπορεί να είναι ολοφάνερη ανοησία, δεν μπορούν να το πετύχουν. Έτσι έχουμε την ευκαιρία να διατηρούμε τα μυαλά τους σε μια αέναη περιστροφή γύρω από τον εαυτό τους προσπαθώντας να πετύχουν το ακατόρθωτο.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

Το 1920 ο Λιούις παίρνει άριστα (First) στις εξετάσεις Classical Honour Moderations (“Mods”) —ελληνικά και λατινικά κείμενα— και συνεχίζει τις σπουδές του στο πρόγραμμα Literae Humaniores.

01 Απριλίου

Ταπείνωση, το σωστό άκρο

Ο Screwtape συνεχίζει να εξετάζει την αρετή της ταπείνωσης:

Για να προλάβουμε την κίνηση του Εχθρού πρέπει να σκεφτούμε τον σκοπό Του. Ο Εχθρός θέλει να φέρει τον άνθρωπο σε εκείνη την κατάσταση όπου ενώ θα μπορεί για παράδειγμα να σχεδιάσει τον καλύτερο καθεδρικό στον κόσμο, γνωρίζοντας ότι είναι ο καλύτερος, θα είναι στον ίδιο βαθμό και με τον ίδιο τρόπο πανευτυχής αν τον φτιάξει κάποιος άλλος. Ο Εχθρός τον θέλει, εν τέλει, να είναι τόσο απελευθερωμένος από κάθε μεροληψία προς όφελός του, που θα μπορεί να χαίρεται με τα ταλέντα του με τέτοια ειλικρίνεια και με τόση ευγνωμοσύνη, όπως θα μπορεί να χαίρεται θαυμάζοντας τα ταλέντα του πλησίον του ή το ηλιοβασίλεμα ή έναν καταρράκτη. Θέλει τον κάθε άνθρωπο μακροπρόθεσμα να είναι ικανός να αναγνωρίσει όλα τα δημιουργήματα (ακόμα και τον εαυτό του) ως δοξασμένα και εξαίρετα πλάσματα. Θέλει να σκοτώσει την ζωική φίλαυτη αγάπη τους όσο το δυνατό γρηγορότερα αλλά φοβάμαι ότι ο μακροπρόθεσμος στόχος Του είναι να επαναφέρει σε αυτούς ένα νέο είδος αγάπης για τον εαυτό τους, μια φιλανθρωπία και μια ευγνωμοσύνη για όλους, ακόμα και για τους ίδιους. Όταν θα έχουν μάθει να αγαπούν αληθινά τον διπλανό τους όπως τον εαυτό τους, θα μπορούν να αγαπάνε τον εαυτό τους όπως αγαπάνε και τον διπλανό τους. Γιατί δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε το πιο αποκρουστικό και ανεξήγητο χαρακτηριστικό του Εχθρού. Αγαπάει αληθινά τα άτριχα δίποδα που δημιούργησε και πάντα τους επιστρέφει με το δεξί Του χέρι όσα τους έχει αφαιρέσει με το αριστερό.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

Τον Απρίλιο του 1957 η Τζόι Γκρέσαμ Λιούις φεύγει από το νοσοκομείο με ελάχιστες ελπίδες για ανάρρωση και μεταφέρεται στο The Kilns ως σύζυγος του Λιούις, μαζί με τους γιους της, τον Ντέιβιντ και τον Ντάγκλας.

02 Απριλίου

Η πρωταρχική αμαρτία

Το παραδοσιακό δόγμα επισημαίνει μια αμαρτία εναντίον του Θεού, μια πράξη παρακοής, όχι μια αμαρτία εναντίον του γείτονα. Και βέβαια, αν πρόκειται να κρατήσουμε το δόγμα της Πτώσης, και να σημαίνει πραγματικά κάτι, πρέπει να ψάξουμε για τη μεγάλη αμαρτία σ’ ένα βαθύτερο και πιο άχρονο επίπεδο από εκείνο της κοινωνικής αμαρτίας.

Αυτή η αμαρτία έχει περιγραφεί από τον Αυγουστίνο σαν το αποτέλεσμα της υπερηφάνειας: Της κίνησης με την οποία ένα δημιούργημα, το οποίο ουσιαστικά είναι ένα εξαρτώμενο ον, και του οποίου η αρχή της ύπαρξης δεν βασίζεται στο ίδιο αλλά σε κάποιον άλλον, προσπαθεί να σταθεί με τις δικές του δυνάμεις, να υπάρχει για τον εαυτό του. Μια τέτοια αμαρτία δεν απαιτεί σύνθετες κοινωνικές συνθήκες, ούτε μακρά εμπειρία, ούτε μεγάλη διανοητική ανάπτυξη. Από τη στιγμή που ένα πλάσμα έχει επίγνωση του Θεού σαν Θεό και του εαυτού του σαν οντότητα, ανοίγεται μπροστά του η τρομερή απόφαση τού να διαλέξει τον Θεό ή τον εαυτό του για κέντρο! Αυτή η αμαρτία διαπράττεται καθημερινά: από νεαρά παιδιά και χωρικούς που έχουν άγνοια, από σοφιστικέ άτομα, και από μοναχικά άτομα, καθόλου λιγότερο από αυτούς που ζουν σε κοινωνία: Είναι η πτώση κάθε ατομικής ζωής και κάθε μέρας της κάθε ατομικής ζωής, η βασική αμαρτία πίσω απ’ όλες τις επιμέρους αμαρτίες. Αυτή εδώ τη στιγμή εσείς κι εγώ ή τη διαπράττουμε ή είμαστε έτοιμοι να τη διαπράξουμε ή μετανοούμε γι’ αυτή.

Από το Πρόβλημα του πόνου

03 Απριλίου

Η ομαλή κατηφόρα προς το τίποτα

Ο Screwtape αποκαλύπτει το τίποτα:

Οι χριστιανοί περιγράφουν τον Εχθρό σαν Εκείνον «χωρίς τον οποίο Τίποτα δεν είναι ισχυρό». Και το Τίποτα είναι πολύ ισχυρό! Είναι αρκετά ισχυρό για να κλέψει από έναν άνθρωπο τα καλύτερά του χρόνια βυθίζοντάς τον όχι σε γλυκιές αμαρτίες αλλά σε θλιβερά φτερουγίσματα του μυαλού σε πράγματα ανόητα, στην ανάγκη να ικανοποιήσει την περιέργειά του σχετικά με ανούσια θέματα, σε ασχολίες όπως να μάθει να χτυπάει τα δάχτυλα ή τα τακούνια του ρυθμικά ή να σφυρίζει σκοπούς που δεν του αρέσουν. Το Τίποτα μπορεί να βυθίσει τον ασθενή σου στο σκοτεινό και παγωμένο λαβύρινθο αφηρημένων σκέψεων που δεν έχουν ούτε λίγη λαγνεία ή λίγη φιλοδοξία για γαρνιτούρα, τις οποίες όμως το πλάσμα είναι πολύ αδύνατο και αποχαυνωμένο για να αποτινάξει.

Θα μου πεις ότι όλες αυτές είναι πολύ μικρές αμαρτίες και αναμφίβολα, όπως όλοι οι νέοι πειραστές, έχεις την αγωνία να μας αναφέρεις κάποια αποτελέσματα θεαματικής κακίας. Όμως μην ξεχνάς πως το μόνο που έχει σημασία είναι ο βαθμός που καταφέρνεις να χωρίσεις τον άνθρωπο από τον Εχθρό. Δεν έχει σημασία πόσο μικρές είναι οι αμαρτίες αρκεί το αθροιστικό αποτέλεσμά τους να είναι πως αποτραβούν τον άνθρωπο μακριά από το Φως και τον βυθίζουν μέσα στο Τίποτα. Ο φόνος δεν είναι καλύτερη αμαρτία για εμάς από τα χαρτιά αν αυτά μας φέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Στην πραγματικότητα ο πιο ασφαλής δρόμος προς την Κόλαση είναι ο σταδιακός δρόμος. Η ήπια κατηφόρα με το απαλό γρασίδι, χωρίς απότομες στροφές, χωρίς εμπόδια, χωρίς πινακίδες.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

Το 1960 αφότου μαθαίνουν για την επανεμφάνιση του καρκίνου της Τζόι, ο Τζακ και η Τζόι κάνουν διακοπές στην Ελλάδα με τον Ρότζερ Λάνσελιν Γκριν και τη σύζυγό του, την Τζόι.

04 Απριλίου

Πιο κοντά στον Θεό ή πιο κοντά στην Κόλαση;

Ο Screwtape αναλύει θεμελιώδη αμαρτήματα:

Μου παραπονιέσαι ότι στο τελευταίο μου γράμμα δεν σου ξεκαθαρίζω αν θεωρώ την κατάσταση του «έρωτα» σαν μια επιθυμητή ή ανεπιθύμητη κατάσταση για έναν άνθρωπο. Μα, Άψινθε, αυτό είναι ακριβώς το είδος ερώτησης που θα περίμενε να ακούσει κανείς από τους ανθρώπους και όχι από εσένα! Άσε τους να συζητάνε για το αν η «Αγάπη» ή ο πατριωτισμός ή η εργένικη ζωή ή τα κεριά στο θυσιαστήριο ή αν η αποχή από το ποτό ή η εκπαίδευση είναι «καλά» ή «κακά». Δεν βλέπεις πως δεν υπάρχει απάντηση; Τίποτα άλλο δεν έχει σημασία εκτός από την τάση ενός συγκεκριμένου τρόπου σκέψης, σε δεδομένες συνθήκες, να μετακινήσει έναν ασθενή σε μια συγκεκριμένη στιγμή, πιο κοντά στον Εχθρό ή πιο κοντά σε εμάς. Επομένως, θα ήταν αρκετά καλό για το έργο μας να οδηγήσεις τον ασθενή σου στην απόφαση ότι η «Αγάπη» είναι «καλή» ή «κακή».

Αν είναι ένας αλαζόνας με μια περιφρονητική στάση για το σώμα, μια στάση που έχει την ρίζα της στην λεπτότητα αλλά που αυτός μπερδεύει ως αγνότητα, και εκείνος ο τύπος ανθρώπου που αρέσκεται να αψηφά ό,τι οι γύρω του επιδοκιμάζουν, μετά άφησέ τον να αποφασίσει εναντίον της Αγάπης. Ενστάλαξε μέσα του έναν υπερφίαλο ασκητισμό και τότε, αφού έχεις ξεχωρίσει την σεξουαλικότητά του από κάθε τι που θα μπορούσε να την εξανθρωπίσει, πρέπει να παρέμβεις δυναμικά οδηγώντας τη σε μια πιο βάρβαρη και κυνική μορφή.

Αν, από την άλλη, ο ασθενής σου είναι ένας συναισθηματικός, αφελής τύπος, τάισέ τον ποιητές της δεκάρας και άσημους λογοτέχνες της παλιάς σχολής μέχρι να τον κάνεις να πιστέψει πως η «Αγάπη» είναι συνάμα ακαταμάχητη και με κάποιο τρόπο από τη φύση της αξιέπαινη. Η πεποίθηση αυτή δεν θα σε βοηθήσει πολύ, σε βεβαιώνω, στο να παράγεις την συνηθισμένη ακολασία. Ωστόσο είναι μια ασύγκριτη συνταγή για παρατεταμένη, «ευγενική», ρομαντική, τραγική μοιχεία, που καταλήγει, αν όλα πάνε κατ’ ευχή σε φόνους και αυτοκτονίες. 

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

05 Απριλίου

Ζήτημα νοημάτων

Ο Screwtape εξετάζει το ζήτημα της ανιδιοτέλειας:

Το μεγάλο μας πρόβλημα είναι η «Αφιλαυτία». Παρατήρησε, για μια φορά ακόμα, το αξιοθαύμαστο έργο του Φιλολογικού μας Τμήματος που κατάφερε σταδιακά να αντικαταστήσει με τον αρνητικό όρο αφιλαυτία τον θετικό όρο του Εχθρού, Φιλανθρωπία. Χάρη σε αυτό μπορείς, ευθύς εξαρχής, να μάθεις έναν άνθρωπο να κάνει υποχωρήσεις, όχι με σκοπό να κάνει ευτυχισμένους τους άλλους, αλλά με στόχο του να μην είναι ο ίδιος φίλαυτος. Αυτό είναι μεγάλο κέρδος για μας.

Κάτι άλλο που μας βοηθά, όταν τα ενδιαφερόμενα άτομα είναι ένα αρσενικό και ένα θηλυκό, είναι η διάσταση των απόψεων σχετικά με την Αφιλαυτία που έχουμε ενθαρρύνει ανάμεσα στα δύο φύλα. Με τον όρο αφιλαυτία μια γυναίκα εννοεί κυρίως να φορτώνεται βάρη στη θέση άλλων, ενώ ένας άντρας να μην φορτώνει βάρη σε άλλους. Σαν αποτέλεσμα, μια γυναίκα που έχει προχωρήσει αρκετά στην υπηρεσία του Εχθρού, θα γίνεται βραχνάς σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από οποιοδήποτε άντρα εκτός από όσους έχουν κυριευτεί πλήρως από τον Πατέρα μας. Αντιθέτως ένας άντρας θα περάσει πολλά χρόνια στο στρατόπεδο του Εχθρού πριν αναλάβει αυθόρμητα αρκετή ποσότητα δουλειάς για να ευχαριστήσει τους άλλους όπως θα έκανε μια συνηθισμένη γυναίκα στην καθημερινότητά της. Με αυτόν τον τρόπο ενώ η γυναίκα νομίζει ότι κάνει αγαθοεργίες και ο άντρας ότι σέβεται τα δικαιώματα των άλλων, και τα δύο φύλα, χωρίς κανένα προφανή παραλογισμό, μπορούν και θεωρούν τον άλλον σαν ριζικά εγωιστή. 

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

06 Απριλίου

Το παιχνίδι της ανιδιοτέλειας

Η χαρωπή ιστοριούλα του Screwtape για την ανιδιοτελή οικογένεια:

Αυτό το παιχνίδι παίζεται καλύτερα με περισσότερους από δύο παίχτες, παραδείγματος χάρη σε μια οικογένεια με μεγάλα παιδιά. Όλα ξεκινάνε από μια απλή πρόταση που κάνει κάποιο μέλος της οικογένειας, όπως να πάρουν το τσάι τους στον κήπο. Ένα από τα υπόλοιπα μέλη φροντίζει να ξεκαθαρίσει ότι δεν θα προτιμούσε να πάνε στον κήπο αλλά παρόλα αυτά είναι διατεθειμένος να πάει από «αφιλαυτία». Ο πρώτος αυτομάτως αποσύρει την δική του πρόταση δήθεν λόγω της δικής του αφιλαυτίας. Οι άλλοι επιμένουν να κάνουν αυτό που θέλει εκείνος. Ο ίδιος επιμένει να κάνει αυτό που θέλουν οι άλλοι. Τα πνεύματα ανάβουν. Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα κάποιος θα πει «ωραία λοιπόν, δεν θα πάρω καθόλου τσάι!», και ένας αληθινός καυγάς ξεκινά με πικρά αποτελέσματα για όλους. Βλέπεις πώς παίζεται το παιχνίδι; Αν κάθε πλευρά ήταν ειλικρινής και εξέφραζε την αληθινή της επιθυμία, όλοι θα είχαν κρατηθεί στα όρια της λογικής και της ευγένειας. Όμως ακριβώς επειδή η διαμάχη έχει αντιστραφεί και κάθε πλευρά πολεμά τη μάχη του αντιπάλου, όλη η πικρία που αναδύεται από τον ματαιωμένο φαρισαϊσμό και το πείσμα και την συσσωρευμένη μνησικακία των τελευταίων δέκα χρόνων, είναι αποκρυμμένα από αυτούς μέσω της ονομαστικής ή της επίσημης «αφιλαυτίας» αυτού που κάνουν.

Ένας λογικός άνθρωπος είπε κάποτε: «Αν οι άνθρωποι γνώριζαν πόσα δεινά προκαλούνται από την “αφιλαυτία”, δεν θα την κήρυτταν τόσο συχνά από τον άμβωνα». Επίσης είπε: «Είναι ο τύπος γυναίκας που ζει για τους άλλους. Μπορεί να το διακρίνει κανείς από το κυνηγημένο βλέμμα που έχουν όσοι είναι τριγύρω της».

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

07 Απριλίου

Επιθυμίες με μισή καρδιά

Αν σήμερα ρωτούσατε είκοσι καλούς ανθρώπους ποια θεωρούν ότι είναι η υψηλότερη των αρετών, οι δεκαεννέα θα απαντούσαν: η ανιδιοτέλεια. Αλλά αν είχατε ρωτήσει οποιονδήποτε σχεδόν από τους σπουδαίους χριστιανούς του παλιού καιρού θα είχε απαντήσει: η αγάπη. Βλέπετε τι έχει γίνει; Ένας αρνητικός όρος έχει αντικατασταθεί από έναν θετικό, και η σημασία που έχει αυτό δεν είναι μόνο φιλολογική. Η αρνητική ιδέα της ανιδιοτέλειας έχει την έννοια όχι πρωτίστως να εξασφαλίζουμε αγαθά για τους άλλους ανθρώπους, αλλά να τα στερούμαστε εμείς οι ίδιοι, λες και η ουσία είναι η δική μας αποχή και όχι η δική τους ευτυχία. Δεν νομίζω ότι αυτό είναι η χριστιανική αρετή της αγάπης. Η Καινή Διαθήκη έχει πολλά να πει για την αυταπάρνηση, αλλά όχι για την αυταπάρνηση ως αυτοσκοπό. Μας λέει να απαρνηθούμε τον εαυτό μας και να σηκώσουμε τον σταυρό μας για να ακολουθούμε τον Χριστό, και σχεδόν όλες οι περιγραφές για το τι τελικά θα βρούμε αν κάνουμε κάτι τέτοιο περιλαμβάνουν μια επίκληση στην επιθυμία. Αν μέσα στα περισσότερα σύγχρονα μυαλά ελλοχεύει η αντίληψη ότι η επιθυμία του δικού μας καλού και η ειλικρινής ελπίδα μας να το απολαύσουμε είναι κακό πράγμα, δηλώνω ότι αυτή η αντίληψη έχει παρεισφρήσει από τον Καντ και τους Στωικούς και δεν είναι μέρος της χριστιανικής πίστης. Πράγματι, αν λάβουμε υπόψη τις ανερυθρίαστες υποσχέσεις για ανταμοιβή και τη συγκλονιστική φύση των ανταμοιβών που υπόσχονται τα ευαγγέλια, θα φαινόταν ότι ο Κύριός μας βρίσκει τις επιθυμίες μας όχι υπερβολικά δυνατές, αλλά υπερβολικά αδύναμες. Είμαστε πλάσματα με μισή καρδιά, χαζολογάμε με το ποτό και με το σεξ και με τις επιδιώξεις μας ενώ μας προσφέρεται άπειρη χαρά, όπως ένα ανίδεο παιδί που θέλει να συνεχίσει να φτιάχνει πίτες από λάσπη μέσα σε μια φτωχογειτονιά επειδή δεν μπορεί ούτε να φανταστεί τι περιλαμβάνει η πρόταση για διακοπές στη θάλασσα. Μένουμε ευχαριστημένοι υπερβολικά εύκολα.

Από «Το βάρος της δόξας» (Το βάρος της δόξας)

08 Απριλίου

Ένα σταδιακό γύρισμα

Ο Screwtape επαναλαμβάνει τον συλλογισμό του:

Όποια στάση και αν υιοθετήσει, ο κύριος στόχος σου παραμένει ο ίδιος. Άφησέ τον να δει τον Πατριωτισμό ή τον Πασιφισμό σαν μέρος της θρησκείας του. Μετά άσε τον, κάτω από την επιρροή του φατριαστικού πνεύματος, να το θεωρήσει ως το πιο σημαντικό μέρος της θρησκείας του. Ύστερα διακριτικά και σταδιακά γαλούχησέ τον ως το στάδιο στο οποίο η θρησκεία αποτελεί απλά μέρος του «αγώνα» στον οποίο ο Χριστιανισμός έχει αξία κυρίως λόγω των εξαιρετικών επιχειρημάτων που μπορεί να δώσει προς όφελος του αγώνα των Βρετανών ή προς όφελος του Πασιφισμού. Η στάση από την οποία πρέπει να τον προφυλάξεις είναι εκείνη που λέει πως οι προσωρινές υποθέσεις χρησιμοποιούνται κυρίως σαν υλικό για υποταγή. Μόλις καταφέρεις να τον κάνεις να δει τον Κόσμο ως τον στόχο, και την πίστη ως το μέσο, έχεις σχεδόν κερδίσει τον άνθρωπό σου, και πλέον δεν θα έχει σχεδόν καθόλου σημασία τι είδους κοσμικό στόχο κυνηγάει. Με δεδομένο ότι οι συναντήσεις, τα φυλλάδια, οι πολιτικές, τα κινήματα, οι σκοποί και οι σταυροφορίες έχουν μεγαλύτερη σημασία για εκείνον από την προσευχή, τα μυστήρια και τη φιλανθρωπία, τότε είναι δικός μας. Όσο πιο «θρησκευόμενος», με αυτούς τους όρους, τόσο πιο σίγουρα δικός μας είναι. Θα μπορούσα να σου δείξω ένα μεγάλο κλουβί γεμάτο από δαύτους εδώ κάτω.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

09 Απριλίου

Ο τρόμος για τα ίδια και τα ίδια

Ο Screwtape αποκαλύπτει ένα ισχυρό εργαλείο για την απόσπαση της προσοχής: 

Αυτό που θέλουμε, όταν οι άνθρωποι γίνονται χριστιανοί είναι να τους διατηρούμε στην κατάσταση που αποκαλώ «Χριστιανισμός Και». Καταλαβαίνεις. Χριστιανισμός και Κρίση, Χριστιανισμός και Νέα Ψυχολογία, Χριστιανισμός και Νέα Τάξη, Χριστιανισμός και Θεραπευτική Πίστη, Χριστιανισμός και Φυσική Έρευνα, Χριστιανισμός και Φυτοφαγία, Χριστιανισμός και Προοιωνίζουσα Αναμόρφωση. Αν δεν μπορούμε να τους εμποδίσουμε να είναι χριστιανοί τουλάχιστον ας καταφέρουμε να είναι χριστιανοί με διαφορές μεταξύ τους. Αντικατάστησε την πίστη τους με κάποια Μόδα που έχει απλά ένα χριστιανικό χρώμα. Δούλεψε πάνω στον τρόμο τους μπροστά στο Τετριμμένο.

Ο τρόμος για το Τετριμμένο είναι ένα από τα πολυτιμότερα πάθη που έχουμε παράγει στην ανθρώπινη καρδιά. Αποτελεί μια αέναη πηγή αιρέσεων στην θρησκεία, ψεύτικων συμβουλών, απιστίας στον γάμο και ασυνέπειας στην φιλία. Οι άνθρωποι ζουν μέσα στον χρόνο και γεύονται την πραγματικότητα σταδιακά. Επομένως για να απολαύσουν μια γερή δόση πραγματικότητας πρέπει να γευτούν πολλά διαφορετικά πράγματα. Με άλλα λόγια πρέπει να γεύονται την αλλαγή. Και μιας και χρειάζονται την αλλαγή, ο Εχθρός (όντας ηδονιστής στην καρδιά Του) έκανε την αλλαγή ευχάριστη σε αυτούς όπως έκανε και την βρώση ευχάριστη. Όμως μιας και Εκείνος δεν θέλει να κάνουν την αλλαγή, όπως και την βρώση, αυτοσκοπό, εξισορρόπησε μέσα τους την αγάπη για την αλλαγή με την αγάπη για την μονιμότητα. Μηχανεύτηκε να ικανοποιήσει και τα δύο γούστα παράλληλα στον ίδιον τον κόσμο που δημιούργησε, με μια ένωση της αλλαγής και της μονιμότητας που ονομάζουμε Ρυθμό. Τους έδωσε τις τέσσερις εποχές. Κάθε μια από αυτές διαφορετική και συνάμα η ίδια κάθε χρονιά, έτσι που οι άνθρωποι αισθάνονται την άνοιξη σαν μια καινοτομία και ταυτόχρονα σαν την επανεμφάνιση ενός αμνημόνευτου θέματος. Τους έδωσε στην εκκλησία Του την πνευματική χρονιά. Περνάνε από τη νηστεία στη γιορτή, ωστόσο οι γιορτές είναι οι ίδιες όπως παλιά.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

Το 1973 ο Γουόρεν Χάμιλτον Λιούις, ο μεγαλύτερος αδελφός του Κ. Σ. Λιούις, πεθαίνει σε ηλικία εβδομήντα οκτώ ετών στο The Kilns, στην Οξφόρδη.

10 Απριλίου

Η απαίτηση για το συνεχώς νέο

Ο Screwtape δείχνει πώς ξεφτίζει η ευχαρίστηση της αλλαγής και καταλήγει σε μια απαίτηση για το συνεχώς νέο:

Λοιπόν, εμείς όπως ακριβώς ξεχωρίζουμε την απόλαυση της βρώσης, προκαλώντας την υπερβολή και οδηγούμε τους ανθρώπους στη λαιμαργία, έτσι ξεχωρίζουμε και αυτή την φυσική ευχαρίστηση της αλλαγής και την διαστρέφουμε σε μια απαίτηση για το συνεχώς νέο. Η απαίτηση αυτή είναι εξολοκλήρου δική μας μαστοριά. Αν αμελήσουμε το καθήκον μας, οι άνθρωποι δεν θα είναι μόνο ευχαριστημένοι αλλά θα συγκινούνται βαθιά από την αναμεμιγμένη καινοτομία και οικειότητα των πρώτων νιφάδων του φετινού Ιανουαρίου, της σημερινής ανατολής, της φετινής βασιλόπιτας. Τα παιδιά, μέχρι να τα εκπαιδεύσουμε καλύτερα, θα είναι απολύτως ευτυχισμένα με μια εποχιακή εναλλαγή παιχνιδιών στην οποία το κρυφτό διαδέχεται την τυφλόμυγα όπως το φθινόπωρο διαδέχεται την άνοιξη. Μόνο μέσω του ασταμάτητου κόπου μας μπορεί και διατηρείται στους ανθρώπους η απαίτηση για ασταμάτητη, χωρίς ρυθμό αλλαγή.

Η απαίτηση αυτή είναι πολύτιμη με ποικίλους τρόπους. Καταρχάς εξαλείφει την ευχαρίστηση ενώ παράλληλα αυξάνει την επιθυμία. Η ευχαρίστηση που αποκομίζει κανείς από το καινούριο είναι από την ίδια τη φύση της δέσμια, όσο καμία άλλη απόλαυση, στον νόμο της ελαχίστης επιστροφής. Και η συνεχόμενη ανανέωση κοστίζει χρήματα, με αποτέλεσμα η επιθυμία για αυτή να υποβοηθά την φιλαργυρία ή την δυστυχία ή και τα δύο. Και πάλι, όσο πιο άπληστη αυτή η επιθυμία, τόσο γρηγορότερα θα καταναλώσει όλες τις αθώες πηγές της απόλαυσης και θα περάσει σε όλες όσες απαγορεύει ο Εχθρός. Με αυτόν τον τρόπο, με το να ενισχύουμε τον φόβο για το Τετριμμένο καταστήσαμε πρόσφατα τις Τέχνες, λόγου χάρη, λιγότερο επικίνδυνες για εμάς από ότι ίσως ήτανε ποτέ. Οι καλλιτέχνες καθημερινά επιδίδονται σε όλο και πιο καινοτόμες υπερβολές λαγνείας, παραλογισμού, σκληρότητας και υπερηφάνειας.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

11 Απριλίου

Ο ενθουσιασμός έχει φύγει

Το σημαντικότερο —και με δυσκολία μπορώ να βρω λέξεις που να εκφράζουν το πόσο σημαντικό είναι για μένα αυτό το πράγμα— είναι πως οι άνθρωποι που έχουν τη διάθεση να υποταχθούν στην απώλεια του ενθουσιασμού και να αφοσιωθούν στο πιο μετρημένο ενδιαφέρον για το οποίο μίλησα είναι εκείνοι που έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να ζήσουν καινούριες συγκινήσεις σε μια εντελώς διαφορετική προοπτική. Ο άνθρωπος που έγινε τελικά καλός πιλότος θα ανακαλύψει ξαφνικά τη μουσική, εκείνος που πήγε να μείνει μόνιμα στο όμορφο μέρος θα ανακαλύψει την κηπουρική. 

Νομίζω πως αυτό είναι ένα μικρό κομμάτι εκείνου που εννοούσε ο Χριστός όταν είπε ότι ένα πράγμα δε θα ζήσει πραγματικά παρά μόνο εάν πεθάνει πρώτα. Απλούστατα δεν ωφελεί σε τίποτα να προσπαθείς να συντηρήσεις έναν ενθουσιασμό πρόκειται για το χειρότερο πράγμα που μπορείς να κάνεις. Άσε τον ενθουσιασμό να φύγει —άφησε τον να πεθάνει— και συνέχισε μέσα από αυτόν τον θάνατο στο ήρεμο ενδιαφέρον και στην ευτυχία που ακολουθούν μετά· τότε θα διαπιστώσεις ότι ζεις σ’ έναν κόσμο από συνεχώς καινούριες συγκινήσεις. Αν όμως αποφασίσεις να κάνεις τον ενθουσιασμό μόνιμη τροφή σου και να τον παρατείνεις τεχνητά, αυτός απλώς θα γίνεται όλο και πιο αδύναμος, πιο λίγος, και έτσι στο τέλος θα καταντήσεις ένας μπουχτισμένος και φαντασιόπληκτος άνθρωπος για το υπόλοιπο της ζωής σου. Επειδή ακριβώς είναι πολύ λίγοι εκείνοι που το καταλαβαίνουν αυτό, γι’ αυτό συναντάς τόσο πολλούς μεσήλικες να μιλούν ασυνάρτητα για τα χαμένα τους νιάτα, και μάλιστα σε κείνη την ηλικία που έπρεπε να εμφανίζονται μπροστά τους νέοι ορίζοντες και να ανοίγουν ολόγυρά τους καινούριες πόρτες. Είναι πολύ πιο ευχάριστο να μάθεις να κολυμπάς παρά να προσπαθείς επ’ άπειρον (και ανέλπιδα) να ξανανιώσεις το συναίσθημα που ένιωσες όταν για πρώτη φορά πλατσούριζες στα νερά ως μικρό παιδάκι.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 159-160

12 Απριλίου

Ο χρόνος μου είναι δικός μου

Ο Screwtape περιγράφει μια θεμελιώδη απάτη:

Οι άντρες δεν οργίζονται από την απλή κακοτυχία αλλά από την κακοτυχία που εκλαμβάνεται σαν αδικία. Και η αίσθηση της αδικίας εξαρτάται από το συναίσθημα που τους διακατέχει όταν πιστεύουν ότι τους αρνήθηκαν κάτι που δίκαια απαίτησαν. Όσες περισσότερες απαιτήσεις, λοιπόν, κάνεις τον ασθενή σου να έχει από τη ζωή, τόσο συχνότερα θα αισθάνεται αδικημένος και ως αποτέλεσμα οργισμένος.

Θα έχεις προσέξει πως τίποτα δεν τον σπρώχνει σε ένα πάθος τόσο εύκολα όσο το να ανακαλύψει πως μια χρονική περίοδος που θεωρούσε ότι μπορούσε να την χειριστεί όπως θα ήθελε ξαφνικά ξεφεύγει από τον έλεγχό του. Αυτό που τον βγάζει εκτός εαυτού είναι ο αναπάντεχος επισκέπτης (όταν περίμενε να περάσει ένα ήσυχο απόγευμα), ή η γλωσσοκοπάνα γυναίκα του φίλου του (που εμφανίζεται όταν περίμενε να μείνει μόνο με τον φίλο του). Επί του παρόντος δεν είναι ακόμα τόσο εγωιστής που να θυμώνει με τα συγκεκριμένα συμβάντα καθαυτά. Θυμώνει γιατί θεωρεί τον χρόνο του κτήμα του και αισθάνεται πως του τον κλέβουν. Επομένως πρέπει να διαφυλάξεις με ζήλο στο μυαλό του την περίεργη αντίληψη που λέει ότι «ο προσωπικός μου χρόνος είναι δικός μου». Άφησέ τον να έχει την αίσθηση ότι ξεκινά την κάθε του μέρα σαν ο νόμιμος κάτοχος και των εικοσιτεσσάρων ωρών. Κάνε τον να αισθάνεται σαν έναν επαχθή φόρο τον χρόνο που πρέπει να αφιερώσει στην εργασία του, και σαν μια γενναιόδωρη προσφορά τον χρόνο που αφιερώνει στα θρησκευτικά του καθήκοντα. Σε καμία περίπτωση όμως μην τον αφήσεις να αμφιβάλλει πως το σύνολο του χρόνου από το οποίο αφιερώνει τα διάφορα τμήματα, είναι με κάποιο μυστηριώδη τρόπο, εκ γενετής και δικαιωματικά δικό του.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

σσ. 99-100

13 Απριλίου

Ανερεύνητες υποθέσεις

Ο Screwtape εκπαιδεύει τον Άψινθο στο μπέρδεμα της σκέψης:

Η υπόθεση πάνω στην οποία θέλουμε να συνεχίζει να στηρίζεται είναι τόσο παράλογη που, αν αναρωτηθεί έστω και μια φορά σχετικά με την εγκυρότητα της, ούτε και εμείς δεν θα μπορέσουμε να βρούμε ίχνος επιχειρήματος προς υπεράσπισή της. Ο άνθρωπος δεν μπορεί ούτε να δημιουργήσει ούτε να συγκρατήσει μια στιγμή του χρόνου. Ο χρόνος του προσφέρεται σαν ένα ξεκάθαρο δώρο. Θα μπορούσε με την ίδια λογική να θεωρήσει και τον ήλιο και το φεγγάρι σαν κινητή του περιουσία. Επίσης, θεωρητικά είναι πλήρως αφιερωμένος στο έργο του Εχθρού και αν ο Εχθρός εμφανιζόταν μπροστά του με το σώμα του και απαιτούσε την πλήρη υπηρεσία μιας ημέρας, εκείνος δεν θα αρνιόταν. Απεναντίας θα του ήταν μεγάλη ανακούφιση αν η μέρα αυτή δεν περιελάμβανε τίποτα δυσκολότερο από το να ακούσει την συζήτηση μιας ανιαρής γυναίκας. Όπως επίσης θα του ήταν μεγάλη ανακούφιση αν εκείνη τη μέρα ο εχθρός του έλεγε: «για το επόμενο μισάωρο μπορείς να πας και να διασκεδάσεις».

Τώρα, αν προς στιγμή σκεφτεί αυτήν την υπόθεση, ακόμα και αυτός είναι καταδικασμένος να συνειδητοποιήσει πως στην πραγματικότητα βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση κάθε ημέρα. Όταν σου λέω λοιπόν να διατηρήσεις αυτήν τη υπόθεση στο νου του, επομένως, το τελευταίο πράγμα που θέλω να κάνεις είναι να αρχίσεις να επιχειρηματολογείς υπέρ της. Δεν υπάρχει κανένα επιχείρημα υπέρ. Το έργο σου θα είναι καθαρά αρνητικής φύσης. Μην αφήσεις την σκέψη του να πλησιάσει αυτό το θέμα. Τύλιξε την υπόθεση αυτή με ένα σκοτεινό πέπλο και στο κέντρο του άσε την αίσθηση της κατοχής του Χρόνου να στέκεται ήσυχη, ανυποψίαστη και λειτουργική. 

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

σσ. 100-101

14 Απριλίου

Αποχρώσεις της ιδιοκτησίας

Ο Screwtape προωθεί τη σύγχυση και την περηφάνια: 

Το αίσθημα της κτήσης γενικότερα πάντα πρέπει να ενθαρρύνεται. Πάντοτε οι άνθρωποι έχουν κτητικές αξιώσεις σε αντικείμενα, που ακούγονται το ίδιο αστείες τόσο στον Παράδεισο όσο και στην Κόλαση, και πρέπει να τους ενισχύουμε προς αυτή την κατεύθυνση. Ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης αντίστασης στην αγνότητα προέρχεται από την αντίληψη των ανθρώπων πως τους ανήκουν τα σώματά τους, αυτά τα απέραντα και επικίνδυνα δημιουργήματα που σφύζουν από την ενέργεια που δημιούργησε το σύμπαν, μέσα στα οποία βρίσκονται χωρίς την συγκατάθεσή τους και από τα οποία απομακρύνονται με βάση το θέλημα κάποιου Άλλου! Είναι σαν ένα πριγκιπόπουλο που ο πατέρας του, από την αγάπη του, τον τοποθέτησε ως κατ’ όνομα διοικητή μιας επαρχίας η οποία κυβερνάται ουσιαστικά από σοφούς συμβούλους, να φτάσει στο σημείο να φαντάζεται ότι του ανήκουν οι πόλεις, τα δάση και οι εκτάσεις της επαρχίας με τον ίδιο τρόπο που του ανήκουν τα τουβλάκια με τα οποία παίζει στο νηπιαγωγείο.

Μπορούμε να προάγουμε αυτή την αίσθηση της ιδιοκτησίας όχι μόνο μέσω της περηφάνιας αλλά και μέσω της σύγχυσης. Μαθαίνουμε τους ανθρώπους να μην δίνουν και πολλή σημασία στις διαφορετικές χροιές της κτητικής αντωνυμίας. Αυτή την διαβαθμισμένη διαφορά που συναντάμε ξεκινώντας από την έκφραση «οι μπότες μου» και προχωρώντας στις εκφράσεις «ο σκύλος μου», «ο υπηρέτης μου», «η γυναίκα μου», «ο πατέρας μου», «ο κύριός μου», «η χώρα μου» και τέλος «ο Θεός μου». Μπορούμε να τους εκπαιδεύσουμε να κατανοούν όλες αυτές τις διαφορετικές έννοιες με τον ίδιο τρόπο που κατανοούν την έκφραση οι «μπότες μου» θεωρώντας την λέξη «μου» καθαρά κτητική, ιδιοκτησιακή αντωνυμία.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

σσ. 101-102

15 Απριλίου

Δικό μου, δικό μου, δικό μου

Ο Screwtape παραδέχεται την αλήθεια για την ιδιοκτησία:

Ακόμα και στον παιδικό σταθμό μπορούμε να εκπαιδεύσουμε ένα παιδί να εννοεί με την έκφραση ο αρκούδος μου, όχι ένα ιδιαίτερο, αγαπητό αντικείμενο με το οποίο έχει μια ιδιαίτερη σχέση (γιατί αυτό είναι που θα τους διδάξει ο Εχθρός να εννοούν αν δεν είμαστε προσεκτικοί) αλλά, ο αρκούδος που αν το θελήσω μπορώ να τον κάνω κομμάτια. Στον αντίποδα της ζυγαριάς, μάθαμε τους ανθρώπους να λένε «Θεέ μου» με ένα τρόπο παρόμοιο με αυτόν που λένε «οι μπότες μου», εννοώντας τον Θεό από τον οποίο μπορώ να έχω απαιτήσεις λόγω τον διακεκριμένων υπηρεσιών που του προσφέρω και τον οποίο εκμεταλλεύομαι από τον άμβωνα, τον Θεό τον οποίο μπορώ να μονοπωλώ.

Το αστείο της όλης υπόθεσης βέβαια είναι ότι η έκφραση «δικό μου» με την πλήρη κτητική της έννοια δεν μπορεί να ειπωθεί για τίποτα από κανένα ανθρώπινο ον. Γιατί στο τέλος, είτε ο Πατέρας μας είτε ο Εχθρός θα είναι αυτοί που θα πουν «Δικό μου» για κάθε τι που υπάρχει και ιδιαίτερα για κάθε άνθρωπο. Οι άνθρωποι θα ανακαλύψουν στο τέλος, ό,τι και να συμβεί (να είσαι βέβαιος για αυτό) σε ποιον αληθινά ανήκει ο χρόνος τους, η ψυχή τους και τα σώματά τους. Και σίγουρα όχι στους ίδιους. Επί του παρόντος ο Εχθρός ονομάζει δικά Του τα πάντα βασισμένος στην σχολαστική, τυπολατρική άποψη ότι Εκείνος δημιούργησε τα πάντα. Από την άλλη ο Πατέρας μας ελπίζει στο τέλος να αποκαλέσει δικά του τα πάντα βασισμένος στην πιο ρεαλιστική και δυναμική άποψη της κατάκτησης.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

σσ. 102-103

Το 1918 ο Λιούις τραυματίζεται από βρετανική οβίδα στο Μοντ-Μπερνανσόν κατά τη διάρκεια της Μάχης του Αρράς.

16 Απριλίου

Μητρική αγάπη 

Ένα Φάντασμα καβγαδίζει με το Λαμπρό Πνεύμα, το οποίο ήταν ο αδελφός της ο Ρέτζιναλντ:

— Είναι ψέμα. Ένα κακόβουλο, σκληρό ψέμα. Πώς μπορεί κανείς ν’ αγαπήσει τον γιο του πιο πολύ απ’ όσο αγάπησα εγώ τον δικό μου; Μήπως δεν έζησα μόνο με την ανάμνηση του όλα αυτά τα χρόνια;

— Αυτό ήταν μάλλον λάθος, Παμ. Βαθιά μέσα στην καρδιά σου το ξέρεις πως ήταν.

— Ποιο ήταν λάθος;

— Όλα αυτά τα δέκα χρόνια τελετουργικού πένθους. Να διατηρείς το δωμάτιό του ακριβώς όπως το άφησε, να κρατάς τις επετείους, να αρνιέσαι ν’ αφήσεις εκείνο το σπίτι παρ’ όλο που ο Ντικ και η Μιούριελ είχαν γίνει ερείπια εκεί μέσα.

— Δεν τους ένοιαζε. Το ξέρω. Σύντομα έμαθα να μην περιμένω καμία συμπαράσταση από αυτούς.

— Κάνεις λάθος. Κανένας πατέρας δεν πόνεσε περισσότερο για τον θάνατο του γιου του από τον Ντικ. Πολύ λίγες κοπέλες αγάπησαν τον αδερφό τους περισσότερο από την Μιούριελ. Δεν επαναστάτησαν ενάντια στον Μάικλ αλλά ενάντια σε σένα, ενάντια στην τυραννία που επέβαλλε το παρελθόν στη ζωή τους. Και ούτε καν το παρελθόν του Μάικλ, αλλά το δικό σου.

— Είσαι άκαρδος. Όλοι είναι άκαρδοι. Το παρελθόν ήταν ό,τι μου είχε απομείνει.

— Ήταν όλα όσα είχες επιλέξει να σου απομείνουν. Ήταν λάθος τρόπος να μεταχειριστείς τη θλίψη σου. Ήταν αιγυπτιακός τρόπος, σαν τη μουμιοποίηση ενός νεκρού σώματος.

— Α, ναι, φυσικά κι έκανα λάθος. Οτιδήποτε λέω ή κάνω, είναι λάθος σύμφωνα με σένα.

— Μα και βέβαια! είπε το Πνεύμα, ακτινοβολώντας αγάπη και ιλαρότητα έτσι που τα μάτια μου θάμπωσαν. Αυτό ακριβώς ανακαλύπτουμε όλοι όταν φτάνουμε σε αυτή τη χώρα. Όλοι κάναμε λάθος! Αυτό είναι το μεγάλο αστείο της υπόθεσης. Δεν υπάρχει ανάγκη να παριστάνει κανείς πως είχε δίκιο! Μετά από αυτό αρχίζουμε να ζούμε.

Από Το μεγάλο διαζύγιο

σσ. 90-91  

17 Απριλίου

Οικογενειακή τυραννία

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί για τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι:

Είναι πολύ καλό να κρατάς τις υποσχέσεις σου προς τους νεκρούς ή προς οποιονδήποτε άλλο. Αρχίζω όμως να καταλαβαίνω ότι ο «σεβασμός προς τις επιθυμίες των νεκρών» είναι παγίδα. Χτες, μόλις που πρόλαβα να συγκρατηθώ και να μην πω σχετικά με κάτι ασήμαντο: «Αυτό δεν θ’ άρεσε στην Τζόι». Είναι άδικο απέναντι στους άλλους. Σύντομα θα χρησιμοποιούσα τη φράση «εκείνο που θ’ άρεσε στην Τζόι» σαν όργανο οικογενειακής τυραννίας. Κι οι υποθετικές προτιμήσεις της θα γίνονταν μια ολοένα πιο διάφανη μεταμφίεση των δικών μου. 

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σ. 8  

18 Απριλίου

Ο Θεός στο πλάι της

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι:

Από την άλλη μεριά: «Χτύπα και θ’ ανοίξει». Αλλά το «χτύπα» σημαίνει να σφυροκοπάς και να κλοτσάς σαν μανιακός; Υπάρχει όμως και τούτο: «Σε όποιον ζητήσει, θα δοθεί». Στο κάτω κάτω, πρέπει να έχεις την ικανότητα να δέχεσαι αλλιώς ούτε ο Παντοδύναμος δεν μπορεί να δώσει. Ίσως το ίδιο σου το πάθος καταστρέφει προσωρινά αυτή την ικανότητα. 

Γιατί κάθε λογής λάθη είναι πιθανά όταν έχεις να κάνεις μ’ Εκείνον. Πάει πολύς καιρός, πριν παντρευτούμε, η Τζόι βασανιζόταν ένα ολόκληρο πρωινό, ενώ εργαζόταν, από την ανεξήγητη αίσθηση ότι ο Θεός βρισκόταν (ας πούμε) «στο πλάι της» αξιώνοντας την προσοχή της. Και φυσικά, επειδή δεν ήταν τέλεια αγία, υπέθεσε ότι επρόκειτο, όπως συμβαίνει συνήθως, για κάποιο αμάρτημα για το οποίο δεν είχε μετανοήσει ή για κάποιο κοπιαστικό καθήκον. Στο τέλος ενέδωσε —ξέρω πόσο το αναβάλλει κανείς— και Τον αντιμετώπισε. Αλλά το μήνυμα ήταν: «Θέλω να σου δώσω κάτι», κι αμέσως την πλημμύρισε η χαρά. 

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σ. 32

Το 1915 η Έλεν Τζόι Ντέιβιντμαν γεννιέται στη Νέα Υόρκη.

19 Απριλίου

Σημάδια φθοράς

Ο Screwtape συμβουλεύει τον Άψινθο πώς να χρησιμοποιεί τον χρόνο για να καταβάλλει μια ψυχή:

Ο Εχθρός τον προστάτεψε από το πρώτο μεγάλο κύμα των πειρασμών που του προκάλεσες. Αν όμως καταφέρουμε να τον κρατήσουμε ζωντανό, ο χρόνος θα γίνει σύμμαχός σου. Τα πολλά, βαρετά χρόνια μιας ευτυχισμένης ή δυστυχισμένης μέσης ηλικίας αποτελούν ιδανικές συνθήκες για το έργο μας. Βλέπεις, είναι τόσο δύσκολο για αυτά τα πλάσματα να επιμείνουν. Η ρουτίνα της μιζέριας, η σταδιακή αποσύνθεση των νεανικών ελπίδων και πόθων, η σιωπηλή απόγνωση που τους κυριεύει στην σκέψη πως δεν θα καταφέρουν ποτέ να ξεπεράσουν τους χρόνιους πειρασμούς με τους οποίους επανειλημμένα τους νικήσαμε, η πνευματική ξηρασία που επιφέρουμε στην ζωή τους, και η ενδόμυχη μνησικακία με την οποία τους εκπαιδεύουμε να αντιδρούν σε όλα αυτά, αποτελούν για εμάς αξιοθαύμαστες ευκαιρίες για να εξασθενήσουμε μια ψυχή μέσω της σταδιακής φθοράς.

Αν, από την άλλη, τα χρόνια της μέσης ηλικίας αποδειχθούν χρόνια ευημερίας, η θέση μας είναι ακόμα ισχυρότερη. Η ευημερία κάνει τον άνθρωπο να προσκολλάται στον Κόσμο. Ο άνθρωπος αισθάνεται ότι βρίσκει την θέση του στον κόσμο, ενώ στην πραγματικότητα ο κόσμος βρίσκει την θέση του στην καρδιά του ανθρώπου. Η αυξανόμενη φήμη του, ο κύκλος γνωριμιών που μεγαλώνει, η αίσθηση σημαντικότητας που τον καταλαμβάνει, η αυξανόμενη πίεση μια απορροφητικής και έντονης εργασίας, όλα αυτά χτίζουν μέσα του την αίσθηση ότι η Γη είναι το σπίτι του. Αυτός ακριβώς είναι ο στόχος μας. Θα έχεις προσέξει ότι οι νέοι είναι λιγότερο απρόθυμοι να πεθάνουν από τους μεσήλικες και τους γέρους. 

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

Το 1943 το Christian Behaviour: A Further Series of Broadcast Talks εκδίδεται από Geoffrey Bles/The Centenary Press, στο Λονδίνο.

20 Απριλίου

Να ξετυλίξουμε τις ψυχές

Οι παρατηρήσεις του Screwtape για το πώς η μακροχρόνια ζωή πάνω στη γη μπορεί να βελτιώσει το έργο της Κόλασης:

Η αλήθεια είναι ότι ο Εχθρός, αφού με έναν παράξενο τρόπο προορίζει αυτά τα ζώα να ζήσουν στον δικό Του αιώνιο κόσμο, τα περιφρούρησε με αρκετά αποτελεσματικό τρόπο από τον κίνδυνο που διατρέχουν να αισθάνονται οικεία οπουδήποτε αλλού. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πρέπει αρκετά συχνά να ευχόμαστε μακροζωία στους ασθενείς μας. Εβδομήντα χρόνια δεν είναι τίποτα μπροστά στο δύσκολο έργο που έχουμε να ξετυλίξουμε τις ψυχές τους από τον Παράδεισο και να τις συνδυάσουμε αναπόσπαστα με την Γη. Όσο είναι νέοι το μυαλό τους φτερουγίζει. Ακόμα και αν καταφέρουμε να τους κρατήσουμε αδαείς σε ότι αφορά την θρησκεία, οι αμέτρητοι άνεμοι της φαντασίας, της μουσικής και της ποίησης, η θέα και μόνο του προσώπου ενός κοριτσιού, το κελάηδισμα ενός πουλιού, η θέα του ορίζοντα, κάτι από όλα αυτά αρκεί για να τινάξει το οικοδόμημά μας στον αέρα. Οι άνθρωποι επιμένουν να μην ενδίδουν με σταθερότητα στην σταδιοδρομία μέσα στον κόσμο, στις φρόνιμες διασυνδέσεις και στην λογική της «ασφάλειας».

Είναι τόσο καλά εδραιωμένη μέσα τους η επιθυμία για τον Παράδεισο που στην παρούσα φάση η καλύτερη μέθοδος που έχουμε για τους προσκολλήσουμε στην γη είναι να τους κάνουμε να πιστεύουν ότι η γη μπορεί να μετατραπεί σε παράδεισο κάποια στιγμή στο μέλλον με την βοήθεια της πολιτικής ή της ευγονικής ή της επιστήμης ή της ψυχολογίας ή με ό,τι άλλο θέλουν αυτοί. Η πραγματική εκκοσμίκευση είναι έργο του χρόνου. Υποβοηθιέται βέβαια και από την υπερηφάνεια, αφού διδάσκουμε τους ανθρώπους να περιγράφουν τον ανατριχιαστικό θάνατο ως Ωριμότητα ή Εμπειρία. Παρεμπιπτόντως η Εμπειρία, με την περίεργη έννοια που μαθαίνουμε στους ανθρώπους να της προσδίδουν, είναι μία από τις χρησιμότερες λέξεις. Ένας μεγάλος φιλόσοφος σχεδόν αποκάλυψε αυτό το μυστικό μας όταν είπε ότι όσον αφορά την Αρετή η Εμπειρία είναι η μητέρα της ψευδαίσθησης. Ωστόσο χάρη στην Ιστορική Θέαση των Πραγμάτων, καταστήσαμε σε μεγάλο βαθμό το βιβλίο του φιλόσοφου αυτού αβλαβές.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

Το 1943 εκδίδεται το Perelandra (το δεύτερο βιβλίο της Τριλογίας του Διαστήματος του Λιούις) από The Bodley Head, στο Λονδίνο.

21 Απριλίου

Η κρυφή κλωστή

Υπάρχουν στιγμές που σκέφτομαι ότι δεν ποθούμε τον ουρανό. Αλλά πιο συχνά βρίσκω τον εαυτό μου να αναρωτιέται αν, στα κατάβαθα της καρδιάς μας, επιθυμήσαμε ποτέ τίποτα άλλο. Μπορεί να έχετε παρατηρήσει ότι τα βιβλία που πραγματικά αγαπάτε είναι δεμένα όλα μαζί με μια κρυφή κλωστή. Ξέρετε πολύ καλά τα κοινά χαρακτηριστικά που σας κάνουν να τ’ αγαπάτε, αν και δεν εκφράζεται αυτό με λέξεις. Όμως οι περισσότεροι από τους φίλους σας δεν το καταλαβαίνουν καθόλου και συχνά αναρωτιούνται γιατί, ενώ σου αρέσει αυτό, θα ‘πρεπε να σου αρέσει κι εκείνο. Και πάλι, έχετε σταθεί μπροστά σ’ ένα τοπίο, που φαίνεται ότι είναι αυτό που ψάχνατε σ’ όλη σας τη ζωή· και μετά γυρίζετε προς τον φίλο που είναι στο πλευρό σας και φαίνεται να κοιτάζει αυτό που βλέπετε, αλλά από τις πρώτες λέξεις ένα χάσμα ανοίγεται ανάμεσά σας, και καταλαβαίνετε ότι το τοπίο αυτό σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό γι’ αυτόν, ότι παρακολουθεί ένα άλλο, ξένο, όραμα και δε νοιάζεται καθόλου γι’ αυτό, που ανέκφραστα του εκφράζετε και που σας έχει καταγοητεύσει.

Ακόμη και στα χόμπι σας δεν υπήρχε πάντοτε μια κρυφή προτίμηση, πράγμα που οι άλλοι παραδόξως αγνοούν, κάτι το οποίο δεν ταυτίζεται με τα παρακάτω, αλλά είναι πάντοτε έτοιμο να βγει στην επιφάνεια· η μυρωδιά του κομμένου ξύλου στο εργαστήρι ή ο απαλός ήχος του νερού που χτυπάει στην πλευρά μιας βάρκας;

Από Το πρόβλημα του πόνου

Το 1905 η οικογένεια Λιούις —ο Άλμπερτ, η Φλόρα, ο Γουόρνι και ο Τζακ— μετακομίζει από το Dundela Villas στο Little Lea, στα περίχωρα του Μπέλφαστ.

22 Απριλίου

Το σημάδι για το κάτι παραπάνω

Όλες οι φιλίες που κρατούν μια ζωή δεν γεννιούνται τη στιγμή που επιτέλους συναντάτε μια ανθρώπινη ύπαρξη που έχει μια αμυδρή ιδέα, χλωμή και αβέβαιη, στην καλύτερη περίπτωση, για κείνο που γεννηθήκατε για να ποθείτε, το οποίο κάτω από το πέρασμα των άλλων επιθυμιών, σε όλες τις σιωπές της στιγμής, ανάμεσα στα δυνατότερα πάθη, νύχτα-μέρα, χρόνο με το χρόνο, από την παιδική ηλικία μέχρι τα γηρατειά, το ψάχνεις, το παρατηρείς, το αφουγκράζεσαι; Ποτέ δεν το είχατε. Όλα τα πράγματα που κατάκτησαν ποτέ την ψυχή σας βαθιά, δεν ήταν παρά νύξεις γι’ αυτό: ματιές, υποσχέσεις που ποτέ σχεδόν δεν εκπληρώθηκαν, αντίλαλοι που πέθαναν ή έσβησαν μόλις έφτασαν στα αυτιά σας. Αλλά αν αυτό γινόταν πραγματικά φανερό, αν ποτέ γινόταν αντίλαλος που δε θα έσβηνε, αλλά θα δυνάμωνε και θα γινόταν ήχος, τότε θα το αναγνωρίζατε. Πέρα από κάθε αμφιβολία θα λέγατε «να επιτέλους το πράγμα για το οποίο έχω πλαστεί». Δεν μπορούμε να πούμε ο ένας στον άλλο γι’ αυτό. Είναι η μυστική υπογραφή σε κάθε ψυχή, η ανέκφραστη και αδυσώπητη ανάγκη, αυτό που ποθούσαμε πριν να συναντήσουμε τη σύζυγό μας, να κάνουμε φίλους, να διαλέξουμε τη δουλειά μας, και αυτό που θα επιποθούμε ακόμη στο νεκροκρέβατό μας, όταν ο νους πια δεν γνωρίζει ούτε σύζυγο ούτε φίλους ούτε δουλειά. Όσο υπάρχουμε, αυτό υπάρχει. Αν το χάσουμε, τα χάσαμε όλα. 

Από Το πρόβλημα του πόνου

23 Απριλίου

Η πιο τέλεια σύζυγος

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι:

Γιατί μια καλή σύζυγος έχει μέσα της πάρα πολλά πρόσωπα. Και τι δεν ήταν μια μένα η Τζόι. Ήταν η κόρη μου κι η μητέρα μου, η μαθήτρια μου κι η δασκάλα μου, η υποτελής μου κι η βασίλισσα μου. Και, μαζί με όλα αυτά, ήταν πάντα η έμπιστη σύντροφος μου, η φίλη, η συνάδελφος στο πλοίο και στον στρατό. Η ερωμένη μου, αλλά ταυτόχρονα κι όλα όσα βρήκα ποτέ σ’ έναν άντρα φίλο (κι έχω καλούς φίλους). Ίσως και περισσότερα. Αν δεν είχαμε ερωτευτεί ο ένας τον άλλο, και πάλι θα ήμασταν μαζί και θα προκαλούσαμε σκάνδαλο. Αυτό εννοούσα όταν την είχα κάποτε εγκωμιάσει για τις «αντρικές αρετές» της. Αλλά εκείνη με είχε αμέσως αποστομώσει, ρωτώντας με πως θα φαινόταν σε μένα, αν με επαινούσαν για τις γυναικείες μου αρετές. Ήταν μια καλή αντίκρουση, αγαπημένη μου. Ωστόσο είχες κάτι από Αμαζόνα, κάτι από την Πενθεσίλεια και την Καμίλλη. Κι εσύ, όπως κι εγώ, χαιρόσουν γιατί υπήρχε αυτό. Χαιρόσουν γιατί μπορούσα να το αναγνωρίσω. 

Ο Σολομών αποκαλεί τη γυναίκα του «αδελφή μου». Θα μπορούσε μια γυναίκα να είναι τέλεια σύζυγος αν ο άντρας, για μια στιγμή, σε μια ειδική ψυχική του διάθεση, δεν είχε σχεδόν την τάση να την αποκαλέσει «αδελφέ μου»;

Από το Ανατομία μιας οδύνης

Το 1956 ο Τζακ Λιούις και η Τζόι Ντέιβιντμαν Γκρέσαμ παντρεύονται με πολιτικό γάμο στο ληξιαρχείο της οδού St. Giles, στην Οξφόρδη.

24 Απριλίου

Ένας κόσμος που πεθαίνει της πείνας

Κανένας χριστιανός και, μάλιστα, κανένας ιστορικός δεν θα μπορούσε να δεχτεί τον σύντομο ορισμό της θρησκείας ως «κάτι που κάνει κανείς όταν είναι μόνος». Ήταν κάποιος από τους Γουέσλι, νομίζω, που είπε ότι η Καινή Διαθήκη δεν έχει καμία σχέση με ατομική θρησκεία. Μας απαγορεύεται να αδιαφορούμε για τη σύναξή μας. Ο Χριστιανισμός ήδη από τα πρώιμα γραπτά του είναι κοινοτικός. Η Εκκλησία είναι η Νύμφη του Χριστού. Είμαστε μέλη ο ένας του άλλου.

Στη δική μας εποχή, η ιδέα ότι η θρησκεία ανήκει στην ιδιωτική μας ζωή —ότι είναι, στην πραγματικότητα, μια ενασχόληση για τον ελεύθερό μας χρόνο— είναι συγχρόνως παράδοξη, επικίνδυνη και φυσική. Είναι παράδοξη γιατί αυτή η εξύψωση του ατόμου στον θρησκευτικό τομέα αναδύεται μέσα σε μια εποχή όπου ο κολεκτιβισμός ματαιώνει ανελέητα το άτομο σε όλους τους άλλους τομείς. . . . Υπάρχουν πάρα πολλοί αδιάκριτοι τύποι, που έχουν αυτοανακηρυχθεί διοργανωτές εκδηλώσεων, των οποίων η ζωή είναι αφιερωμένη στην καταστροφή της μοναχικότητας, οπουδήποτε η μοναχικότητα υπάρχει ακόμη. Αυτό το αποκαλούν «κάνουμε τους νέους να μην κλείνονται στον εαυτό τους» ή «τους ξυπνάμε» ή «ξεπερνάμε την απάθειά τους». Αν ένας Αυγουστίνος, ένας Βων, ένας Τράχερν ή ένας Γουόρντσγουορθ γεννιόταν στον σύγχρονο κόσμο, οι επικεφαλής μιας νεανικής οργάνωσης σύντομα θα τον θεράπευαν. Αν υπήρχε σήμερα ένα πραγματικά καλό σπίτι, όπως το σπίτι του Αλκίνοου και της Αρήτης στην Οδύσσεια ή των Ροστόφ στο Πόλεμος και ειρήνη ή κάποιο από τα σπίτια των οικογενειών της Σάρλοτ Μ. Γιονγκ, θα το επέκριναν ως αστικό και κάθε μηχανισμός καταστροφής θα στρεφόταν εναντίον του. Και ακόμη και στην περίπτωση που αποτύχουν οι διοργανωτές και κάποιος μείνει σωματικά μόνος, το ραδιόφωνο έχει φροντίσει να μην είναι ποτέ λιγότερο μόνος —κατά μία έννοια που δεν ήταν στην πρόθεση του Σκιπίωνα— από ό,τι όταν είναι μόνος. Ζούμε, στην πραγματικότητα, μέσα σε έναν κόσμο που πεθαίνει της πείνας για μοναχικότητα, για ησυχία και για ιδιωτική ζωή, και επομένως πεθαίνει της πείνας για περισυλλογή και για αληθινή φιλία.

Από το «Membership» (Το βάρος της δόξας)

25 Απριλίου

Καλώς ήρθατε στην οικογένεια

Η ίδια η λέξη μέλη έχει χριστιανική προέλευση, όμως υιοθετήθηκε από τον κόσμο και έχασε το νόημά της. Σε οποιοδήποτε βιβλίο για τη λογική μπορεί να δείτε την έκφραση «μέλη μιας κατηγορίας». Πρέπει να γίνει απολύτως σαφές ότι τα αντικείμενα ή τα στοιχεία που περιλαμβάνονται σε μια ομοιογενή κατηγορία είναι σχεδόν το αντίστροφο από αυτό που εννοούσε ο απόστολος Παύλος με τη λέξη μέλη. Με τη λέξη μέλη. . . . εννοούσε αυτά που θα λέγαμε όργανα του σώματος, πράγματα ουσιωδώς διαφορετικά και συμπληρωματικά μεταξύ τους, πράγματα που διαφέρουν όχι μόνο ως προς τη δομή και τη λειτουργία τους αλλά και ως προς την υπόληψη.  . . . Ο τρόπος με τον οποίο διαφέρει το να είμαι αληθινά μέλος ενός σώματος από το να ανήκω σε μια συλλογικότητα γίνεται εμφανής από τη δομή μιας οικογένειας. Ο παππούς, οι γονείς, ο ενήλικος γιος, το παιδί, ο σκύλος και η γάτα είναι αληθινά μέλη (με την έννοια των οργάνων του σώματος), ακριβώς επειδή δεν είναι μέλη ή μονάδες μιας ομοιογενούς κατηγορίας. Είναι αναντικατάστατα. Κάθε πρόσωπο είναι σχεδόν μία κατηγορία μόνο του. Η μητέρα δεν είναι απλώς ένα διαφορετικό πρόσωπο από την κόρη· είναι ένα διαφορετικό είδος ανθρώπου. Ο ενήλικος αδελφός δεν είναι απλώς μία μονάδα στην κατηγορία των παιδιών· είναι μια ξεχωριστή οντότητα στη σφαίρα αυτή. Ο πατέρας και ο παππούς είναι τόσο διαφορετικοί όσο σχεδόν η γάτα και ο σκύλος. Αν αφαιρέσετε οποιοδήποτε μέλος, δεν θα έχετε απλώς μειώσει τον αριθμό των μελών της οικογένειας, αλλά θα έχετε προκαλέσει τραύμα στη δομή της. Η ενότητά της είναι μια ενότητα ανόμοιων, σχεδόν ασύγκριτων, στοιχείων. 

Μια αμυδρή υποψία για τον έμφυτο πλούτο που ενυπάρχει σε αυτού του είδους την ενότητα είναι και ο λόγος που μας αρέσουν βιβλία όπως το Ο άνεμος στις ιτιές. Η τριάδα του Νεροπόντικα, του Τυφλοπόντικα και του Ασβού συμβολίζει την άκρα διαφοροποίηση των προσώπων μέσα στην αρμονική τους ένωση, κάτι που γνωρίζουμε διαισθητικά ότι είναι το αληθινό μας καταφύγιο και από τη μοναξιά και από τη συλλογικότητα.

Από το «Membership» (Το βάρος της δόξας)

26 Απριλίου 

Μέλος του μυστηριακού σώματος

Η Εκκλησία θα ζήσει περισσότερο από το σύμπαν· μέσα σε αυτή κάθε μεμονωμένο πρόσωπο θα ζήσει περισσότερο από το σύμπαν. Ό,τι είναι ενωμένο με την αθάνατη κεφαλή θα μετέχει στην αθανασία Του. Ελάχιστα ακούμε σήμερα γι’ αυτό από τον χριστιανικό άμβωνα.  . . . . Αν δεν το πιστεύουμε, ας είμαστε ειλικρινείς και ας κλείσουμε τη χριστιανική πίστη στα μουσεία. Αν το πιστεύουμε, ας πάψουμε να προσποιούμαστε ότι δεν έχει σημασία. Διότι αυτή είναι η πραγματική απάντηση σε κάθε υπερβολική απαίτηση της συλλογικότητας. Αυτό είναι θνητό, εμείς θα ζήσουμε για πάντα. Θα έρθει καιρός που κάθε πολιτισμός, κάθε θεσμός, κάθε έθνος, το ανθρώπινο γένος, όλη η βιολογική ζωή θα εξαφανιστεί και καθένας από εμάς θα είναι ακόμη ζωντανός. Η υπόσχεση της αθανασίας έχει δοθεί σε εμάς, όχι σε αυτά τα γενικά και αόριστα. Ο Χριστός δεν πέθανε για κοινωνίες και για πολιτείες, αλλά για ανθρώπους. Υπό αυτή την έννοια ο Χριστιανισμός πρέπει να φαντάζει για τους κοσμικούς κολεκτιβιστές σαν να υποστηρίζει ξέφρενα σχεδόν την ατομικότητα. Μα δεν είναι το άτομο αυτό καθαυτό που θα μετέχει στη νίκη του Χριστού επί του θανάτου. Θα μετέχουμε στη νίκη όντας μέσα στον Νικητή. Η απόρριψη, ή αλλιώς με τη δυνατή γλώσσα της Γραφής, η σταύρωση του φυσικού εαυτού είναι το διαβατήριο για την αιώνια ζωή. Ό,τι δεν έχει πεθάνει δεν θα αναστηθεί.  . . . . Εδώ βρίσκεται η εξοργιστική αμφισημία της πίστης μας όπως θα πρέπει να φαντάζει στους απέξω. Στρέφεται αμείλικτα ενάντια στον φυσικό μας ατομικισμό, ενώ από την άλλη πλευρά, ανταποδίδει σε όσους εγκαταλείπουν τον ατομικισμό αιώνια κατοχή του δικού τους προσωπικού είναι, ακόμη και του σώματός τους. Ως σκέτες βιολογικές οντότητες, καθεμία με δική της ξεχωριστή θέληση να ζήσει και να εξελιχθεί, προφανώς δεν μετράμε καθόλου, είμαστε τροφή για τον σταυρό. Αλλά ως όργανα μέσα στο Σώμα του Χριστού, ως λίθοι και στύλοι μέσα στον ναό, είμαστε βέβαιοι για την αιώνια ταυτότητά μας και θα ζήσουμε να θυμόμαστε τους γαλαξίες σαν μια παλιά ιστορία.

Από το «Membership» (Το βάρος της δόξας)

Το 1917 ο Λιούις (σε ηλικία δεκαοκτώ ετών) έρχεται στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης για να ξεκινήσει τις σπουδές του.

27 Απριλίου 

Για να γίνει πραγματικά σκύλος 

Η αληθινή προσωπικότητα βρίσκεται μπροστά μας, πόσο μακριά, για τους περισσότερους από εμάς, δεν τολμώ να πω. Και το κλειδί γι’ αυτή δεν βρίσκεται στον εαυτό μας. Δεν θα την επιτύχουμε με την ανάπτυξη από μέσα προς τα έξω. Αυτή θα έρθει σε εμάς όταν θα πάρουμε τη θέση μας στη δομή του αιώνιου κόσμου για τον οποίο είμαστε προορισμένοι και πλασμένοι. Όπως ένα χρώμα αποκαλύπτει για πρώτη φορά την πραγματική του ποιότητα όταν τοποθετείται από έναν εξαιρετικό καλλιτέχνη στο σημείο που έχει διαλέξει ανάμεσα σε συγκεκριμένα άλλα χρώματα, όπως ένα μπαχαρικό αποκαλύπτει την πραγματική του γεύση όταν μπαίνει ακριβώς όπου και όποτε το θέλει ένας καλός μάγειρας μαζί με τα άλλα συστατικά, όπως ο σκύλος γίνεται πραγματικά σκύλος μόνο αφότου πάρει τη θέση του μέσα στο νοικοκυριό του ανθρώπου, έτσι και εμείς θα είμαστε για πρώτη φορά αληθινοί άνθρωποι αφού θα έχουμε πασχίσει να ταιριάξουμε στη θέση μας. Είμαστε μάρμαρο που αναμένει να πάρει μορφή, μέταλλο που αναμένει να χυτευτεί στο καλούπι. Αναμφίβολα υπάρχουν ήδη, ακόμη και μέσα στον μη αναγεννημένο εαυτό, αμυδρά στοιχεία σχετικά με το καλούπι για το οποίο προορίζεται ο καθένας, ή για το τι είδους στύλος θα γίνει. Είναι όμως, νομίζω, καταφανής υπερβολή να φανταζόμαστε τη σωτηρία μιας ψυχής σαν να είναι, συνήθως, όπως η ανάπτυξη του σπόρου που γίνεται λουλούδι. Οι ίδιες οι λέξεις μετάνοια, αναγέννηση, ο νέος άνθρωπος, δηλώνουν κάτι πολύ διαφορετικό. Κάποιες τάσεις μέσα σε κάθε φυσικό άνθρωπο ίσως να πρέπει απλώς να απορριφθούν.

Από το «Membership» (Το βάρος της δόξας)

Το 1939 το The Personal Heresy εκδίδεται από Oxford University Press.

28 Απριλίου

Η σωστή δουλειά

Στην εποχή μας έχουμε ξεκινήσει αναποδογυρίζοντας όλη την εικόνα. Αφού ξεκινήσαμε με τη διδασκαλία ότι κάθε ατομικότητα είναι «άπειρης αξίας», συνεχίσαμε απεικονίζοντας τον Θεό σαν ένα είδος επιτροπής απασχόλησης που η δουλειά του είναι να βρίσκει κατάλληλες καριέρες για τις ψυχές, να βάζει τον κατάλληλο άνθρωπο στην κατάλληλη θέση. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, η αξία του ατόμου δεν έγκειται στο ίδιο το άτομο. Το άτομο είναι ικανό να λάβει αξία. Τη λαμβάνει με την ένωση με τον Χριστό. Δεν τίθεται ζήτημα να βρεθεί γι’ αυτό μια θέση μέσα στον ζωντανό ναό η οποία θα δικαιώσει την έμφυτη αξία του και θα δώσει πεδίο δράσης στη φυσική του ιδιοσυγκρασία. Η θέση προϋπήρχε. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε γι’ αυτή. Δεν θα είναι ο εαυτός του μέχρις ότου βρεθεί εκεί. Μόνο στον παράδεισο θα είμαστε αληθινά και αιώνια και πράγματι θεϊκά πρόσωπα, όπως ακριβώς είμαστε, ακόμη και τώρα, σώματα που παίρνουν χρώμα μόνο στο φως.

Λέγοντας αυτό επαναλαμβάνουμε αυτό που όλοι εδώ ήδη παραδέχονται, ότι σωζόμαστε από τη χάρη, ότι στη σάρκα μας δεν ενυπάρχει τίποτα αγαθό, ότι είμαστε, πέρα για πέρα, δημιουργήματα και όχι δημιουργοί, πλασμένα όντα, που δεν ζούμε από μόνα μας αλλά από τον Χριστό.

Από το «Membership» (Το βάρος της δόξας)

29 Απριλίου

Δύο τελικά σημεία

Αν φαίνεται να έχω περιπλέξει ένα απλό ζήτημα, ελπίζω να με συγχωρέσετε. Ανυπομονούσα να αναδείξω δύο σημεία. Θέλησα να προσπαθήσω να αποβάλω αυτή την εντελώς αντιχριστιανική λατρεία του ανθρώπου ως σκέτου ατόμου, η οποία είναι τόσο αχαλίνωτη στη σύγχρονη σκέψη παράλληλα με τον κολεκτιβισμό μας, διότι το ένα λάθος γεννά το αντίθετο λάθος και, αντί να εξουδετερώνουν, επιδεινώνουν το ένα το άλλο. Εννοώ την επιζήμια αντίληψη (τη βλέπει κανείς στη λογοτεχνική κριτική) ότι καθένας από εμάς ξεκινάει με έναν θησαυρό που ονομάζεται «προσωπικότητα» κλειδωμένο μέσα του, και ότι το να τον διευρύνουμε και να τον εκφράσουμε, το να τον προστατεύσουμε από παρεμβολές, το να είμαστε «πρωτότυποι», είναι ο κύριος σκοπός της ζωής. Αυτό είναι Πελαγιανισμός το λιγότερο, και ακόμη αυτοαναιρείται. Κανένας άνθρωπος που εκτιμά την πρωτοτυπία δεν θα είναι ποτέ πρωτότυπος. Όμως αν προσπαθείτε να λέτε την αλήθεια όπως τη βλέπετε, αν προσπαθείτε να κάνετε κάθε έργο όσο το δυνατό καλύτερα, απλώς και μόνο για το ίδιο το έργο, τότε αυτό που οι άνθρωποι αποκαλούν πρωτοτυπία θα έρθει από μόνο του. Ακόμη και σε αυτό το επίπεδο, η υποταγή του ατόμου στη λειτουργία αρχίζει ήδη να οδηγεί στη γέννηση της πραγματικής προσωπικότητας. Και δεύτερον, θέλησα να δείξω ότι ο Χριστιανισμός δεν ασχολείται, μακροπρόθεσμα, ούτε με άτομα ούτε με κοινότητες. Ούτε το άτομο ούτε η κοινότητα, όπως τα αντιλαμβάνεται η λαϊκή σκέψη, μπορούν να κληρονομήσουν την αιώνια ζωή, ούτε ο φυσικός εαυτός ούτε η συλλογική μάζα, μα ένα νέο δημιούργημα.

Από το «Membership» (Το βάρος της δόξας)

30 Απριλίου

Κορυφές και κοιλώματα

Ο Screwtape εξηγεί τον νόμο της ταλάντωσης:

Οι άνθρωποι είναι αμφίβια όντα, μισά πνεύματα και μισά ζώα. Η απόφαση του Εχθρού να δημιουργήσει ένα τέτοιου είδους αηδιαστικό υβρίδιο ήταν ένας από τους λόγους που οδήγησε τον Πατέρα μας να φύγει από το στρατόπεδο του Εχθρού. Σαν πνεύματα ανήκουν στην αιωνιότητα, όμως σαν ζώα κατοικούν μέσα στον χρόνο. Αυτό σημαίνει πως ενώ το πνεύμα τους μπορεί να στραφεί προς ένα αιώνιο αντικείμενο, τα σώματα τους, τα πάθη τους και η φαντασία τους βρίσκονται σε μια συνεχή αλλαγή, αφού το να είσαι μέσα στον χρόνο σημαίνει να αλλάζεις. Επομένως ο καλύτερος τρόπος προσέγγισης του αιωνίου από τους ανθρώπους είναι η ταλάντωση. Μια επαναλαμβανόμενη επαναφορά στο επίπεδο από το οποίο συνεχώς υπαναχωρούν, μια σειρά από κορυφές και κοιλώματα. Αν είχες προσέξει τον ασθενή σου θα είχες παρατηρήσει αυτήν την ταλάντωση σε κάθε ξεκίνημα της ζωής του. Το ενδιαφέρον του για τη δουλειά, η αγάπη του για τους φίλους του, οι φυσικές του ορέξεις όλα έχουν σκαμπανεβάσματα. Για όσο χρόνο ζει στη γη οι περίοδοι συναισθηματικής και σωματικής πληρότητας και ζωντάνιας θα εναλλάσσονται με περιόδους μουδιάσματος και ατονίας. Η πνευματική ξηρότητα και ραθυμία την οποία βιώνει αυτήν την στιγμή ο ασθενής σου δεν οφείλονται, όπως αφελώς υποθέτεις, στην δεξιοτεχνία σου. Είναι απλά ένα φυσικό φαινόμενο που δεν πρόκειται να μας προσφέρει τίποτα αν δεν το εκμεταλλευτείς σωστά.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

01 Μαΐου 

Υπηρέτες που γίνονται γιοι

Ο Screwtape αποκαλύπτει τις προθέσεις του Εχθρού:

Μπορεί να εκπλαγείς με αυτό που θα μάθεις, αλλά πρέπει να σου πω ότι Εχθρός, στην προσπάθειά του να κάνει για πάντα δική του μια ψυχή, βασίζεται περισσότερο στις περιόδους που αυτή έχει κάνει κοιλιά παρά όταν έχει πιάσει κορυφή. Κάποιοι από τους πιο αξιόλογους μαχητές Του έχουν περάσει από τις μεγαλύτερες περιόδους πνευματικής ξηρασίας σε σχέση με οποιονδήποτε άλλον. Ο λόγος είναι ο εξής.

Για εμάς ένας άνθρωπος αποτελεί κατά κύριο λόγο τροφή. Ο σκοπός μας είναι η απορρόφηση της θέλησής του από την δική μας, η αύξηση της περιοχής της ατομικότητάς μας σε βάρος του ίδιου. Όμως η υπακοή που απαιτεί ο Εχθρός από τους ανθρώπους είναι τελείως διαφορετική. Πρέπει να παραδεχτούμε πως όλα όσα λέει, σχετικά με την αγάπη Του για τους ανθρώπους και σχετικά με την υπακοή στον Ίδιο ως απόλυτη ελευθερία, δεν είναι όπως με χαρά θα πίστευε κανείς απλή προπαγάνδα αλλά μια φοβερή αλήθεια. Αλήθεια θέλει να γεμίσει το σύμπαν με πολλά μικρά αποκρουστικά αντίγραφα του Εαυτού Του. Πλάσματα η ζωή των οποίων, σε μικρότερη αναλογία, θα είναι ποιοτικά σαν τη δική Του, όχι γιατί θα τους έχει απορροφήσει αλλά επειδή η θέλησή τους θα συμμορφώνεται ελεύθερα με την δική Του. Εμείς θέλουμε πρόβατα που εντέλει θα γίνουν τροφή. Εκείνος θέλει υπηρέτες που θα μπορέσουν τελικά να γίνουν Υιοί Του. Εμείς θέλουμε να ρουφήξουμε, Εκείνος θέλει να δώσει. Είμαστε κενοί και θα γεμίσουμε. Εκείνος είναι πλήρης και ξεχειλίζει. Ο απώτερος στόχος του πολέμου μας είναι ένας κόσμος όπου ο Πατέρας μας θα έχει απορροφήσει όλα τα άλλα κτίσματα στον εαυτό του. Ο Εχθρός θέλει έναν κόσμο γεμάτο από ενωμένα με Αυτόν και την ίδια στιγμή διακριτά κτίσματα.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

Τον Μάιο του 1924 ο Λιούις αποδέχεται μια προσωρινή θέση, για ένα έτος, διδάσκοντος φιλοσοφίας στο University College.

02 Μαΐου 

… Παρ’ όλα αυτά, υπακούει στο θέλημά Του

Ο Screwtape περιγράφει λεπτομερώς τις προθέσεις του Εχθρού:

Το να παρακάμψει απλά την ανθρώπινη θέληση (θα αρκούσε απλά και μόνο η αίσθηση της παρουσίας Του στον πιο μικρό βαθμό) θα ήταν για Αυτόν άχρηστο. Δεν μπορεί να «βιάσει». Μπορεί μόνο να «φλερτάρει». Αφού η αχρεία πρόθεσή Του είναι να φάει το κέικ και ωστόσο να το έχει ακέραιο. Τα πλάσματα πρόκειται να γίνουν ένα μαζί Του, ωστόσο την ίδια στιγμή θα παραμένουν οι εαυτοί τους. Ο σκοπός Του δεν είναι να τους ακυρώσει απλά ή να τους αφομοιώσει. Είναι προετοιμασμένος να κάνει κάποια υπέρβαση στην αρχή. Θα ξεκινήσει με κάποια αμυδρή αίσθηση της παρουσίας Του η οποία θα μοιάζει σημαντική για αυτούς, με κάποια συναισθηματική γλυκύτητα, και μια ευκολία στην αντιμετώπιση των πειρασμών. Ποτέ όμως δεν επιτρέπει αυτήν την κατάσταση να συνεχιστεί για πολύ. Αργά ή γρήγορα απομακρύνει, τουλάχιστον από την συνειδητή εμπειρία τους, όλη αυτήν την υποστήριξη και τα κίνητρα. Αφήνει το πλάσμα να σταθεί στα πόδια του, να ολοκληρώσει ορμώμενος μόνο από τη θέλησή του, καθήκοντα που έχουν χάσει κάθε απόλαυση. Είναι κατά την περίοδο τέτοιων δύσκολων περιόδων, πολύ περισσότερο από τις περιόδους κορυφής, που το πλάσμα ωριμάζει σε εκείνο το είδος που ο Εχθρός θέλει να μετατρέψει τον άνθρωπο.

Επομένως οι προσευχές που προσφέρονται στον Εχθρό σε περιόδους πνευματικής ξηρασίας είναι εκείνες που Τον ευχαριστούν περισσότερο. . . . . Αυτός δεν μπορεί να τους «δελεάσει» στην αρετή όπως εμείς τους δελεάζουμε στην κακία. Εκείνος θέλει να μάθουν να περπατάνε και επομένως πρέπει να απομακρύνει από αυτούς το χέρι Του. Και αν έστω και μόνο η θέληση να περπατήσουν είναι παρούσα, Εκείνος είναι ευχαριστημένος ακόμα και όταν οι άνθρωποι πέφτουν. Μην απατάσαι, Άψινθε. Ο σκοπός μας διατρέχει τον μεγαλύτερο κίνδυνο όταν ένας άνθρωπος, που δεν επιθυμεί πλέον αλλά σκοπεύει να κάνει το θέλημα του Εχθρού, κοιτάζει γύρω του ένα σύμπαν από το οποίο έχει εκλείψει κάθε χνάρι Εκείνου και ενώ αναρωτιέται γιατί τον εγκατέλειψε, υπακούει στο θέλημά Του.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

Το 1955 εκδίδεται Ο ανεψιός του μάγου (το βιβλίο που γράφτηκε έκτο στα Χρονικά της Νάρνια) από The Bodley Head, στο Λονδίνο.

03 Μαΐου 

Εκείνο ακριβώς το σημείο της ιστορίας

Πιστεύουμε ότι ο θάνατος του Χριστού είναι εκείνο ακριβώς το σημείο της ιστορίας που κάτι εντελώς ασύλληπτο εισέρχεται στον κόσμο από τα έξω. Κι αν τελικά δεν μπορούμε να εικονίσουμε τα άτομα από τα οποία αποτελείται ο κόσμος μας, είναι σίγουρο ότι δε θα είμαστε σε θέση να εικονίσουμε το εν λόγω γεγονός. Πράγματι, αν διαπιστώναμε ότι μπορούσαμε να το καταλάβουμε πλήρως, αυτό και μόνο θα μας έδειχνε ότι δεν είναι αυτό που διακηρύσσει πως είναι: το ασύλληπτο, το αδημιούργητο, το υπερφυσικό, που εισέρχεται στη φύση όπως η αστραπή. Ίσως να ρωτήσετε τι νόημα έχει για μας, εφόσον δεν το καταλαβαίνουμε. Αυτό όμως είναι κάτι που μπορούμε εύκολα να το απαντήσουμε. Κάποιος μπορεί να φάει το φαγητό του δίχως να καταλαβαίνει πλήρως το πώς η τροφή τον κρατά στη ζωή. Κάποιος μπορεί να αποδεχθεί αυτό που έχει κάνει ο Χριστός δίχως να ξέρει το πώς επενεργεί. Άλλωστε δε θα μάθει πώς επενεργεί παρά μόνο αφού το αποδεχθεί. 

Μας είπαν ότι ο Χριστός θανατώθηκε για χάρη μας, ότι ο θάνατός Του μας ξέπλυνε από τις αμαρτίες και ότι με τον θάνατό Του ακύρωσε τον ίδιο τον θάνατο. Αυτός είναι ο τύπος. Αυτό είναι ο χριστιανισμός. Αυτό είναι που πρέπει να πιστέψεις.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 90-91

Τον Μάιο του 1941 η Guardian αρχίζει να δημοσιεύει το The Screwtape Letters σε εβδομαδιαίες συνέχειες. 

Στα ελληνικά 31 Γράμματα από την κόλαση, μτφρ. Αλέξανδρος Δάσκαλος (Πρέβεζα: Ιωνάς, 2019).

04 Μαΐου 

Το μεγάλο όπλο

Από τη μία μεριά ο θάνατος είναι ο θρίαμβος του Σατανά, η τιμωρία για την πτώση και ο τελευταίος εχθρός. Ο Χριστός έχυσε δάκρυα στον τάφο του Λάζαρου και ιδρώτα με αίμα στη Γεθσημανή· η Ζωή των Ζωών που ήταν μέσα Του απεχθανόταν αυτή τη βαριά ποινή όχι λιγότερο, μα περισσότερο, από ότι εμείς. Από την άλλη μεριά, μονάχα όποιος χάσει τη ζωή του θα τη σώσει. Είμαστε βαπτισμένοι στον θάνατο του Χριστού, και αυτό είναι το γιατρικό για την πτώση. Ο θάνατος είναι, στην πραγματικότητα, όπως λένε κάποιοι σύγχρονοι άνθρωποι «αμφίσημος». Είναι το μεγάλο όπλο του Σατανά και επίσης το μεγάλο όπλο του Θεού: είναι ιερός και ανίερος, η υπέρτατη ντροπή μας και η μόνη μας ελπίδα, αυτό που ο Χριστός ήρθε να υποτάξει και το μέσο με το οποίο το υπέταξε.

Από το Θαύματα

05 Μαΐου 

Η ίδια η δομή της πραγματικότητας

Η ανθρωπότητα πρέπει να εγκολπωθεί ελεύθερα τον θάνατο, να υποταχτεί σ’ αυτόν με απόλυτη ταπείνωση, να πιει μέχρι και την τελευταία του σταγόνα και έτσι να τον μετατρέψει στον μυστηριακό εκείνο θάνατο που είναι το μυστικό της ζωής. Όμως μόνο ένας Άνθρωπος, ο οποίος σε καμία περίπτωση δεν είχε ανάγκη να είναι Άνθρωπος παρεκτός αν το επέλεγε, μόνο κάποιος που υπηρέτησε ως εθελοντής στο αξιολύπητο σύνταγμά μας, αλλά και μόνο κάποιος που ήταν τέλειος Άνθρωπος, θα μπορούσε να φέρει σε πέρας αυτόν τον τέλειο θάνατο, και έτσι (με όποιον τρόπο και αν το θέσετε δεν έχει σημασία) είτε να νικήσει τον θάνατο είτε να τον εξαγοράσει. Γεύτηκε τον θάνατο για λογαριασμό όλων των υπολοίπων. Πεθαίνει Αυτός για λογαριασμό του σύμπαντος, και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι η Ανάσταση και η Ζωή. Ή αντιστρόφως, επειδή Αυτός ζει αληθώς, πεθαίνει αληθώς, διότι αυτή είναι η ίδια η δομή της πραγματικότητας. Επειδή ο ανώτερος μπορεί να κατέλθει στον κατώτερο, Αυτός που από την αιωνιότητα αδιάκοπα καταδύεται μέσα στον ευλογημένο θάνατο της αυτοπαράδοσης στον Πατέρα, μπορεί επίσης να κατέλθει πλήρως μέσα στον φρικτό και (για εμάς) αθέλητο θάνατο του σώματος. Επειδή η αντιπροσώπευση αποτελεί το ίδιο το ιδίωμα της πραγματικότητας που Αυτός δημιούργησε, ο θάνατός Του μπορεί να γίνει δικός μας. Το όλο Θαύμα, αντί να αρνείται όσα ήδη γνωρίζουμε για την πραγματικότητα, γράφει ένα υπόμνημα που καθιστά αυτό το στρυφνό κείμενο απλό· ή μάλλον, αποδεικνύεται ότι το ίδιο είναι το κείμενο, για το οποίο η Φύση δεν ήταν παρά ένα υπόμνημα. Με την επιστήμη διαβάζαμε μονάχα τις υποσημειώσεις του ποιήματος, ενώ με τον χριστιανισμό βρίσκουμε το ίδιο το ποίημα.

Από το Θαύματα

06 Μαΐου 

Νέα ζωή

Τελικά ο Θεός δεν είναι παρά ο εαυτός Του, κι αυτό που κάνει δε μοιάζει με τίποτ’ άλλο. Άλλωστε δύσκολα θα περίμενε κανείς να είναι διαφορετικά τα πράγματα. 

Τι είναι λοιπόν αυτό το διαφορετικό που συνέβη σε ολόκληρη την ανθρωπότητα; Είναι το εξής: το να γίνεις υιός του Θεού, το να μεταβληθείς από ένα δημιουργημένο σ’ ένα γεννημένο ον, το να περάσεις από την προσωρινή βιολογική ζωή στην άχρονη «πνευματική» ζωή είναι κάτι που έχει γίνει για λογαριασμό μας. Καταρχήν, η ανθρωπότητα έχει ήδη «σωθεί». Εμείς, τα επιμέρους άτομα, πρέπει να οικειοποιηθούμε αυτή τη σωτηρία. Εντούτοις, η πραγματικά σκληρή δουλειά —εκείνο που δε θα μπορούσαμε να έχουμε κάνει για τους εαυτούς μας— έχει γίνει για λογαριασμό μας. Δε χρειάζεται να προσπαθήσουμε να ανέλθουμε στην πνευματική ζωή με δικές μας προσπάθειες· αυτή έχει ήδη κατέλθει στο ανθρώπινο γένος. Αν απλώς ανοιχτούμε προς τον ένα και μοναδικό Άνθρωπο στον οποίο αυτή η ζωή ήταν παρούσα και ο οποίος, παρόλο που είναι Θεός, είναι και πραγματικός άνθρωπος, τότε Αυτός θα την πραγματώσει μέσα μας για χάρη μας. Θυμηθείτε αυτό που είπα σχετικά με την «καλή αλλοίωση». Ένας που ανήκει στο γένος μας διαθέτει αυτή τη νέα ζωή αν τον πλησιάσουμε, τότε σίγουρα θα «κολλήσουμε». 

Βέβαια, πρόκειται για κάτι που μπορείτε να το εκφράσετε με κάθε τρόπο. Μπορείτε να πείτε ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας. Μπορείτε κάλλιστα να πείτε ότι ο Πατέρας μάς έχει συγχωρήσει, αφού ο Χριστός έκανε για λογαριασμό μας αυτό που οφείλαμε να κάνουμε εμείς. Μπορείτε να πείτε ότι έχουμε πλυθεί με το αίμα του Αμνού. Μπορείτε να πείτε ότι ο Χριστός νίκησε τον θάνατο. Όλα αυτά είναι αλήθεια.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 250-251

07 Μαΐου 

Ανάγκες που καλύπτονται δι’ αντιπροσώπου

Όμως, θα ρωτήσετε, πώς αυτό διορθώνει τα πράγματα; Δεν εξακολουθεί να είναι αδικία, αν και τώρα πια αντιστρόφως; Εκεί που, με την πρώτη ματιά, κατηγορούσαμε τον Θεό για αδικαιολόγητη εύνοια προς τους «εκλεκτούς» Του, τώρα μπαίνουμε στον πειρασμό να Τον κατηγορήσουμε για αδικαιολόγητη δυσμένεια. (Η προσπάθεια να διατηρηθούν και οι δύο κατηγορίες ταυτόχρονα καλύτερα να εγκαταλειφθεί.) Και βέβαια εδώ έχουμε φτάσει σε μια αρχή πολύ βαθιά ριζωμένη στον χριστιανισμό: αυτή η αρχή μπορεί να ονομαστεί αρχή της αντιπροσώπευσης. Ο Αναμάρτητος πάσχει για τους αμαρτωλούς και, στον αντίστοιχο βαθμό, όλοι οι καλοί άνθρωποι για όλους τους κακούς ανθρώπους. Και αυτή η αντιπροσώπευση —όχι λιγότερο από τον θάνατο και την αναγέννηση ή από την επιλεκτικότητα— είναι επίσης ένα χαρακτηριστικό της φύσης. Η αυτάρκεια, το να ζει κανείς βασισμένος στους δικούς του πόρους, είναι κάτι αδύνατο μέσα στη σφαίρα της. Τα πάντα είναι υποχρεωμένα σε όλα τα άλλα, θυσιάζονται για όλα τα άλλα, εξαρτώνται από όλα τα άλλα. Και εδώ επίσης πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η αρχή από μόνη της δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή. Η γάτα βασίζεται στο ποντίκι για να ζήσει, με έναν τρόπο που μου φαίνεται κακός, ενώ οι μέλισσες και τα λουλούδια βασίζονται το ένα στο άλλο για να ζήσουν, με έναν πιο ευχάριστο τρόπο. Το παράσιτο βασίζεται στον «ξενιστή» του για να ζήσει, μα και το αγέννητο παιδί επίσης βασίζεται στη μητέρα του. Στην κοινωνική ζωή, χωρίς την αντιπροσώπευση δεν θα υπήρχε εκμετάλλευση ή καταπίεση, μα ούτε και καλοσύνη ή ευγνωμοσύνη. Είναι συγχρόνως πηγή αγάπης και μίσους, δυστυχίας και ευτυχίας. Όταν το καταλάβουμε αυτό, δεν θα πιστεύουμε πλέον ότι τα διεφθαρμένα παραδείγματα της αντιπροσώπευσης στη φύση μάς αποτρέπουν από το να θεωρούμε ότι η αρχή από μόνη της έχει θεϊκή προέλευση.

Από το Θαύματα

Το 1945 λήγει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος στην Ευρώπη.

Το 1964 το The Discarded Image εκδίδεται από Cambridge University Press, στο Κέιμπριτζ.

08 Μαΐου 

Είναι άδικο

Έχω ακούσει κάποιους να παραπονιούνται πως εάν ο Ιησούς ήταν τόσο Θεός όσο και άνθρωπος, τότε τα πάθη και ο θάνατός Του χάνουν στα μάτια τους όλη την αξία που έχουν, «επειδή θα πρέπει να ήταν πολύ εύκολο γι’ Αυτόν». Άλλοι ίσως (πολύ σωστά) να απορρίψουν την αχαριστία και την αγνωμοσύνη που κρύβει αυτή η ένσταση· αυτό που με καταπλήσσει είναι η παρανόηση που προδίδει. Βέβαια, υπό μία έννοια, αυτοί που διατυπώνουν την εν λόγω άποψη έχουν δίκιο. Θα μπορούσαμε μάλιστα να πούμε πως έχουν εκφράσει μετριοπαθώς την άποψή τους. Η τέλεια υποταγή, το τέλειο πάθος, ο τέλειος θάνατος όχι μόνο ήταν ευκολότερα στον Ιησού επειδή ήταν Θεός, αλλά επιπλέον ήταν εφικτά επειδή και μόνο ήταν Θεός. Είναι όμως άραγε αυτός ένας τόσο παράξενος λόγος που θα έκανε κάποιον να μην τ’ αποδεχθεί; Ο δάσκαλος είναι σε θέση να σχηματίσει τα γράμματα για λογαριασμό του παιδιού, επειδή ο δάσκαλος είναι ενήλικας και ξέρει πώς να γράφει. Αυτό βέβαια κάνει την όλη υπόθεση ευκολότερη για το δάσκαλο και μονάχα επειδή είναι ευκολότερο για εκείνον μπορεί με τη σειρά του να βοηθήσει το παιδί. Αν το τελευταίο τον απέρριπτε επειδή «είναι εύκολο για τους ενήλικες» και περίμενε να μάθει να γράφει από ένα άλλο παιδί που θα είχε μάθει να γράφει πια μόνο του —δίχως έτσι να έχει «άδικα» πλεονεκτήματα—, τότε θα είχε πολύ αργή πρόοδο. Αν πνίγομαι σ’ ένα ορμητικό ποτάμι, κάποιος που έχει το ένα πόδι του στην όχθη μπορεί να μου δώσει ένα χέρι βοηθείας και να μου σώσει τη ζωή. Θα έπρεπε άραγε να φωνάξω ασθμαίνοντας «όχι, είναι άδικο! Βρίσκεστε σε πλεονεκτικότερη θέση! Έχετε το ένα σας πόδι στην όχθη»; Αυτό το πλεονέκτημα, πες το «άδικο» αν θες, είναι ο μόνος λόγος που μπορεί να με ωφελήσει σε κάτι. Σε τι θα αναζητούσατε τη βοήθεια, εάν δεν την αναζητούσατε σ’ αυτό που είναι ισχυρότερο από εσάς; 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 95-96

09 Μαΐου 

Η πλήρης παράδοση

Αν ο Θεός είχε προετοιμαστεί να μας τη χαρίσει, γιατί δεν το έκανε; Άλλωστε τι νόημα θα μπορούσε να έχει η τιμωρία ενός αθώου; Κανένα, όσο τουλάχιστον μπορώ εγώ να δω αν θεωρούμε βέβαια την τιμωρία με τους όρους της αστυνομίας και του δικαστηρίου. Από την άλλη, αν έχετε κατά νου κάποιο χρέος, τότε υπάρχει χώρος να φανταστούμε ένα άτομο που έχει κάποια περιουσιακά στοιχεία και πληρώνει για λογαριασμό κάποιου που δεν έχει. Αν πάλι εκλάβουμε την ποινή όχι υπό την έννοια της τιμωρίας, αλλά με την ευρύτερη σημασία του «αναλαμβάνω την ευθύνη» ή του «πληρώνω το λογαριασμό», τότε βέβαια πρόκειται για υπόθεση της κοινής εμπειρίας το γεγονός ότι, όταν κάποιος βρεθεί σε μια δύσκολη θέση, πέφτει στους ώμους ενός καλού φίλου να τον ξελασπώσει ο μπελάς.

Ποια ήταν λοιπόν η δύσκολη θέση στην οποία βρέθηκε ο άνθρωπος; Είχε προσπαθήσει να σταθεί μόνος του, να συμπεριφερθεί σαν να ανήκε στον εαυτό του. Με άλλα λόγια, ο πεπτωκώς άνθρωπος δεν είναι απλώς ένα ατελές πλάσμα που χρειάζεται βελτίωση, είναι ένας εξεγερμένος που πρέπει να παραδώσει τα όπλα του. Η παράδοση των όπλων σου, η αυτοπαράδοση, το να ζητήσεις συγγνώμη, συνειδητοποιώντας ότι ακολουθούσες λάθος ίχνη, κι έχοντας την ετοιμότητα να ξεκινήσεις και πάλι τη ζωή από το αρχικό στάδιο, αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος διαφυγής από τη δύσκολη θέση. Η εν λόγω διαδικασία παράδοσης, αυτή η ταχύτατη ανάκρουση πρύμνης, είναι αυτό που οι χριστιανοί ονομάζουν μετάνοια. Βέβαια η μετάνοια δεν είναι καθόλου κάτι αστείο. Είναι κάτι πολύ πιο σκληρό από το να τρως ξερές πίτες. Σημαίνει να αποβάλετε όλη την αλαζονεία και την ατομική θέληση στην οποία αιώνες τώρα εξασκείτε τον εαυτό σας. Σημαίνει να σκοτώσετε ένα κομμάτι του εαυτού σας με το να υποστείτε ένα είδος θανάτου. Στην πραγματικότητα, η μετάνοια απαιτεί έναν αγαθό άνθρωπο. Εδώ έγκειται η δυσκολία. Μόνο ένας κακός χρειάζεται τη μετάνοια, μόνο ένας ενάρετος μπορεί να μετανοήσει τέλεια. Όσο χειρότερος είσαι, τόσο περισσότερο τη χρειάζεσαι και τόσο λιγότερο μπορείς να την πραγματοποιήσεις. Το μόνο πρόσωπο που θα μπορούσε να την κάνει με τέλειο τρόπο θα ήταν ένας τέλειος άνθρωπος, κι αυτός δε θα τη χρειαζόταν. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 92-93

10 Μαΐου 

Με τη βοήθεια του Θεού

Θυμηθείτε ότι αυτή η μετάνοια, αυτή η θεληματική υποταγή στον εξευτελισμό και σ’ ένα είδος θανάτου —απ’ το οποίο θα μπορούσε να σας απαλλάξει εάν το ήθελε— δεν είναι κάτι που απαιτεί από σας ο Θεός, προτού σας πάρει και πάλι κοντά Του, είναι απλώς μια περιγραφή του τι σημαίνει επιστρέφω και πάλι σ’ Αυτόν. Αν ζητήσετε από το Θεό να σας πάρει κοντά Του δίχως αυτό, στην πράξη Τού ζητάτε να σας πάρει κοντά Του δίχως να είστε κοντά Του. Είναι κάτι που δεν μπορεί να γίνει. Πολύ καλά λοιπόν, είναι κάτι που πρέπει να το περάσουμε. Η ίδια όμως κακία που μας κάνει να το χρειαζόμαστε μας κάνει παράλληλα ανίκανους να το πραγματοποιήσουμε. Μπορούμε άραγε να το κάνουμε εάν μας βοηθήσει ο Θεός; Ναι, αλλά τι εννοούμε όταν λέμε να μας βοηθήσει ο Θεός; Εννοούμε να βάλει μέσα μας τρόπον τινά ο Θεός ένα κομμάτι από τον εαυτό Του. Μας δανείζει λίγο από τις έλλογες δυνάμεις Του, κι έτσι μπορούμε και σκεφτόμαστε: βάζει μέσα λίγο από την αγάπη Του, κι έτσι μπορούμε κι αγαπάμε ο ένας τον άλλον. Όταν διδάσκετε σ’ ένα παιδί πώς να γράφει, κρατάτε το χέρι του μέχρι που να μάθει να σχηματίζει τα γράμματα. Αυτό σημαίνει πως σχηματίζει τα γράμματα επειδή εσείς τα σχηματίζετε. Αγαπάμε και σκεφτόμαστε, επειδή ο Θεός αγαπά και σκέφτεται και κρατά το χέρι μας όσο εμείς τα πραγματοποιούμε. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 93-94

11 Μαΐου 

Το καλό δεν αρκεί

Η «καλοσύνη» —η συγκροτημένη και ολοκληρωμένη προσωπικότητα— είναι κάτι το εξαιρετικό. Πρέπει να προσπαθούμε με κάθε ιατρικό, εκπαιδευτικό, οικονομικό και πολιτικό μέσο που έχουμε στη διάθεσή μας να δημιουργήσουμε έναν κόσμο στον οποίο θα μεγαλώνουν όσο το δυνατόν περισσότεροι «καλοί» άνθρωποι· όπως ακριβώς πρέπει να προσπαθούμε να δημιουργήσουμε έναν κόσμο όπου θα υπάρχει άφθονη τροφή για όλους. Δεν πρέπει όμως να φανταστούμε πως άπαξ και τους κάνουμε όλους «καλούς» αυτόματα σώσαμε και τις ψυχές τους. Ένας κόσμος από καλούς ανθρώπους, οι οποίοι είναι ικανοποιημένοι με την καλοσύνη τους και δεν κοιτάζουν πιο μακριά, αλλά, αντίθετα, έχουν απομακρυνθεί από το Θεό, θα είχε την ίδια απελπιστική ανάγκη για σωτηρία όπως κι ένας αξιοθρήνητος κόσμος· μπορεί κάλλιστα ένας τέτοιος κόσμος να ήταν πιο δύσκολο να σωθεί.

Άλλωστε η απλή βελτίωση δε συνιστά απολύτρωση, παρόλο που η απολύτρωση πάντα βελτιώνει τους ανθρώπους και θα τους βελτιώσει τελικά σε βαθμό που δεν μπορούμε να φανταστούμε. Ο Θεός έγινε άνθρωπος για να μεταμορφώσει τα πλάσματά Του σε υιούς, όχι απλώς για να δημιουργήσει έναν καλύτερο άνθρωπο που θα συνέχιζε να ανήκει στο παλιό είδος, αλλά ένα εντελώς καινούριο είδος ανθρώπου. Δεν πρόκειται για την εκμάθηση ενός αλόγου σχετικά με το πώς θα κάνει όλο και πιο καλά άλματα, αλλά για τη μεταμόρφωση του αλόγου σ’ ένα πλάσμα φτερωτό. Βέβαια, με το που θα αποκτήσει τα φτερά του, θα πετάει πάνω από φράχτες που ποτέ δε θα μπορούσε να πηδήσει, κι έτσι θα νικήσει το φυσικό άλογο στο ίδιο του το παιχνίδι. Εντούτοις, μπορεί να υπάρξει κάποια περίοδος που τα φτερά μόλις που θα έχουν φανεί και δε θα μπορεί ακόμα να τα κάνει όλα αυτά· σ’ αυτή λοιπόν τη φάση τα εξογκώματα θα είναι στους ώμους —κανείς δε θα μπορεί να φανταστεί ότι πρόκειται να γίνουν φτερά— μπορεί να το κάνουν να φαίνεται κάπως περίεργο. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 293-294

Το 1926 ο Λιούις γνωρίζεται με τον Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν.

12 Μαΐου 

Με στόχο κάποια μέρα να ιππεύσουμε χωρίς σέλα

Το να αποτραβιόμαστε σε μια αρνητική πνευματικότητα μακριά από οτιδήποτε μπορεί να ονομάζεται Φύση είναι σαν να αποφεύγουμε τα άλογα αντί να μάθουμε να ιππεύουμε. Υπάρχει στην παρούσα πορευόμενη κατάσταση μεγάλο περιθώριο (περισσότερο από ότι οι περισσότεροι από εμάς θα θέλαμε) για αποχή και αποκήρυξη και απονέκρωση των φυσικών μας επιθυμιών. Όμως πίσω από κάθε ασκητισμό θα πρέπει να βρίσκεται η σκέψη: «Ποιος θα μας εμπιστευτεί τα πραγματικά πλούτη αν δεν μπορεί καν να μας εμπιστευτεί τα πλούτη που χάνονται;» Ποιος θα μου εμπιστευτεί ένα πνευματικό σώμα αν δεν μπορώ καν να χειριστώ ένα επίγειο σώμα; Αυτά τα μικρά και φθαρτά σώματα που έχουμε τώρα μας δόθηκαν όπως τα πόνι που δίνουν στα σχολιαρόπαιδα. Πρέπει να μάθουμε να τα κουμαντάρουμε. Όχι με στόχο κάποια μέρα να απαλλαγούμε εντελώς από τα άλογα, αλλά με στόχο κάποια μέρα να ιππεύσουμε χωρίς σέλα, με σιγουριά και χαρά, τα μεγαλύτερα εκείνα άτια, εκείνα τα φτερωτά, λαμπρά και συγκλονιστικά άλογα που ίσως ακόμη και τώρα να μας περιμένουν με ανυπομονησία, χτυπώντας τις οπλές τους και χλιμιντρίζοντας μέσα στους στάβλους του Βασιλιά. Όχι ότι θα είχε κάποια αξία ο καλπασμός αν δεν γινόταν μαζί με τον Βασιλιά· μα πώς αλλιώς —αφού Αυτός έχει κρατήσει το δικό Του φαρί— θα μπορούσαμε να Τον συνοδεύσουμε;

Από το Θαύματα

Το 1947 το Θαύματα εκδίδεται από Geoffrey Bles/The Centenary Press, στο Λονδίνο.

13 Μαΐου 

Αναγνωρίζουμε τους καινούς ανθρώπους του Χριστού

Το νέο βήμα έγινε και συνεχίζει να γίνεται. Ήδη οι καινοί άνθρωποι είναι σκορπισμένοι εδώ και κει σε ολόκληρη τη γη. Κάποιοι, όπως ήδη δήλωσα, είναι δύσκολο ακόμη να αναγνωριστούν. Άλλοι όμως μπορούν να αναγνωριστούν. Μία στις τόσες τους συναντά κανείς. Η φωνή και το πρόσωπο τους είναι διαφορετικά από τα δικά μας: ισχυρότερα, ηρεμότερα, πιο χαρούμενα, πιο ακτινοβόλα. Αυτοί είναι που αρχίζουν εκεί που εμείς σταματάμε. Είπα πως είναι αναγνωρίσιμοι, αλλά πρέπει να ξέρει κανείς τι ακριβώς είναι αυτό που ψάχνει. Δε μοιάζουν πολύ με την εικόνα που έχουμε για τους «θρησκευόμενους ανθρώπους», μια εικόνα που οφείλουμε κυρίως στα γενικά μας αναγνώσματα. Πρόκειται για ανθρώπους που δεν τραβούν την προσοχή πάνω τους. Τείνετε να νομίζετε πως τους φέρεστε ευγενικά, όταν, στην πραγματικότητα, είναι εκείνοι που σας φέρονται ευγενικά. Σας αγαπούν περισσότερο από τους άλλους. Εντούτοις, σας έχουν λιγότερο ανάγκη απ’ όσο εκείνοι. (Πρέπει οπωσδήποτε να απαλλαγούμε από την επιθυμία να στρέφονται οι άλλοι στο πρόσωπό μας· στις περιπτώσεις κάποιων μεγαλούτσικων ανθρώπων, ιδιαίτερα γυναικών, αυτός είναι ο πιο δύσκολος απ’ όλους τους πειρασμούς.) Συνήθως δίνουν την εντύπωση πως έχουν πολύ χρόνο στη διάθεσή τους· θα αναρωτηθείτε το γιατί. Όταν μπορέσετε να αναγνωρίσετε έναν από αυτούς, θα μπορέσετε στη συνέχεια να αναγνωρίσετε τον επόμενο πολύ πιο εύκολα. Επιπλέον, έχω πολύ έντονη την αίσθηση (αλλά πώς θα μπορούσα άραγε να είμαι βέβαιος;) ότι αναγνωρίζει ο ένας τον άλλο άμεσα και αλάνθαστα, πέρα από κάθε περιορισμό χρώματος, φύλου, ηλικίας ή ακόμα και πίστης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το να γίνει κανείς άγιος μοιάζει με την εισδοχή σε κάποιου είδους μυστική εταιρεία. Για να το θέσω όσο πιο απλοϊκά γίνεται, θα πρέπει να είναι πολύ ευχάριστη υπόθεση.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 302-303

Το 1959 ο Λιούις αναγορεύεται Doctor of Letters από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.

14 Μαΐου 

Φανταστείτε να είστε αυτοί που πραγματικά είστε

Το να γίνετε καινός άνθρωπος σημαίνει την απώλεια του στοιχείου που εμείς ονομάζουμε «εαυτό». Πρέπει λοιπόν να πορευτούμε έξω από τον εαυτό μας και μέσα στον Χριστό. Η θέλησή Του πρέπει να γίνει και δική μας θέληση. Οι σκέψεις Του πρέπει να πλημμυρίσουν τις δικές μας. Πρέπει, όπως λέει η Βίβλος, να αποκτήσουμε «νου Χριστού». Αν όμως ο Χριστός είναι ένας κι αν ως τέτοιος πρόκειται να υπάρξει «μέσα» σε όλους μας, άραγε και μεις δε θα είμαστε ένα και το αυτό; Έτσι τουλάχιστον φαίνεται, αλλά, στην πραγματικότητα, δε συμβαίνει. 

Είναι δύσκολο εδώ να περιγράψουμε το τι πραγματικά συμβαίνει, διότι δεν υπάρχουν πράγματα που να σχετίζονται μεταξύ τους με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που σχετίζονται μεταξύ τους ο Δημιουργός και το πλάσμα Του. Παρ’ όλα αυτά, θα επιχειρήσω δύο εντελώς ατελείς περιγραφές, οι οποίες ενδέχεται να υπαινιχθούν κάπως την αλήθεια. Φανταστείτε πολλούς ανθρώπους που ζούσαν πάντα μέσα στο σκοτάδι. Έρχεστε λοιπόν να τους περιγράψετε το φως. Ίσως να τους πείτε πως, αν βγουν στο φως, το ίδιο αυτό φως θα πέσει πάνω τους και μέσω της ανάκλασης θα τους επιτρέψει να γίνουν κι αυτοί αυτό που λέμε «ορατό». Άραγε δεν είναι πολύ εύλογο να βάλουν με το μυαλό τους πως, αφού πέφτει το ίδιο φως πάνω σε όλους κι όλοι αντιδρούν σ’ αυτό με τον ίδιο τρόπο (δηλαδή μέσω της ανάκλασης), θα φαίνονται όλοι σαν να είναι το ίδιο πράγμα; Απ’ την άλλη όμως, εσείς κι εγώ ξέρουμε ότι στην πράξη το φως θα αναδείξει ή θα φανερώσει πόσο διαφορετικοί είναι μεταξύ τους. Μια άλλη εκδοχή είναι η εξής: ας υποθέσουμε ότι κάποιος δε γνωρίζει καθόλου το αλάτι. Του δίνεις λοιπόν λίγο να δοκιμάσει κι αυτός αισθάνεται μια ιδιότυπη δυνατή γεύση. Του λες στη συνέχεια ότι στην πατρίδα σου οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το αλάτι σε όλα τους τα φαγητά. Τότε είναι πολύ πιθανό να απαντήσει: «Στην περίπτωση αυτή, υποθέτω πως όλα σας τα φαγητά έχουν την ίδια ακριβώς γεύση, διότι η γεύση του υλικού που μόλις μου δώσατε είναι τόσο δυνατή, που θα εξαφανίσει οποιαδήποτε άλλη γεύση». Εντούτοις, εσείς κι εγώ ξέρουμε ότι το πραγματικό αποτέλεσμα του αλατιού είναι το ακριβώς αντίθετο. Έτσι, αντί να εξαφανίζει τη γεύση του αυγού, του πατσά και του λάχανου, στην πραγματικότητα τις αναδεικνύει. Δεν εκδηλώνουν την πραγματική τους γεύση παρά μόνο όταν τους προσθέσεις το αλάτι. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 303-305

15 Μαΐου 

Δική μου προσωπικότητα

Όσο περισσότερο ξεφορτωθούμε αυτό που ονομάζουμε «εαυτό» μας και επιτρέψουμε στο Χριστό να μας καθοδηγήσει, τόσο περισσότερο αποκτούμε τον πραγματικό μας εαυτό. Ο Χριστός είναι τόσο μεγάλος, που ακόμα και εκατομμύρια εκατομμυρίων «μικροί Χριστοί», όλοι διαφορετικοί μεταξύ τους, θα είναι πολύ λίγοι για να εκφράσουν το πλήρωμά Του. Αυτός είναι που τους δημιούργησε όλους. Αυτός είναι που εφεύρε (όπως ο συγγραφέας εφευρίσκει τους ήρωες του μυθιστορήματος του) όλους τους διαφορετικούς ανθρώπους που πρέπει να ενσαρκώσουμε όλοι μας. Υπ’ αυτήν την έννοια, ο πραγματικός μας εαυτός μάς περιμένει στο πρόσωπό Του. Δεν ωφελεί να θέλει κανείς να είναι ο εαυτός του μακριά από Εκείνον. Όσο περισσότερο Του αντιστέκομαι και προσπαθώ να τα βγάλω πέρα μόνος μου, τόσο περισσότερο υποτάσσομαι στην προσωπική μου κληρονομικότητα και ανατροφή, στο προσωπικό μου περιβάλλον και στις επιθυμίες της φύσης μου. Στην πραγματικότητα, αυτό που τόσο υπερήφανα ονομάζω «ο εαυτός μου» καταλήγει να είναι απλώς το σημείο συνάντησης για αλληλουχία γεγονότων που ποτέ δεν ξεκίνησα εγώ και τα οποία δεν μπορώ να σταματήσω. Αυτό που ονομάζω «οι επιθυμίες μου» καταλήγει να είναι απλώς οι επιθυμίες που εκτοξεύει πάνω μου η φύση ή μου ενσταλάζουν οι σκέψεις των άλλων ή, τέλος, μου υποδεικνύουν οι δαίμονες. Τα αυγά, το αλκοόλ και ένας καλός ύπνος θα είναι τελικά οι πραγματικές αιτίες του αυτοθαυμασμού μου· όπως συμβαίνει στην περίπτωση που θεωρώ ως υψηλή προσωπική μου απόφαση να κάνω έρωτα με την κοπέλα που κάθεται απέναντι μου στο βαγόνι του τρένου. Η προπαγάνδα θα είναι η πραγματική αιτία των απόψεων που θεωρώ προσωπικές μου πολιτικές θέσεις. Στη φυσική κατάσταση δεν ολοκληρώνομαι ως προσωπικότητα τόσο όσο θα ήθελα να πιστεύω. Τα περισσότερα στοιχεία που θεωρώ πως συνιστούν τον «εαυτό μου» μπορούν εύκολα να εξηγηθούν. Μόνο όταν στρέφομαι στο Χριστό, όταν παραδίδω τον εαυτό μου στη δική Του προσωπικότητα, αρχίζω για πρώτη φορά να αποκτώ πραγματικά δική μου προσωπικότητα.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 95-96

Το 1945 ο Τσαρλς Γουίλιαμς, φίλος του Λιούις και μέλος και αυτός των Inklings, πεθαίνει σε ηλικία πενήντα οκτώ ετών.

16 Μαΐου 

Όλοι οι καλοί αφέντες είναι υπηρέτες

Το ερώτημα που θέλουμε να θέσουμε σχετικά με την «καίρια» θέση του ανθρώπου μέσα σε αυτό το δράμα είναι πραγματικά του επιπέδου του ερωτήματος των μαθητών: «ποιος ήταν ανώτερος ανάμεσά τους;» Είναι το είδος του ερωτήματος στο οποίο ο Θεός δεν απαντά. Αν από την άποψη του ανθρώπου η αναδημιουργία της μη ανθρώπινης, ακόμη και της άψυχης, φύσης φαίνεται να είναι απλώς ένα υποπροϊόν της δικής του λύτρωσης, τότε ομοίως και από κάποια απόμακρη, μη ανθρώπινη άποψη, η λύτρωση του ανθρώπου μπορεί να μοιάζει μόνο ένα προκαταρκτικό στάδιο αυτής της άνοιξης που απλώνεται παντού, και το ίδιο το ελεύθερο της πτώσης του ανθρώπου μπορεί να θεωρηθεί ότι απέβλεπε σ’ αυτόν τον μεγαλύτερο σκοπό. Και οι δύο αντιλήψεις θα είναι σωστές αν συναινέσουν να παραμερίσουν τις λέξεις απλώς και μόνο. Όταν ένας Θεός, που τα κάνει όλα απολύτως σκόπιμα και προβλέπει τα πάντα, ενεργεί σε μια φύση όπου όλα είναι αλληλένδετα, δεν γίνεται να υπάρχουν ατυχήματα ή εκκρεμότητες, τίποτα για το οποίο να μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε με ασφάλεια τη λέξη μόνο. Τίποτα δεν είναι «μόνο ένα υποπροϊόν» κάποιου άλλου πράγματος. Όλα τα αποτελέσματα ήταν σχεδιασμένα εξαρχής. Κάτι που από μια άποψη είναι υποδεέστερο, από μια άλλη είναι ο κύριος σκοπός. Κανένα πράγμα ή γεγονός δεν είναι πρώτο ή υψηλότερο, με μια έννοια που να του αποκλείει να είναι επίσης τελευταίο και κατώτερο. Ο παρτενέρ που υποκλίνεται στον άνθρωπο σε μια χορευτική φιγούρα δέχεται τα σέβη του ανθρώπου σε μια άλλη. Η υψηλή ή η καίρια θέση σημαίνει συνεχής παραίτηση από τα αξιώματα· η χαμηλή θέση σημαίνει ανύψωση. Όλοι οι καλοί αφέντες είναι υπηρέτες· ο Θεός πλένει τα πόδια των ανθρώπων.

Από το Θαύματα

17 Μαΐου 

Όπως τα προγραμμάτισε ο Θεός

Στο πρόσωπο του Χριστού εμφανίστηκε ένα νέο είδος ανθρώπου· μάλιστα το νέο είδος ζωής που άρχισε με Αυτόν έχει ως φυσική του κατάληξη να εισέλθει μέσα μας. 

Πώς πρόκειται να γίνει αυτό; Σας παρακαλώ να θυμηθείτε εν προκειμένω το πώς αποκτήσαμε το παλιό συνηθισμένο είδος ζωής. Το πήραμε από άλλους, από τον πατέρα, τη μητέρα μας κι όλους τους προγόνους μας, δίχως να συμφωνήσουμε επ’ αυτού, και μάλιστα μέσω μιας πολύ περίεργης διαδικασίας που περιλάμβανε ηδονή, πόνο και κίνδυνο. Μια διαδικασία που ποτέ δε θα είχατε φανταστεί. Πολλοί από μας περνάμε πολλά χρόνια από την παιδική μας ηλικία προσπαθώντας να τον μαντέψουμε: κι ορισμένα παιδιά, όταν τους γίνεται γνωστή για πρώτη φορά, δεν μπορούν να την πιστέψουν και δεν είμαι σίγουρος αν μπορώ να τα κατηγορήσω γι’ αυτό, μιας και πρόκειται για κάτι που είναι πολύ παράδοξο. Ο Θεός τώρα που προγραμμάτισε αυτή τη διαδικασία είναι ο ίδιος Θεός που προγραμματίζει το πώς θα διαδοθεί το νέο είδος ζωής: η εν Χριστώ ζωή. Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για την παραδοξότητα κι αυτού του είδους της ζωής. Ο Θεός δε μας συμβουλεύτηκε όταν σκέφτηκε το σεξ, δε μας συμβουλεύτηκε λοιπόν ούτε όταν σκέφτηκε την εν λόγω διαδικασία. 

Υπάρχουν τρία πράγματα που παρέχουν μέσα μας την εν Χριστώ ζωή: το βάπτισμα, η πίστη και αυτή η μυστηριώδης πράξη που διαφορετικοί χριστιανοί προσδιορίζουν με διαφορετικά ονόματα: Θεία Κοινωνία, Λειτουργία, Δείπνο του Κυρίου. Αυτές είναι τουλάχιστον οι τρεις συνηθισμένες μέθοδοι.  . . . .

Προσωπικά δεν μπορώ να καταλάβω γιατί αυτά τα πράγματα θα πρέπει να είναι οι ελεγκτές του νέου είδους ζωής. Όμως, απ’ την άλλη, εάν κάποιος δεν τύχαινε να γνωρίζει, δε θα έπρεπε ποτέ να είχα εννοήσει τη σχέση ανάμεσα σε μια συγκεκριμένη φυσική ηδονή και την εμφάνιση ενός νέου ανθρώπινου όντος στον κόσμο. Πρέπει να δεχόμαστε την πραγματικότητα έτσι όπως μας προσφέρεται — δεν ωφελεί να φλυαρούμε γύρω από το πώς θα έπρεπε να είναι ή το πώς θα έπρεπε εμείς να περιμένουμε να είναι. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 97-99

18 Μαΐου 

Ευλογημένη ύλη

Ας αποσαφηνίσω πλήρως ότι, όταν οι χριστιανοί λένε ότι η εν Χριστώ ζωή είναι μέσα τους, δεν εννοούν απλά κάτι το διανοητικό ή ηθικό. Όταν λένε ότι είναι «εν Χριστώ» κι ότι ο Χριστός είναι «εν αυτοίς», αυτό δεν είναι απλώς ένας τρόπος του λέγειν για να πουν ότι σκέφτονται τον Χριστό ή ότι Τον μιμούνται. Εννοούν ότι ο Χριστός ενεργεί μέσα από τους ίδιους, ότι όλο το σώμα των χριστιανών είναι ο φυσικός οργανισμός μέσω του οποίου ενεργεί ο Χριστός, ότι είμαστε τα δάχτυλα και οι μύες του Χριστού, τα κύτταρα του σώματός Του. Αυτό ίσως να εξηγεί ένα δυο πράγματα. Εξηγεί το γιατί αυτή η νέα ζωή δε διαδίδεται μόνο από καθαρώς νοητικές διαδικασίες, όπως η πίστη, αλλά από σωματικές πράξεις, όπως το βάπτισμα και η θεία κοινωνία. Δεν πρόκειται απλώς για τη διάδοση μιας ιδέας· μοιάζει περισσότερο με την εξέλιξη — ένα βιολογικό ή υπερβιολογικό γεγονός. Δεν ωφελεί να προσπαθεί κανείς να είναι πιο πνευματικός από τον Θεό. Ο Θεός δεν είχε την πρόθεση ο άνθρωπος να είναι ένα καθαρά πνευματικό πλάσμα. Αυτός είναι ο λόγος που χρησιμοποιεί υλικά πράγματα, όπως το ψωμί και το κρασί, για να βάλει μέσα μας τη νέα ζωή. Εμείς ίσως να το θεωρήσουμε αυτό παρακατιανό και αντιπνευματικό. Ο Θεός όμως δεν το βλέπει έτσι. Αυτός ανακάλυψε τη διατροφή. Του αρέσει η ύλη. Αυτός την εφεύρε.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 95-96

Το 1862 η Φλόρενς Ογκάστα («Φλόρα») Χάμιλτον, η μητέρα του Κ. Σ. («Τζακ») Λιούις, γεννιέται στο Κουίνσταουν της Κομητείας Κορκ της Ιρλανδίας.

19 Μαΐου 

Φορείς του Χριστού 

Κάποιοι από εσάς ίσως να νιώσουν πως πρόκειται για κάτι πολύ διαφορετικό από την προσωπική σας εμπειρία. Ίσως να πείτε: «Ποτέ δεν είχα την αίσθηση ότι με βοηθούσε κάποιος αόρατος Χριστός, αλλά αρκετές φορές με βοήθησαν άλλοι άνθρωποι». Αυτό μου θυμίζει τη γυναίκα εκείνη που κατά τη διάρκεια του πρώτου πολέμου είπε ότι εάν υπήρχε έλλειψη ψωμιού, αυτό δε θα επηρέαζε την οικογένειά της, επειδή όλοι έτρωγαν τοστ. Το θέμα είναι πως, αν δεν υπάρχει ψωμί, δεν μπορεί να υπάρχει και τοστ. Αν δεν υπήρχε καμιά βοήθεια από τον Χριστό, δε θα υπήρχε και καμιά βοήθεια από τους άλλους ανθρώπους. Ο Χριστός ενεργεί πάνω μας με κάθε είδους τρόπο: όχι μόνο μέσω εκείνου που θεωρούμε πως αποτελεί την προσωπική μας «θρησκευτική ζωή». Ενεργεί μέσω της Φύσης, μέσω των σωμάτων μας, μέσω των βιβλίων, μερικές φορές μάλιστα και μέσω εμπειριών που φαίνονται (σε μια δεδομένη στιγμή) αντιχριστιανικές. Όταν ένας νεαρός που πηγαίνει στην εκκλησία από ρουτίνα συνειδητοποιεί με ειλικρίνεια ότι δεν πιστεύει στον χριστιανισμό και σταματά να πηγαίνει —με την προϋπόθεση όμως ότι το κάνει με ειλικρίνεια και όχι για να πειράξει τους γονείς του—, τότε πιθανότατα το πνεύμα του Χριστού να είναι πιο κοντά σ’ αυτόν εκείνη τη στιγμή παρά οποιαδήποτε άλλη που προηγήθηκε. Όμως, πάνω απ’ όλα, ο Χριστός ενεργεί πάνω μας μέσω των άλλων.

Οι άνθρωποι είναι οι καθρέφτες ή οι «φορείς» του Χριστού προς τους άλλους ανθρώπους. Μερικές φορές πρόκειται για φορείς που δεν έχουν συνείδηση του τι επιτελούν. Αυτή η «καλή αλλοίωση» μπορεί να μεταδοθεί από εκείνους που δεν έχουν προσβληθεί οι ίδιοι. Άνθρωποι που δεν ήταν χριστιανοί οι ίδιοι με βοήθησαν στο δρόμο μου προς τον χριστιανισμό. Εντούτοις, αυτοί που τον διαδίδουν και στους άλλους είναι συνήθως εκείνοι που τον γνωρίζουν. Αυτός είναι ο λόγος που η Εκκλησία, το όλο σώμα των χριστιανών, που φανερώνουν ο ένας στον άλλο το Χριστό, έχει τόσο μεγάλη σημασία. Θα μπορούσε κανείς να πει πως, όταν δύο χριστιανοί ακολουθούν από κοινού τον Χριστό, τότε δεν υπάρχει απλώς διπλή ποσότητα χριστιανισμού, εν συγκρίσει με την περίπτωση που ο καθένας θα ήταν μόνος του, αλλά τουλάχιστον δεκαέξι φορές μεγαλύτερη ποσότητα.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 260-262

20 Μαΐου 

Ένα σώμα: μυώδες, ζωτικό και ποικιλόμορφο

Η κοινωνία στην οποία καλείται ο χριστιανός με το βάπτισμα δεν είναι μια συλλογικότητα αλλά ένα Σώμα. Είναι στην πραγματικότητα το Σώμα που εικονίζει η οικογένεια στο φυσικό επίπεδο.  . . . . Καλούμαστε εξαρχής να συνεργαστούμε ως δημιουργήματα με τον Δημιουργό μας, ως θνητοί με τον αθάνατο, ως λυτρωμένοι αμαρτωλοί με τον αναμάρτητο Λυτρωτή. Η παρουσία Του, η αλληλεπίδραση ανάμεσα σε Εκείνον και σε εμάς, πρέπει πάντοτε να είναι ο καθοριστικός κυρίαρχος παράγοντας για τη ζωή που καλούμαστε να ζήσουμε μέσα στο Σώμα, και κάθε αντίληψη περί χριστιανικής σχέσης, που δεν σημαίνει πρωτίστως σχέση μαζί Του, δεν στέκει. Μετά από αυτό φαίνεται σχεδόν ασήμαντο να ψάχνουμε να εντοπίσουμε την ποικιλομορφία των διαδικασιών για την ενότητα του Πνεύματος. Μα υπάρχει ξεκάθαρα. Οι ιερείς διαχωρίζονται από τους λαϊκούς, οι κατηχούμενοι από όσους είναι πλήρη μέλη. Οι σύζυγοι έχουν εξουσία στις συζύγους τους και οι γονείς στα παιδιά τους. Υπάρχει, με τρόπους πολύ λεπτούς για πάρει επίσημη μορφή, μια συνεχής εναλλαγή συμπληρωματικών διακονιών. Όλοι συνεχώς διδάσκουμε και μαθαίνουμε, συγχωρούμε και μας συγχωρούν, αντιπροσωπεύουμε τον Χριστό στον άνθρωπο όταν προσευχόμαστε για τους άλλους, και τον άνθρωπο στον Χριστό όταν οι άλλοι προσεύχονται για εμάς. Καθημερινά απαιτείται από εμάς η θυσία της εγωιστικής ιδιωτικής ζωής, κάτι που καθημερινά μας ανταποδίδεται στο εκατονταπλάσιο με την αληθινή ανάπτυξη της προσωπικότητας, υποβοηθούμενη από τη ζωή του Σώματος. Όσοι είναι μέλη ο ένας του άλλου γίνονται τόσο διαφορετικοί όπως το χέρι και το αυτί. Αυτός είναι ο λόγος που οι άνθρωποι του κόσμου τούτου είναι τόσο μονότονα όμοιοι σε σύγκριση με τη σχεδόν φανταστική ποικιλία των αγίων. Η υπακοή είναι ο δρόμος προς την ελευθερία, η ταπεινοφροσύνη ο δρόμος προς την ευχαρίστηση, η ενότητα ο δρόμος προς την προσωπικότητα.

Από το «Membership» (Το βάρος της δόξας)

Το 1925 ο Λιούις εκλέγεται Fellow του Magdalen College της Οξφόρδης.

Το 1960 η Τζόι υποβάλλεται στο τελευταίο της χειρουργείο.

21 Μαΐου 

Πρέπει η Εκκλησία να πάρει τα ηνία;

Λένε πολλοί ότι «η Εκκλησία οφείλει να μας δείξει τον δρόμο». Αυτό είναι αλήθεια αν το εννοούν με τον σωστό τρόπο, αλλά μπορεί κάλλιστα να είναι και λάθος εάν το εννοούν εσφαλμένα. Με τη λέξη «Εκκλησία» οφείλουν να εννοούν το σύνολο του σώματος των συνειδητών χριστιανών. Όταν μάλιστα λένε ότι η Εκκλησία θα έπρεπε να μας δείχνει τον δρόμο, οφείλουν να εννοούν ότι κάποιοι χριστιανοί —αυτοί που έχουν τα κατάλληλα ταλέντα— θα πρέπει να είναι οικονομολόγοι και πολιτικοί, καθώς κι ότι όλοι οι οικονομολόγοι και οι πολιτικοί θα πρέπει να είναι χριστιανοί και όλες οι προσπάθειές τους στην πολιτική και την οικονομία θα πρέπει να αποσκοπούν στο να εφαρμόσουν το «κάνε ό,τι θα ήθελες να σου κάνουν». Αν συνέβαινε αυτό κι αν εμείς οι υπόλοιποι ήμασταν έτοιμοι να το αποδεχθούμε, τότε θα βρίσκαμε πολύ σύντομα τη χριστιανική λύση στα κοινωνικά μας προβλήματα. Απ’ την άλλη βέβαια, όταν ζητούν να τους δείξει τον δρόμο η Εκκλησία, οι περισσότεροι εννοούν πως θα πρέπει ο κλήρος να παρουσιάσει ένα πολιτικό πρόγραμμα. Κάτι τέτοιο είναι ανόητο. Ο κλήρος είναι η συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων μέσα στην Εκκλησία που έχει εκπαιδευτεί ειδικά και έχει διαχωριστεί για να φροντίζει για εκείνα τα θέματα που μας ενδιαφέρουν ως πλάσματα που πρόκειται να ζήσουμε αιώνια. Στην παραπάνω περίπτωση λοιπόν θα τους ζητούσαμε να κάνουν μια εντελώς διαφορετική δουλειά από εκείνη για την οποία έχουν εκπαιδευτεί. Η δουλειά αυτή πέφτει, στην πραγματικότητα, πάνω στους δικούς μας ώμους, των λαϊκών. Η εφαρμογή δηλαδή των χριστιανικών αρχών στα εμπορικά συνδικάτα και στην εκπαίδευση θα πρέπει να προέλθει από χριστιανούς συνδικαλιστές και χριστιανούς διευθυντές σχολείων όπως ακριβώς η χριστιανική λογοτεχνία προέρχεται από χριστιανούς συγγραφείς και δραματουργούς — όχι από συγκεντρώσεις επισκόπων που προσπαθούν να γράψουν θεατρικά έργα ή μυθιστορήματα στον ελεύθερο χρόνο τους.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 124-125

Το 1936 το Allegory of Love εκδίδεται από Clarendon Press, στην Οξφόρδη. 

22 Μαΐου 

Μια χριστιανική κοινωνία

Η Καινή Διαθήκη, δίχως να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες, υποδηλώνει με αρκετή καθαρότητα το πώς θα πρέπει να είναι μια χριστιανική κοινωνία στο σύνολό της. Ίσως να μας προσφέρει περισσότερα απ’ όσα μπορούμε να δεχτούμε. Μας λέει ότι δεν πρέπει να υπάρχουν περαστικοί ή παράσιτα· αν κάποιος δεν εργάζεται, τότε δεν πρέπει και να τρώει. Ο καθένας προβλέπεται να εργάζεται με τα χέρια του, και, το σημαντικότερο, το έργο του κάθε ανθρώπου θα πρέπει να παράγει κάτι αγαθό· δε θα υπάρχει βιομηχανία με ανόητα είδη πολυτελείας ούτε οι ακόμα πιο ανόητες διαφημίσεις που μας πείθουν να τ’ αγοράζουμε. Επιπλέον, δεν προβλέπεται να υπάρχουν «φιγούρες» ή «επιδείξεις», ούτε και κομπασμοί. Σ’ αυτή την προοπτική, η χριστιανική κοινωνία θα είναι αυτό που ονομάζουμε αριστερή. Από την άλλη, η Καινή Διαθήκη επιμένει έντονα στην υπακοή — την υπακοή (και τα εξωτερικά σημάδια σεβασμού) όλων μας προς τους καθορισμένους αξιωματούχους, μια υπακοή που ξεκινά από τα παιδιά προς τους γονείς και που συμπεριλαμβάνει την υπακοή —που πολύ φοβάμαι δεν είναι πια δημοφιλής— των γυναικών προς τους συζύγους τους. Τρίτον, η χριστιανική κοινωνία μέλλει να αποτελέσει μια κοινωνία χαράς: γεμάτη τραγούδι και ευφροσύνη θα θεωρεί κάθε έγνοια κι ανησυχία ως κάτι κακό. Η ευγένεια είναι μία από τις χριστιανικές αρετές· μάλιστα η Καινή Διαθήκη μισεί αυτούς που αποκαλεί «πολυπράγμονες».

Αν υπήρχε μια τέτοια κοινωνία και την επισκεπτόμασταν, νομίζω πως θα φεύγαμε έχοντας αποκομίσει μια περίεργη εντύπωση. Θα αισθανόμασταν ότι η οικονομική της ζωή είναι πολύ σοσιαλιστική, και με αυτή την έννοια «προοδευτική», κι απ’ την άλλη, ότι η οικογενειακή της ζωή και ο κώδικάς της όσον αφορά στη συμπεριφορά είναι παλαιών αντιλήψεων ίσως να τη χαρακτηρίζαμε και τελετουργική ή αριστοκρατική. Ο καθένας από μας θα αρεσκόταν σε κάποια στοιχεία αυτής της κοινωνίας, αλλά πολύ φοβάμαι πως μόνο ελάχιστοι θα την επιδοκίμαζαν στο σύνολό της. Αυτή ακριβώς είναι η αντίδραση που θα ανέμενε κανείς, εάν ο χριστιανισμός είναι το συνολικό σχέδιο για τη λειτουργία της ανθρώπινης μηχανής. Όλοι μας έχουμε με ποικίλους τρόπους απομακρυνθεί από αυτό το συνολικό σχέδιο, και ο καθένας θέλει η προσωπική τροποποίηση που έχει κάνει στο αρχικό σχέδιο να θεωρείται ως το ίδιο το σχέδιο. Αυτό θα το συναντήσεις ξανά και ξανά σε σχέση με οτιδήποτε είναι πραγματικά χριστιανικό: όλοι έλκονται από κάποια στοιχεία του, τα οποία και θέλουν και επιλέγουν, αφήνοντας τα υπόλοιπα στο περιθώριο.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 125-127

23 Μαΐου 

Όσο μεγαλύτερος είναι ο κύκλος που κάνουμε

Θα αποπειραθώ να μαντέψω πώς επέδρασε αυτή η ενότητα πάνω σε οποιονδήποτε τη διάβασε. Μαντεύω πως υπάρχουν ανάμεσα στους αναγνώστες κάποιοι αριστεροί που είναι πολύ θυμωμένοι επειδή δεν προχώρησα περισσότερο προς τη δική τους κατεύθυνση· απ’ την άλλη, υπάρχουν ορισμένοι της αντίθετης πτέρυγας που είναι θυμωμένοι επειδή πιστεύουν ότι το παράκανα. Αν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε αγγίζουμε το σημείο στο οποίο είμαστε αντιμέτωποι με την πραγματική δυσκολία σε όλη αυτή την προσπάθεια για σκιαγράφηση των βασικών στοιχείων μιας χριστιανικής κοινωνίας. Οι περισσότεροι από εμάς δεν προσεγγίζουμε το θέμα για να μάθουμε τι ακριβώς λέει επί του προκειμένου ο χριστιανισμός: το προσεγγίζουμε με την ελπίδα ότι μπορούμε να βρούμε στήριξη από την πλευρά του χριστιανισμού για τις προσωπικές απόψεις. Ψάχνουμε για κάποιο σύμμαχο εκεί που το μόνο που μας προσφέρεται είναι ένας Κύριος ή ένας Κριτής. Δεν εξαιρώ τον εαυτό μου. Υπάρχουν στοιχεία σ’ αυτή την ενότητα που δεν ήθελα να τα συμπεριλάβω. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που δε θα βγει τίποτε από τέτοιες συζητήσεις εάν δε διαγράψουμε έναν ακόμα ευρύτερο κύκλο. Μια χριστιανική κοινωνία δεν πρόκειται να γίνει πραγματικότητα παρά μόνο όταν το θελήσουν οι περισσότεροι από μας· και δεν πρόκειται να το θελήσουμε αν πρώτα δε γίνουμε ολοκληρωμένοι χριστιανοί. Δε θα μπορέσω να εφαρμόσω το «κάνε ό,τι θα ήθελες να σου κάνουν», κι ας το επαναλαμβάνω πολλές φορές, αν δεν αγαπήσω τον πλησίον μου όπως αγαπώ τον εαυτό μου. Απ’ την άλλη, δεν μπορώ να μάθω τι σημαίνει ν’ αγαπάς τον πλησίον σου όπως αγαπάς τον εαυτό σου αν δε μάθω ν’ αγαπώ τον Θεό. Και πάλι δεν μπορώ να μάθω ν’ αγαπώ τον Θεό παρά μόνο εάν τον υπακούω. Έτσι, όπως σας προειδοποίησα, οδηγούμαστε σε κάτι πιο εσωτερικό — από τα κοινωνικά στα θρησκευτικά ζητήματα. Άλλωστε, όσο μεγαλύτερος είναι ο κύκλος που κάνουμε, τόσο πιο κοντινός είναι ο δρόμος για το σπίτι.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 129-130

24 Μαΐου 

Για κανέναν άλλο λόγο

Πρόκειται, όπως είπα, για το σύνολο του χριστιανισμού. Δεν υπάρχει τίποτ’ άλλο. Είναι πολύ εύκολο να μπερδευτεί κανείς στο ζήτημα αυτό. Είναι εύκολο να νομίζουμε πως η Εκκλησία έχει διάφορες δραστηριότητες: εκπαίδευση, ανοικοδόμηση κτιρίων, ιεραποστολές, λατρευτικές ακολουθίες. Όπως είναι εξίσου εύκολο να νομίζουμε ότι και το κράτος έχει διάφορες δραστηριότητες: στρατιωτικές, πολιτικές, οικονομικές κι ό,τι άλλο. Υπό μία έννοια όμως, τα πράγματα είναι ακόμα πιο απλά. Το κράτος υπάρχει μόνο και μόνο για να προωθεί και να υπερασπίζει τη συνηθισμένη ευτυχία των ανθρώπων σ’ αυτή τη ζωή. Δύο σύζυγοι που κουβεντιάζουν δίπλα στο τζάκι, μια παρέα από φίλους που παίζει βελάκια στην παμπ, ένας άνθρωπος που κάθεται και διαβάζει στο δωμάτιό του ή σκάβει στον κήπο του — αυτά είναι που πρέπει να ενδιαφέρουν την πολιτεία. Αν λοιπόν δε βοηθούν την αύξηση και την παράταση κάποιων τέτοιων στιγμών, τότε όλοι οι νόμοι, τα κοινοβούλια, οι στρατοί, τα δικαστήρια, οι αστυνομίες και οι οικονομίες κ.ο.κ. δεν είναι παρά χάσιμο χρόνου. Με τον ίδιο τρόπο, η Εκκλησία δεν υπάρχει παρά για να τραβά ανθρώπους προς την πλευρά του Χριστού, να τους κάνει δηλαδή μικρούς Χριστούς. Αν δεν το κάνει αυτό, τότε όλοι οι καθεδρικοί ναοί, οι κληρικοί, οι ιεραποστολές, τα κηρύγματα, ακόμα και η ίδια η Βίβλος, δεν είναι παρά χάσιμο χρόνου. Ο Θεός δεν έγινε άνθρωπος για κάποιον άλλο λόγο. Είναι αμφίβολο, ξέρεις, αν και το σύμπαν έγινε για κάποιον άλλο λόγο.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 272-273

Τον Μάιο του 1918 ο Λιούις μεταφέρεται στο Νοσοκομείο Endsleigh Palace του Λονδίνου, για να αναρρώσει από τον τραυματισμό του στη μάχη.

25 Μαΐου 

Ένα ευγενικό καλωσόρισμα

Ελπίζω κανείς αναγνώστης να μην υποθέσει πως ο «απλός» χριστιανισμός παρουσιάζεται εδώ ως εναλλακτική λύση έναντι της πίστης των δεδομένων ομολογιών. Μοιάζει περισσότερο μ’ έναν διάδρομο στον οποίο υπάρχουν πολλές πόρτες που οδηγούν σε αρκετά δωμάτια. Αν μπορέσω να φέρω κάποιον μέσα σ’ αυτόν τον διάδρομο, τότε θα έχω πετύχει τον σκοπό μου. Εντούτοις, είναι στα δωμάτια κι όχι στον διάδρομο που υπάρχουν καθίσματα, γεύματα και θαλπωρή. Ο διάδρομος είναι ένας χώρος αναμονής, ένας χώρος απ’ όπου μπορεί κανείς να δοκιμάσει τις διάφορες πόρτες κι όχι μια κατοικία. Γι’ αυτόν τον λόγο πιστεύω πως και το χειρότερο δωμάτιο, όποιο κι αν είναι αυτό, είναι καλύτερο από τον διάδρομο. Είναι αλήθεια ότι μερικοί άνθρωποι ίσως διαπιστώσουν πως πρέπει να περιμένουν στον διάδρομο για αρκετό χρόνο, ενώ άλλοι αισθάνονται σχεδόν σίγουροι για το ποια πόρτα πρέπει να χτυπήσουν. Δε γνωρίζω τον λόγο αυτής της διαφοροποίησης, αλλά είμαι βέβαιος ότι ο Θεός δεν αφήνει κανένα να περιμένει, εκτός κι αν είναι προς όφελός του. Όταν τελικά μπείτε στο δωμάτιό σας, θα διαπιστώσετε ότι η μακρόχρονη αναμονή σάς ωφέλησε κατά έναν τρόπο που δε θα ήταν εφικτός σε διαφορετική περίπτωση. Πρέπει όμως να αντιμετωπίσετε τον διάδρομο ως αναμονή κι όχι ως τερματισμό. Πρέπει να συνεχίσετε να προσεύχεστε για φωτισμό: και φυσικά, ήδη μέσα από τον διάδρομο, θα πρέπει να αρχίσετε την προσπάθειά σας να τηρήσετε τους κανόνες που ισχύουν σε ολόκληρο το σπίτι. Πάνω απ’ όλα, θα πρέπει να αναζητάτε τη σωστή πόρτα· όχι εκείνη που σας αρέσει περισσότερο λόγω του χρώματος ή της κατασκευής της. Με απλά λόγια, δε θα πρέπει ποτέ να κάνετε την ερώτηση: «Μου αρέσει αυτό το είδος λατρείας;». Αλλά: «Είναι αυτά τα δόγματα αληθινά; Υπάρχει εδώ αγιότητα; Με τραβά προς τα εδώ η συνείδησή μου; Η απροθυμία μου να χτυπήσω αυτή την πόρτα οφείλεται στον εγωισμό μου, απλώς στο γούστο μου ή ίσως στην απέχθειά μου για τον φύλακα της συγκεκριμένης πόρτας;». 

Όταν θα έχετε φτάσει στο δωμάτιό σας, να είστε ευγενικοί τόσο με εκείνους που επέλεξαν διαφορετικές πόρτες όσο και με εκείνους που βρίσκονται ακόμα στον διάδρομο. Αν έκαναν λάθος, τότε έχουν περισσότερη ανάγκη την προσευχή σας· κι αν είναι εχθροί σας, τότε έχετε λάβει την εντολή να προσεύχεστε γι’ αυτούς. Αυτός είναι ένας από τους κανόνες που ισχύουν σε ολόκληρο το σπίτι.

Από το Χριστιανισμός απλώς, Πρόλογος

σσ. 20-22

26 Μαΐου 

Δημιουργία μίσους μέσα στην εκκλησία

Ο Screwtape δίνει ιδέες για τη χρήση της εκκλησίας για κακούς σκοπούς:

Νομίζω σε είχα προειδοποιήσει και στο παρελθόν πως αν δεν μπορείς να κρατήσεις τον ασθενή σου μακριά από την εκκλησία τότε πρέπει αν μη τι άλλο να τον συνδέσεις δυναμικά με κάποια φατρία της εκκλησίας. Δεν εννοώ σε κάποια ομάδα που υποστηρίζει συγκεκριμένα θέματα πίστης. Σχετικά με αυτά όσο πιο χλιαρός είναι τόσο το καλύτερο. Και δεν είναι τα θέματα πίστης στα οποία στηριζόμαστε κυρίως για να προάγουμε την κακία. Η αληθινή πλάκα είναι να υποδαυλίζουμε το μίσος ανάμεσα σε εκείνους που λένε «θεία λειτουργία» και εκείνους που λένε «θεία κοινωνία» όταν καμία από τις δύο ομάδες δεν γνωρίζει την διαφορά ανάμεσα ας πούμε στη διδασκαλία του Hooker και τη διδασκαλία του Ακινάτη.

Και να θυμάσαι πως όλα τα επουσιώδη και ανούσια πράγματα όπως κεριά, ρούχα και τα συναφή αποτελούν ένα πρόσφορο έδαφος για τη δράση μας. Έχουμε απομακρύνει σε μεγάλο βαθμό από το μυαλό των ανθρώπων αυτό που δίδασκε σχετικά με το φαγητό και άλλα επουσιώδη εκείνος ο ενοχλητικός, ο Παύλος. Δηλαδή ότι οι άνθρωποι χωρίς ενδοιασμούς θα πρέπει πάντα να κατανοούν και να είναι υποχωρητικοί με εκείνους που έχουν ενδοιασμούς. Θα περίμενες ότι θα ήταν εύκολο να εφαρμόσουν αυτήν την νοοτροπία. Θα περίμενες να δεις τον φιλελεύθερο χριστιανό να γονατίζει και να κάνει τον σταυρό του με σκοπό να μην σκανδαλίσει την αδύναμη συνείδηση του συντηρητικού αδερφού του και τον συντηρητικό πιστό να αποφεύγει αυτές τις πρακτικές από φόβο μην οδηγήσει τον αδερφό του στην ειδωλολατρία. Έτσι θα ήταν τα πράγματα αν δεν κοπιάζαμε ασταμάτητα. Χωρίς εμάς η ποικιλία των τρόπων λατρείας που παρουσιάζονται στην αγγλικανική εκκλησία θα μπορούσε να είναι ένα θερμοκήπιο φιλανθρωπίας και ταπείνωσης.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

Τον Μάιο του 1933 το The Pilgrim’s Regress εκδίδεται από J. M. Dent, στο Λονδίνο.

27 Μαΐου 

Μια κατάλληλη εκκλησία

Ο Screwtape αναλύει την αξιοποίηση της συμμετοχής στην εκκλησία για κακούς σκοπούς:

Θα έπρεπε να ξέρεις ότι αν ένας άνθρωπος δεν μπορεί να θεραπευθεί από την άρρωστη συνήθεια του να πηγαίνει στην εκκλησία, το επόμενο καλύτερο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε είναι να τον στέλνουμε ολόγυρα στην γειτονιά να ψάχνει την εκκλησία που του «ταιριάζει» μέχρις ότου καταντήσει ένας «γευσιγνώστης» ή ένας ειδήμων των εκκλησιών.

Οι λόγοι είναι προφανείς. Καταρχάς πρέπει να επιτίθεσαι πάντα στις ενορίες γιατί αποτελούν έναν τόπο και όχι ένα σύνολο γούστων, που ενώνει ανθρώπους διαφορετικής τάξης και ψυχολογίας ακριβώς όπως το επιθυμεί ο Εχθρός. Το αυτόνομο σύστημα από την άλλη μετατρέπει την κάθε εκκλησία σε ένα είδος κλαμπ, και εντέλει, αν όλα πάνε καλά, σε μια κλίκα ή φατρία. Από την άλλη, η αναζήτηση για μια «κατάλληλη» εκκλησία κάνει τον άνθρωπο να δρα κριτικά όταν ο Εχθρός περιμένει από αυτόν να είναι μαθητής. Αυτό που Εκείνος θέλει από έναν απλό πιστό στην εκκλησία είναι μια συμπεριφορά που μπορεί μεν να είναι κριτική υπό την έννοια της απόρριψης οτιδήποτε ψεύτικου ή άχρηστου, αλλά η οποία συνάμα είναι εντελώς άκριτη με την έννοια ότι δεν αξιολογεί, δεν ξοδεύει τον χρόνο του ανθρώπου στο να σκέφτεται τι απορρίπτει, αλλά τον αφήνει, χωρίς να σχολιάζει, ανοικτό στην γαλούχηση που του προσφέρεται. (Βλέπεις πόσο χαμερπής, πόσο μη πνευματικός, πόσο ανεπανόρθωτα χυδαίος είναι ο Εχθρός!) Αυτή η συμπεριφορά, ιδιαίτερα κατά την διάρκεια του κηρύγματος, δημιουργεί ένα υπόβαθρο (τόσο εχθρικό για την πολιτική μας) μέσω του οποίου οι κοινοτοπίες μπορεί να αγγίξουν την ανθρώπινη ψυχή. Δεν υπάρχει σχεδόν κανένα κήρυγμα, ή κανένα βιβλίο, που να μην είναι επικίνδυνο για εμάς αν προσληφθεί με τέτοια διάθεση.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

28 Μαΐου 

Στοιχεία για το μέλλον μας

«Δεν γνωρίζουμε τι θα γίνουμε», όμως μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι θα γίνουμε κάτι περισσότερο, όχι κάτι λιγότερο, από ό,τι ήμασταν πάνω στη γη. Οι φυσικές μας εμπειρίες (αισθητηριακές, συναισθηματικές, φαντασιακές) είναι μόνο σαν το σκίτσο, σαν μολυβιές πάνω σε επίπεδο χαρτί. Αν χαθούν στην αναστημένη ζωή, θα χαθούν απλώς όπως χάνονται οι μολυβιές μπροστά στο πραγματικό τοπίο, όχι όπως σβήνεται η φλόγα του κεριού, αλλά όπως η φλόγα του κεριού γίνεται αόρατη επειδή κάποιος σήκωσε τα στόρια, άνοιξε τα παντζούρια και άφησε να μπει η εκτυφλωτική λάμψη του ήλιου που ανέτειλε.

Από το «Transposition» (Το βάρος της δόξας)

Το 1944 εκφωνείται το κήρυγμα «Transposition» στο παρεκκλήσι του Mansfield College της Οξφόρδης, κατά την εορτή της Πεντηκοστής.

29 Μαΐου 

Μια περίεργη παρηγοριά

Είναι στην καρδιά της χριστιανικής πίστης που κατοικούν τα πιο αληθινά τέκνα της: που η κάθε ομολογία είναι πραγματικά κοντά στην άλλη πνευματικά, αν όχι και δογματικά. Αυτό μάλιστα υποδηλώνει ότι στην καρδιά της κάθε ομολογίας υπάρχει κάτι ή κάποιος που, σε πείσμα όλων των διαφοροποιήσεων στις πεποιθήσεις, όλων των διαφοροποιήσεων στην ιδιοσυγκρασία, όλων των αναμνήσεων αμοιβαίας καταδίωξης, μιλάει τελικά με την ίδια φωνή.

Από το Χριστιανισμός απλώς, Πρόλογος

σ. 15

Το 1874 γεννιέται ο Γκ. Κ. Τσέστερτον (πεθ. 1936), μία από τις πρωταρχικές πνευματικές επιρροές του Λιούις.

30 Μαΐου
Το έργο που προσφέρεται στον Θεό
Απορρίπτω αμέσως μια ιδέα που παραμένει στο
μυαλό ορισμένων σύγχρονων ανθρώπων ότι οι
πολιτιστικές δραστηριότητες από μόνες τους είναι
πνευματικές και αξιέπαινες — λες και οι λόγιοι και οι
ποιητές είναι από τη φύση τους πιο ευάρεστοι στον Θεό
από τους ρακοσυλλέκτες και τους λούστρους. Νομίζω
ότι ήταν ο Matthew Arnold που χρησιμοποίησε για
πρώτη φορά την αγγλική λέξη spiritual (πνευματικό) με
την έννοια του γερμανικού geistlich και έτσι εισήγαγε
αυτό το πολύ επικίνδυνο και πολύ αντιχριστιανικό
λάθος. Ας το βγάλουμε από το μυαλό μας για πάντα. Το
έργο ενός Μπετόβεν και το έργο μιας καθαρίστριας
γίνονται πνευματικά υπό την ίδια ακριβώς προϋπόθεση,
δηλαδή με το να προσφέρονται στον Θεό, με το να
γίνονται με ταπείνωση σαν να γίνονται «για τον Κύριο».
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι καθένας απλώς στρίβει το
νόμισμα για να δει αν θα πρέπει να σκουπίζει αίθουσες ή
να συνθέτει συμφωνίες. Ένας τυφλοπόντικας πρέπει να
σκάψει για τη δόξα του Θεού και ένας κόκορας πρέπει να
λαλήσει. Είμαστε μέλη ενός σώματος, αλλά
διαφοροποιημένα μέλη, καθένα με το δικό του
λειτούργημα.
Από το «Learning in War-Time» (Το βάρος της δόξας)
31 Μαΐου
Απόφυγε τη σαφήνεια
Μόλις ο Screwtape μαθαίνει ότι ο ασθενής του
Άψινθου έχει γίνει χριστιανός, περιγράφει τεχνικές για
μπερδέματα:
Ένας από τους μεγάλους συμμάχους μας επί του παρόντος είναι η ίδια η
Εκκλησία. Μην με παρεξηγήσεις. Δεν εννοώ την Εκκλησία όπως την βλέπουμε εμείς
να εξαπλώνεται μέσα στο χώρο και στο χρόνο, ριζωμένη στην αιωνιότητα, τρομερή
όπως ένας στρατός που προελαύνει με υψωμένα λάβαρα. Αυτό, ομολογώ, είναι ένα
θέαμα που κάνει και τους πιο τολμηρούς πειραστές μας να ιδρώνουν. Ευτυχώς, όμως,
αυτό το θέαμα είναι αόρατο σε ανθρώπους αυτού του είδους. Το μόνο που βλέπει ο
ασθενής σου είναι το μισοτελειωμένο, ψεύτικο, γοτθικό οικοδόμημα. Μόλις μπαίνει
μέσα, βλέπει τον τοπικό μανάβη με μια γλοιώδη έκφραση στο πρόσωπό του, να του
προσφέρει βιαστικά ένα μικρό γυαλιστερό βιβλίο της θείας λειτουργίας, το οποίο
κανείς από τους δυο δεν καταλαβαίνει, και ένα άθλιο βιβλιαράκι που περιέχει
φθαρμένα κείμενα διαφόρων, συνήθως κακογραμμένων, θρησκευτικών ύμνων. Όταν
πηγαίνει στο στασίδι και κοιτάζει τριγύρω, βλέπει ακριβώς εκείνους τους γείτονες
των οποίων την παρέα απέφευγε μέχρι τότε. Σκοπός σου είναι να πατήσεις γερά πάνω
σε αυτούς τους γείτονες. . . . . Με δεδομένο ότι ένας από τους γείτονές του θα ψάλλει
φάλτσα, ή θα τρίζει τις μπότες του, ή θα έχει προγούλι, ή θα φοράει παράξενα ρούχα,
ο ασθενής σου θα πιστέψει με μεγάλη ευκολία ότι η πίστη τους πρέπει να είναι

γελοία. Στην τωρινή του κατάσταση, βλέπεις, έχει μια ιδέα για τους «χριστιανούς»
στο μυαλό του που φαντάζεται ως πνευματική ενώ στην πραγματικότητα είναι κυρίως
παραστατική. Το μυαλό του είναι γεμάτο εικόνες ανθρώπων με τηβέννους, σανδάλια,
πανοπλίες, γυμνά πόδια. Το γεγονός πως όλοι όσοι βρίσκονται στην εκκλησία φοράνε
μοντέρνα ρούχα αποτελεί μια πραγματική, αν και φυσικά υποσυνείδητη, δυσκολία για
αυτόν. Μην το αφήσεις ποτέ να βγει στην επιφάνεια. Μην τον αφήσεις να
αναρωτηθεί ποτέ τι θα περίμενε να φοράνε. Διατήρησέ τα όλα θολά στο μυαλό του
επί του παρόντος. Θα έχεις όλη την αιωνιότητα για να διασκεδάσεις μαζί του
προσφέροντας του την σαφήνεια της Κόλασης.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

01 Ιουνίου
Αναρίθμητα εκατομμύρια
Να και ένα άλλο ζήτημα που με απασχολεί
συνήθως: Δεν είναι άραγε τρομακτικά άδικο αυτή η νέα
ζωή να πρέπει να περιορίζεται στους ανθρώπους που
άκουσαν για το Χριστό και είχαν την ευκαιρία να
πιστέψουν; Η αλήθεια όμως είναι ότι ο Θεός δε μας έχει
αποκαλύψει τα σχέδια που έχει όσον αφορά στους
άλλους ανθρώπους. Ξέρουμε ότι κανείς δεν μπορεί να
σωθεί παρά μόνο μέσω του Χριστού· δεν ξέρουμε όμως
ότι μόνο αυτοί που τον γνωρίζουν μπορούν να σωθούν
μέσω Αυτού. Παρ’ όλα αυτά, αν στο μεταξύ ανησυχείτε
για τους εκτός της πίστεως, τότε το πιο παράλογο
πράγμα που μπορείτε να κάνετε είναι να παραμείνετε
έξω από τον εαυτό σας. Οι χριστιανοί είναι το σώμα του
Χριστού, ο οργανισμός μέσω του οποίου ενεργεί. Κάθε
προσθήκη σ’ αυτό το σώμα του επιτρέπει να κάνει
περισσότερα. Αν θέλετε να βοηθήσετε όσους βρίσκονται
εκτός της πίστεως, θα πρέπει να προσθέσετε τον εαυτό
σας ως μικρό κύτταρο στο σώμα του Χριστού, που μόνο
Αυτός μπορεί να τους βοηθήσει. Το να κόψεις τα
δάχτυλα ενός ανθρώπου θα ήταν ένας πολύ περίεργος
τρόπος για να τον κάνεις να αποδώσει περισσότερο.
Από το Χριστιανισμός απλώς
σσ. 102-103

02 Ιουνίου
Η αποστολική μαρτυρία
Τις πρώτες μέρες του χριστιανισμού, «απόστολος»
ήταν πρωτίστως ένας άνθρωπος που ισχυριζόταν ότι
ήταν αυτόπτης μάρτυρας της Ανάστασης. Λίγες μονάχα
μέρες μετά τη Σταύρωση, όταν προτάθηκαν δύο
υποψήφιοι για να καλύψουν την κενή θέση που
δημιουργήθηκε από την προδοσία του Ιούδα, το προσόν
τους ήταν ότι είχαν γνωρίσει προσωπικά τον Ιησού, και
πριν από τον θάνατό Του και μετά, και μπορούσαν να
προσφέρουν αποδείξεις για την Ανάσταση από πρώτο
χέρι όταν απευθύνονταν στον έξω κόσμο (Πράξεις 1,22).
Λίγες μέρες αργότερα, ο άγιος Πέτρος, εκφωνώντας το

πρώτο χριστιανικό κήρυγμα, κάνει τον ίδιο ισχυρισμό:
«Τον Ιησού τον ανέστησε ο Θεός, και για το γεγονός
αυτό όλοι εμείς (εμείς οι χριστιανοί) είμαστε μάρτυρες»
(Πράξεις 2,32). Στην πρώτη επιστολή προς τους
Κορινθίους, ο άγιος Παύλος στηρίζει την αποστολική
του ιδιότητα στην ίδια βάση: «Δεν είμαι απόστολος; Δεν
είδα αναστημένο τον Ιησού, τον Κύριό μας;» (9,1).
Όπως υποδηλώνει αυτό το προσόν, το να κηρύττει
κανείς τον χριστιανισμό σήμαινε πρωτίστως να κηρύττει
την Ανάσταση. . . . . Η Ανάσταση είναι το κεντρικό θέμα
σε κάθε χριστιανικό κήρυγμα που αναφέρεται μέσα στις
Πράξεις των Αποστόλων. Η Ανάσταση, και τα
επακόλουθά της, ήταν το «ευαγγέλιο» ή τα καλά νέα που
έφεραν οι χριστιανοί· αυτό που ονομάζουμε
«ευαγγέλια», οι αφηγήσεις της ζωής και του θανάτου του
Κυρίου μας, συντάχθηκαν αργότερα προς όφελος
εκείνων που είχαν ήδη αποδεχθεί το ευαγγέλιο. Δεν
αποτελούσαν σε καμία περίπτωση τη βάση του
χριστιανισμού· γράφτηκαν για εκείνους που είχαν ήδη
μεταστραφεί. Το θαύμα της Ανάστασης, και η θεολογία
αυτού του θαύματος, έρχεται πρώτο, η βιογραφία
έρχεται αργότερα ως επεξήγηση αυτού. . . . . Το πρώτο
γεγονός στην ιστορία της χριστιανοσύνης είναι κάποιοι
άνθρωποι που λένε ότι έχουν δει την Ανάσταση. Αν
αυτοί οι άνθρωποι είχαν πεθάνει χωρίς να κάνουν
κανέναν άλλο να πιστέψει αυτό το «ευαγγέλιο», δεν θα
είχαν γραφτεί ποτέ ευαγγέλια.

Από το Θαύματα

03 Ιουνίου
Τι εννοούσαν οι απόστολοι
Όταν οι σύγχρονοι συγγραφείς μιλούν για την
Ανάσταση συνήθως εννοούν μια συγκεκριμένη στιγμή:
την ανακάλυψη του άδειου τάφου και την εμφάνιση του
Ιησού λίγα μέτρα παραπέρα. Η ιστορία εκείνης της
στιγμής είναι αυτό που τώρα οι χριστιανοί απολογητές
κυρίως προσπαθούν να υποστηρίξουν και οι
σκεπτικιστές κυρίως προσπαθούν να αμφισβητήσουν.
Αυτή όμως η σχεδόν αποκλειστική εστίαση της
προσοχής στα πρώτα πέντε περίπου λεπτά της
Ανάστασης θα εξέπληττε τους πρώτους χριστιανούς
δασκάλους. Όταν ισχυρίζονταν ότι είχαν δει την
Ανάσταση, δεν ισχυρίζονταν απαραίτητα ότι είδαν αυτό.
Κάποιοι από αυτούς το είχαν δει, κάποιοι όχι. Δεν είχε
μεγαλύτερη σπουδαιότητα από οποιαδήποτε από τις
άλλες εμφανίσεις του αναστημένου Ιησού — εκτός από
την ποιητική και δραματική σπουδαιότητα που σίγουρα
έχει πάντοτε η αρχή των πραγμάτων. Αυτό που

ισχυρίζονταν ήταν ότι όλοι, κάποια στιγμή, είχαν
συναντήσει τον Ιησού κατά τη διάρκεια των έξι ή των
επτά εβδομάδων που ακολούθησαν τον θάνατό Του.
Κάποιες φορές φαίνεται να ήταν μόνοι, ωστόσο σε μια
περίπτωση ήταν μαζεμένοι δώδεκα από αυτούς όταν Τον
είδαν, και σε μια άλλη περίπτωση περίπου πεντακόσιοι.
Ο άγιος Παύλος λέει ότι οι πεντακόσιοι στην
πλειονότητά τους ήταν ακόμη ζωντανοί όταν έγραψε την
Πρώτη Επιστολή προς Κορινθίους, δηλαδή περίπου το
55 μ.Χ.
Η «Ανάσταση» για την οποία έδωσαν μαρτυρία δεν
ήταν, στην πραγματικότητα, η πράξη της ανάστασης από
τους νεκρούς, αλλά η κατάσταση του αναστημένου.
Δηλαδή μια κατάσταση που, όπως πίστευαν,
πιστοποιείται από αποσπασματικές συναντήσεις κατά τη
διάρκεια μιας περιορισμένης περιόδου (εκτός από την
ιδιαίτερη, και κατά κάποιο τρόπο διαφορετική,
συνάντηση που παραχωρήθηκε στον άγιο Παύλο). Η
ολοκλήρωση αυτής της περιόδου είναι σημαντική, διότι .
. . . δεν γίνεται να απομονώσουμε τη διδασκαλία της
Ανάστασης από αυτή της Ανάληψης.

Από το Θαύματα

04 Ιουνίου
Η αρχή της νέας δημιουργίας
Η Ανάσταση δεν θεωρούταν απλώς ή κυρίως ότι
αποδείκνυε την αθανασία της ψυχής. Βέβαια, σήμερα
συχνά έτσι θεωρείται· έχω ακούσει κάποιον να
υποστηρίζει ότι «η σπουδαιότητα της Ανάστασης είναι
ότι αποδεικνύει την επιβίωση». Μια τέτοια άποψη δεν
μπορεί σε καμία περίπτωση να είναι εναρμονισμένη με
τη γλώσσα της Καινής Διαθήκης. Σύμφωνα με αυτή την
άποψη ο Χριστός απλώς θα είχε κάνει ό,τι κάνουν όλοι
οι άνθρωποι όταν πεθαίνουν· η μόνη καινοτομία θα ήταν
ότι στην περίπτωσή Του μας επιτράπηκε να το δούμε ενώ
συνέβαινε. Όμως δεν υπάρχει στη Γραφή ο παραμικρός
υπαινιγμός ότι η Ανάσταση έδωσε νέα αποδεικτικά
στοιχεία για κάτι που στην πραγματικότητα συνέβαινε
πάντοτε. Οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης μιλούν
σαν η πραγματοποίηση της ανάστασης του Χριστού από
τους νεκρούς να ήταν το πρώτο τέτοιου είδους γεγονός
σε ολόκληρη την ιστορία του σύμπαντος. Αυτός είναι o
«πρώτος απ’ τους καρπούς της γης», ο «αρχηγός της
ζωής». Άνοιξε με ορμή μια πόρτα που ήταν κλειδωμένη
από τον θάνατο του πρώτου ανθρώπου. Συνάντησε,
πολέμησε και νίκησε τον Βασιλιά του Θανάτου. Όλα
είναι διαφορετικά επειδή Εκείνος έκανε τα παραπάνω.
Αυτή είναι η αρχή της Νέας Δημιουργίας: ένα νέο

κεφάλαιο στην κοσμική ιστορία έχει ανοίξει.

Από το Θαύματα

Το 1954 ο Λιούις αποδέχεται την έδρα
Μεσαιωνικής και Αναγεννησιακής Αγγλικής Φιλολογίας
στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ.
05 Ιουνίου
Σαν φάντασμα, όμως όχι
Υπάρχουν, το παραδέχομαι, ορισμένες απόψεις
σύμφωνα με τις οποίες ο αναστημένος Χριστός μοιάζει
με το «φάντασμα» της λαϊκής παράδοσης. Σαν
φάντασμα «εμφανίζεται» και «εξαφανίζεται»· οι
κλειδωμένες πόρτες δεν αποτελούν εμπόδιο γι’ Αυτόν.
Από την άλλη πλευρά, ο ίδιος βεβαιώνει σθεναρά τη
σωματική του παρουσία (Κατά Λουκάν 24,39–40) και
τρώει ψητό ψάρι. Σε αυτό το σημείο ο σύγχρονος
αναγνώστης αρχίζει να νιώθει άβολα. Νιώθει ακόμη πιο
άβολα με τον λόγο: «Μη μ’ αγγίζεις, γιατί δεν ανέβηκα
ακόμα προς τον Πατέρα μου» (Κατά Ιωάννην 20,17). Για
φωνές και εμφανίσεις είμαστε, ως έναν βαθμό,
προετοιμασμένοι. Τι είναι όμως αυτό που δεν πρέπει να
αγγιχτεί; Τι σημαίνουν όλα αυτά σχετικά με το
«ανέβασμα» προς τον Πατέρα; Εκείνος δεν είναι ήδη «με
τον Πατέρα» με την μόνη έννοια που έχει σημασία; Τι
μπορεί να είναι το «ανέβασμα» παρά μια μεταφορά γι’
αυτό; Και αν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε γιατί Εκείνος
«δεν ανέβηκε ακόμα»; Αυτή η δυσφορία προκύπτει
επειδή η ιστορία που πραγματικά είχαν να πουν οι
«απόστολοι» αρχίζει σε αυτό το σημείο να συγκρούεται
με την ιστορία που εμείς περιμένουμε και με το νόημα
που έχουμε προαποφασίσει να προσδώσουμε στην
αφήγησή τους.
Περιμένουμε να μιλήσουν για μια αναστημένη ζωή
που είναι καθαρά «πνευματική» με την αρνητική έννοια
αυτής της λέξης, δηλαδή, χρησιμοποιούμε τη λέξη
«πνευματική» όχι για να εννοήσουμε κάτι που είναι αλλά
κάτι που δεν είναι. Εννοούμε μια ζωή δίχως χώρο, δίχως
ιστορία, δίχως περιβάλλον, δίχως αισθητηριακά στοιχεία.
Επίσης, μέσα στα κατάβαθα της καρδιάς μας, έχουμε την
τάση να αντιπαρερχόμαστε την αναστημένη ανθρώπινη
φύση του Ιησού. Έχουμε την τάση να Τον
αντιλαμβανόμαστε, μετά θάνατον, σαν απλώς να
επιστρέφει στη Θεότητα, σαν η Ανάσταση να μην ήταν
τίποτα παραπάνω από αντιστροφή ή αναίρεση της
Ενανθρώπισης. Έτσι λοιπόν, όλες οι αναφορές στο
αναστημένο σώμα μάς φέρνουν σε αμηχανία: εγείρουν
άβολα ερωτήματα.

Από το Θαύματα

06 Ιουνίου

Μια ιστορία πολύ πιο παράξενη από ό,τι περιμέναμε

Σε αυτό το σημείο το δέος και ο τρόμος μάς κατακλύζουν καθώς διαβάζουμε τα γραπτά κείμενα. Αν η ιστορία είναι ψευδής, είναι τουλάχιστον μια πολύ πιο παράξενη ιστορία από ό,τι περιμέναμε, κάτι για το οποίο η φιλοσοφική «θρησκεία», η μεταφυσική έρευνα και η λαϊκή δεισιδαιμονία απέτυχαν όλες εξίσου να μας προετοιμάσουν. Αν η ιστορία είναι αληθής, τότε έχει προκύψει ένας εντελώς νέος τρόπος ύπαρξης στο σύμπαν. 

Το σώμα που ζει κατ’ αυτόν τον νέο τρόπο μοιάζει πολύ, και όμως δεν μοιάζει, με το σώμα που γνώρισαν οι φίλοι Του πριν από την εκτέλεση. Σχετίζεται διαφορετικά με τον χώρο και προφανώς με τον χρόνο, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι εντελώς αποκομμένο από αυτά. Μπορεί να εκτελέσει τη ζωική πράξη του φαγητού. Είναι τόσο συνδεδεμένο με την ύλη, όπως την ξέρουμε, που μπορεί κανείς να το αγγίξει, αν και στην αρχή καλύτερα να μην το αγγίξει. Έχει επίσης μια ιστορία μπροστά του, η οποία είναι εμφανής από την πρώτη στιγμή της Ανάστασης, σύντομα πρόκειται να αλλάξει ή να πάει κάπου αλλού. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ιστορία της Ανάληψης δεν μπορεί να διαχωριστεί από εκείνη της Ανάστασης. Όλες οι διηγήσεις υποδηλώνουν ότι οι εμφανίσεις του Αναστημένου Σώματος έφτασαν στο τέλος τους, κάποιοι περιγράφουν ένα απότομο τέλος περίπου έξι εβδομάδες μετά τον θάνατο. Και περιγράφουν αυτό το απότομο τέλος με έναν τρόπο που παρουσιάζει μεγαλύτερες δυσκολίες για τον σύγχρονο νου από οποιοδήποτε άλλο τμήμα της Γραφής. Διότι εδώ, σίγουρα, εμπλέκονται όλες εκείνες οι πρωτόγονες ακατέργαστες ιδέες, οι οποίες έχω πει ότι δεν δεσμεύουν τους χριστιανούς: η κάθετη άνοδος σαν αερόστατο, ο τοπικός Ουρανός, το στολισμένο κάθισμα στα δεξιά του θρόνου του Πατέρα. «Αναλήφθηκε στον ουρανό», λέει το ευαγγέλιο του αγίου Μάρκου «και κάθισε στα δεξιά του Θεού». «Ανυψώθηκε προς τον ουρανό» λέει ο συγγραφέας των Πράξεων «και μια νεφέλη τον έκρυψε από τα μάτια τους». 

Από το Θαύματα

07 Ιουνίου

Μια εντελώς νέα φύση

Τα γραπτά κείμενα δεν περιγράφουν τον Χριστό να περνά μετά τον θάνατο (όπως κανένας άνθρωπος δεν είχε περάσει ποτέ) σε έναν καθαρά, δηλαδή αρνητικά, «πνευματικό» τρόπο ύπαρξης ούτε σε μια «φυσική» ζωή όπως την ξέρουμε, αλλά σε μια ζωή που έχει τη δική της νέα Φύση. Τον περιγράφουν να αποσύρεται έξι εβδομάδες αργότερα, σε έναν διαφορετικό τρόπο ύπαρξης. Λένε —Αυτός λέει— ότι πηγαίνει «να μας ετοιμάσει τόπο». Αυτό πιθανώς σημαίνει ότι πρόκειται να δημιουργήσει εκείνη την εντελώς νέα Φύση η οποία θα προσφέρει το περιβάλλον ή τις συνθήκες για τη δοξασμένη ανθρώπινη φύση Του και, εν Αυτώ, για τη δική μας. Η εικόνα δεν είναι αυτό που περιμέναμε, ωστόσο αν είναι λιγότερο ή περισσότερο προφανής και φιλοσοφική σε σχέση με αυτό είναι άλλο ζήτημα. Δεν είναι η εικόνα μιας απόδρασης από οποιοδήποτε είδος Φύσης σε μία ανεξάρτητη και πλήρως υπερβατική ζωή. Είναι η εικόνα μιας νέας ανθρώπινης φύσης, και μιας νέας Φύσης γενικά, που δημιουργείται. Πρέπει, πράγματι, να πιστέψουμε ότι το αναστημένο σώμα είναι άκρως διαφορετικό από το θνητό σώμα: όμως η ύπαρξη, σε αυτή τη νέα κατάσταση, οτιδήποτε θα μπορούσε υπό οποιαδήποτε έννοια να χαρακτηριστεί «σώμα», περιλαμβάνει ένα είδος χωρικών σχέσεων και μακροπρόθεσμα ένα εντελώς νέο σύμπαν. Αυτή είναι η εικόνα, όχι της κατάλυσης αλλά της αναδημιουργίας. Το παλαιό χωράφι του χώρου, του χρόνου, της ύλης και των αισθήσεων χρειάζεται ξεχορτάριασμα, σκάψιμο και σπορά μιας νέας καλλιέργειας. Μπορεί εμείς να έχουμε κουραστεί με αυτό το παλιοχώραφο, ο Θεός όμως όχι. 

Από το Θαύματα

08 Ιουνίου

Δεν υπάρχουν συνηθισμένοι άνθρωποι

Δεν υπάρχουν συνηθισμένοι άνθρωποι. Δεν έχετε μιλήσει ποτέ ούτε σε έναν απλό θνητό. Έθνη, κουλτούρες, τέχνες, πολιτισμοί — αυτά είναι θνητά και η ζωή τους είναι σαν μυγάκι μπροστά στη δική μας. Και όμως, αθάνατοι είναι αυτοί με τους οποίους αστειευόμαστε, συνεργαζόμαστε, παντρευόμαστε, αυτοί που περιφρονούμε και εκμεταλλευόμαστε — αθάνατες φρικαλεότητες ή αιώνια μεγαλεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι οφείλουμε να είμαστε αενάως σοβαροί. Πρέπει να παίζουμε. Όμως η ευθυμία μας πρέπει να είναι μια ευθυμία (και είναι, στην πραγματικότητα, το καλύτερο είδος ευθυμίας) που υπάρχει ανάμεσα σε ανθρώπους που έχουν πάρει, από την αρχή, ο ένας τον άλλο στα σοβαρά — χωρίς επιπολαιότητα, χωρίς ανωτερότητα, χωρίς αλαζονεία. Και η φιλανθρωπία μας πρέπει να είναι αγάπη πραγματική και με κόστος, με βαθιά συναίσθηση για τις αμαρτίες παρά τις οποίες αγαπάμε τον αμαρτωλό, όχι απλή ανοχή ή επιείκεια που διαστρεβλώνει την αγάπη όπως η επιπολαιότητα διαστρεβλώνει  την ευθυμία. Μετά από το ίδιο το Ιερό Μυστήριο, ο πλησίον σας είναι το ιερότερο αντικείμενο που παρουσιάζεται στις αισθήσεις σας. Αν πρόκειται για τον χριστιανό πλησίον σας, είναι ιερός με τον ίδιο σχεδόν τρόπο, διότι μέσα σε αυτόν επίσης κρύβεται πραγματικά ο Χριστός, Αυτός που δοξάζει και δοξάζεται, η Δόξα η ίδια.

Από «Το βάρος της δόξας» (Το βάρος της δόξας)

Το 1941 ο Λιούις εκφωνεί το κήρυγμα «Το βάρος της δόξας» στην εκκλησία της Αγίας Μαρίας της Παρθένου του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. 

09 Ιουνίου

Τι είδαν και τι νόμισαν ότι είδαν;

Το να πούμε ότι το πέρασμα του Χριστού σε μια νέα «Φύση» δεν θα μπορούσε να περιλαμβάνει μια τέτοια [ανοδική] κίνηση, ή καμία απολύτως κίνηση, εντός της «Φύσης» που εγκατέλειπε, είναι πολύ αυθαίρετο. Όπου υπάρχει πέρασμα, υπάρχει αναχώρηση, και η αναχώρηση είναι ένα γεγονός εντός της περιοχής από την οποία αναχωρεί ο ταξιδιώτης. Όλο αυτό, ακόμη και αν υποθέσουμε ότι ο Ανερχόμενος Χριστός βρίσκεται σε τρισδιάστατο χώρο. Αν δεν πρόκειται γι’ αυτό το είδος σώματος, και ο χώρος δεν πρόκειται για αυτό το είδος χώρου, τότε είμαστε ακόμη λιγότερο κατάλληλοι για να πούμε τι ίσως να είδαν ή να μην είδαν ή να τους φάνηκε ότι είδαν οι θεατές αυτού του απολύτως νέου γεγονότος. Δεν υπάρχει, φυσικά, ζήτημα ύπαρξης ενός ανθρώπινου σώματος, όπως το γνωρίζουμε, στον διαστρικό χώρο, όπως τον γνωρίζουμε. Η Ανάληψη ανήκει σε μια Νέα Φύση. Συζητάμε μόνο για το πώς θα έμοιαζε ο «σύνδεσμος» ανάμεσα στην Παλαιά Φύση και στη νέα, ακριβώς τη στιγμή της μετάβασης.

Αυτό όμως που πραγματικά μας ανησυχεί είναι η πεποίθηση πως, ό,τι και να λέμε, οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης εννοούσαν κάτι πολύ διαφορετικό. Είμαστε βέβαιοι ότι νόμισαν πως είχαν δει τον Δάσκαλό τους να ξεκινά για έναν τοπικό «Ουρανό», όπου ο Θεός καθόταν σε έναν θρόνο και υπήρχε άλλος ένας θρόνος που Τον περίμενε. Και πιστεύω ότι κατά μία έννοια αυτό ακριβώς σκέφτηκαν. Και πιστεύω ότι, για τον λόγο αυτό, ό,τι και αν είχαν δει στην πραγματικότητα (η αισθητηριακή αντίληψη, σχεδόν εκ των πραγμάτων, θα μπερδευόταν σε μια τέτοια στιγμή) θα το θυμούνταν σχεδόν σίγουρα ως κάθετη κίνηση. Αυτό που δεν πρέπει να πούμε είναι ότι «μπέρδεψαν» τους τοπικούς «Ουρανούς», τις ουράνιες αίθουσες του θρόνου και τα τοιαύτα, με τον «πνευματικό» Ουρανό της ένωσης με τον Θεό και την υπέρτατη δύναμη και μακαριότητα. 

Από το Θαύματα

10 Ιουνίου

Αναφορές μαρτύρων

Ο Ουρανός μπορεί να σημαίνει (1) Την άνευ όρων Θεία Ζωή πέρα από όλους τους κόσμους. (2) Τη μακάρια μετοχή σε εκείνη τη Ζωή ενός κτιστού πνεύματος. (3) Ολόκληρη τη Φύση ή το σύστημα συνθηκών μέσα στο οποίο τα λυτρωμένα ανθρώπινα πνεύματα, που παραμένουν ακόμα ανθρώπινα, μπορούν να απολαύσουν μια τέτοια μετοχή πλήρως και για πάντα. Αυτός είναι ο Ουρανός που ο Χριστός πηγαίνει να «ετοιμάσει» για εμάς. (4) Τον φυσικό Ουρανό, τον ουρανό, τον χώρο μέσα στον οποίο κινείται η Γη. Αυτό που μας επιτρέπει να διακρίνουμε αυτές τις έννοιες και να τις διαχωρίσουμε σαφώς δεν είναι κάποια ιδιαίτερη πνευματική καθαρότητα, αλλά το γεγονός ότι είμαστε οι κληρονόμοι αιώνων λογικής ανάλυσης, όχι δηλαδή το ότι είμαστε παιδιά του Αβραάμ, αλλά το ότι είμαστε παιδιά του Αριστοτέλη. Δεν πρέπει να υποθέσουμε ότι οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης μπέρδεψαν τον Ουρανό της έννοιας τέσσερα ή τρία με τον Ουρανό της έννοιας δύο ή ένα. Δεν μπορείτε να μπερδέψετε μισή λίρα με έξι πένες αν δεν μάθετε το αγγλικό νομισματικό σύστημα, δηλαδή, αν δεν μάθετε τη διαφορά ανάμεσα στα δύο. Στην ιδέα που είχαν για τον Ουρανό ενυπήρχαν όλες αυτές οι έννοιες, έτοιμες να αναδειχθούν από τη μεταγενέστερη ανάλυση. Ποτέ δεν σκέφτονταν μόνο τον γαλανό ουρανό ή μόνο έναν «πνευματικό» ουρανό. Όταν κοίταζαν τον γαλανό ουρανό, ποτέ δεν αμφέβαλλαν ότι εκεί, από όπου κατερχόταν το φως και η θερμότητα και η πολύτιμη βροχή, ήταν το σπίτι του Θεού. Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, όταν σκέφτονταν κάποιον να ανέρχεται προς εκείνον τον Ουρανό, ποτέ δεν αμφέβαλλαν ότι «ανερχόταν» υπό μία θα λέγαμε «πνευματική» έννοια.  

Από το Θαύματα

11 Ιουνίου

Αξιόπιστοι αυτόπτες μάρτυρες;

Το γεγονός ότι οι βοσκοί από τη Γαλιλαία δεν μπορούσαν να διακρίνουν αυτό που είδαν στην Ανάληψη από εκείνο το είδος ανόδου που, εκ φύσεως, δεν θα μπορούσε ποτέ κανείς να δει, δεν αποδεικνύει από τη μία ότι δεν ήταν πνευματικοί, ούτε από την άλλη ότι δεν είδαν τίποτα. Ένας άνθρωπος που πιστεύει πραγματικά ότι ο «Ουρανός» βρίσκεται στον ουρανό μπορεί κάλλιστα, στην καρδιά του, να έχει μια πολύ πιο αληθινή και πιο πνευματική αντίληψη για τον ουρανό από πολλούς σύγχρονους λογικούς στοχαστές ικανούς να εκθέσουν αυτή την πλάνη με λίγες κινήσεις της πένας τους. Διότι τη διδασκαλία θα γνωρίσει αυτός που κάνει το θέλημα του Πατέρα. Τα άσχετα υλικά μεγαλεία στην ιδέα που έχουν αυτοί οι άνθρωποι για τη θέαση του Θεού δεν βλάπτουν, διότι η ύπαρξή τους δεν είναι αυτοσκοπός. Η καθαρότητα μιας απλώς θεωρητικής χριστιανικής ιδέας από τέτοιες εικόνες δεν ωφελεί, αν αυτές έχουν εξοβελιστεί μόνο από τη λογική εξέταση.

Από το Θαύματα

12 Ιουνίου

Μια ιδέα γιατί ο Ουρανός είναι πάντα «ψηλά»

Δεν είναι τυχαίο ότι οι απλοϊκοί άνθρωποι, όσο πνευματικοί και αν είναι, συνδυάζουν τις ιδέες Θεού και Ουρανού με τον γαλανό ουρανό. Είναι γεγονός, και όχι μυθοπλασία, ότι το φως και η ζωογόνος θερμότητα όντως κατεβαίνουν από τον ουρανό στη Γη. Η αναλογία για τον ρόλο του ουρανού να γεννά και τον ρόλο της Γης να τίκτει στέκει όσο δεν πάει. Ο τεράστιος θόλος του ουρανού γίνεται αισθητά αντιληπτός περισσότερο από τα πάντα ως το άπειρο. Και όταν ο Θεός δημιούργησε το διάστημα και κόσμους που κινούνται μέσα στο διάστημα και έντυσε τον κόσμο μας με αέρα και μας έδωσε τέτοια μάτια και τέτοια φαντασία όπως αυτά που έχουμε, γνώριζε τι θα σήμαινε για εμάς ο ουρανός. Και δεδομένου ότι τίποτα στο έργο Του δεν είναι τυχαίο, εφόσον το γνώριζε, αυτό και σκόπευε. Δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι δεν ήταν πράγματι αυτός ένας από τους κύριους σκοπούς για τους οποίους δημιουργήθηκε η Φύση. Πόσο μάλλον ότι δεν ήταν αυτός ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους η απομάκρυνση έγινε αντιληπτή από τις ανθρώπινες αισθήσεις ως ανοδική κίνηση. (Μια εξαφάνιση μέσα στη Γη θα οδηγούσε σε μια εντελώς διαφορετική θρησκεία.) Οι αρχαίοι αφήνοντας τον πνευματικό συμβολισμό του ουρανού να ρέει απευθείας μέσα στον νου τους, χωρίς να σταματούν για να ανακαλύψουν με την ανάλυση ότι ήταν ένα σύμβολο, δεν έσφαλλαν εντελώς. Κατά κάποιο τρόπο ίσως να έσφαλλαν σε μικρότερο βαθμό από ό,τι εμείς.

Από το Θαύματα

13 Ιουνίου

Κοντινό και μικρό

Ένας άλλος τρόπος για να εκφράσουμε τον πραγματικό χαρακτήρα των θαυμάτων θα ήταν να πούμε ότι αν και είναι απομονωμένα από άλλες πράξεις, δεν είναι απομονωμένα με αυτούς τους δύο τρόπους που συνήθως φανταζόμαστε. Δεν είναι, από τη μια πλευρά, απομονωμένα από άλλες θεϊκές ενέργειες: κάνουν κοντινό και μικρό και, κατά κάποιο τρόπο, εστιάζουν σε αυτό που ο Θεός άλλες φορές κάνει να φαίνεται τόσο μεγάλο που οι άνθρωποι δεν το προσέχουν καν. Ούτε είναι απομονωμένα ακριβώς με τον τρόπο που φανταζόμαστε από άλλες ανθρώπινες πράξεις: προβλέπουν τις δυνάμεις που θα έχουν όλοι οι άνθρωποι όταν θα είναι και αυτοί «παιδιά» του Θεού και θα εισέλθουν σε αυτή την «ένδοξη ελευθερία». Η απομόνωση του Χριστού δεν είναι απομόνωση μιας ιδιοφυΐας αλλά ενός πρωτοπόρου. Είναι ο πρώτος του είδους Του· δεν θα είναι ο τελευταίος.

Από το Θαύματα

14 Ιουνίου

Προσαρμογή στο σύστημα

Είναι επομένως ανακριβές να ορίσουμε ένα θαύμα ως κάτι που παραβιάζει τους νόμους της φύσης. Δεν τους παραβιάζει. Αν τραντάξω την πίπα μου αλλάζω τη θέση πάρα πολλών ατόμων· μακροπρόθεσμα, και σε απειροελάχιστο βαθμό, όλων των υπαρχόντων ατόμων. Η φύση χωνεύει ή αφομοιώνει αυτό το γεγονός με απόλυτη ευκολία και το εναρμονίζει σε μια στιγμή με όλα τα άλλα γεγονότα. Είναι ένα ακόμη κομμάτι πρώτης ύλης στο οποίο μπορούν να εφαρμοστούν οι νόμοι, και εφαρμόζονται. Έριξα απλώς ένα γεγονός μέσα στον γενικό καταρράκτη των γεγονότων και βρίσκεται εκεί που ανήκει και προσαρμόζεται σε όλα τα άλλα γεγονότα. Αν ο Θεός εκμηδενίσει ή δημιουργήσει ή εκτρέψει μια μονάδα ύλης, τότε θα έχει δημιουργήσει μια νέα κατάσταση. Αμέσως όλη η Φύση διαμένει σε αυτή τη νέα κατάσταση, την κάνει να ανήκει στη δική της σφαίρα, προσαρμόζει όλα τα άλλα γεγονότα σε αυτή. Καταλήγει να συμμορφώνεται με όλους τους νόμους. Αν ο Θεός δημιουργήσει θαυματουργικά ένα σπερματοζωάριο μέσα στο σώμα μιας παρθένου, δεν παραβιάζει κανένα νόμο. Οι νόμοι αμέσως αναλαμβάνουν δράση. Η φύση είναι έτοιμη. Επακολουθεί εγκυμοσύνη, σύμφωνα με όλους τους συνήθεις νόμους, και εννέα μήνες αργότερα γεννιέται ένα παιδί. Βλέπουμε κάθε μέρα ότι η σωματική φύση δεν ενοχλείται καθόλου από την καθημερινή εισροή γεγονότων από τη βιολογική φύση ή από την ψυχολογική φύση. Αν έρθουν ποτέ γεγονότα από κάτι τελείως πέρα από τη φύση, και πάλι δεν θα ταραχτεί. Να είστε βέβαιοι ότι θα σπεύσει στο σημείο της εισβολής, όπως σπεύδουν οι αμυντικές δυνάμεις σε ένα κόψιμο στο δάχτυλό μας, και βιάζονται να υποδεχτούν τον νεοφερμένο. Από τη στιγμή που κάτι μπαίνει στη σφαίρα της υπακούει σε όλους τους νόμους της. Το θαυματουργικό κρασί θα σας μεθύσει, η θαυματουργική σύλληψη θα οδηγήσει σε εγκυμοσύνη, τα εμπνευσμένα βιβλία θα υποστούν όλες τις συνήθεις διαδικασίες φθοράς των κειμένων, το θαυματουργικό ψωμί θα χωνευτεί. Η θεϊκή τέχνη του θαύματος δεν είναι τέχνη της αναστολής του συστήματος στο οποίο προσαρμόζονται τα γεγονότα, αλλά της τροφοδότησης αυτού του συστήματος με νέα γεγονότα.

Από το Θαύματα

15 Ιουνίου

Πώς να αναλογιζόμαστε τα θαύματα του Ιησού

Ισχυρίζομαι ότι με όλα αυτά τα θαύματα [του Ιησού] με τον ίδιο τρόπο ο ενσαρκωμένος Θεός κάνει ξαφνικά και τοπικά κάτι που ο Θεός έχει κάνει ή θα κάνει γενικά. Κάθε θαύμα γράφει για μας με μικρά γράμματα κάτι που ο Θεός έχει ήδη γράψει, ή θα γράψει σε ολόκληρο τον καμβά της Φύσης, με γράμματα τόσο τεράστια που δεν τα προσέχουμε καν. Επικεντρώνονται σε ένα συγκεκριμένο σημείο είτε των τωρινών είτε των μελλοντικών επεμβάσεων του Θεού στο σύμπαν. Όταν αναπαράγουν επεμβάσεις που έχουμε ήδη δει σε μεγάλη κλίμακα, είναι θαύματα της Παλαιάς Δημιουργίας, όταν εστιάζουν σε αυτά που πρόκειται να έρθουν, είναι θαύματα της Νέας. Ούτε ένα από αυτά δεν είναι απομονωμένο ή ανώμαλο· καθένα φέρει την υπογραφή του Θεού που γνωρίζουμε διαμέσου της συνείδησης και από τη Φύση. Η γνησιότητά τους πιστοποιείται από τον τρόπο. 

Πριν επεκταθώ, θα πρέπει να πω ότι δεν προτίθεμαι να εγείρω το ερώτημα, το οποίο έχει ήδη τεθεί, αν ο Χριστός ήταν σε θέση να κάνει αυτά τα πράγματα μόνο επειδή ήταν Θεός ή επίσης επειδή ήταν τέλειος άνθρωπος. Διότι είναι πιθανή η άποψη ότι αν ο άνθρωπος δεν είχε πέσει, όλοι οι άνθρωποι θα μπορούσαν να κάνουν τα ίδια. Είναι μία από τις δόξες του χριστιανισμού το ότι μπορούμε να πούμε για αυτό το ερώτημα: «δεν έχει σημασία». Όποιες και αν ήταν οι δυνάμεις του προπτωτικού ανθρώπου, φαίνεται ότι αυτές του λυτρωμένου Ανθρώπου θα είναι σχεδόν απεριόριστες. Ο Χριστός, ανεβαίνοντας και πάλι από τη μεγάλη Του καταβύθιση, ανεβάζει μαζί Του την Ανθρώπινη Φύση. Όπου πηγαίνει Αυτός, πηγαίνει και εκείνη. Εκείνη θα γίνει «σαν Αυτόν». Αν στα θαύματά Του δεν ενεργεί όπως θα ενεργούσε ο Παλαιός Άνθρωπος πριν από την Πτώση του, τότε Αυτός ενεργεί όπως θα ενεργεί ο Νέος Άνθρωπος, κάθε νέος άνθρωπος, μετά τη λύτρωσή του. Όταν η ανθρωπότητα, που σηκώνει στους ώμους Του, περάσει ανεβαίνοντας μαζί Του από τα κρύα σκοτεινά νερά στα πράσινα θερμά νερά και τελικά στο φως του ήλιου και στον αέρα, θα είναι επίσης φωτεινή και χρωματιστή.

Από το Θαύματα

16 Ιουνίου

Προσέχετε τι νομίζετε ότι θέλετε

Πιθανότατα έχετε δίκιο αν σκέφτεστε ότι δεν θα δείτε ποτέ να γίνεται ένα θαύμα· πιθανότατα έχετε εξίσου δίκιο αν σκέφτεστε ότι υπήρχε μια φυσική εξήγηση για καθετί στην ζωή σας μέχρι τώρα  το οποίο φαινόταν, με την πρώτη ματιά, «κουφό» ή «περίεργο». Ο Θεός δεν σκορπίζει θαύματα στη Φύση τυχαία σαν αλατοπίπερο. Έρχονται σε σπουδαίες περιστάσεις· βρίσκονται στα σπουδαία κομβικά σημεία της ιστορίας, όχι της πολιτικής ή της κοινωνικής ιστορίας, αλλά εκείνης της πνευματικής ιστορίας που δεν μπορούν οι άνθρωποι να γνωρίσουν πλήρως. Αν η δική σας ζωή δεν τυχαίνει να είναι κοντά σε ένα από αυτά τα μεγάλα κομβικά σημεία, πώς περιμένετε να δείτε θαύμα; Αν ήμασταν ηρωικοί ιεραπόστολοι, απόστολοι ή μάρτυρες, θα ήταν άλλο ζήτημα. Αλλά γιατί εσείς ή εγώ; Αν δεν ζείτε κοντά σε σιδηρόδρομο, δεν θα δείτε από τα παράθυρά σας να περνούν τρένα. Πόσο πιθανό είναι εσείς ή εγώ να είμαστε παρόντες όταν υπογράφεται μια συνθήκη ειρήνης, όταν γίνεται μια μεγάλη επιστημονική ανακάλυψη, όταν αυτοκτονεί ένας δικτάτορας; Το να δούμε ένα θαύμα είναι ακόμα λιγότερο πιθανό. Ούτε, αν καταλαβαίναμε, θα ανυπομονούσαμε γι’ αυτό. «Τίποτα σχεδόν δεν βλέπει θαύματα παρά μόνο η δυστυχία». Θαύματα και μαρτύρια έχουν την τάση να συσσωρεύονται στα ίδια τμήματα της ιστορίας, σε τμήματα όπου φυσικά δεν θα θέλαμε να συχνάζουμε. Μη ζητάτε, σας συμβουλεύω ειλικρινά, οπτικές αποδείξεις, εκτός αν είστε ήδη απολύτως βέβαιοι ότι δεν πρόκειται να εμφανιστούν.

Από το Θαύματα

Το 1895 ο Ουόρεν Χάμιλτον Λιούις, ο μεγάλος αδελφός του Κ. Σ. Λιούις, γεννιέται στο Dundella Villa, στα περίχωρα του Μπέλφαστ. 

17 Ιουνίου

Κατώφλι της πίστης

Και όμως. . . και όμως. . . Και όμως εκείνο είναι που φοβάμαι περισσότερο από οποιοδήποτε θετικό επιχείρημα κατά των θαυμάτων: εκείνη η απαλή, παλιρροϊκή επιστροφή της συνήθους προοπτικής σας καθώς κλείνετε το βιβλίο και οι γνώριμοι τέσσερις τοίχοι γύρω σας και οι γνώριμοι θόρυβοι από τον δρόμο επανέρχονται. Ίσως (αν τολμήσω να κάνω μια τέτοια υπόθεση) να έχετε οδηγηθεί κατά καιρούς ενώ διαβάζατε, στο να νιώσετε αρχαίες ελπίδες και φόβους να ξυπνούν στην καρδιά σας, ίσως να φτάσατε σχεδόν στο κατώφλι της πίστης — μα τώρα; Όχι. Απλώς δεν γίνεται. Ορίστε ο συνηθισμένος, ο «πραγματικός» κόσμος, και πάλι γύρω σας. Το όνειρο τελειώνει, όπως όλα τα άλλα παρόμοια όνειρα πάντοτε τελείωναν. Διότι φυσικά κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει για πρώτη φορά. Περισσότερες από μία φορές στη ζωή σας πριν από αυτό ακούσατε μια παράξενη ιστορία, διαβάσατε κάποιο περίεργο βιβλίο, είδατε κάτι αλλόκοτο ή φανταστήκατε ότι το είδατε, τρέφατε κάποια τρελή ελπίδα ή τρόμο· πάντοτε όμως αυτό τελείωνε με τον ίδιο τρόπο. Και πάντοτε αναρωτιόσασταν πώς μπορούσατε, έστω για μια στιγμή, να μην το περιμένατε. Διότι εκείνος ο «πραγματικός κόσμος» όταν επιστρέφετε σε αυτόν είναι τόσο αποστομωτικός. Φυσικά η παράξενη ιστορία ήταν ψεύτικη, φυσικά η φωνή ήταν όντως υποκειμενική, φυσικά ο προφανής οιωνός ήταν μια σύμπτωση. Ντρέπεστε για λογαριασμό σας και μόνο που σκεφτήκατε αλλιώτικα· νιώθετε ντροπή, ανακούφιση, ευθυμία, απογοήτευση και θυμό όλα μαζί συγχρόνως. Οφείλατε να ξέρατε ότι, όπως λέει ο Άρνολντ, «δεν γίνονται θαύματα». 

Από το Θαύματα

18 Ιουνίου

Πώς είναι πραγματικά ο κόσμος

Ο Screwtape για τη χρήση μιας ψεύτικης έννοιας της «πραγματικότητας»:

Είναι πολύ πιθανό ότι οι σκηνές στις οποίες γίνεται μάρτυρας [στον βομβαρδισμό του Λονδίνου] δεν θα σου προσφέρουν υλικό για μια διανοητική επίθεση στην πίστη του, μιας και οι προηγούμενες αποτυχίες σου φρόντισαν να το εξασφαλίσουν αυτό. Όμως υπάρχει ακόμα ένα είδος επίθεσης, με στόχο τα συναισθήματα, που μπορείς ακόμα να προσπαθήσεις. Ο στόχος εδώ είναι να τον κάνεις να αισθανθεί όταν πρωτοδεί ανθρώπινα απομεινάρια κολλημένα σε ένα τοίχο ότι έτσι είναι στην πραγματικότητα ο κόσμος, και πως όλη η θρησκευτικότητά του ήταν απλά μια φαντασίωση. Θα πρόσεξες ότι τους έχουμε σε μια πλήρως ομιχλώδη κατάσταση σχετικά με το νόημα της λέξης «πραγματικότητα».

Σχολιάζουν μεταξύ τους σχετικά με μια μεγάλη πνευματική εμπειρία: «αυτό που συνέβη στην πραγματικότητα είναι πως άκουσες κάποια μουσική σε ένα φωτισμένο κτίριο». Εδώ με την λέξη πραγματικότητα εννοούν τα γυμνά φυσικά δεδομένα, αποχωρισμένα από τα υπόλοιπα δεδομένα που αντιστοιχούν στην εμπειρία που είχαν. Από την άλλη θα πουν επίσης: «είναι πολύ εύκολο να συζητάμε για αυτή τη βουτιά από τέτοιο ύψος ενώ κάθεσαι εδώ στην πολυθρόνα σου αλλά περίμενε να ανέβεις εκεί πάνω για να δεις πως είναι στην πραγματικότητα». Εδώ η λέξη πραγματικότητα χρησιμοποιείται με την αντίθετη έννοια για να σημάνει όχι τα φυσικά δεδομένα (τα οποία γνωρίζουν ήδη ενώ συζητάνε από τις πολυθρόνες τους) αλλά την επίδραση που θα έχουν αυτά τα δεδομένα στις ανθρώπινες αισθήσεις και κατ’ επέκταση στην ανθρώπινη συνείδηση.

Μπορείς να υπεραμυνθείς κάθε μίας από τις δύο εφαρμογές της λέξης. Ωστόσο ο σκοπός μας είναι να διατηρήσουμε και τις δύο έννοιες ταυτόχρονα έτσι που η συναισθηματική αξία της λέξης «πραγματικότητα» να μπορεί να τοποθετηθεί, πότε από την μια, πότε από την άλλη μεριά, ανάλογα με το συμφέρον μας. 

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

19 Ιουνίου

Διακρίνοντας τι είναι πραγματικό

Ο Screwtape διαστρέφει την πραγματικότητα:

Ο γενικότερος κανόνας, που πλέον έχουμε εγκαταστήσει ανάμεσα στους ανθρώπους, είναι πως σε όλες τις εμπειρίες που μπορούν να τους κάνουν πιο ευτυχισμένους ή καλύτερους μόνο τα φυσικά γεγονότα είναι πραγματικά ενώ τα πνευματικά στοιχεία είναι «υποκειμενικά». Σε όλες τις εμπειρίες που μπορούν να τους αποθαρρύνουν ή να τους διαφθείρουν τα πνευματικά στοιχεία είναι η κύρια πραγματικότητα και το να τα αγνοήσεις θα ήταν απλά υπεκφυγή.

Έτσι κατά τη γέννα το αίμα και ο πόνος είναι αληθινά, η χαρά μια απλά υποκειμενική άποψη. Στον θάνατο, ο τρόμος και η ασχήμια αποκαλύπτουν «τι πραγματικά σημαίνει θάνατος». Η απέχθεια που προκαλεί ένα μισητό πρόσωπο είναι «πραγματική», αλλά η συμπάθεια που προκαλεί ένα αγαπημένο πρόσωπο είναι απλά και μόνο μια υποκειμενική στάση, που υποθάλπει στην «πραγματικότητα» μια σεξουαλική όρεξη ή μια οικονομική σχέση. Οι πόλεμοι και η φτώχεια είναι «πράγματι» τρομερές καταστάσεις, ενώ η ειρήνη και η αφθονία είναι απλά φυσικά γεγονότα, για τα οποία οι άνθρωποι τυχαίνει να τρέφουν συγκεκριμένα αισθήματα.

Τα πλάσματα πάντα κατηγορούν το ένα το άλλο πως θέλουν και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο. Ωστόσο χάρη στο έργο μας συνηθίζουν και να πληρώνουν για την πίτα και να μην την τρώνε. Ο ασθενής σου, αν τον χειριστείς κατάλληλα, δεν θα έχει καμία δυσκολία να θεωρεί τα αισθήματά του στη θέα ανθρώπινων εντόσθιων, σαν μια αποκάλυψη της «Πραγματικότητας» και τα αισθήματά του στη θέα ευτυχισμένων παιδιών ή μιας ηλιόλουστης μέρας, σαν απλό συναισθηματισμό.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση

20 Ιουνίου

Ταπαντισμός

Εννοώ με αυτό [τον ταπαντισμό] την πεποίθηση ότι «τα πάντα» ή «όλο το πακέτο», πρέπει να είναι αυθύπαρκτα, πρέπει να είναι πιο σημαντικά από καθετί συγκεκριμένο και πρέπει να περιέχουν όλα τα συγκεκριμένα πράγματα με τέτοιο τρόπο που αυτά να μην μπορούν πραγματικά να διαφέρουν πολύ το ένα από το άλλο — που να μην πρέπει απλώς να είναι «σε αρμονία», αλλά να είναι ένα. Έτσι ο ταπαντιστής, αν ξεκινά από τον Θεό, γίνεται πανθεϊστής· τίποτα δεν υπάρχει που να μην είναι Θεός. Αν ξεκινά από τη Φύση, γίνεται νατουραλιστής· τίποτα δεν υπάρχει που να μην είναι Φύση. Νομίζει ότι μακροπρόθεσμα τα πάντα είναι «απλώς» ένας πρόδρομος, ή μια εξέλιξη, ή ένα απομεινάρι, ή ένα παράδειγμα, ή ένα μασκάρεμα όλων των άλλων. Αυτή η φιλοσοφία πιστεύω ότι είναι βαθιά αναληθής. Ένας από τους συγχρόνους έχει πει ότι η πραγματικότητα είναι «αδιόρθωτα πολλαπλή». Νομίζω ότι έχει δίκιο. Τα πάντα προέρχονται από Ένα. Τα πάντα είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους — συνδεδεμένα με διαφορετικούς και περίπλοκους τρόπους. Όμως τα πάντα δεν είναι ένα. Η φράση «τα πάντα» θα έπρεπε να σημαίνει απλώς το σύνολο (ένα σύνολο επιτυγχάνεται, όπως γνωρίζουμε, με απαρίθμηση) όλων όσων υπάρχουν σε μια δεδομένη στιγμή. Δεν πρέπει να γραφτεί στον νου μας με κεφαλαίο ούτε (υπό την επίδραση του τρόπου σκέψης με εικόνες) να μετατραπεί σε ένα είδος πισίνας όπου μέσα της βυθίζονται τα συγκεκριμένα πράγματα ή σε κέικ που έχει μέσα σταφίδες. Τα αληθινά πράγματα είναι αιχμηρά και τραχιά και περίπλοκα και αλλιώτικα. Ο ταπαντισμός είναι φιλικός προς τον νου μας επειδή είναι η φυσική φιλοσοφία μιας εποχής ολοκληρωτικής, στρατευμένης, που παράγει μαζικά. Αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να είμαστε διαρκώς σε επιφυλακή απέναντί του. 

Από το Θαύματα

21 Ιουνίου

Τρελές φήμες

Αυτό όμως που δεν έλαβε ο άνθρωπος στη φυσική του κατάσταση είναι η πνευματική ζωή — το υψηλότερο και διαφορετικό είδος ζωής που υπάρχει εντός του Θεού. Χρησιμοποιούμε και για τα δύο τη λέξη «ζωή», αλλά, εάν γι’ αυτόν το λόγο θεωρούσαμε ότι αυτά τα δύο ταυτίζονται, θα ισοδυναμούσε με το να πιστεύουμε ότι το «μεγαλείο» του χώρου και το «μεγαλείο» του Θεού ήταν ένα και το αυτό μεγαλείο. Στην πραγματικότητα, η διαφορά ανάμεσα στη βιολογική και την πνευματική ζωή είναι τόσο σημαντική, που θα αναγκαστώ να τους δώσω δυο διαφορετικά ονόματα. Το βιολογικό είδος ζωής που προέρχεται από τη φύση και το οποίο (όπως καθετί στη φύση) τείνει να φθείρεται και να καταστρέφεται, με αποτέλεσμα να διατηρείται μόνο με συνεχείς επιδοτήσεις από τη μεριά της φύσης με τη μορφή του αέρα, του νερού, της τροφής κ.ο.κ., είναι ο Βίος. Η πνευματική ζωή που ενυπάρχει στο Θεό αιώνια και η οποία δημιούργησε ολόκληρη την Κτίση είναι η Ζωή. Ο Βίος, για να είμαστε ακριβείς, έχει μια σκιώδη ή συμβολική ομοιότητα προς τη Ζωή. Πρόκειται για την ομοιότητα που υπάρχει ανάμεσα σε μια φωτογραφία κι ένα τοπίο ή ένα άγαλμα κι έναν άνθρωπο. Ο άνθρωπος που πέρασε από το Βίο στη Ζωή υφίσταται μια τόσο μεγάλη αλλαγή, όμοια με την αλλαγή που θα υφίστατο ένα άγαλμα εάν μετατρεπόταν σε πραγματικό άνθρωπο. 

Αυτό ακριβώς είναι το μήνυμα του χριστιανισμού. Ο κόσμος μας είναι κατάστημα ενός μεγάλου γλύπτη. Εμείς είμαστε τα αγάλματα, ενώ μέσα στο μαγαζί κυκλοφορεί κάποια φήμη ότι ορισμένα από τα αγάλματα κάποια μέρα θα ζωντανέψουν. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 222-223

22 Ιουνίου

Ο Θεός στην προσευχή μας

Ένας συνηθισμένος απλός χριστιανός γονατίζει για να πει την προσευχή του. Προσπαθεί να έρθει σε επαφή με το Θεό. Αν όμως είναι χριστιανός, τότε γνωρίζει ότι αυτός που τον ωθεί να προσευχηθεί είναι επίσης ο Θεός. Για να το πω απλά, ο Θεός μέσα του. Γνωρίζει όμως επίσης ότι όλη η γνώση που έχει σχετικά με το Θεό προέρχεται από το Χριστό, τον άνθρωπο που ήταν Θεός· ότι ο Χριστός στέκεται δίπλα του και τον βοηθά να προσευχηθεί, προσευχόμενος μαζί του. Βλέπεις λοιπόν τι γίνεται. Ο Θεός είναι εκείνος προς τον οποίο προσεύχεται — ο σκοπός που προσπαθεί να επιτύχει. Ο Θεός είναι επίσης εκείνος που τον ωθεί εσωτερικά — η κινητήρια δύναμη. Ο Θεός είναι παράλληλα και η οδός ή η γέφυρα πάνω στην οποία τοποθετείται στην πορεία του προς την επίτευξη του σκοπού του. Έτσι λοιπόν, η όλη τρίπτυχη ζωή του όντος με τα τρία πρόσωπα βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία μέσα σε κείνη τη συνηθισμένη μικρή κρεβατοκάμαρα, όπου ένας συνηθισμένος άνθρωπος προσεύχεται — πρόκειται γι’ αυτό που αποκάλεσα ζωή ή πνευματική ζωή. Ο εν λόγω άνθρωπος ωθείται προς το Θεό από τον ίδιο το Θεό, παραμένοντας όμως ο εαυτός του. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 228

23 Ιουνίου

Πολύ δύσκολο, και όμως πολύ εύκολο

Εξετάσαμε τη χριστιανική ιδέα της «ένδυσης του Χριστού» ή της «μεταμφίεσης» σε υιό του Θεού καταρχάς, έτσι ώστε στη συνέχεια να μπορέσει κάποιος να γίνει πραγματικός υιός. Αυτό που θέλω να ξεκαθαρίσω είναι ότι αυτό δεν είναι μία από τις πολλές πράξεις που πρέπει να κάνει ο χριστιανός· παράλληλα, δεν είναι κάτι σαν ειδική άσκηση που απευθύνεται στην ανώτερη τάξη. Αποτελεί την ολότητα του χριστιανισμού. Ο χριστιανισμός δεν προσφέρει τίποτ’ άλλο.  . . . .  

Ο χριστιανικός δρόμος είναι διαφορετικός: δυσκολότερος αλλά και ευκολότερος ταυτόχρονα. Ο Χριστός λέει: «Δώσ’ μου τα πάντα. Δε θέλω τόσα από το χρόνο σου, τόσα από τα λεφτά σου ή τόσο από τη δουλειά σου. Θέλω εσένα. Δεν ήρθα για να βασανίσω το φυσικό σου “εγώ”, αλλά για να το θανατώσω. Τα ημίμετρα δε βγάζουν πουθενά. Δε θέλω να κόψω ένα κλαδί εδώ κι άλλο ένα παραπέρα. Θέλω να κόψω ολάκερο το δέντρο. Δε θέλω να τρυπήσω ή να σφραγίσω το δόντι ή ακόμα να σταματήσω τον πονόδοντο· θέλω να το βγάλω εντελώς. Δώσ’ μου ολόκληρο το φυσικό “εγώ”, όλες τις επιθυμίες που θεωρείς αθώες, καθώς κι όσες θεωρείς πονηρές· ολόκληρο τον εξοπλισμό. Αντί γι’ αυτά θα σου δώσω ένα καινούριο “εγώ”. Στην πραγματικότητα, θα σου δώσω τον εαυτό μου: η δική μου θέληση θα γίνει και δικιά σου». 

Απ’ όλα όσα προσπαθούμε να κάνουμε αυτό είναι και το δυσκολότερο αλλά και το ευκολότερο. Θα έχετε προσέξει, φαντάζομαι, ότι ο ίδιος ο Χριστός μερικές φορές περιγράφει το χριστιανικό δρόμο ως πολύ δύσκολο και μερικές φορές ως πολύ εύκολο. Λέει: «Σήκωσε το σταυρό σου». Με άλλα λόγια, μοιάζει με ξυλοδαρμό μέχρι θανάτου σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Την επόμενη όμως στιγμή λέει: «Ο ζυγός μου είναι εύκολος και το φορτίο μου ελαφρύ». Τα εννοεί και τα δύο. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 268-270

24 Ιουνίου

Το δυσκολότερο είναι το ευκολότερο

Οι δάσκαλοι θα μας πουν ότι ο πιο οκνηρός μαθητής της τάξης είναι εκείνος που κάνει τη μεγαλύτερη προσπάθεια προς το τέλος της χρονιάς. Το εννοούν αυτό. Αν δώσεις σε δύο μαθητές, ας πούμε, ένα θεώρημα της γεωμετρίας, ο ένας που είναι διατεθειμένος να κοπιάσει θα προσπαθήσει να το καταλάβει. Ο οκνηρός θα προσπαθήσει να το αποστηθίσει, διότι τη στιγμή εκείνη αυτό απαιτεί λιγότερη προσπάθεια. Μετά από έξι μήνες όμως, όταν προετοιμάζονται για τις εξετάσεις, ο οκνηρός μαθητής περνά ώρες ολόκληρες σε αξιολύπητη αγγαρεία για πράγματα που ο άλλος μαθητής καταλαβαίνει κι ευχαριστιέται πλήρως μέσα σε ελάχιστα λεπτά. Η οκνηρία οδηγεί στο τέλος σε μεγαλύτερη προσπάθεια. Μπορούμε να το δούμε κι ως εξής: Σε μια μάχη, ή στην ορειβασία, υπάρχει πάντα κάτι που απαιτεί πολύ κουράγιο για να γίνει· παράλληλα, είναι εκείνο που σε τελική ανάλυση αποτελείτο πιο ασφαλές πράγμα που μπορείς να κάνεις. Αν το φοβηθείς, θα βρεθείς ώρες μετά σε πολύ χειρότερο κίνδυνο. Η δειλία είναι επίσης το πιο επικίνδυνο πράγμα που μπορείς να κάνεις. 

Το ίδιο συμβαίνει και εδώ. Το τρομερό και σχεδόν αδύνατο είναι να παραδώσεις ολόκληρο τον εαυτό σου —όλες τις επιθυμίες και τις επιφυλάξεις σου— στο Χριστό. Εντούτοις, είναι πολύ πιο εύκολο από αυτό που προσπαθούμε όλοι μας να κάνουμε. Διότι αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να παραμείνουμε αυτό που ονομάζουμε «ο εαυτός μας», να διατηρήσουμε την προσωπική μας ευτυχία ως το μεγαλύτερο σκοπό στη ζωή μας και ταυτόχρονα να είμαστε «ενάρετοι». Όλοι μας προσπαθούμε να αφήσουμε το μυαλό και την καρδιά μας να τραβήξουν το δρόμο τους —εστιάζοντας στα χρήματα, στην ηδονή ή στις φιλοδοξίες—, με την ελπίδα ότι, παρ’ όλα αυτά, θα συμπεριφερθούμε με ειλικρίνεια, αγνότητα και ταπείνωση. Αυτό ακριβώς είναι που, όπως μας προειδοποίησε ο Χριστός, δεν μπορούμε να καταφέρουμε. Όπως είπε, το αγκάθι δεν μπορεί να δώσει σύκα. Αν είμαι ένα χωράφι που δεν έχει παρά αγριόχορτα, δεν μπορώ να βγάλω στάρι. Το κόψιμο του χόρτου μπορεί να το κρατήσει κοντό παρ’ όλα αυτά, θα συνεχίσω να παράγω χόρτο κι όχι στάρι. Αν θέλω να παράγω στάρι, η αλλαγή θα πρέπει να προχωρήσει βαθύτερα από την επιφάνεια. Θα πρέπει να οργωθεί και να φυτευτεί εκ νέου.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 270-271

Το 1961 ο Λιούις διαγιγνώσκεται με διόγκωση του προστάτη· οι γιατροί κρίνουν τελικά ότι μια χειρουργική επέμβαση θα ήταν πολύ επικίνδυνη. 

25 Ιουνίου

Ας προσποιηθούμε

Τι κάνουμε εμείς στη συνέχεια; Ποια η σημασία όλης αυτής της θεολογίας; Η σημασία της μπορεί να αρχίσει απόψε. Αν ενδιαφέρεστε τόσο που μπήκατε στον κόπο να διαβάσετε μέχρι εδώ, προφανώς ενδιαφέρεστε αρκετά για να κάνετε μια αρχή με την προσευχή· ό,τι άλλο κι αν πείτε, το πιθανότερο είναι να πείτε και την προσευχή της Κυριακής. 

Οι πρώτες λέξεις της είναι Πάτερ ημών. Καταλαβαίνετε τώρα τι σημαίνουν αυτές οι λέξεις; Σημαίνουν εντελώς ξεκάθαρα ότι βλέπετε τον εαυτό σας σαν έναν υιό του Θεού. Για να το πω χωρίς περιστροφές, παρουσιάζεστε σαν το Χριστό. Αν θέλετε, μπορούμε να πούμε ότι προσποιείστε. Διότι τη στιγμή ακριβώς που θα συνειδητοποιήσετε τι σημαίνουν οι λέξεις, συνειδητοποιείτε ταυτόχρονα ότι δεν είστε υιός του Θεού. Δεν είστε ένα ον που μοιάζει στον Υιό του Θεού, του οποίου η βούληση και τα ενδιαφέροντα είναι ένα με κείνα του Πατέρα· είστε ένας σωρός από φοβίες, ελπίδες, επιθυμίες, ζήλιες και εγωισμό, όλα τους καταδικασμένα να πεθάνουν. Έτσι λοιπόν, αυτή η προσποίηση του Χριστού είναι μια έκφραση ανείπωτης αναίδειας. Το παράξενο όμως είναι πως πρόκειται για κάτι που ο ίδιος μας πρόσταξε να κάνουμε. 

Γιατί; Τι ωφελεί να προσποιείται κανείς ότι είναι αυτό που δεν είναι; Ακόμα και στο ανθρώπινο επίπεδο, όπως ξέρετε, υπάρχουν δύο είδη προσποίησης. Υπάρχει ένα κακό είδος, κατά το οποίο η προσποίηση είναι παρούσα στη θέση του αληθινού πράγματος όπως στην περίπτωση που ένας άνθρωπος προσποιείται ότι θα σας βοηθήσει, αλλά δε σας βοηθάει πραγματικά. Υπάρχει όμως κι ένα καλό είδος, όπου η προσποίηση μας οδηγεί στο αληθινό πράγμα. Όταν δεν αισθάνεστε ιδιαίτερα φιλικοί, ενώ ξέρετε πως θα έπρεπε, το καλύτερο που έχετε να κάνετε, πολύ συχνά, είναι να προσποιηθείτε ότι είστε φιλικοί και να συμπεριφερθείτε σαν να ήσασταν πιο ευγενικοί απ’ ό,τι είστε. Μέσα σε λίγα λεπτά, όπως έχουμε σημειώσει, θα αισθάνεστε πραγματικά πιο φιλικοί. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 257-259

Το 1918 ο Λιούις μεταφέρεται σε αναρρωτήριο στο Ashton Court, κοντά στο Clifton του Μπρίστολ, για να ολοκληρώσει την ανάρρωσή του από τα τραύματα πολέμου.

26 Ιουνίου

Προσποιούμαστε λίγο λιγότερο

Πολύ συχνά, ο μόνος τρόπος να αποκτήσετε πραγματικά κάποιο γνώρισμα είναι να αρχίσετε να συμπεριφέρεστε σαν να το είχατε ήδη. Αυτός είναι ο λόγος που τα παιχνίδια είναι τόσο σημαντικά για τα παιδιά. Αυτά προσποιούνται συνεχώς ότι είναι ήδη μεγάλοι, παίζοντας τους στρατιώτες, τους μαγαζάτορες κ.ο.κ. Στο μεταξύ όμως σκληραγωγούν τους μυς τους και οξύνουν τη σκέψη τους, έτσι ώστε η προσποίηση ότι είναι μεγάλοι να τα βοηθά τελικά να μεγαλώσουν για τα καλά. 

Απ’ τη στιγμή τώρα που θα συνειδητοποιήσετε ότι «να ‘μαι, παρουσιάζομαι σαν το Χριστό», είναι πάρα πολύ πιθανό ότι θα διαπιστώσετε μονομιάς ότι με κάποιο τρόπο εκείνη ακριβώς τη στιγμή η προσποίησή σας μπορεί να είναι λιγότερο προσποίηση και περισσότερο μια πραγματικότητα. Θα διαπιστώσετε ότι στη σκέψη σας υπάρχουν πράγματα που δε θα υπήρχαν εκεί εάν ήσασταν υιός του Θεού. Σ’ αυτά πρέπει να δώσετε αμέσως ένα τέλος. Απ’ την άλλη, μπορεί να σκεφτείτε ότι, αντί να λέτε την προσευχή σας, οφείλατε να γράφετε ένα γράμμα ή να βοηθάτε τη γυναίκα σας στο καθάρισμα. Αφήστε λοιπόν την προσευχή και κάντε το. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 259

27 Ιουνίου

Η προσποίηση γίνεται πραγματικότητα

Βλέπετε τι συμβαίνει; Ο ίδιος ο Χριστός, ο Υιός του Θεού που είναι άνθρωπος (όπως ακριβώς κι εσύ) και Θεός (όπως ακριβώς και ο Πατέρας του) στέκει πραγματικά στο πλευρό σας και είναι έτοιμος τη στιγμή εκείνη να αρχίσει να μετατρέπει την προσποίησή σας σε κάτι το πραγματικό. Δεν πρόκειται απλώς για ένα φανταχτερό τρόπο με τον οποίο εννοούμε ότι η συνείδηση σας σας λέει τι να κάνετε. Αν απλώς και μόνο ρωτήσετε τη συνείδησή σας, τότε θα έχετε ένα ορισμένο αποτέλεσμα· αν θυμηθείτε ότι παρουσιάζεστε σαν το Χριστό, τότε θα έχετε ένα διαφορετικό αποτέλεσμα. Υπάρχουν πολλά πράγματα που η συνείδησή σας ενδεχομένως δε θα τα θεωρήσει απόλυτα εσφαλμένα (ειδικά κάποιες σκέψεις σας), αλλά που μονομιάς θα διαπιστώσετε ότι δεν μπορείτε να συνεχίσετε να πράττετε στην περίπτωση που προσπαθείτε πολύ σοβαρά να μοιάσετε στο Χριστό. Διότι εν προκειμένω δε σκέφτεστε απλώς το καλό και το κακό· προσπαθείτε να «κολλήσετε» κάτι θετικό από κάποιο πρόσωπο. Μοιάζει περισσότερο με τη δημιουργία ενός πορτρέτου παρά με την υπακοή σ’ ένα σύστημα κανόνων. Το παράξενο μάλιστα είναι πως, ενώ υπό μία έννοια είναι πολύ πιο δύσκολο να τηρήσετε κάποιους κανόνες, υπό μία άλλη έννοια είναι πολύ πιο εύκολο. 

Ο πραγματικός Υιός του Θεού στέκει στο πλευρό σας. Αρχίζει να σας μεταμορφώνει σε κείνο το είδος οντότητας που είναι ο ίδιος. Αρχίζει, για να το πούμε έτσι, να «μεταγγίζει» το είδος ζωής και σκέψης που Αυτός έχει, δηλαδή τη Ζωή του, μέσα σε σας. Αρχίζει να μετατρέπει το μεταλλικό στρατιωτάκι σε ζωντανό άνθρωπο. Το κομμάτι του εαυτού σας που δε συμφωνεί μ’ αυτό είναι το κομμάτι που παραμένει ακόμα μεταλλικό.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 259-260

28 Ιουνίου

Καθώς γινόμαστε όμοιοι με τον Χριστό

Τώρα μπορούμε να καταλάβουμε εκείνο για το οποίο μιλά συνέχεια η Καινή Διαθήκη. Μιλά για τους χριστιανούς που «αναγεννώνται»· για τους χριστιανούς που «ενδύονται το Χριστό» για το Χριστό που «μορφοποιείται» μέσα μας· για το γεγονός ότι «έχουμε τη σκέψη του Χριστού». 

Διώξτε εντελώς από το μυαλό σας την ιδέα ότι τα παραπάνω είναι απλώς φανταχτεροί τρόποι με τους οποίους εννοούμε ότι οι χριστιανοί πρέπει να διαβάσουν τα όσα είπε ο Χριστός και να προσπαθήσουν να τα εφαρμόσουν όπως ενδέχεται να διαβάσει κάποιος αυτά που είπε ο Πλάτωνας ή ο Μαρξ και να προσπαθήσει να τα εφαρμόσει. Η σημασία τους είναι πολύ πέρα από αυτό. Με αυτά εννοούμε ότι ένα πραγματικό πρόσωπο, ο Χριστός, από καιρού εις καιρόν, στο δωμάτιο ακριβώς που λες την προσευχή σου, ενεργεί πάνω σου. Δεν πρόκειται για έναν καλό άνθρωπο που πέθανε πριν από δύο χιλιάδες χρόνια. Πρόκειται για ένα ζωντανό Άνθρωπο, που είναι βέβαια τόσο ανθρώπινος όσο κι εσύ, αλλά παράλληλα τόσο Θεός όσο όταν δημιούργησε τον κόσμο, ο οποίος έρχεται και παρεμβαίνει στο ίδιο σου το εγώ. Θανατώνει το παλιό φυσικό εγώ που υπάρχει μέσα σου και το αντικαθιστά με το εγώ που έχει ο ίδιος. Στην αρχή αυτό συμβαίνει απλώς κάποιες στιγμές. Έπειτα για μεγαλύτερες περιόδους. Τελικά, αν όλα πάνε καλά, σε μεταμορφώνει σ’ ένα διαφορετικής τάξεως ον: σ’ ένα νέο μικρό Χριστό, ένα ον που στην κλίμακά του έχει το ίδιο είδος ζωής που έχει και ο Θεός· το οποίο μετέχει στη δύναμη, τη χαρά, τη γνώση και την αιωνιότητά Του.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 262-263

Το 1946 ο Λιούις αναγορεύεται επίτιμος διδάκτορας Θεολογίας από το Πανεπιστήμιο St Andrews της Σκωτίας.

29 Ιουνίου

Ποντίκια μέσα στο κελάρι

Αρχίζουμε να παρατηρούμε, ανεξάρτητα από τις συγκεκριμένες αμαρτωλές μας πράξεις, την αμαρτία μας. Αρχίζουμε να προσέχουμε όχι μόνο αυτά που κάνουμε, αλλά κι αυτό που είμαστε. Αυτό μπορεί να ακούγεται κάπως δύσκολο, γι’ αυτό θα προσπαθήσω να το αποσαφηνίσω στηριζόμενος στην προσωπική μου περίπτωση. Όταν κάνω τη βραδινή μου προσευχή και προσπαθώ να ανακαλέσω στη μνήμη μου όλα τα αμαρτήματα της ημέρας, εννιά στις δέκα φορές το πιο προφανές αμάρτημα έχει σχέση με την ελεημοσύνη: κράτησα μούτρα, μίλησα απότομα, σαρκάστηκα, αποπήρα ή έδειξα μίσος σε κάποιον. Τότε η δικαιολογία που κατευθείαν μου έρχεται στο μυαλό είναι ότι η πρόκληση υπήρξε πολύ ξαφνική και απρόβλεπτη· ότι «μ’ έπιασε στον ύπνο» και δεν είχα χρόνο να συμμαζέψω τον εαυτό μου. Ίσως αυτό να αποτελεί μια δικαιολογία όσον αφορά σ’ αυτές τις συγκεκριμένες πράξεις. Οι τελευταίες θα ήταν πολύ χειρότερες εάν ήταν ηθελημένες ή εσκεμμένες. Απ’ την άλλη, σίγουρα αυτό που κάνει κάποιος όταν «πιάνεται στον ύπνο» είναι η καλύτερη ένδειξη για το τι είδους άνθρωπος είναι. Σίγουρα αυτό που ξεπετάγεται, πριν προλάβει κάποιος καλά καλά να το μεταμφιέσει κάπως, είναι η αλήθεια. Αν υπάρχουν ποντίκια σ’ ένα κελάρι, το πιθανότερο είναι να τα δεις όταν θα μπεις μέσα ξαφνικά. Δε δημιουργεί όμως το ξαφνικό του πράγματος τα ποντίκια: απλώς δεν τους δίνεις την ευκαιρία να κρυφτούν. Με τον ίδιο τρόπο ο ξαφνικός χαρακτήρας της πρόκλησης δεν είναι η αιτία που έχω κακούς τρόπους· δείχνει απλώς πόσο κακοί είναι οι τρόποι μου. Τα ποντίκια είναι πάντα εκεί, μέσα στο κελάρι, αλλά, εάν μπεις με φωνές και κραυγές, θα έχουν κρυφτεί πριν προλάβεις καλά καλά ν’ ανάψεις το φως. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 263-264

30 Ιουνίου

Και ακόμη περισσότερα ποντίκια

Όπως καταλαβαίνετε, τα ποντίκια της μνησικακίας και της εκδικητικότητας είναι πάντα εκεί μέσα στο κελάρι της ψυχής μου. Με τη σειρά του αυτό το κελάρι εκτείνεται πέρα από τις δυνατότητες της συνειδητής μου βούλησης. Μπορώ βέβαια ως ένα βαθμό να ελέγξω τις πράξεις μου, δεν μπορώ όμως να ελέγξω την ιδιοσυγκρασία μου. Αν μάλιστα (όπως είπα παραπάνω) μετράει πολύ περισσότερο αυτό που είμαστε παρά αυτό που κάνουμε -αν όντως αυτό που κάνουμε μετράει κυρίως ως ένδειξη του τι είμαστε-, τότε έπεται ότι η αλλαγή που πρέπει κυρίως να υποστώ είναι μια αλλαγή που δεν μπορούν να πραγματώσουν οι προσωπικές μου άμεσες βουλητικές προσπάθειες. Το ίδιο ισχύει και για τις καλές μου πράξεις. Πόσες έχουν γίνει ξεκινώντας από τα σωστά κίνητρα; Πόσες έγιναν από φόβο απέναντι στην κοινή γνώμη ή από επιθυμία για επίδειξη; Πόσες έγιναν από ένα είδος επιμονής ή μια αίσθηση υπεροχής, η οποία κάτω από διαφορετικές συνθήκες θα μπορούσε κάλλιστα να με οδηγήσει σε κάποια πολύ άσχημη πράξη; Δεν μπορώ όμως, με άμεση ηθική προσπάθεια, να προσφέρω στον εαυτό μου καινούρια κίνητρα. Μετά τα ελάχιστα πρώτα βήματα στη χριστιανική ζωή, συνειδητοποιούμε ότι όλα όσα πραγματικά πρέπει να γίνουν μέσα στην ψυχή μας μπορούν να πραγματοποιηθούν μόνο από το Θεό. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 264-265

01 Ιουλίου

Να τους σέρνετε από τη μύτη

Ο Screwtape παρουσιάζει την πρότασή του για τη διαχείριση των σύγχρονων ανθρώπων:

Η λέξη με την οποία πρέπει να τους σέρνετε από τη μύτη είναι η λέξη Δημοκρατία. Η καλή δουλειά που έχουν ήδη κάνει οι ειδικοί μας φιλόλογοι στην διαφθορά της ανθρώπινης γλώσσας, καθιστά ανούσιο να σας προειδοποιήσω πως δεν πρέπει ποτέ να τους επιτρέψετε να προσδώσουν σε αυτή την λέξη ένα καθαρό και σαφές νόημα. Δεν πρόκειται ποτέ να το κάνουν μόνοι τους. Δεν πρόκειται ποτέ να σκεφτούν ότι Δημοκρατία είναι η ονομασία ενός πολιτικού συστήματος, έστω ενός συστήματος όπου μπορείς να ψηφίζεις, και πως έχει μόνο μια αμυδρή και επουσιώδη ομοιότητα με αυτό που προσπαθείτε να τους λανσάρετε. . . . . 

Πρέπει να χρησιμοποιήσετε την λέξη Δημοκρατία σαν μαγική λέξη, απλά και μόνο επειδή πουλάει. Είναι ένας όρος που σέβονται και που συνδέεται με το πολιτικό ιδανικό πως όλοι οι άνθρωποι πρέπει να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης. Έπειτα πρέπει να πραγματοποιήσετε μια ύπουλη μετάβαση στο μυαλό τους, από αυτό το ιδανικό στην αντικειμενική πεποίθηση ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι. Ειδικά με τον άνθρωπο πάνω στον οποίο εργάζεσθε. Έτσι θα μπορείτε να χρησιμοποιήσετε την λέξη Δημοκρατία για να αγιοποιήσετε στην σκέψη του, το πιο εξευτελιστικό (και συνάμα λιγότερο ευχάριστο) από όλα τα ανθρώπινα συναισθήματα. Πρέπει να τον καταφέρετε να εξασκήσει, όχι μόνο χωρίς ντροπή αλλά και με μια θετική λάμψη αυτοεπιβεβαίωσης, εκείνη την συμπεριφορά που, αν δεν υπήρχε αυτή η μαγική λέξη, θα τον έκανε τον τραγέλαφο όλων. 

Το αίσθημα που περιγράφω είναι φυσικά αυτό που οδηγεί κάποιον να πει: Είμαι εξίσου καλός με σένα. 

Από το Μια πρόποση σε διαβολικό τραπέζι 

(31 Γράμματα από την κόλαση)

Τον Ιούλιο του 1955 ο Λιούις εκλέγεται μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας.

02 Ιουλίου

«Είμαι το ίδιο καλός με εσένα»

Ο Screwtape αποκαλύπτει τη διαβολική ιδιοφυΐα πίσω από το να κάνει τους ανθρώπους να ισχυριστούν: «Είμαι το ίδιο καλός με εσένα»:

Το πρώτο και προφανές πλεονέκτημα είναι πως με αυτόν τον τρόπο, δελεάζεται το θύμα σας να εγκαταστήσει στο κέντρο της ύπαρξής του ένα καλό, ατράνταχτο, ηχηρό ψέμα. Δεν εννοώ πως η δήλωσή του είναι ψευδής. Ότι δεν είναι το ίδιο καλός με κανέναν όσον αφορά την ευγένειά του, την ειλικρίνεια ή τη λογική του. Αυτό που εννοώ είναι πως ισχυρίζεται κάτι που δεν το πιστεύει ούτε ο ίδιος. Εκείνος που θα πει «Είμαι το ίδιο καλός με εσένα» δεν το πιστεύει. Αν το πίστευε δεν θα το έλεγε. Ο σκύλος του αγίου Βερνάρδου ποτέ δεν το λέει στο κουτάβι, ούτε ο διανοούμενος στον αδαή, ούτε ο εργαζόμενος στον άνεργο, ούτε η όμορφη σε μια συνηθισμένη γυναίκα. Η αξίωση της ισότητας, έξω από τον πολιτικό χώρο, γίνεται μόνο από εκείνους που αισθάνονται τον εαυτό τους κατώτερο. Αυτό που εκφράζει αυτή η αξίωση, είναι ακριβώς την επίπονη επίγνωση μιας κατωτερότητας που ο ασθενής αρνείται να αποδεχτεί.

Και αγανακτεί. Ναι, αγανακτεί με κάθε είδους ανωτερότητα που συναντά στους άλλους. Την μειώνει, εύχεται να μπορούσε να την εκμηδενίσει. Στη συνέχεια αρχίζει να υποπτεύεται κάθε απλή διαφορά σαν απόπειρα επίδειξης ανωτερότητας. Κανένας δεν πρέπει να διαφέρει από αυτόν στην φωνή, στα ρούχα, στους τρόπους, στις αθλητικές επιδόσεις, στην επιλογή του φαγητού. «Να κάποιος που μιλάει αγγλικά πιο καθαρά και εύηχα από εμένα. Πρέπει να είναι μια αηδιαστική αυτοπροβολή, μια προσποίηση. Να κάποιος που λέει πως δεν του αρέσουν τα λουκάνικα, νομίζει πως είναι πολύ καλός για να τρώει λουκάνικα. Να κάποιος που δεν έβαλε το τζουκ μποξ να παίξει, θα είναι από εκείνους τους κουλτουριάρηδες και το κάνει για να επιδειχθεί. Αν ήταν σωστοί, θα έπρεπε να είναι σαν και μένα. Δεν έχουν το δικαίωμα να είναι διαφορετικοί. Είναι αντιδημοκρατικό!»   

Από το Μια πρόποση σε διαβολικό τραπέζι 

(31 Γράμματα από την κόλαση)

Τον Ιούλιο του 1958 ο Λιούις και η Τζόι πηγαίνουν ταξίδι του μέλιτος στην Ιρλανδία.

03 Ιουλίου

Η αντιδημοκρατική μαγική λέξη

Ο Screwtape δείχνει τον εκφυλισμό της σκέψης:

Αυτό το χρήσιμο για εμάς φαινόμενο [της σκέψης «Είμαι το ίδιο καλός με εσένα»] σε καμία περίπτωση δεν είναι πρωτόγνωρο. Είναι γνωστό στους ανθρώπους εδώ και χιλιάδες χρόνια ως Ζήλια. Όμως, ως τώρα, το έβλεπαν σαν το πιο απεχθές και συνάμα το πιο κωμικό από όλα τα μειονεκτήματα. Όσοι αισθάνονταν ζήλια το έκαναν με κάποιο αίσθημα ντροπής, όσοι δεν αισθάνονταν ζήλια δεν την ανέχονταν καθόλου στους άλλους. Η απολαυστική καινοτομία της παρούσας κατάστασης, είναι πως μπορείς να αγιοποιήσεις το αίσθημα της ζήλιας, να το κάνεις σεβαστό, ακόμα και αξιέπαινο, απλά και μόνο χρησιμοποιώντας τον όρο δημοκρατικό.

Υπό την επιρροή αυτού του όρου, όσοι είναι σε κάποιο τομέα, ή σε όλους, κατώτεροι, μπορούν να εργαστούν ολόψυχα και με επιτυχία, όσο ποτέ άλλοτε, με σκοπό να τραβήξουν κάθε άλλον στο δικό τους επίπεδο. Όμως δεν τελειώνει εδώ. Υπό την ίδια επιρροή, εκείνοι που πλησιάζουν, ή που θα πλησίαζαν κοντά σε μια πιο ανθρώπινη κοινωνία, τώρα απομακρύνονται από τον φόβο μην γίνουν αντιδημοκρατικοί. Έχω αξιόπιστες πληροφορίες πως οι νέοι άνθρωποι, πλέον, μερικές φορές καταπιέζουν ένα αρχικό ερέθισμα για τη κλασική μουσική ή την καλή λογοτεχνία γιατί μπορεί να τους αποτρέψει από το να είναι σαν τους άλλους. Ακόμα, πως οι άνθρωποι που πραγματικά εύχονται να είναι, και που τους προσφέρεται η Χάρη που θα τους αξίωνε να είναι, ειλικρινείς, ενάρετοι, ή εγκρατείς, το αρνούνται. Αν το αποδέχονταν μπορεί να τους έκανε Διαφορετικούς, μπορεί να προσέβαλε ξανά τον Τρόπο Ζωής, να τους έβγαζε από την Συντροφικότητα, να εμπόδιζε την Ενσωμάτωσή τους στην Ομάδα. Θα μπορούσαν (τι αποτροπιαστικό θέαμα!) να γίνουν πρόσωπα.

Όλα συνοψίζονται στην προσευχή που λέγεται πως μουρμούρισε πρόσφατα μια νέα κοπέλα: «Θεέ μου, κάνε με ένα φυσιολογικό κορίτσι της εποχής μου!» Χάρη στον μόχθο μας, αυτό σε λίγο θα σημαίνει: «Κάνε με μια ηλίθια και ένα παράσιτο». 

Από το Μια πρόποση σε διαβολικό τραπέζι 

(31 Γράμματα από την κόλαση)

04 Ιουλίου

Η τυραννία της δημοκρατίας

Ο Screwtape αποκαλύπτει τον υπέρτατο σκοπό:

Αυτό που θέλω να βάλετε καλά στο μυαλό σας είναι το τεράστιο γενικευμένο ρεύμα της ανυποληψίας, και εντέλει της εκμηδένισης, κάθε είδους ανθρώπινης διάκρισης. Ηθικής, πολιτιστικής, κοινωνικής ή διανοητικής. Δεν είναι αξιοθαύμαστο να βλέπει κανείς το πώς η Δημοκρατία (με την λανθασμένη, επιφανειακή χρήση του όρου) πραγματοποιεί για εμάς το έργο που κάποτε έκαναν οι πιο αρχαίες δικτατορίες, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο; Θα θυμάστε πώς ένας από τους Έλληνες Δικτάτορες, (τότε τους ονομάζανε τυράννους) έστειλε έναν απεσταλμένο του σε έναν άλλο Δικτάτορα, για να του ζητήσει την συμβουλή του σχετικά με τις αρχές της διακυβέρνησης. Ο δεύτερος Δικτάτορας οδήγησε τον απεσταλμένο σε ένα χωράφι με σιτάρι και εκεί έκοψε με το ραβδί του την κορυφή κάθε σιταριού που αναδυόταν δυο εκατοστά πάνω από το γενικότερο επίπεδο. Το ηθικό δίδαγμα ήταν προφανές. Μην επιτρέψεις καμία αξιοσύνη ανάμεσα στους υπηκόους σου. Σκότωσε οποιονδήποτε είναι πιο σοφός, ή καλύτερος, ή πιο διάσημος, ή ακόμα και πιο όμορφος από την μάζα. Συμπίεσέ τους όλους στο ίδιο επίπεδο. Κάνε τους όλους σκλάβους, μηδενικά, ανύπαρκτους. Όλοι ίσοι. Έτσι οι Τύραννοι μπορούσαν να ασκήσουν υπό μία έννοια Δημοκρατία. Όμως τώρα η Δημοκρατία μπορεί να κάνει το ίδιο έργο χωρίς να χρειάζεται κανένα άλλο τύραννο πέρα από την ίδια. Κανείς δεν χρειάζεται να βγει στο χωράφι με το ραβδί στο χέρι. Τα μικρά σιτάρια θα δαγκώνουν, από μόνα τους πλέον, τις κορυφές των μεγάλων σιταριών. Τα μεγάλα σιτάρια έχουν ήδη ξεκινήσει να κόβουν τους εαυτούς τους επιθυμώντας να είναι όπως οι άλλοι.  

Από το Μια πρόποση σε διαβολικό τραπέζι 

(31 Γράμματα από την κόλαση)

05 Ιουλίου

Η επιτακτική ανάγκη για δημοκρατία

Πιστεύω στην πολιτική ισότητα. Υπάρχουν όμως δύο αντίθετοι λόγοι για να είσαι δημοκράτης. Μπορεί να νομίζεις ότι όλοι οι άνθρωποι είναι τόσο καλοί που δικαιούνται να συμμετέχουν στη διακυβέρνηση της κοινοπολιτείας και τόσο σοφοί που η κοινοπολιτεία να χρειάζεται τις συμβουλές τους. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι η εσφαλμένη ρομαντική δοξασία περί δημοκρατίας. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να πιστεύεις ότι οι πεπτωκότες άνθρωποι είναι τόσο κακοί που σε κανέναν τους δεν μπορεί να δοθεί ανεξέλεγκτη εξουσία πάνω στους συνανθρώπους του.

Πιστεύω ότι αυτή είναι η αληθινή βάση της δημοκρατίας. Δεν πιστεύω ότι ο Θεός δημιούργησε έναν εξισωτικό κόσμο. Πιστεύω ότι η εξουσία του γονιού πάνω στο παιδί, του συζύγου πάνω στη σύζυγο, του μορφωμένου πάνω στον απλοϊκό αποτελούσαν μέρος του αρχικού σχεδίου όπως και η εξουσία του ανθρώπου πάνω στο ζώο. Πιστεύω ότι αν δεν είχαμε πέσει, . . . . η πατριαρχική μοναρχία θα ήταν η μόνη νόμιμη διακυβέρνηση. Αλλά από τότε που γνωρίσαμε την αμαρτία, μάθαμε, όπως λέει ο Λόρδος Άκτον, ότι «κάθε εξουσία διαφθείρει και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απολύτως». Η μόνη λύση ήταν να αφαιρεθούν οι εξουσίες και να αντικατασταθούν από μια νομική φαντασία ισότητας. Η εξουσία του πατέρα και του συζύγου έχει δικαίως καταργηθεί στο νομικό επίπεδο, όχι επειδή αυτή η εξουσία είναι κακή καθεαυτήν (αντιθέτως, θεωρώ ότι έχει θεϊκή προέλευση), αλλά επειδή οι πατεράδες και οι σύζυγοι είναι κακοί. Η θεοκρατία έχει δικαίως καταργηθεί όχι επειδή είναι κακό οι μορφωμένοι ιερείς να κυβερνούν τους αδαείς λαϊκούς, αλλά επειδή οι ιερείς είναι κακοί άνθρωποι όπως και εμείς οι υπόλοιποι. Ακόμη και στην εξουσία του ανθρώπου πάνω στο ζώο έπρεπε να παρέμβουμε διότι γίνεται συνεχώς κατάχρησή της.

Από το «Membership» (Το βάρος της δόξας)

06 Ιουλίου

Φάρμακο, όχι τροφή

Η ισότητα για μένα βρίσκεται στην ίδια θέση με τα ρούχα. Είναι ένα επακόλουθο της Πτώσης και ο τρόπος αντιμετώπισής της. Οποιαδήποτε προσπάθεια να ανατρέξουμε στα βήματα που μας οδήγησαν στον εξισωτισμό και να επαναφέρουμε τις παλιές αρχές στο πολιτικό επίπεδο είναι για μένα τόσο ανόητη όσο θα ήταν και το να βγάλουμε τα ρούχα μας. Ο ναζιστής και ο γυμνιστής κάνουν το ίδιο λάθος. Το γυμνό σώμα όμως, πάντοτε κάτω από τα ρούχα του καθενός μας, είναι αυτό που πραγματικά ζει. Ο ιεραρχικός κόσμος, ακόμη ζωντανός και (πολύ σωστά) κρυμμένος πίσω από το προσωπείο της ισοπολιτείας, είναι αυτός που στα αλήθεια μας απασχολεί. 

Μη με παρεξηγήσετε. Δεν υποτιμώ καθόλου την αξία αυτής της εξισωτικής φαντασίας, η οποία είναι η μόνη μας άμυνα ενάντια στη σκληρότητα του ενός προς τον άλλο. Θα αντιμετώπιζα με την ισχυρότερη αποδοκιμασία οποιαδήποτε πρόταση για κατάργηση του καθολικού δικαιώματος ψήφου ή των νόμων για την οικονομική χειραφέτηση των γυναικών. Η λειτουργία όμως της ισότητας είναι καθαρά προστατευτική. Φάρμακο είναι, όχι τροφή. Αντιμετωπίζοντας τα ανθρώπινα πρόσωπα (αγνοώντας συνετά και σκόπιμα τα προφανή γεγονότα) σαν να ήταν όλα το ίδιο, αποφεύγουμε αμέτρητα δεινά. Ωστόσο δεν πλαστήκαμε για να ζούμε έτσι. 

Από το «Membership» (Το βάρος της δόξας)

07 Ιουλίου

Νέα προοπτική

Ο χριστιανισμός υποστηρίζει ότι ο κάθε άνθρωπος ως άτομο πρόκειται να ζήσει αιώνια, κάτι που πρέπει να είναι είτε αληθές είτε ψευδές. Υπάρχουν όμως πάρα πολλά πράγματα που δε θα άξιζε να μας απασχολούν εάν επρόκειτο να ζήσουμε μόνο εβδομήντα χρόνια, αλλά τα οποία θα έπρεπε να με απασχολήσουν πάρα πολύ εάν πρόκειται να ζήσω αιώνια. Πιθανόν ο νευρικός μου χαρακτήρας ή η ζήλια μου να χειροτερεύουν σταδιακά τόσο σταδιακά, που η αύξηση μέσα σε εβδομήντα χρόνια να μην είναι ιδιαίτερα αισθητή. Ίσως όμως να είναι πραγματικά μια κόλαση σ’ ένα εκατομμύριο χρόνια· στην πραγματικότητα, εάν ο χριστιανισμός έχει δίκιο, τότε η «κόλαση» είναι ο απόλυτα ακριβής τεχνικός όρος για να περιγραφεί η παραπάνω εξέλιξη. Είναι μάλιστα η αθανασία που κάνει αυτή τη διαφορά, η οποία, παρεμπιπτόντως, σχετίζεται με τη διαφορά ανάμεσα στον ολοκληρωτισμό και στη δημοκρατία. Αν τα ανθρώπινα όντα ζουν μόνο εβδομήντα χρόνια, τότε μια χώρα, ένα έθνος ή ένας πολιτισμός που μπορεί να διαρκέσει χίλια χρόνια είναι πιο σημαντικά μεγέθη από το άτομο. Αν όμως έχει δίκιο ο χριστιανισμός, τότε το άτομο όχι μόνο είναι πιο σημαντικό, αλλά ασύγκριτα πιο σημαντικό, αφού είναι αιώνιο, ενώ η ζωή μιας χώρας ή ενός πολιτισμού εν συγκρίσει προς τη δική του δεν είναι παρά μια στιγμή.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 114

Το 1952 εκδίδεται το Χριστιανισμός απλώς, μια διορθωμένη και επαυξημένη έκδοση των ομιλιών του Λιούις: Broadcast Talks, Christian Behavior και Beyond Personality, από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο.

08 Ιουλίου

Βγαίνοντας από το μάτι του κυκλώνα

Tο πραγματικό πρόβλημα της χριστιανικής ζωής έρχεται εκεί που οι άνθρωποι δεν το ψάχνουν συνήθως. Έρχεται τη στιγμή ακριβώς που ξυπνάς κάθε πρωί. Όλες οι επιθυμίες και οι ελπίδες σου για τη μέρα που ξημερώνει σου ορμούν όπως τα άγρια ζώα. Παρ’ όλα αυτά, η πρώτη δουλειά σου κάθε πρωί συνίσταται απλώς στο να τα σπρώχνεις όλα μέσα πάλι· ακούγοντας εκείνη την άλλη φωνή, υιοθετώντας εκείνη την άλλη οπτική γωνία, επιτρέποντας εκείνη την άλλη μεγαλύτερη, ισχυρότερη και πιο ήρεμη ζωή να κυλήσει μέσα σου κ.ο.κ. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Έτσι, αποστασιοποιείσαι από όλες τις φυσικές σου εντάσεις και δυσφορίες, βγαίνοντας με τον τρόπο αυτό από το μάτι του κυκλώνα. 

Στην αρχή δεν μπορούμε να το κάνουμε παρά μόνο κάποιες στιγμές. Από εκείνες όμως τις στιγμές το νέο είδος ζωής θα απλωθεί σε ολόκληρο το σύστημα μας. Διότι τώρα Του επιτρέπουμε να ενεργήσει πάνω στο σωστό κομμάτι μας. Πρόκειται για τη διαφορά ανάμεσα στο βάψιμο που μένει απλώς στην επιφάνεια, και στη βαφή ή την κηλίδα που περνά στο εσωτερικό. Ο Χριστός ποτέ δεν ξεστόμισε θολά ή ιδεαλιστικά λόγια του αέρα. Όταν είπε «να είστε τέλειοι», το εννοούσε. Εννοούσε πως πρέπει να προχωρήσουμε στην ολοκληρωτική θεραπεία. Είναι δύσκολο· εκείνος όμως ο συμβιβασμός στον οποίο εμμένουμε όλοι είναι δυσκολότερος στην πραγματικότητα, είναι αδύνατος. Μπορεί να είναι δύσκολο για ένα αυγό να γίνει πουλί: θα ήταν όμως απείρως πιο δύσκολο να μάθει να πετά παραμένοντας μέσα στο αυγό. Προς το παρόν κι εμείς είμαστε σαν τα αυγά. Δεν μπορείς όμως επ’ αόριστον να είσαι απλώς ένα συνηθισμένο και καθωσπρέπει αυγό. Πρέπει ή να βγούμε στο φως ή να γίνουμε κάτι χειρότερο.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 271-272  

09 Ιουλίου

Η ολοκληρωτική θεραπεία

Ξέρω ότι πάρα πολλοί άνθρωποι έχουν ενοχληθεί με . . . .  τα λόγια του Κυρίου μας «να είστε τέλειοι». Κάποιοι φαίνεται πως πιστεύουν ότι τα λόγια αυτά σημαίνουν τα εξής: «Αν δεν είστε τέλειοι, δε θα σας βοηθήσω». Κι αφού δεν μπορούμε να είμαστε τέλειοι, τότε, αν εννοεί κάτι τέτοιο, η κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε είναι δεινή. Νομίζω όμως πως δεν εννοούσε κάτι τέτοιο. Νομίζω ότι αυτό που εννοούσε είναι το εξής: «Η μόνη βοήθεια που θα σας προσφέρω είναι η βοήθειά Μου να γίνετε τέλειοι. Ίσως να θέλετε κάτι άλλο· δεν πρόκειται όμως να σας δώσω κάτι λιγότερο από αυτό».  

Ας εξηγήσω τι εννοώ. Όταν ήμουν παιδί, υπέφερα συχνά από πονόδοντο και ήξερα πως αν πήγαινα στη μητέρα μου θα μου έδινε κάτι που θα απονέκρωνε τον πόνο για τη νύχτα που θ’ ακολουθούσε και θα μπορούσα έτσι να κοιμηθώ. Εντούτοις, δεν πήγαινα στη μητέρα μου τουλάχιστον όχι πριν γίνει ο πόνος αφόρητος. Ο λόγος ήταν ο εξής: Δεν αμφέβαλλα ότι θα μου δώσει ασπιρίνη, ήξερα όμως ότι θα κάνει και κάτι άλλο. Ήξερα ότι το πρωί θα με πήγαινε στον οδοντίατρο. Δεν μπορούσα να της αποσπάσω αυτό που ήθελα δίχως ταυτόχρονα να πάρω και κάτι άλλο, κάτι που δεν ήθελα. Αυτό που ήθελα ήταν η άμεση ανακούφιση από τον πόνο· δεν μπορούσα όμως να την έχω, εάν δεν τακτοποιούσα μια και καλή τα δόντια μου. Ήξερα άλλωστε τι σήμαινε οδοντίατρος — ήξερα ότι άρχιζαν να σκαλίζουν όλα τ’ άλλα δόντια που δεν είχαν αρχίσει ακόμα να πονάνε. Δε σε άφηναν στην ησυχία σου· αν τους έδινες έναν πόντο, τότε θα ζητούσαν να πάρουν ένα ολόκληρο μέτρο.  

Αν μπορώ τώρα να το θέσω με τον ίδιο τρόπο, ο Κύριος μας είναι σαν τους οδοντίατρους. Αν Του δώσεις έναν πόντο, τότε θα πάρει ένα ολόκληρο μέτρο. Δεκάδες άνθρωποι προστρέχουν σ’ Αυτόν για να θεραπευθούν από κάποια συγκεκριμένη αμαρτία, για την οποία αισθάνονται ντροπή (όπως είναι ο αυνανισμός ή η δειλή τους φύση) ή βλάπτει ξεκάθαρα την καθημερινή ζωή (όπως «τα νεύρα», ή η μέθη). Βέβαια, θα τους θεραπεύσει αυτό το αμάρτημα, δε θα σταματήσει όμως εκεί. Ίσως να πήρες ό,τι ζήτησες· άπαξ και τον καλέσεις όμως, θα σου προσφέρει την ολοκληρωτική θεραπεία.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 275-276 

10 Ιουλίου

«Θα σας κάνω τέλειους»

Αυτός είναι ο λόγος που ήθελε οι άνθρωποι να «υπολογίσουν το κόστος» πριν γίνουν χριστιανοί. «Μη γελιέστε», λέει. «Αν Με αφήσετε, θα σας κάνω τέλειους. Τη στιγμή που αφήσετε τη ζωή σας στα χέρια Μου, αυτό ακριβώς είναι που πρόκειται να σας προσφέρω. Τίποτα λιγότερο ή διαφορετικό από αυτό. Είστε ελεύθεροι, κι αν επιλέξτε, μπορείτε να Με απομακρύνετε. Αν όμως δε Με απομακρύνετε, να ξέρετε πως θα επιτελέσω το έργο Μου στο ακέραιο. Όσο πόνο κι αν σας κοστίσει πάνω στη γη, όση ασύλληπτη κάθαρση κι αν σας κοστίσει μετά θάνατον, όσο κι αν κοστίσει σε Μένα, δε θα ησυχάσω, ούτε θ’ αφήσω και σένα να ησυχάσεις, μέχρις ότου γίνεις κυριολεκτικά τέλειος· μέχρις ότου ο Πατέρας Μου μπορεί να πει δίχως κανένα δισταγμό ότι είναι ευχαριστημένος μαζί σου, όπως ακριβώς είπε και για Μένα. Πρόκειται για κάτι που μπορώ να κάνω και θα το κάνω. Δεν προτίθεμαι όμως να κάνω κάτι λιγότερο». 

Παρ’ όλα αυτά —ερχόμαστε τώρα στην άλλη εξίσου σημαντική πλευρά του θέματος—, αυτός ο Βοηθός, που στο τέλος δεν μπορεί να ικανοποιηθεί παρά μόνο με την απόλυτη τελειότητα, θα χαρεί με την πρώτη αδύναμη και αναιμική προσπάθεια που θα κάνετε αύριο με σκοπό να φανείτε συνεπείς απέναντι στο πιο ασήμαντο από τα καθήκοντά σας. Όπως σημείωσε ένας μεγάλος χριστιανός συγγραφέας (ο Τζορτζ Μακντόναλντ), κάθε πατέρας δείχνει χαρά στην πρώτη προσπάθεια του μωρού του να περπατήσει· κανένας πατέρας δε θα ήταν ικανοποιημένος με κάτι λιγότερο από ένα σταθερό, ελεύθερο και άξιο του ανθρώπου περπάτημα από την πλευρά του μεγάλου πια γιου του. Κατά τον ίδιο τρόπο, είπε, «είναι εύκολο να χαροποιήσεις, αλλά δύσκολο να ικανοποιήσεις το Θεό».

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 276-277  

11 Ιουλίου

Όλα ή τίποτα

Από τη μια, η απαίτηση του Θεού για τελειότητα δεν πρέπει να σε αποθαρρύνει καθόλου στις παρούσες προσπάθειες που κάνεις να γίνεις ενάρετος ή ακόμα και στις παρούσες αποτυχίες σου. Κάθε φορά που θα πέφτεις θα σε σηκώνει και πάλι. Ξέρει άλλωστε πολύ καλά ότι οι προσωπικές σου προσπάθειες δεν πρόκειται να σε φέρουν ούτε καν κοντά στην τελειότητα. Απ’ την άλλη, πρέπει να καταλάβεις ήδη από την αρχή ότι ο σκοπός προς τον οποίο σε καθοδηγεί είναι η απόλυτη τελειότητα κι ότι καμιά δύναμη στον κόσμο, πέρα από εσένα τον ίδιο, δεν μπορεί να τον αποτρέψει απ’ το να σε οδηγήσει σ’ αυτό το σκοπό. Αυτή είναι η όλη ουσία της υπόθεσης. Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικό να το συνειδητοποιήσουμε από την αρχή. Αν δεν το συνειδητοποιήσουμε, τότε είναι πολύ πιθανόν ότι θ’ αρχίσουμε να υπαναχωρούμε και να Του αντιστεκόμαστε από ένα σημείο και μετά.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 277-278

12 Ιουλίου

Ψεύτικη ταπείνωση

Νομίζω πως πολλοί από εμάς, αφού ο Χριστός μάς έδωσε τη δύναμη να ξεπεράσουμε ένα δυο αμαρτήματα που αποτελούσαν έναν ξεκάθαρο μπελά, έχουμε την τάση να αισθανόμαστε (παρόλο που δεν το ξεστομίζουμε) ότι τώρα είμαστε πια μια χαρά. Αυτός έκανε ό,τι Του ζητήσαμε, ενώ θα Του ήμασταν υπόχρεοι εάν μας άφηνε πια ήσυχους. Όπως λέμε άλλωστε, «δεν περίμενα ποτέ να γίνω άγιος, απλώς ήθελα να είμαι ένας καθωσπρέπει συνηθισμένος κύριος». Όταν μάλιστα τα λέμε αυτά, φανταζόμαστε ότι είμαστε ιδιαίτερα ταπεινοί.

Αυτό όμως είναι το θανάσιμο σφάλμα μας. Ποτέ βέβαια δε θέλαμε και ποτέ δε ζητήσαμε να μας μεταμορφώσει σε κείνο το είδος των πλασμάτων που αποτελεί και την τελική Του επιδίωξη. Το ζήτημα όμως δεν είναι τι θέλαμε εμείς να γίνουμε, αλλά τι ήθελε Αυτός να γίνουμε όταν μας δημιουργούσε. Αυτός είναι ο εφευρέτης, εμείς είμαστε απλώς το μηχάνημα. Αυτός είναι ο ζωγράφος, εμείς είμαστε απλώς ο πίνακας. Πώς μπορούμε να ξέρουμε τι ακριβώς θέλει να γίνουμε; Σε τελική ανάλυση, μας έχει ήδη κάνει κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που ήμασταν. Πριν πολλά χρόνια, όταν ήμασταν μέσα στο σώμα της μητέρας μας, περάσαμε από πολλά στάδια. Κάποτε μοιάζαμε περισσότερο με φυτά και μετά είχαμε μάλλον την όψη των ψαριών. Μόνο σε κάποιο κατοπινό στάδιο αρχίσαμε να μοιάζουμε στα μωρά των ανθρώπων. Τολμώ να πω πως θα ήμασταν απόλυτα ικανοποιημένοι εάν παραμέναμε όμοιοι με τα φυτά ή τα ψάρια — δε θα είχαμε επιθυμήσει να μεταμορφωθούμε σε μωρά. Όμως όλη αυτή την περίοδο ο Θεός είχε για μας το σχέδιο του και ήταν αποφασισμένος να το φέρει σε πέρας. Τώρα συμβαίνει κάτι ανάλογο, αλλά σ’ ένα υψηλότερο επίπεδο. Ίσως να μας αρκεί να παραμείνουμε αυτό που ονομάζουμε «συνηθισμένοι άνθρωποι». Αυτός όμως είναι αποφασισμένος να ολοκληρώσει ένα εντελώς διαφορετικό σχέδιο. Το να μαζεύεστε και να στέκεστε σε απόσταση από αυτό το σχέδιο δε δείχνει ταπείνωση, δείχνει οκνηρία και δειλία. Το να υποταχθείτε σ’ αυτό δεν είναι εγωισμός ή μεγαλομανία, είναι υπακοή. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 278-279

13 Ιουλίου

Απλά μια φάση

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι: 

Και τότε ο ένας ή ο άλλος πεθαίνει. Κι αυτό το φανταζόμαστε σαν μια αγάπη που κόπηκε απότομα. Σαν ένα χορό που σταμάτησε στη μέση. Σαν ένα λουλούδι που του ξεκόλλησαν δυστυχώς το κεφαλάκι. Σαν κάτι κουτσουρεμένο και γι’ αυτό στερημένο από το κανονικό του σχήμα! Αναρωτιέμαι. Αν, όπως δεν μπορώ να μην το υποψιάζομαι, νιώθει κι ο νεκρός τον πόνο του χωρισμού (ίσως είναι κι αυτό ένα από τα εξαγνιστικά βασανιστήρια), τότε για τους δυο εραστές, και για όλα ανεξαιρέτως τα ζευγάρια των εραστών, η απώλεια είναι καθολικό κι αναπόσπαστο μέρος της ερωτικής μας εμπειρίας. Ακολουθεί το γάμο το ίδιο φυσικά όπως ο γάμος ακολουθεί το φλερτ ή όπως το φθινόπωρο ακολουθεί το καλοκαίρι. Δεν είναι σταμάτημα της πορείας αλλά μια από τις φάσεις της, δεν είναι διακοπή του χορού αλλά η επόμενη φιγούρα. Η αγαπημένη μας «μάς βγάζει έξω από τον εαυτό μας» όσο καιρό βρίσκεται εδώ. Έρχεται ύστερα η τραγική φιγούρα του χορού όπου πρέπει να μάθουμε να βγαίνουμε ακόμα έξω από τον εαυτό μας, μόλο που η σωματική παρουσία της έχει αποσυρθεί. Ν’ αγαπάμε Εκείνη την ίδια κι όχι να καταντήσουμε ν’ αγαπάμε το παρελθόν μας, ή την ανάμνησή μας, ή τη λύπη μας, ή την απαλλαγή μας από τη λύπη, ή τη δική μας αγάπη.  

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σ. 34

Το 1942 εκδίδεται το Broadcast Talks (Ραδιοφωνικές ομιλίες), που περιλαμβάνει τις ομιλίες του Λιούις στο BBC «Right and Wrong: A Clue to the Meaning of the Universe» (Σωστό και λάθος: ένα στοιχείο για το νόημα του σύμπαντος) και «What Christians Believe» (Τι πιστεύουν οι χριστιανοί), από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο.

Το 1960 πεθαίνει η Τζόι Ντέιβιντμαν Λιούις σε ηλικία σαράντα πέντε ετών.

14 Ιουλίου

Πούρα στον Ουρανό

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι: 

Ξέρω πως αυτό που θέλω είναι αυτό ακριβώς που δεν μπορώ να έχω ποτέ. Η παλιά ζωή, τ’ αστεία, τα ποτά, οι συζητήσεις, ο έρωτας, οι μικρούτσικες, σπαραξικάρδιες κοινοτοπίες. Από κάθε άποψη, όταν λέω: «Η Τζόι πέθανε», είναι σαν να λέω: «Όλα αυτά χάθηκαν». Αυτά αποτελούν μέρος του παρελθόντος. Και το παρελθόν είναι παρελθόν κι αυτή είναι η σημασία του χρόνου, και ο ίδιος ο χρόνος είναι μια ακόμα ονομασία, για το θάνατο, κι ο ίδιος ο Ουρανός είναι μια κατάσταση όπου «χάθηκαν τα προηγούμενα πράγματα».

Μιλήστε μου για την αλήθεια της θρησκείας και θ’ ακούσω πρόθυμα. Μιλήστε μου για το καθήκον απέναντι στη θρησκεία και θ’ ακούσω υπάκουα. Μην έρθετε όμως να μου μιλήσετε για τις παρηγοριές που δίνει η θρησκεία, γιατί θα υποψιαστώ ότι δεν καταλαβαίνετε.

Εκτός βέβαια αν μπορείτε να πιστέψετε κατά γράμμα όλες αυτές τις ανοησίες για το ξανασμίξιμο των οικογενειών «στην άλλη όχθη», σύμφωνα με τις περιγραφές που γίνονται με ολότελα επίγειους όρους. Μα όλα αυτά δεν συμφωνούν με τις Άγιες Γραφές, είναι όλα βγαλμένα από κακούς ύμνους και λιθογραφίες. Δεν υπάρχει ούτε λέξη γι’ αυτά στη Βίβλο. Κι ακούγονται ψεύτικα. Ξέρουμε ότι δεν μπορεί να είναι έτσι. Η πραγματικότητα δεν επαναλαμβάνεται ποτέ. Το ίδιο ακριβώς πράγμα, δεν σου αφαιρείται ποτέ για να σου ξαναδοθεί. Πόσο καλά δολώνουν οι Πνευματιστές το αγκίστρι τους! «Τα πράγματα σε τούτη την όχθη δεν είναι σε τελευταία ανάλυση τόσο διαφορετικά». Υπάρχουν πούρα, και στον Ουρανό. Γιατί αυτό θα επιθυμούσαμε. Την αποκατάσταση του ευτυχισμένου παρελθόντος. 

Κι αυτό, ακριβώς αυτό, επιζητώ κι εγώ, με τρελά μεσονύχτια γλυκόλογα και παρακλήσεις που εκτοξεύονται στο κενό.  

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 18-19

15 Ιουλίου

Μαλακά, μαλακά

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι: 

Τι σημασία έχει πώς εξελίσσεται αυτή μου η οδύνη ή τι κάνω μ’ αυτή; Τι σημασία έχει πώς θυμάμαι την Τζόι ή αν τη θυμάμαι καθόλου; Κανένα από αυτά τα δυο δεν θ’ απαλύνει, ούτε θα επιδεινώσει την περασμένη αγωνία της.

Την περασμένη αγωνία της. Μα πού ξέρω ότι όλη η αγωνία της έχει περάσει; Ποτέ ως τώρα δεν πίστεψα —το θεωρούσα απέραντα απίθανο— ότι η πιο πιστή ψυχή μπορεί να εκτοξευτεί κατευθείαν στην τελειότητα και στη γαλήνη τη στιγμή του επιθανάτιου ρόγχου. Αν το πίστευα τώρα, θα ήταν ευσεβής πόθος μαζί με εκδίκηση. Η Τζόι ήταν υπέροχο πλάσμα, ψυχή ντόμπρα, φωτεινή και λαμπερή σαν σπαθί. Όχι όμως μια τέλεια αγία. Ήταν γυναίκα αμαρτωλή, παντρεμένη μ’ έναν άντρα αμαρτωλό. Δυο από τους ασθενείς του Θεού, που δεν είχαν ακόμα αποθεραπευτεί. Ξέρω ότι δεν υπάρχουν μόνο δάκρυα που πρέπει να στεγνώσουν, αλλά και λεκέδες που πρέπει να καθαριστούν. Το σπαθί θα γίνει ακόμα πιο λαμπερό.

Αλλά, Θεέ μου, μαλακά, μαλακά. 

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σ. 29 

Το 1963 ο Λιούις παθαίνει καρδιακή προσβολή κατά τη διάρκεια μιας ιατρικής πράξης και εισάγεται στο Νοσοκομείο Acland. 

16 Ιουλίου

Ένα σπαθί στο χέρι του Θεού

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι: 

Το εγκώμιο είναι το είδος αγάπης που έχει πάντα μέσα του κάποιο στοιχείο χαράς. Εγκώμιο στην πρέπουσα σειρά: για Εκείνον σαν δωρητή, για εκείνη σαν δώρο. Όταν εγκωμιάζουμε δεν χαιρόμαστε κατά κάποιο τρόπο το αντικείμενο του επαίνου μας, όσο μακριά κι αν βρισκόμαστε από αυτό; Πρέπει να το κάνω πιο συχνά. Έχασα τη χαρά της Τζόι, που την είχα άλλοτε. Και βρίσκομαι μακριά, πολύ μακριά στην κοιλάδα των πιθανοτήτων μου, από τη χαρά του Θεού, που μπορεί να την αποκτήσω κάποτε, αν τα ελέη Του είναι απεριόριστα. Αλλά, εγκωμιάζοντας, μπορώ ακόμα ως ένα βαθμό να χαίρομαι εκείνη και ήδη, ως ένα βαθμό, να χαίρομαι Εκείνον. Είναι προτιμότερο από το τίποτα.

Ίσως όμως μου λείπει το χάρισμα. Βλέπω ότι παρομοίασα την Τζόι με σπαθί. Ως ένα βαθμό, αυτό είναι αλήθεια. Αυτό καθαυτό όμως είναι ολότελα ανεπαρκές και παραπλανητικό. Έπρεπε να το είχα ισοσταθμίσει. Έπρεπε να είχα πει: «Αλλά ήταν και σαν κήπος. Σαν μια συστάδα από κήπους, με τον ένα τοίχο μέσα στον άλλο, με τον ένα φράχτη μέσα στον άλλο, που γίνονταν πιο κρυφοί, πιο γεμάτοι από μυρωδάτη και γόνιμη ζωή όσο βαθύτερα εισχωρούσες».

Επίσης, έπρεπε να έλεγα, για την Τζόι και για κάθε δημιούργημα που εγκωμιάζω: «Με κάποιο τρόπο, με τον μοναδικό του τρόπο, είναι όμοιο μ’ Εκείνον που το έπλασε».

Έτσι θ’ ανέβαινα από τον κήπο στον Κηπουρό, από το σπαθί στον Σιδηρουργό. Στη ζωοδότρα Ζωή και στην Ομορφιά που δημιουργεί το όμορφο. 

«Εκείνη είναι στα χέρια του Θεού». Αυτό αποκτάει μια νέα ενέργεια όταν τη σκέφτομαι σαν σπαθί. Ίσως η επίγεια ζωή που μοιράστηκα μαζί της ήταν μόνο ένα μέρος της κατεργασίας του. Ίσως τώρα Εκείνος σφίγγει στο χέρι τη λαβή, ζυγιάζει το νέο όπλο, φτιάχνει μ’ αυτό αστροπελέκια στον αέρα. «Σωστή ρομφαία της Ιερουσαλήμ». 

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σ. 41  

Το 1923 ο Λιούις αποφοιτά με άριστα από την Αγγλική Φιλολογία.

17 Ιουλίου

Οι δύο πλευρές της αλήθειας

Να άλλος ένας τρόπος να παρουσιάσουμε τις δύο πλευρές της αλήθειας. Από τη μια, δεν πρέπει ποτέ να φανταστούμε ότι μπορούμε να στηριχτούμε στις προσωπικές μας προσπάθειες που δε συνοδεύονται από τη βοήθεια του Θεού· αυτές δεν μπορούν να μας κρατήσουν «αξιοπρεπείς» ούτε για ένα εικοσιτετράωρο. Αν δε μας στηρίξει Αυτός, κανένας μας δεν είναι ασφαλής απέναντι σε κάποιο από τα βαριά αμαρτήματα. Από την άλλη, κανένας δυνατός βαθμός αγιότητας ή ηρωισμού, από αυτούς που έχουν καταγραφεί στις περιπτώσεις των μεγαλύτερων αγίων, δεν εξαιρείται από αυτό που είναι αποφασισμένος να δημιουργήσει τελικά μέσα στον καθένα μας. Το εγχείρημα δε θα ολοκληρωθεί σ’ αυτή τη ζωή· εντούτοις, επιδίωξή του είναι να μας πάει όσο πιο μακριά γίνεται πριν μας βρει ο θάνατος. 

Αυτός είναι ο λόγος που δεν πρέπει να ξαφνιαστούμε εάν η όλη υπόθεση είναι κάτι το πολύ δύσκολο. Όταν κάποιος μεταστρέφεται στο Χριστό και δείχνει να τα πηγαίνει πολύ καλά —με την έννοια ότι κάποιες από τις κακές του συνήθειες έχουν τώρα διορθωθεί—, συχνά αισθάνεται πως θα ήταν καλύτερα εάν τα πράγματα ήταν στη συνέχεια κάπως ομαλά. Όταν τον βρίσκουν προβλήματα —αρρώστιες, οικονομικές αναποδιές, νέοι πειρασμοί—, γρήγορα απογοητεύεται. Αυτά τα πράγματα, έτσι σκέφτεται, μπορεί να χρειάζονταν να τον ταρακουνήσουν και να τον οδηγήσουν στη μετάνοια τότε που ήταν βουτηγμένος μέσα στο κακό· τι νόημα όμως έχουν τώρα; Το νόημα είναι ότι ο Θεός τον σπρώχνει προς ένα υψηλότερο επίπεδο τον τοποθετεί σε καταστάσεις στις οποίες θα πρέπει να φανεί πολύ πιο γενναίος, πιο υπομονετικός ή πιο αγαπητικός απ’ όσο είχε ποτέ φανταστεί. Σε μας φαίνονται εντελώς περιττά, γιατί δεν έχουμε ακόμα αντιληφθεί σε τι είδους εξαίσιο πλάσμα θέλει να μας μεταμορφώσει.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 279-280 

18 Ιουλίου

Μεταμορφωνόμαστε

Κρίνω σκόπιμο να δανειστώ άλλη μια παραβολή από τον Τζορτζ Μακντόναλντ. Φανταστείτε ότι είστε ένα ολοζώντανο σπίτι. Ο Θεός έρχεται για να το ανακατασκευάσει. Στην αρχή ίσως να καταλαβαίνετε αυτό που κάνει. Τοποθετεί σωστά τους σωλήνες και σταματά τις διαρροές από τη στέγη κ.ο.κ. Ξέρατε ότι αυτές οι δουλειές έπρεπε να γίνουν, κι έτσι δε σας εκπλήσσουν. Να όμως που αρχίζει να ταρακουνά το σπίτι πέρα δώθε μ’ έναν τρόπο που πονά φοβερά και που φαίνεται παράλογος. Τι στο καλό ετοιμάζει; Η εξήγηση είναι ότι χτίζει ένα εντελώς διαφορετικό σπίτι σε σχέση μ’ αυτό που είχατε κατά νου ρίχνει εδώ μια καινούρια πτέρυγα, τοποθετεί εκεί ένα επιπλέον πάτωμα, σηκώνει πυργίσκους, φτιάχνει αυλές κ.ο.κ. Νομίζατε πως θα γινόσασταν ένα καθωσπρέπει μικρό εξοχικό. Αυτός όμως σας χτίζει έτσι ώστε να γίνετε ένα μεγάλο παλάτι. Κι αυτό γιατί έχει την πρόθεση να έρθει και να κατοικήσει μέσα σ’ αυτό ο Ίδιος. 

Η εντολή να είστε τέλειοι δεν είναι λόγια του αέρα. Ούτε είναι μια εντολή να κάνετε το ακατόρθωτο. Πρόκειται να μας μεταμορφώσει σε πλάσματα που μπορούν να τηρήσουν αυτή την εντολή. Είπε (στη Βίβλο) ότι είμαστε «θεοί» και δεν πρόκειται να διαψεύσει τα λόγια Του. Αν Τον αφήσουμε —διότι μπορούμε να Τον αποτρέψουμε αν το επιλέξουμε—, θα μεταμορφώσει τους πιο αδύναμους και τους πιο ελεεινούς ανάμεσά μας σε θεούς και θεές, σ’ ένα εκτυφλωτικό, ακτινοβόλο, αθάνατο πλάσμα που θα πάλλεται ολόκληρο με τόση ενέργεια, χαρά, σοφία και αγάπη, που δεν μπορεί να βάλει ο νους μας· σ’ έναν αστραφτερό καθρέφτη που ανακλά τέλεια (αν και σε μικρότερη κλίμακα) πίσω στο Θεό την ίδια του την απεριόριστη δύναμη, χαρά και αγαθότητα. Η διαδικασία θα κρατήσει πολύ και εν μέρει θα είναι επώδυνη· αυτό όμως είναι το όλο ζήτημα. Τίποτα λιγότερο. Άλλωστε τα εννοούσε όλα όσα έλεγε. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 280-281

19 Ιουλίου

Ο πραγματικός εαυτός

Η παράδοση του εαυτού πρέπει να είναι αληθινή. Για να μιλήσω ωμά, θα πρέπει να τον ξεφορτωθείτε δίχως δεύτερη σκέψη. Ο Χριστός θα σας δώσει πράγματι μια νέα προσωπικότητα. Δεν πρέπει όμως να Τον πλησιάσετε μόνο γι’ αυτό το πράγμα. Στο βαθμό που το μόνο πράγμα που σας ενδιαφέρει είναι η προσωπικότητά σας, η στροφή σας στο Χριστό δεν είναι αληθινή. Το πρωταρχικό βήμα έγκειται στο να προσπαθήσετε να λησμονήσετε εντελώς τον εαυτό σας. Ο νέος πραγματικός εαυτός σας —που είναι τόσο του Χριστού όσο και δικός σας, δικός σας ακριβώς επειδή είναι δικός Του— δε θα εμφανιστεί όσο συνεχίζετε να τον περιμένετε. Θα εμφανιστεί όταν αρχίσετε να ψάχνετε για Εκείνον. Μήπως αυτό ηχεί παράξενα; Το ίδιο ισχύει, ξέρετε, και για τα περισσότερα καθημερινά πράγματα. Ακόμα και στην κοινωνική ζωή ποτέ δε θα κάνετε καλή εντύπωση στους άλλους παρά μόνο όταν σταματήσετε να σκέφτεστε για το τι είδους εντύπωση αφήνετε. Ακόμα και στη λογοτεχνία ή την τέχνη, όποιος ενδιαφέρεται για την πρωτοτυπία ποτέ δε θα είναι πρωτότυπος. Αν όμως, απ’ την άλλη, προσπαθείτε απλώς να λέτε την αλήθεια (δίχως να σας ενδιαφέρει διόλου το πόσο συχνά έχει ήδη ειπωθεί), τότε εννιά στις δέκα φορές θα είστε πρωτότυποι δίχως καν να το αντιλαμβάνεστε. Η αρχή αυτή ισχύει για όλο το φάσμα της ζωής. Ξεφορτωθείτε επιτέλους τον εαυτό σας και θα ανακαλύψετε τον πραγματικό σας εαυτό. Απωλέστε τη ζωή σας και θα τη σώσετε. Υποταχθείτε στο θάνατο, στο θάνατο των φιλοδοξιών, των αγαπημένων σας καθημερινών επιθυμιών και τελικά το θάνατο του ίδιου του σώματος σας υποταχθείτε με κάθε κύτταρο του είναι σας και θα λάβετε την αιώνια ζωή. Μην κρατήσετε τίποτα. Τίποτα δε θα είναι πραγματικά δικό σας αν εκ των προτέρων δεν το ξεφορτωθείτε. Τίποτα από σας δε θα αναστηθεί από τους νεκρούς αν προηγουμένως δεν έχει πεθάνει. Ψάξτε για τον εαυτό σας και στο τέλος θα βρείτε μόνο μίσος, μοναξιά, απόγνωση, οργή, ερήμωση και φθορά. Ψάξτε και για το Χριστό και θα Τον βρείτε, και μαζί μ’ Αυτόν τα πάντα στο πρόσωπό Του. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 307-308 

20 Ιουλίου

Ορίζουμε τους όρους μας 

Το όνομα «χριστιανοί» δόθηκε για πρώτη φορά στην Αντιόχεια (Πράξ. 11:26) και δήλωνε τους «μαθητές», αυτούς που αποδέχτηκαν τη διδασκαλία των Αποστόλων. Δεν τίθεται ζήτημα περιορισμού του σε εκείνους που επωφελήθηκαν από αυτή τη διδασκαλία όσο περισσότερο μπορούσαν. Δεν τίθεται ζήτημα επέκτασής του σε εκείνους που μ’ έναν επεξεργασμένο, πνευματικό και εσωτερικό τρόπο ήταν «πολύ πιο κοντά στο πνεύμα των όσων είπε ο Χριστός» απ’ ό,τι οι λιγότερο επαρκείς ανάμεσα στους μαθητές. Το θέμα δεν είναι ούτε θεολογικό ούτε ηθικό. Έχει να κάνει απλώς με τη χρήση των λέξεων κατά τρόπο που να καταλαβαίνουμε όλοι αυτό που λέγεται. Όταν ένας άνθρωπος που αποδέχεται το χριστιανικό δόγμα ζει ανάξια ως προς αυτό, είναι πολύ πιο σαφές να πούμε ότι πρόκειται για έναν κακό χριστιανό παρά ότι δεν πρόκειται καν για χριστιανό. 

Από το Χριστιανισμός απλώς, Πρόλογος

σσ. 19-20 

21 Ιουλίου

Αντανάκλαση της θεϊκής ζωής

Αυτές οι «απαιτήσεις» του Θεού, που χτυπάνε στην «εξωτερική» ακοή μας περισσότερο σαν απαιτήσεις ενός δεσπότη παρά ενός εραστή, στην πραγματικότητα μάς οδηγούν εκεί που θα ‘πρεπε να θέλουμε να πάμε, αν ξέραμε τι ζητάμε. Εκείνος ζητά τη λατρεία μας, την υπακοή μας, την προσκύνησή μας. Μήπως υποψιαζόμαστε ότι αυτά θα Του προξενήσουν κάτι καλό ή μήπως Εκείνος φοβάται, όπως ο χορός στον Μίλτον, ότι η ανθρώπινη ασέβεια θα Του μειώσει τη δόξα; Ένας άνθρωπος αρνούμενος να Τον λατρεύσει, δεν μειώνει τη δόξα Του περισσότερο απ’ ό,τι ένας τρελός θα μπορούσε να σβήσει τον ήλιο γράφοντας τη λέξη «σκοτάδι» στους τοίχους του κελιού του. Αλλά ο Θεός θέλει το καλό μας. Και το καλό μας είναι να Τον αγαπάμε με την αμοιβαία αγάπη που ταιριάζει σε δημιουργήματα. Όμως για να Τον αγαπήσουμε, πρέπει να Τον γνωρίσουμε. Και αν Τον γνωρίσουμε, πραγματικά θα πέσουμε να Τον προσκυνήσουμε. Αν δεν το κάνουμε, το μόνο που δείχνουμε είναι ότι αυτό που προσπαθούμε ν’ αγαπήσουμε δεν είναι Θεός. Αν και μπορεί να είναι το πιο κοντινό πλησίασμα στο Θεό που η σκέψη και η φαντασία μας μπορεί να πετύχει. Ωστόσο, το κάλεσμα του Θεού δεν είναι μόνο για προσκύνηση και για να προξενήσει δέος. Είναι για να στοχαστούμε τη θεϊκή ζωή. Είναι ένα κάλεσμα για συμμετοχή των δημιουργημάτων στις θεϊκές ιδιότητες, κάτι που είναι πολύ πιο πέρα από τις τωρινές επιθυμίες μας. Έχουμε προσκληθεί «να ενδυθούμε το Χριστό» ή «να φορέσουμε κατάσαρκα το Χριστό» και να γίνουμε θεοί κατά χάρη. Δηλαδή, είτε μας αρέσει είτε όχι, ο Θεός έχει την πρόθεση να μας δώσει αυτό που χρειαζόμαστε, και όχι αυτό που τώρα νομίζουμε ότι θέλουμε. Για μια ακόμη φορά, έχουμε σαστίσει από την «αβάσταχτη» φιλοφρόνηση, από την πολλή αγάπη. 

Από Το πρόβλημα του πόνου

Το 1940 ο Λιούις συλλαμβάνει την ιδέα για το The Screwtape Letters (31 Γράμματα από την κόλαση).

22 Ιουλίου

Κρίνοντας με βάση τα αποτελέσματα

Αν ο χριστιανισμός κατέχει την αλήθεια, τότε γιατί οι χριστιανοί δεν είναι πέρα για πέρα καλύτεροι από τους μη χριστιανούς; Αυτό που κρύβεται πίσω από το εν λόγω ερώτημα είναι εν μέρει απόλυτα εύλογο και εν μέρει εντελώς παράλογο. Το εύλογο σημείο είναι το εξής: Αν η μεταστροφή στο χριστιανισμό δε βελτιώνει καθόλου τη συμπεριφορά ενός ανθρώπου —αν δηλαδή συνεχίζει να είναι το ίδιο φαντασμένος, κακεντρεχής, μοχθηρός ή φιλόδοξος όπως και πριν—, τότε νομίζω πως πρέπει να υποθέσουμε πως η «μεταστροφή» του ήταν εν πολλοίς φανταστική. Πρόκειται εδώ για τη δοκιμή στην οποία πρέπει να υποβάλει ο καθένας τον εαυτό του μετά την αρχική του μεταστροφή και κάθε φορά που πιστεύει ότι έχει κάνει κάποια πρόοδο. Τα ευγενή συναισθήματα, οι καινούριες ενοράσεις και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη «θρησκεία» δεν είναι τίποτα εάν δε βελτιώνουν την πραγματική μας συμπεριφορά. Όπως ακριβώς και σε μια αρρώστια, το γεγονός ότι «αισθανόμαστε καλύτερα» δεν ωφελεί και πολύ εάν το θερμόμετρο δείχνει ότι η θερμοκρασία μας συνεχίζει ν’ ανεβαίνει. Υπ’ αυτήν την έννοια, ο έξω κόσμος έχει απόλυτα δίκιο να κρίνει το χριστιανισμό με βάση τ’ αποτελέσματά του. Ο Χριστός μάς είπε να κρίνουμε με βάση τ’ αποτελέσματα. Ένα δέντρο το καταλαβαίνουμε από τους καρπούς του, ή, όπως λέμε, δοκίμασε και θα καταλάβεις. Όταν εμείς οι χριστιανοί συμπεριφερόμαστε άσχημα ή αποτυγχάνουμε να συμπεριφερθούμε σωστά, παρουσιάζουμε ένα χριστιανισμό αναξιόπιστο στον έξω κόσμο. Οι αφίσες κατά τη διάρκεια του πολέμου μάς έλεγαν ότι «οι ασύνετες κουβέντες κοστίζουν ζωές». Είναι εξίσου αληθινό ότι «η απρόσεκτη ζωή κοστίζει σχόλια». Η απρόσεκτη ζωή μας κάνει τους άλλους να μας σχολιάζουν. Έτσι, τους δίνουμε ερείσματα να μιλούν κατά τρόπο που θέτει υπό αμφισβήτηση την ίδια την αλήθεια του χριστιανισμού. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 282-283 

23 Ιουλίου

Εκτός δράσης

Συμβουλές του Screwtape για το πώς να αποσπάσει τον Ασθενή από τα χέρια του Εχθρού:

Μένει να σκεφτούμε πώς θα περισώσουμε ό,τι μπορούμε από αυτήν την καταστροφή. Το πιο σημαντικό είναι να τον αποτρέψεις από οποιαδήποτε πράξη. Όσο δεν μετουσιώνει την νέα του μετάνοια σε πράξη δεν έχει κανένα νόημα το πόσο θετική άποψη έχει για αυτήν. Άσε το μικρό κτήνος να κυλιέται μέσα στις σκέψεις του. Άφησε τον, αν έχει την αντίστοιχη κλίση, να γράψει ένα βιβλίο σχετικά με το θέμα. Αυτός είναι συχνά ένας άριστος τρόπος για να στειρώσεις τον καρπό που φυτεύει ο Εχθρός στην ανθρώπινη ψυχή. Άσε τον να κάνει οτιδήποτε άλλο εκτός από το να δράσει. Καμία ευλάβεια και κανένα συναίσθημα δεν μπορούν να μας βλάψουν όσο παραμένουν στην φαντασία του αρκεί να τα διατηρήσουμε μακριά από την θέλησή του. Όπως είπε και ένας από τους ανθρώπους, οι ενεργητικές συνήθειες ενδυναμώνονται από την επανάληψη ωστόσο οι παθητικές αποδυναμώνονται. Όσο πιο συχνά αισθάνεται χωρίς να δρα, τόσο λιγότερο θα είναι ικανός να δράσει ξανά και, εντέλει, τόσο λιγότερο ικανός θα είναι να αισθανθεί. 

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

24 Ιουλίου

Μια προειδοποίηση ή μια ενθάρρυνση;

Στο σημείο αυτό υπάρχει είτε μια προειδοποίηση είτε μια ενθάρρυνση προς τον καθένα από εμάς. Αν είσαι ένας καλός άνθρωπος —αν η αρετή μοιάζει να πηγάζει από τη φύση σου— πρόσεξε πολύ! Πολλά απαιτούνται από εκείνους στους οποίους δίδονται πολλά. Αν θεωρήσεις προσωπικό σου κατόρθωμα το δώρο που σου έδωσε ο Θεός μέσω της φύσης, κι αν είσαι ικανοποιημένος με το να είσαι απλώς καλός, συνεχίζεις να παραμένεις ένας εξεγερμένος: κι όλα αυτά τα χαρίσματα θα κάνουν απλούστατα την πτώση σου πιο τρομερή, τη διαφθορά σου πιο σύνθετη, το κακό παράδειγμα που θα δώσεις πιο καταστροφικό. Ο ίδιος ο Διάβολος ήταν κάποτε ένας αρχάγγελος· τα φυσικά του χαρίσματα ήταν τόσο ανώτερα απ’ τα δικά σου, όσο είναι τα δικά σου ανώτερα από εκείνα ενός χιμπαντζή. 

Εντούτοις, αν είσαι ένα φτωχό πλάσμα δηλητηριασμένο από μια κακή ανατροφή μέσα σ’ ένα σπίτι γεμάτο από χυδαίες ζήλιες και παράλογους καβγάδες· στιγματισμένο, δίχως να την έχεις επιλέξει εσύ, με κάποια αηδιαστική σεξουαλική διαστροφή και βασανιζόμενος ασταμάτητα από κάποιο σύμπλεγμα κατωτερότητας που σε κάνει να περιφρονείς τους καλύτερους φίλους σου, ας μη σε πνίγει η απόγνωση. Ο Θεός τα γνωρίζει όλα αυτά. Είσαι ένας από τους φτωχούς που ευλόγησε. Ξέρεις τι είδους καταραμένο όχημα είναι αυτό που προσπαθείς να οδηγήσεις. Συνέχισε. Κάνε ό,τι μπορείς. Κάποια μέρα (ίσως σ’ έναν άλλο κόσμο, αλλά πιθανότατα πολύ πιο γρήγορα) θα το πετάξει πάνω στα σκουπίδια και θα σου δώσει ένα καινούριο. Τότε λοιπόν ίσως να μας καταπλήξεις όλους, και κυρίως τον εαυτό σου. Κι αυτό γιατί έμαθες να οδηγείς σ’ ένα πολύ δύσκολο σχολείο. (Κάποιοι από τους τελευταίους θα έρθουν πρώτοι και κάποιοι από τους πρώτους τελευταίοι.) 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 292-293 

25 Ιουλίου

Να αγαπάς τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου

Ναι, αλλά πώς ακριβώς αγαπώ τον εαυτό μου; 

Τώρα που το σκέφτομαι, δε νιώθω ξεκάθαρα κάποια συμπάθεια ή κάποια έλξη προς τον εαυτό μου, και επιπλέον δεν απολαμβάνω πάντα την κοινωνία μέσα στην οποία ζω. Επομένως είναι προφανές ότι το «αγάπα τον πλησίον σου» δε σημαίνει «να τον συμπαθείς» ή «να τον βρίσκεις ελκυστικό». Αυτό όφειλα να το έχω καταλάβει πρωτύτερα, διότι αναμφίβολα δεν μπορείς να αισθανθείς συμπάθεια για κάποιον μετά από προσπάθεια. Έχω άραγε θετική άποψη για τον εαυτό μου; Θεωρώ τον εαυτό μου καλό άνθρωπο; Πολύ φοβάμαι πως πράγματι μερικές φορές νιώθω έτσι —κι αυτές είναι αναμφισβήτητα οι χειρότερες στιγμές μου—, αλλά δεν είναι αυτός ο λόγος που αγαπώ τον εαυτό μου. Στην πραγματικότητα, ισχύει το αντίστροφο: το γεγονός ότι αγαπώ τον εαυτό μου με κάνει να θεωρώ ότι είμαι καλός άνθρωπος· δεν αγαπώ τον εαυτό μου επειδή θεωρώ ότι είμαι καλός. Έτσι, το ν’ αγαπώ τους εχθρούς μου δε συνεπάγεται ότι θα πρέπει να τους θεωρώ καλούς ανθρώπους. Αυτό είναι μια τεράστια ανακούφιση. Διότι πάρα πολλοί άνθρωποι φαντάζονται ότι το να συγχωρείς τους εχθρούς σου σημαίνει ότι διαπιστώνεις ότι δεν είναι τελικά και τόσο κακοί, ενώ η μαύρη αλήθεια έγκειται στο ότι είναι πράγματι τέτοιοι. Προχώρα ένα βήμα ακόμη. Τις στιγμές που σκέφτομαι με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο, όχι μόνο δε θεωρώ τον εαυτό μου καλό, αλλά, αντίθετα, τον βρίσκω πολύ κακό. Ορισμένα από τα πράγματα που έχω κάνει τα αντιμετωπίζω με φρίκη και απέχθεια. Έτσι, είναι σαφές ότι μπορώ να νιώθω φρίκη και απέχθεια και για ορισμένα πράγματα που κάνουν οι εχθροί μου. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 167-168 

Το 1929 ο πατέρας του Λιούις, ο Άλμπερτ, διαγιγνώσκεται με καρκίνο.

26 Ιουλίου

Να αγαπάς τον αμαρτωλό. . .

Τώρα μάλιστα που το σκέφτομαι θυμάμαι κάποιους χριστιανούς δασκάλους που μου έλεγαν πριν από πολλά χρόνια ότι πρέπει να μισώ τις πράξεις ενός κακού ανθρώπου, αλλά όχι τον ίδιο τον άνθρωπο ή, όπως θα έλεγαν, να μισείς την αμαρτία κι όχι τον αμαρτωλό. 

Για χρόνια θεωρούσα ότι αυτή η άποψη ήταν μια γελοία και εντελώς μάταιη διάκριση: Πώς μπορείς να μισείς αυτό που κάνει κάποιος δίχως παράλληλα να μισείς κι αυτόν τον ίδιο; Μετά από χρόνια όμως συνειδητοποίησα ότι υπήρχε κάποιος απέναντι στον οποίο λειτουργούσα μ’ αυτόν ακριβώς τον τρόπο: συγκεκριμένα, ο ίδιος μου ο εαυτός. Όσο κι αν απεχθάνομαι τη δειλία, την αλαζονεία ή την πλεονεξία μου, συνεχίζω να αγαπώ τον εαυτό μου. Ποτέ δεν είχα εν προκειμένω την παραμικρή δυσκολία. Στην πραγματικότητα, ο λόγος που μισούσα τις πράξεις ήταν ότι αγαπούσα αυτόν που τις έκανε. Επειδή ακριβώς αγαπούσα τον εαυτό μου, λυπόμουν που διαπίστωνα ότι ήμουν εκείνο το είδος του ανθρώπου που έκανε τέτοιου είδους πράξεις. Κατά συνέπεια ο χριστιανισμός δε θέλει να μειώσει ούτε στο ελάχιστο το μίσος που νιώθουμε απέναντι στη σκληρότητα και τη δολιότητα. Οφείλουμε να τις μισούμε. Ούτε μια λέξη απ’ όσες έχουμε ξεστομίσει εναντίον τους δε θα πρέπει να πάρουμε πίσω. Εντούτοις, θέλει όντως να τις μισούμε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που τις μισούμε και στον εαυτό μας: με το να λυπόμαστε που κάποιος έκανε τέτοιου είδους πράξεις και ελπίζοντας, αν κάτι τέτοιο είναι εφικτό, ότι κάποτε, κάπου και με κάποιο τρόπο θα μπορέσει να θεραπευθεί και να γίνει πάλι ανθρώπινος.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 168 -169

27 Ιουλίου

Η πραγματική δοκιμασία

Ας υποθέσουμε ότι κάποιος διαβάζει στην εφημερίδα μια ιστορία με βρομερές κακοήθειες. Στη συνέχεια ας υποθέσουμε ότι έρχεται στην επιφάνεια κάτι που δείχνει ότι η ιστορία αυτή ίσως να μην είναι απόλυτα αληθινή ή όχι τόσο κακή όσο φάνηκε στην αρχή. Το πρώτο που σκέφτεται κανείς είναι «δόξα τω Θεώ που δεν είναι τόσο κακή όσο φάνηκε στην αρχή» ή νιώθει απογοήτευση ή ακόμα και κάποια εμμονή στην πρώτη εκδοχή της ιστορίας απλώς και μόνο για την απόλαυση που του προσφέρει η σκέψη ότι οι εχθροί του είναι όσο γίνεται πιο κακοί; Αν ισχύει το δεύτερο, τότε πολύ φοβάμαι πως πρόκειται για το πρώτο βήμα μιας διαδικασίας που αν ολοκληρωθεί θα μας μεταβάλει σε δαίμονες. Κάποιος αρχίζει να επιθυμεί το μαύρο να ήταν λίγο πιο μαύρο. Αν τώρα δώσουμε σ’ αυτή την επιθυμία τα πρωτεία, σε λίγο θα βλέπουμε όλα τα γκρι μαύρα και πολύ σύντομα κι αυτό ακόμα το άσπρο ως μαύρο. Στο τέλος θα επιμένουμε να βλέπουμε τα πάντα —το Θεό, τους φίλους και τον ίδιο μας τον εαυτό— ως κακά, δίχως να μπορούμε να σταματήσουμε αυτή τη διαδικασία· θα παγιωθούμε για πάντα σ’ ένα σύμπαν όπου θα κυριαρχεί το καθαρό μίσος. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 169 

28 Ιουλίου

Να αγαπάς τον εχθρό σου

Φαντάζομαι ότι κάποιος μπορεί να πει: «Καλά, αν επιτρέπεται κάποιος να καταδικάζει τις πράξεις του εχθρού, να τον τιμωρεί και να τον σκοτώνει, τότε ποια η διαφορά ανάμεσα στη χριστιανική ηθική και στις συνηθισμένες ηθικές απόψεις;». Η διαφορά είναι τεράστια. Θυμήσου ότι εμείς οι χριστιανοί πιστεύουμε ότι ο άνθρωπος ζει αιώνια. Γι’ αυτό εκείνο που πραγματικά μετράει είναι τα μικρά σημαδάκια και οι αλλοιώσεις στο κεντρικό, εσωτερικό, τμήμα της ψυχής που πρόκειται στο τέλος να τη μετατρέψουν σ’ ένα πλάσμα του Παραδείσου ή της Κόλασης. Ενδέχεται να σκοτώσουμε αν χρειαστεί, αλλά δεν πρέπει να μισούμε ή να απολαμβάνουμε το μίσος. Ενδέχεται να τιμωρήσουμε αν χρειαστεί, αλλά δεν πρέπει να το χαιρόμαστε. Με άλλα λόγια, κάτι μέσα μας, δηλαδή το συναίσθημα της έχθρας, το συναίσθημα που θέλει να «πατσίσει», πρέπει απλούστατα να πεθάνει. Δε θέλω να πω ότι μπορεί κάποιος να αποφασίσει αυτή τη στιγμή ότι ποτέ πια δε θα το αισθανθεί. Τα πράγματα δεν είναι έτσι. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι κάθε φορά που σηκώνει κεφάλι, μέρα τη μέρα, χρόνο το χρόνο, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας, εμείς πρέπει να του δίνουμε να καταλαβαίνει. Είναι ένα έργο δύσκολο, αλλά η προσπάθεια δεν είναι αδύνατη. Ακόμα κι όταν σκοτώνουμε και τιμωρούμε, πρέπει να προσπαθήσουμε να αισθανθούμε για τον εχθρό όπως αισθανόμαστε για τον εαυτό μας: να ευχόμαστε να μην ήταν κακός, να ελπίζουμε ότι μπορεί σ’ αυτόν ή στον άλλο κόσμο να θεραπευτεί· στην πραγματικότητα, να ευχόμαστε το καλό του. Αυτό εννοεί η Βίβλος όταν μας λέει να τον αγαπάμε: να ευχόμαστε το καλό του, όχι να τον βρίσκουμε συμπαθητικό ή να λέμε ότι είναι καλός, ενώ δεν είναι. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 171-172 

29 Ιουλίου

Επειδή ακριβώς υπάρχουμε

Παραδέχομαι ότι αυτό σημαίνει να αγαπάς ανθρώπους που δε σε προδιαθέτουν καθόλου να τους αγαπήσεις. Όμως, απ’ την άλλη, μήπως και ο εαυτός σου έχει κάτι πάνω του που τον κάνει αγαπητό; Τον αγαπάς επειδή απλούστατα είναι ο εαυτός σου. Ο Θεός ζητά να αγαπάμε τους πάντες με τον ίδιο τρόπο και για τους ίδιους λόγους. Παράλληλα μας έχει δώσει κι ένα έτοιμο πρότυπο μπροστά μας —τη σχέση που έχουμε με τον εαυτό μας— για να μας δείξει πώς ακριβώς λειτουργεί αυτή η αγάπη. Το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να εφαρμόσουμε στη συνέχεια τον κανόνα και στους άλλους ανθρώπους. Ίσως το όλο γεγονός να είναι ευκολότερο εάν θυμόμαστε ότι ο Θεός μάς αγαπά κατά τον ίδιο τρόπο. Όχι επειδή διαθέτουμε κάποια ελκυστικά γνωρίσματα, αλλά επειδή ακριβώς υπάρχουμε. Διότι πράγματι δεν έχουμε τίποτ’ άλλο που να μας κάνει αγαπητούς, όντας πλάσματα που θεωρούν το μίσος τέτοια απόλαυση, που η παραίτηση από αυτό μοιάζει με την παραίτηση από το τσιγάρο και την μπίρα…  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 172 

30 Ιουλίου

Αυτό το τρομερό καθήκον

[Μια από τις λιγότερο δημοφιλείς ανάμεσα στις χριστιανικές αρετές] εμπεριέχεται στο χριστιανικό κανόνα «αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτόν». Επειδή στη χριστιανική ηθική η φράση «τον πλησίον σου» περιλαμβάνει «τον εχθρό σου», φτάνουμε μπροστά στο συγκλονιστικό καθήκον της συγχώρεσης των εχθρών μας. 

Όλοι λένε ότι η συγχώρεση είναι μια υπέροχη ιδέα, μέχρις ότου βέβαια πρέπει να συγχωρήσουν κάτι, όπως συνέβη με μας κατά τη διάρκεια του πολέμου. Απ’ την άλλη, και η απλή αναφορά στο θέμα μπορεί να σημαίνει ότι θα δεχτείς τον καταιγισμό μιας οργισμένης αντίδρασης. Το πρόβλημα δεν έγκειται στο ότι οι άνθρωποι θεωρούν πως η εν λόγω αρετή είναι πολύ υψηλή και δύσκολη, έγκειται στο γεγονός ότι τη θεωρούν μισητή και αξιοκαταφρόνητη. «Αυτού του είδους οι κουβέντες με κάνουν κι αρρωσταίνω», λένε συχνά. Άλλωστε ήδη οι μισοί από εσάς θέλετε να με ρωτήσετε: «Αναρωτιέμαι πώς άραγε θα αισθανόσουν εσύ εάν έπρεπε να συγχωρήσεις την Γκεστάπο και ήσουν Πολωνός ή Εβραίος;». 

Το ίδιο και εγώ. Αναρωτιέμαι πολύ. Όπως ακριβώς συμβαίνει όταν ο χριστιανισμός μού λέει ότι δεν πρέπει να αρνηθώ τη θρησκεία μου, ακόμα κι αν πρόκειται να πεθάνω από τα βασανιστήρια· αναρωτιέμαι πάρα πολύ για το τι θα έκανα μπροστά σ’ ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Στο βιβλίο αυτό δεν προσπαθώ να σας πω αυτό που θα μπορούσα να κάνω εγώ, αυτά που μπορώ να κάνω είναι πολύ λίγα, αλλά αυτό που είναι ο χριστιανισμός. Δεν τον επινόησα εγώ. Να σου λοιπόν, καταμεσής στα σπλάχνα του, βρίσκω το «αφες ήμίν τά όφειλήματα ήμών, ώς καί ήμεΐς άφίεμεν τοις όφειλέταις ήμών». Δεν υπάρχει η παραμικρή νύξη ότι μπορούμε να λάβουμε τη συγχώρεση με κάποιον άλλο τρόπο.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 165-166 

31 Ιουλίου

Ξεκινήστε από τα μικρά

Είναι εντελώς ξεκάθαρο ότι εάν δε συγχωρήσουμε δεν πρόκειται ούτε εμείς να λάβουμε συγχώρεση. Δεν υπάρχουν δύο δρόμοι εν προκειμένω. Τι πρέπει λοιπόν να κάνουμε; 

Ούτως ή άλλως, πρόκειται να είναι κάτι δύσκολο, αλλά νομίζω πως υπάρχουν δύο πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για να το απαλύνουμε. Όταν αρχίζεις τα μαθηματικά, δεν ξεκινάς με το διαφορικό λογισμό, ξεκινάς με την απλή πρόσθεση. Κατά τον ίδιο τρόπο, αν πραγματικά θέλουμε —κι όλα εξαρτώνται από το να θέλουμε πραγματικά— να μάθουμε να συγχωρούμε, ίσως θα ήταν καλύτερο να ξεκινήσουμε με κάτι πιο εύκολο σε σχέση προς την Γκεστάπο. Μπορεί κανείς να ξεκινήσει συγχωρώντας το σύζυγο ή τη σύζυγο του, τους γονείς και τα παιδιά του ή τους πιο άμεσους σ’ αυτόν υπαλλήλους του κράτους όσον αφορά σε κάτι που είπαν ή έκαναν εναντίον του την περασμένη εβδομάδα. Αυτό πιθανότατα θα μας απασχολήσει για λίγο. Δεύτερον, μπορούμε να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι ακριβώς σημαίνει να αγαπά κανείς τον πλησίον του όπως τον ίδιο του τον εαυτό. Πρέπει να τον αγαπώ όπως αγαπώ τον εαυτό μου.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 166-167 

01 Αυγούστου

Θρηνώ και σκέφτομαι ότι θρηνώ

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι:

Είναι οι σημειώσεις μου νοσηρές; Διάβασα κάποτε τη φράση: «Έμεινα άγρυπνος όλη τη νύχτα με πονόδοντο, σκεπτόμενος τον πονόδοντο και το γεγονός ότι έμενα άγρυπνος». Αυτό ισχύει και στη ζωή. Μέρος κάθε δυστυχίας είναι, ας πούμε, η σκιά ή η αντανάκλαση της ίδιας της δυστυχίας: το γεγονός ότι όχι μόνο υποφέρεις, αλλά πρέπει και να σκέφτεσαι συνέχεια το γεγονός ότι υποφέρεις. Όχι μόνο ζω κάθε ατέλειωτη μέρα μέσα στην οδύνη, αλλά ζω κάθε μέρα και με τη σκέψη ότι ζω κάθε μέρα μέσα στην οδύνη.

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σ. 9

Τον Αύγουστο του 1960, μετά τον θάνατο της Τζόι τον Ιούλιο του 1960, ο Λιούις γράφει το A Grief Observed (Ανατομία μιας οδύνης).

02 Αυγούστου

Μια μαχαιριά πυρακτωμένης ανάμνησης

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι:

Κανείς δεν μου είπε ποτέ ότι η οδύνη μοιάζει τόσο με το φόβο. Δεν φοβάμαι, αλλά η αίσθηση είναι σαν να φοβάμαι. Το ίδιο φτερούγισμα στο στομάχι, η ίδια νευρικότητα, το χασμουρητό. Ξεροκαταπίνω συνέχεια.

Άλλες φορές νιώθω σαν να είμαι λίγο μεθυσμένος, ή να έχω πάθει διάσειση. Ανάμεσα στον κόσμο και σ’ εμένα υπάρχει κάτι σαν αθέατο παραπέτασμα. Δυσκολεύομαι ν’ αντιληφθώ τι λένε οι άλλοι. Ή ίσως δυσκολεύομαι να θελήσω να το αντιληφθώ. Μου είναι τόσο αδιάφορο. Κι όμως θέλω τους άλλους γύρω μου. Τρέμω τις στιγμές που το σπίτι είναι άδειο. Να γινόταν τουλάχιστο να μιλούσαν μεταξύ τους κι όχι σ’ εμένα.

Υπάρχουν στιγμές, εντελώς αναπάντεχα, που κάτι μέσα μου προσπαθεί να με βεβαιώσει ότι τελικά δεν με νοιάζει και τόσο, όχι τόσο πολύ. Ο έρωτας δεν είναι το παν στη ζωή ενός άντρα. Ήμουν ευτυχισμένος και πριν γνωρίσω την Τζόι. Διαθέτω άφθονα από αυτά που αποκαλούνται «αποθέματα». Οι άνθρωποι ξεπερνούν κάτι τέτοια πράγματα. Λοιπόν, δεν θα τα πάω κι άσχημα. Ντρέπεται κανείς που ακούει αυτή τη φωνή, αλλά νομίζει για λίγο ότι τα επιχειρήματά της ευσταθούν. Τότε έρχεται μια ξαφνική μαχαιριά πυρακτωμένης ανάμνησης και όλη αυτή η «κοινή λογική» εξαφανίζεται σαν μερμήγκι στο στόμιο ενός φούρνου!

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σ. 5

Τον Αύγουστο του 1963 λόγω προβλημάτων υγείας, ο Λιούις παραιτείται από τη θέση του καθηγητή στο Κέιμπριτζ και επιστρέφει στο σπίτι του για να ζήσει μόνιμα στο The Kilns.

03 Αυγούστου

Μόνη μέσα στη Μοναξιά

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι:

Υπάρχει κάποιο όριο στο «σάρκα μία». Δεν μπορείς να μοιραστείς πραγματικά την ανημπόρια, ή το φόβο, ή τον πόνο κάποιου άλλου. Μπορεί να νιώθεις άσχημα. Δεν αποκλείεται να νιώθεις το ίδιο άσχημα με τον άλλο, αν και εγώ θα έβλεπα με δυσπιστία όποιον θα ισχυριζόταν κάτι τέτοιο. Και πάλι όμως θα ήταν πολύ διαφορετικά. Όταν μιλάω για φόβο, εννοώ τον καθαρά ζωώδη φόβο, την άρνηση του οργανισμού να δεχτεί την καταστροφή του, την ασφυκτική αίσθηση, την εντύπωση ότι είσαι σαν ποντικός στη φάκα. Αυτό δεν είναι μεταδοτικό. Το πνεύμα μπορεί να συμπάσχει, το σώμα λιγότερο. Από μια άποψη τα σώματα των εραστών συμπάσχουν ακόμα λιγότερο. Όλες οι ερωτικές επαφές τους τα εκπαίδευσαν να μην έχουν το ένα για το άλλο ταυτόσημα, αλλά συμπληρωματικά, συναφή, ακόμα κι αντίθετα αισθήματα.

Το ξέραμε κι οι δυο μας. Εγώ είχα τα δικά μου βάσανα, όχι τα δικά της· κι εκείνη είχε τα δικά της, όχι τα δικά μου. Το τέλος των δικών της θα σήμαινε την ωρίμανση των δικών μου. Ετοιμαζόμασταν να πορευτούμε σε διαφορετικούς δρόμους. Αυτή η ψυχρή αλήθεια, αυτή η τρομερή ρύθμιση της κυκλοφορίας («Εσείς, κυρία, δεξιά — εσείς, κύριε, αριστερά») είναι ακριβώς η αρχή του χωρισμού, που είναι ο ίδιος ο θάνατος.

Κι αυτός ο χωρισμός, υποθέτω, μας περιμένει όλους. Σκεφτόμουν ότι η Τζόι κι εγώ ήμασταν ιδιαίτερα άτυχοι επειδή μας χώρισαν. Φαίνεται όμως ότι αυτό ισχύει για όλους τους εραστές. Εκείνη μου είπε κάποτε: «Ακόμα κι αν πεθαίναμε κι οι δυο την ίδια ακριβώς στιγμή, έτσι ξαπλωμένοι δίπλα δίπλα, ο χωρισμός θα ήταν απαράλλακτος μ’ εκείνον που τόσο φοβάσαι». Βέβαια δεν ήξερε, όπως δεν ξέρω κι εγώ. Αλλά βρισκόταν κοντά στο θάνατο, αρκετά κοντά ώστε να πετύχει μια καλή στόχευση. Συνήθιζε να λέει: «Μόνη μέσα στη Μοναξιά». Έτσι έλεγε ότι ένιωθε. Και πόσο απέραντα απίθανο θα ήταν να νιώθει διαφορετικά! Ο χρόνος, και ο χώρος, και το σώμα, ήταν ακριβώς τα πράγματα που μας ένωναν, τα τηλεφωνικά σύρματα με τα οποία επικοινωνούσαμε. Αν κόψεις το ένα ή κόψεις ταυτόχρονα και τα δυο, και στις δυο περιπτώσεις δεν θα διακοπεί η συνδιάλεξη;

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 11-12

04 Αυγούστου

Θρήνος

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι:

Πρέπει να σκέφτομαι περισσότερο την Τζόι και λιγότερο τον εαυτό μου.

Ναι, πολύ ωραία ακούγεται αυτό. Μόνο που υπάρχει κάποιο εμπόδιο. Τη σκέφτομαι σχεδόν πάντα. Σκέφτομαι τα γνωρίσματά της, τα πραγματικά της λόγια, τα βλέμματα, τα γέλια, τις πράξεις της. Αλλά όλα αυτά τα επιλέγει και τα συγκεντρώνει το δικό μου μυαλό. Ήδη, σε λιγότερο από ένα μήνα μετά το θάνατο της, μπορώ να νιώσω την αργή, ύπουλη αρχή μιας διαδικασίας που θα κάνει την Τζόι που σκέφτομαι μια ολοένα πιο φανταστική γυναίκα. Στηριγμένη βέβαια στα γεγονότα, δεν θα προσθέσω τίποτα φανταστικό (τουλάχιστο το ελπίζω). Αλλά η σύνθεση δεν θα είναι αναπόφευκτα ολοένα πιο δική μου; Η πραγματικότητα δεν υπάρχει πια για να με ελέγξει, για να με σταματήσει απότομα, όπως έκανε τόσο συχνά, τόσο απροσδόκητα η αληθινή Τζόι, επειδή ήταν τόσο απόλυτα ο εαυτός της και όχι εγώ. 

Το πιο πολύτιμο δώρο που μου έδωσε ο γάμος ήταν η αδιάκοπη επιρροή που ασκούσε πάνω μου κάτι πολύ κοντινό και οικείο μα πάντα ολοφάνερα αλλιώτικο, ανθεκτικό, με μια λέξη, αληθινό. Αυτό το δώρο πρόκειται να καταστραφεί; Εκείνη που ακόμα θ’ αποκαλώ Τζόι θ’ αποτραβηχτεί με τρόπο φρικιαστικό, για να γίνει το πολύ ένα από τα κούφια όνειρα της εποχής που ήμουν εργένης; Ω, καλή μου, καλή μου, γύρισε για μια στιγμή και διώξε αυτό το άθλιο φάντασμα. Ω, Θεέ, Θεέ μου, γιατί μόχθησες τόσο για να εξαναγκάσεις αυτό το πλάσμα να βγει από το καβούκι του, αν είναι τώρα καταδικασμένο να συρθεί πίσω σ’ εκείνο, να ρουφηχτεί από εκείνο;

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 14-15

Το 1922 ο Λιούις παίρνει First in Literae Humaniores («Greats»), δηλαδή παίρνει την ανώτατη διάκριση στις σπουδές στην κλασική φιλοσοφία του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

05 Αυγούστου

Θα ευχόμουν να γυρίσει πίσω;

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι:

 Τι σόι εραστής είμαι για να σκέφτομαι τόσο πολύ τη δική μου οδύνη και τόσο λιγότερο τη δική της; Ακόμα κι η τρελή κραυγή «Γύρισε πίσω» είναι όλη για το δικό μου όφελος. Ούτε καν αναρωτήθηκα ποτέ αν μια τέτοια επιστροφή —σε περίπτωση που θα ήταν κατορθωτή— θα ήταν καλή για εκείνη. Τη θέλω πίσω σαν ένα υλικό για την αποκατάσταση του δικού μου παρελθόντος. Θα μπορούσα να της ευχηθώ τίποτα χειρότερο; Έχοντας περάσει μια φορά από το θάνατο, να επιστρέψει εδώ κι έπειτα, κάποια στιγμή αργότερα, να πρέπει να περάσει ξανά όλη την αγωνία του θανάτου της; Λένε τον Στέφανο πρωτομάρτυρα. Στον Λάζαρο όμως δεν έπεσε ο πιο σκληρός κλήρος;

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 28-29

06 Αυγούστου

Τρέφουμε τη δυστυχία μας

Ο Λιούις, ενώ θρηνεί τον θάνατο της γυναίκας του, της Τζόι:

Πάντως δεν μπορώ ν’ αρνηθώ ότι, από μια άποψη, «νιώθω καλύτερα», και μαζί μ’ αυτό με κυριεύει αμέσως ένα είδος ντροπής και η αίσθηση ότι είναι κανείς κατά κάποιο τρόπο υποχρεωμένος να καλλιεργεί και να υποδαυλίζει και να παρατείνει τη δυστυχία του.  . . . . Τι κρύβεται πίσω από αυτό; 

Χωρίς αμφιβολία, ως ένα βαθμό, η ματαιοδοξία. Θέλουμε ν’ αποδείξουμε στον εαυτό μας ότι είμαστε εραστές μεγάλης κλίμακας, τραγικοί ήρωες· όχι απλά συνηθισμένοι άνθρωποι στην τεράστια στρατιά των θλιμμένων που σέρνονται με κόπο κι αντιμετωπίζουν όσο καλύτερα μπορούν τη δύσκολη κατάσταση. Αυτή όμως δεν είναι ολόκληρη η εξήγηση. 

Νομίζω πως υπάρχει εδώ και μια σύγχυση. Στην πραγματικότητα, δεν θέλουμε να παραταθεί η οδύνη με την αρχική αγωνιώδη μορφή της· κανείς δεν θα το ήθελε. Θέλουμε όμως κάτι άλλο, που συχνό του σύμπτωμα είναι η οδύνη, κι έπειτα μπερδεύουμε το σύμπτωμα με την ίδια την οδύνη. Έγραψα χτες τη νύχτα ότι η απώλεια δεν είναι το σταμάτημα της αγάπης του γάμου, αλλά μια από τις κανονικές φάσεις της — όπως ο μήνας του μέλιτος. Αυτό που επιθυμούμε είναι να ζήσουμε καλά και πιστά το γάμο μας και σ’ αυτή τη φάση. Αν πονάμε (και σίγουρα θα πονάμε), δεχόμαστε τον πόνο σαν αναγκαίο μέρος αυτής της φάσης. Δεν θέλουμε να γλιτώσουμε από αυτόν με τίμημα σαν της λιποταξίας ή του διαζυγίου. Είναι σαν να σκοτώνουμε για δεύτερη φορά τον νεκρό. Ήμασταν μια σάρκα. Τώρα που κόπηκε στα δυο, δεν θέλουμε να προσποιούμαστε πως είναι ολόκληρη και πλήρης. Θα εξακολουθήσουμε να είμαστε παντρεμένοι, ερωτευμένοι. Γι’ αυτό και θα πονάμε ακόμα. 

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 36-37

Το 1941 ο Λιούις εκφωνεί την πρώτη από τις τέσσερις ομιλίες του για «Το σωστό και το λάθος» στο BBC. Αυτές οι ομιλίες εκδίδονται αργότερα ως Broadcast Talks (Ραδιοφωνικές ομιλίες) (1942) και αποτελούν το Βιβλίο Πρώτο του Χριστιανισμός απλώς.

07 Αυγούστου

Ιερές προθέσεις

Η χριστιανική ιδέα περί γάμου βασίζεται στα λόγια του Χριστού ότι ένας άντρας και μια γυναίκα θα πρέπει να θεωρούνται ως ένας οργανισμός — γιατί αυτό θα σήμαινε στη σύγχρονη γλώσσα το «σαρξ μία». Μάλιστα οι χριστιανοί πιστεύουν πως όταν το έλεγε αυτό δεν εξέφραζε ένα συναίσθημα, αλλά αναφερόταν σ’ ένα γεγονός — όπως ακριβώς κάποιος αναφέρεται σ’ ένα γεγονός όταν λέει ότι η κλειδαριά και το κλειδί αποτελούν ένα μηχανισμό ή ότι το βιολί και το δοξάρι είναι ένα και μόνο μουσικό όργανο. Αυτός που δημιούργησε την ανθρώπινη μηχανή μάς είπε ότι τα δύο της μισά, το αρσενικό και το θηλυκό, έγιναν για να συνδυάζονται από κοινού σε ζεύγη, όχι απλώς στο σεξουαλικό επίπεδο, αλλά σε όλες τις εκφάνσεις της ύπαρξής τους. Το τερατώδες της σεξουαλικής συνουσίας έξω από τα πλαίσια του γάμου έγκειται στο ότι αυτοί που εμπλέκονται σ’ αυτή προσπαθούν να απομονώσουν ένα είδος ένωσης, τη σεξουαλική, από όλα τα υπόλοιπα είδη ένωσης, τα οποία υποτίθεται πως θα έπρεπε να την πλαισιώνουν και να συγκροτούν έτσι μια συνολική ένωση. Η χριστιανική στάση δε δηλώνει ότι υπάρχει κάτι το κακό στη σεξουαλική ηδονή, τουλάχιστον όχι περισσότερο απ’ ό,τι στην ηδονή που προσφέρει το φαγητό. Θέλει απλώς να καταδείξει ότι δεν πρέπει να απομονώνεις την εν λόγω ηδονή προσπαθώντας να τη χαρείς αυτοτελώς, όπως ακριβώς δεν οφείλεις να χαίρεσαι την ηδονή της γεύσης απομονώνοντάς την από την κατάποση και την πέψη, δηλαδή με το να μασάς τις τροφές και να τις φτύνεις.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 151-152

08 Αυγούστου

Η σατιρική εκδοχή της Κόλασης

Ο Screwtape αποκαλύπτει τις προθέσεις της Κόλασης για τον ανθρώπινο γάμο:

Η απαίτηση του Εχθρού από τους ανθρώπους παίρνει την μορφή ενός διλήμματος. Είτε πλήρης αποχή ή ολοκληρωτική μονογαμία. Από τότε που ο Πατέρας μας κέρδισε την πρώτη μεγάλη νίκη, καταστήσαμε το πρώτο πολύ δύσκολο για τους ανθρώπους. Το δεύτερο, τους τελευταίους αιώνες, έχουμε καταφέρει να το αποτρέψουμε σε μεγάλο βαθμό. Αυτό το πετύχαμε μέσω των ποιητών και των λογοτεχνών πείθοντας τους ανθρώπους πως αυτή η περίεργη και συνήθως βραχύβια εμπειρία που αποκαλούν «έρωτα», είναι η μόνη αξιοσέβαστη προϋπόθεση για να παντρευτεί κανείς. Τους πείσαμε ότι ο γάμος μπορεί, και οφείλει, να καθιστά αυτόν τον ενθουσιασμό μόνιμο, ενώ ένας γάμος που δεν το επιτυγχάνει αυτό δεν είναι πλέον δεσμευτικός. Αυτή η ιδέα είναι η δική μας σατιρική εκδοχή μιας ιδέας που μας ήρθε από τον Εχθρό.

Όλη η φιλοσοφία της Κόλασης βασίζεται στην αναγνώριση του αξιώματος ότι ένα πράγμα δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και κάποιο άλλο πράγμα και ιδιαίτερα ότι ένας εαυτός δεν μπορεί να συνυπάρχει με έναν άλλο εαυτό. Το δικό μου καλό είναι το δικό μου καλό και το δικό σου είναι το δικό σου. Αυτό που κάποιος κερδίζει το χάνει κάποιος άλλος. Ακόμα και ένα άψυχο αντικείμενο είναι αυτό που είναι με το να αποκλείει όλα τα άλλα αντικείμενα από το χώρο που καταλαμβάνει. Για να εξαπλωθεί πρέπει να σπρώξει όλα τα άλλα αντικείμενα μακριά ή να τα απορροφήσει. Μια ατομική υπόσταση κάνει το ίδιο. Με τα ανθρώπινα κτήνη η απορρόφηση παίρνει την μορφή της κατάποσης. Για εμάς σημαίνει να ρουφάμε την θέληση και την ελευθερία από ένα αδύναμο άτομο. Το να «υπάρχεις» σημαίνει να «υπάρχεις σε ανταγωνισμό».  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

09 Αυγούστου

Σάρκα μία

Ο Screwtape αποδομεί την ιστορία του γάμου:

Και τώρα το αστείο της υπόθεσης. Ο Εχθρός περιέγραψε ένα παντρεμένο ζευγάρι σαν «σάρκα μία». Δεν είπε «δυο ευτυχισμένοι νεόνυμφοι» ούτε «ένα ζευγάρι που παντρεύτηκε επειδή ήταν ερωτευμένο», αλλά μπορείς να κάνεις τους ανθρώπους να το αγνοήσουν αυτό. Επίσης μπορείς να τους κάνεις να ξεχάσουν πως εκείνος που αποκαλούν Παύλο δεν το περιόρισε στα παντρεμένα ζευγάρια. Η απλή συνουσία ανάμεσα σε δύο ανθρώπους συνιστά «σάρκα μία». Επομένως μπορείς να καθοδηγήσεις τους ανθρώπους να αποδεχτούν σαν ρητορικές ευλογίες του «έρωτα» αυτό που στην πραγματικότητα αποτελούσε μια καθαρή περιγραφή της αληθινής σημασίας της σεξουαλικής σχέσης. Η αλήθεια είναι πως όπου ένας άνδρας ξαπλώνει με μια γυναίκα, εκεί, είτε τους αρέσει είτε όχι, δημιουργείται μια υπερβατική σχέση ανάμεσά τους την οποία πρέπει είτε να απολαμβάνουν είτε να υπομένουν αιώνια. Αυτή η υπερβατική σχέση έχει σκοπό να δώσει, και αν οι άνθρωποι την αποδεχτούν υπάκουα πολύ συχνά αυτό θα συμβεί, στοργή και μια οικογένεια. Εμείς όμως μπορούμε να οδηγήσουμε τους ανθρώπους στην ψευδή αντίληψη ότι το μείγμα της στοργής, του φόβου και της επιθυμίας που αποκαλούν «έρωτα» είναι το μόνο που καθιστά έναν γάμο ευτυχισμένο ή ιερό. Αυτό είναι πολύ εύκολο να το πετύχουμε γιατί ο «έρωτας» στην Δυτική Ευρώπη πολύ συχνά προηγείται των γάμων που συνάπτονται υπακούοντας τα σχέδια του Εχθρού, δηλαδή με προθέσεις αφοσίωσης, απόκτησης απογόνων και καλής θέλησης με τον ίδιο τρόπο που τα θρησκευτικά συναισθήματα πολύ συχνά, αν και όχι πάντα, οδηγούν στη μεταστροφή.

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

10 Αυγούστου

Σου το υπόσχομαι

Η αντίληψη ότι ο μόνος λόγος για τον οποίο πρέπει να μένει κανείς παντρεμένος είναι ο έρωτας δεν αφήνει καθόλου χώρο για το γάμο ως συμβόλαιο ή υπόσχεση. Αν ο έρωτας είναι το παν, τότε η υπόσχεση δεν μπορεί να προσθέσει τίποτα, κι άρα δε θα έπρεπε να δίδεται. Το περίεργο είναι ότι οι ίδιοι οι ερωτευμένοι, όσο ακόμα είναι ζωντανός ο ερωτάς τους, το γνωρίζουν αυτό καλύτερα απ’ ό,τι εκείνοι που μιλούν για τον έρωτα. Όπως τόνισε ο Τσέστερτον, αυτοί που είναι ερωτευμένοι επιδεικνύουν μια φυσική ροπή στο να δεσμεύουν τους εαυτούς τους με υποσχέσεις. Τα ερωτικά τραγούδια σε ολόκληρο τον κόσμο βρίθουν από όρκους αιώνιας πίστης. Ο χριστιανικός νόμος δεν επιβάλλει στο πάθος του έρωτα κάτι που είναι ξένο στη φύση αυτού του πάθους· απλώς απαιτεί από εκείνους που είναι ερωτευμένοι να πάρουν στα σοβαρά κάτι που το ίδιο το πάθος τους τους επιβάλλει να κάνουν. 

Βέβαια η υπόσχεση που δίνω, όταν είμαι ερωτευμένος και επειδή είμαι ερωτευμένος, να μείνω πιστός στο πρόσωπο που αγαπώ όσο ζω με δεσμεύει να μείνω πιστός ακόμα κι αν πάψω να είμαι ερωτευμένος. Μια υπόσχεση πρέπει να αναφέρεται σε πράγματα που μπορώ να κάνω, σε πράξεις. Κανείς δεν μπορεί να υποσχεθεί να αισθάνεται μ’ έναν ορισμένο τρόπο. Κάλλιστα τότε θα μπορούσε να υποσχεθεί ότι ποτέ δε θα έχει πονοκέφαλο ή ότι θα νιώθει πάντα πεινασμένος.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 155

11 Αυγούστου

Ερωτευόμαστε

Αυτός που ονομάζουμε «έρωτα» είναι μια επαινετή κατάσταση, ενώ παράλληλα με διάφορους τρόπους μάς κάνει καλό. Μας βοηθά να είμαστε γενναιόδωροι και θαρραλέοι, μας ανοίγει τα μάτια όχι μόνο στην ομορφιά του προσώπου που αγαπάμε αλλά συνολικά στην ομορφιά, ενώ ταυτόχρονα υποτάσσει (ειδικά στην αρχή) τη γυμνή ζωώδη σεξουαλικότητά μας. Με αυτή την έννοια, ο έρωτας είναι ο μεγάλος κατακτητής έναντι της λαγνείας. Κανείς εχέφρων άνθρωπος δε θα αρνούνταν ότι ο έρωτας είναι πολύ καλύτερος τόσο από τον κοινό αισθησιασμό όσο κι απ’ τον ψυχρό εγωκεντρισμό. Εντούτοις, όπως είπα παραπάνω, «το πιο επικίνδυνο πράγμα που μπορείς να κάνεις είναι να πάρεις κάποια από τις παρορμήσεις της φύσης σου και να την κάνεις πάση θυσία κέντρο της ζωής σου». Ο έρωτας είναι κάτι καλό, αλλά δεν είναι το καλύτερο. Υπάρχουν πολλά πράγματα που είναι χειρότερα και πολλά πράγματα που είναι καλύτερα από αυτόν. Δεν μπορείς να τον κάνεις κέντρο ολόκληρης της ζωής σου. Είναι ένα ευγενικό συναίσθημα, αλλά δεν παύει να είναι ένα συναίσθημα. Δεν μπορούμε να περιμένουμε ότι κάποιο συναίσθημα θα διαρκέσει με όλη του την ένταση ή ότι απλώς θα διαρκέσει για πάντα. Η γνώση μπορεί να διαρκέσει, οι αρχές μπορεί να διαρκέσουν, οι συνήθειες μπορεί κι αυτές να διαρκέσουν. Τα συναισθήματα όμως έρχονται και παρέρχονται. Στην πραγματικότητα, άλλωστε, ό,τι κι αν λέει ο κόσμος, η κατάσταση που ονομάζεται «έρωτας» συνήθως δε διαρκεί. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 156-157

12 Αυγούστου

Είμαστε ερωτευμένοι

Αν η κατακλείδα των παλιών παραμυθιών «κι έζησαν αυτοί καλά…» θεωρηθεί ότι σημαίνει ότι «αισθάνονταν για τα επόμενα πενήντα χρόνια ακριβώς όπως αισθάνονταν την παραμονή του γάμου τους», τότε πιθανότατα λέει κάτι που ποτέ δεν ήταν ούτε και θα είναι αληθινό και που δε θα ήταν καθόλου επιθυμητό εάν ήταν αλήθεια. Ποιος θα μπορούσε να ζήσει σ’ αυτή την ένταση και για πέντε μόνο χρόνια; Τι θα γινόταν με τη δουλειά σου, την όρεξή σου, τον ύπνο σου, τις φιλίες σου; Όμως, απ’ την άλλη, το να μην είσαι ερωτευμένος δε σημαίνει ότι παύεις ν’ αγαπάς. Το τελευταίο, η αγάπη ως κάτι διαφορετικό από τον έρωτα, δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα. Είναι μια βαθιά ενότητα που διατηρείται χάρη στη θέληση και ενισχύεται συνειδητά με την έξη· ενδυναμώνεται από τη χάρη, στα πλαίσια του χριστιανικού γάμου, την οποία και οι δύο σύντροφοι ζητούν και λαμβάνουν από το Θεό. Μπορούν να μετέχουν σ’ αυτή την αγάπη ακόμα και τις στιγμές που ο ένας αισθάνεται κάποια απέχθεια για τον άλλο· όπως όταν αγαπάς τον εαυτό σου κι όταν ακόμα δε σου αρέσει. Μπορούν να διατηρήσουν αυτή την αγάπη ακόμα κι όταν ο καθένας θα μπορούσε εύκολα, αν άφηνε τον εαυτό του, να ερωτευθεί κάποιον άλλον. Ο έρωτας ήταν που τους παρακίνησε καταρχάς να δώσουν την υπόσχεση της πίστης· με τη σειρά της όμως αυτή η πιο ήρεμη αγάπη τούς επιτρέπει να κρατήσουν την υπόσχεση τους. Είναι με αυτή την αγάπη που λειτουργεί η μηχανή του γάμου: ο έρωτας δεν ήταν παρά η ανάφλεξη που την έθεσε σε λειτουργία.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 157-158

13 Αυγούστου

Ρομαντικά μυθιστορήματα

Ο κόσμος αποκομίζει από τα βιβλία την ιδέα ότι εάν έχεις παντρευτεί το κατάλληλο πρόσωπο μπορείς να μείνεις ερωτευμένος για πάντα. Κατά συνέπεια, όταν ανακαλύπτουν ότι δεν παντρεύτηκαν το κατάλληλο πρόσωπο, νομίζουν ότι αυτό αποτελεί την απόδειξη ότι έκαναν λάθος και δικαιούνταν να αλλάξουν τα πράγματα, δίχως να συνειδητοποιούν ότι, όταν αλλάξουν τη ζωή τους, η γοητεία θα φύγει από τον καινούριο έρωτά τους όπως ακριβώς έφυγε και από τον παλιό. Σ’ αυτή τη σφαίρα της ζωής, όπως και σε κάθε άλλη, ο ενθουσιασμός έρχεται στην αρχή και δεν κρατά για πολύ. Ο ενθουσιασμός που αισθάνεται ένα αγόρι στην ιδέα ότι θα γίνει πιλότος δε θα συνεχιστεί όταν πια θα έχει συγκαταλεχθεί στις δυνάμεις της RAF και θα μαθαίνει τι σημαίνει πραγματικά να πετάς. Η συγκίνηση που αισθάνεσαι όταν πρωτοβλέπεις ένα πανέμορφο μέρος πεθαίνει όταν πηγαίνεις να ζήσεις εκεί.  . . . . 

Μια άλλη ιδέα που δεχόμαστε από τα μυθιστορήματα και το θέατρο είναι ότι ο έρωτας είναι κάτι εντελώς ακατανίκητο, κάτι που σου συμβαίνει όπως οι αμυγδαλές. Ακριβώς επειδή πιστεύουν κάτι τέτοιο, ορισμένα παντρεμένα ζευγάρια εγκαταλείπουν κάθε προσπάθεια όταν νιώθουν πως τους τραβάει μια καινούρια γνωριμία. Τείνω όμως να πιστέψω ότι αυτά τα ακατανίκητα πάθη συμβαίνουν πολύ πιο συχνά στα βιβλία παρά στη ζωή, και εν πάση περιπτώσει όταν κάποιος είναι πια ώριμος. Όταν γνωρίζουμε κάποιον όμορφο, έξυπνο και γεμάτο κατανόηση, σίγουρα πρέπει υπό μία έννοια να θαυμάσουμε και να εκτιμήσουμε αυτά τα καλά γνωρίσματα. Δεν εξαρτάται όμως σε μεγάλο βαθμό από εμάς εάν αυτή η εκτίμηση μετατραπεί ή όχι σε έρωτα; Αναμφίβολα, εάν η σκέψη μας είναι γεμάτη από μυθιστορήματα, θέατρο και συναισθηματικά τραγουδάκια, και το σώμα μας γεμάτο από αλκοόλ, θα μετατρέψουμε οποιαδήποτε εκτίμηση νιώθουμε σε έρωτα· όπως όταν έχεις ένα αυλάκι στον κήπο σου, όλα τα νερά της βροχής θα πέσουν μέσα στο αυλάκι, ή όταν φοράς μπλε γυαλιά, όλα όσα βλέπεις θα φαίνονται μπλε. Αυτό όμως θα είναι δικό σου λάθος.   

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 158-161

Το 1929 ο Λιούις επιστρέφει στο Μπέλφαστ για να φροντίσει τον πατέρα του, τον Άλμπερτ, στο τελικό στάδιο της ασθένειάς του.

14 Αυγούστου

Πρώτα ο έρωτας και μετά ο γάμος ή πρώτα ο γάμος και μετά ο έρωτας;

Ο Screwtape περιγράφει λεπτομερώς τα ψέματα της Κόλασης για τον γάμο:

Με άλλα λόγια πρέπει να ενθαρρύνουμε τους ανθρώπους να θεωρούν σαν βάση του γάμου μια πολύχρωμη διεστραμμένη εκδοχή αυτού που στην πραγματικότητα ο Εχθρός υπόσχεται σαν αποτέλεσμα.

Δύο πλεονεκτήματα θα ακολουθήσουν. Πρώτον, οι άνθρωποι που δεν έχουν το χάρισμα της εγκράτειας μπορούν να αποτραπούν από το να ψάχνουν τον γάμο σαν λύση αφού δεν «ερωτεύονται» και, χάρη σε εμάς, η ιδέα του να παντρευτούν από οποιοδήποτε άλλο κίνητρο τους μοιάζει ποταπό και κυνικό. Ναι, το πιστεύουν αυτό. Θεωρούν την πρόθεση της αφοσίωσης σε ένα σύντροφο για αμοιβαία φροντίδα, για τη διατήρηση της αγνότητας και για τη μετάδοση της ζωής σαν κάτι κατώτερο από μια θύελλα συναισθημάτων. (Μην αμελήσεις να κάνεις τον ασθενή σου να νομίζει αυτήν την «υπηρεσία» σαν μια προσβολή του θεσμού του γάμου.) Από την άλλη κάθε σεξουαλική περιπέτεια, αρκεί να σκοπεύει στον γάμο, θα την θεωρεί ως «αγάπη» και η αγάπη θα αποτελεί την δικαιολογία ενός ανθρώπου ενάντια σε κάθε ενοχή και ενάντια σε κάθε επίπτωση που προκύπτει από έναν γάμο με έναν άθεο, έναν ανόητο ή έναν ανήθικο άνθρωπο.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

15 Αυγούστου

Για να βρει η αγάπη στήριγμα

Ο Screwtape καταφέρεται ενάντια στο ανέφικτο της Αγάπης:

Σκοπεύει [ο Εχθρός] σε μια αντίφαση. Τα υποκείμενα θα είναι πολλά, ωστόσο συνάμα ένα. Το καλό ενός ατόμου θα είναι το καλό ενός άλλου. Ο Εχθρός αποκαλεί αυτήν την ασυμβίβαστη κατάσταση αγάπη και μπορεί να την δει κανείς σε όλα όσα κάνει, ακόμα κι όλα όσα Είναι ή που ισχυρίζεται ότι Είναι. Επομένως, δεν είναι ικανοποιημένος, ακόμα και ο Ίδιος, να αποτελεί μια απλή μαθηματική μονάδα. Ισχυρίζεται ότι είναι ταυτόχρονα Τρεις και Ένας, έτσι ώστε όλες αυτές οι ανοησίες για την Αγάπη να μπορούν να βασιστούν στην δική Του φύση. Από την άλλη, εισάγει στην ύλη αυτό το αισχρό δημιούργημα, τον οργανισμό, στον οποίο τα διάφορα τμήματα έχουν διαστραφεί από την φυσική τους μοίρα του ανταγωνισμού και μπορούν να συνεργάζονται.

Το πραγματικό Του κίνητρο που τον οδήγησε να θέσει το σεξ σαν τον τρόπο αναπαραγωγής ανάμεσα στους ανθρώπους είναι προφανές αν σκεφτούμε τον τρόπο που το χρησιμοποίησε στους ανθρώπους. Το σεξ θα μπορούσε να είναι, από την δική μας πλευρά πολύ αθώο. Θα μπορούσε να αποτελεί απλά μια ακόμα λειτουργία κατά την οποία ένα ισχυρότερο άτομο κάνει βορά του ένα πιο αδύναμο άτομο, όπως συμβαίνει με τις αράχνες όπου η νύφη ολοκληρώνει το ζευγάρωμα με την βρώση του γαμπρού. Όμως στους ανθρώπους ο Εχθρός συνάρμοσε απλόχερα την στοργή ανάμεσα στο ζευγάρι με την σεξουαλική επιθυμία. Επίσης εξάρτησε τους απογόνους από τους γονείς τους και παρείχε στους τελευταίους το γονικό ένστικτο για να υποστηρίξει αυτήν την σχέση. Έτσι έφτιαξε την Οικογένεια, που μοιάζει με τον οργανισμό, μόνο που είναι πολύ χειρότερη. Καθώς, αν και τα μέλη της Οικογένειας είναι ακόμα πιο διακριτά μεταξύ τους, παράλληλα παραμένουν ενωμένα με έναν πιο συνειδητό και υπεύθυνο τρόπο. Όλο αυτό το κατασκεύασμα, στην πραγματικότητα, αποδεικνύεται απλά ένας ακόμα τρόπος για να βάλει μέσα στο παιχνίδι την Αγάπη.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

Το 1932 ο Λιούις αρχίζει να γράφει το The Pilgrim’s Regress (Η επιστροφή του προσκυνητή).

16 Αυγούστου

Τα λιγότερο σοβαρά ανάμεσα σε όλα τα αμαρτήματα

Αν κάποιος πιστεύει ότι οι χριστιανοί θεωρούν τη λαγνεία ως τη μεγαλύτερη κακία, τότε σίγουρα κάνει λάθος. Τα σαρκικά αμαρτήματα είναι σοβαρά, αλλά είναι τα λιγότερο σοβαρά ανάμεσα σε όλα τα αμαρτήματα. Οι χειρότερες ηδονές είναι πνευματικής φύσεως: η ευχαρίστηση να κατηγορείς τους άλλους, να κάνεις το αφεντικό, να ειρωνεύεσαι και να βλάπτεις, η ευχαρίστηση, τέλος, να χτυπάς τον άλλον πισώπλατα, η ηδονή της εξουσίας και του μίσους. Διότι μέσα μου υπάρχουν δύο στοιχεία που ανταγωνίζονται με τον εσώτατο εαυτό, με κείνο δηλαδή το στοιχείο που πρέπει να πραγματώσω. Το ένα είναι ο ζωώδης εαυτός και το άλλο ο διαβολικός εαυτός. Ο διαβολικός είναι ο χειρότερος. Αυτός είναι και ο λόγος που ένας ψυχρός, αυτοδικαιωμένος, πουριτανός που πηγαίνει συχνά στην εκκλησία ενδέχεται να βρίσκεται πλησιέστερα στην Κόλαση απ’ ό,τι μια πόρνη. Βέβαια το καλύτερο είναι να μην είσαι ούτε το ένα ούτε το άλλο.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σ. 150

Το 1945 εκδίδεται το That Hideous Strength (το τελευταίο βιβλίο της Τριλογίας του Διαστήματος του Λιούις) από The Bodley Head, στο Λονδίνο.

17 Αυγούστου

Στρεβλές ορέξεις

Η αγνότητα είναι η λιγότερο δημοφιλής ανάμεσα στις χριστιανικές αρετές. Δεν υπάρχει τρόπος να την αποφύγεις: Ο χριστιανικός κανόνας είναι «είτε παντρέψου και μείνε απόλυτα πιστός στο σύντροφό σου είτε τήρησε απόλυτη αποχή». Αυτό βέβαια είναι τόσο δύσκολο και τόσο αντίθετο προς τα ένστικτά μας, που προφανώς ή ο χριστιανισμός έχει άδικο ή το σεξουαλικό μας ένστικτο, έτσι όπως έχει τώρα, έχει πάρει το στραβό δρόμο. Ή το ένα ή το άλλο. Βέβαια, όταν είσαι χριστιανός, αυτό που σφάλλει είναι το ένστικτο. 

Έχω όμως κι άλλους λόγους για να πιστεύω κάτι τέτοιο. Ο βιολογικός σκοπός του σεξ είναι η απόκτηση παιδιών, όπως ακριβώς ο βιολογικός σκοπός της διατροφής είναι η συντήρηση του οργανισμού. Αν λοιπόν τρώμε όποτε έχουμε τη διάθεση, και μάλιστα τόσο όσο θέλουμε, είναι αλήθεια ότι οι περισσότεροι από εμάς θα το παρακάνουμε — βέβαια δε θα το παρακάνουμε σε βαθμό υπερβολής. Ένας άνθρωπος μπορεί να φάει για δύο, αλλά δεν μπορεί να φάει για δέκα. Η όρεξη ξεπερνά λίγο το βιολογικό της σκοπό, αλλά δεν μπορεί να πάει και πολύ μακριά. Αν όμως ένας υγιής νεαρός ικανοποιούσε τη σεξουαλική του όρεξη όποτε είχε την ανάλογη διάθεση, κι αν κάθε συνουσία είχε ως αποτέλεσμα ένα μωρό, τότε σε δέκα χρόνια θα μπορούσε εύκολα να δημιουργήσει ένα μικρό χωριό. Αυτή η όρεξη θα βρισκόταν σε μια γελοία και τερατώδη έξαρση ως προς τη λειτουργικότητά της. 

Πάρ’ το και διαφορετικά. Μπορείς να μαζέψεις ένα μεγάλο πλήθος για να παρακολουθήσει ένα στριπτίζ σόου. Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι πηγαίνεις σε μία χώρα όπου θα μπορούσες να γεμίσεις ένα θέατρο παρουσιάζοντας απλώς στη σκηνή ένα σκεπασμένο πιάτο, το οποίο στη συνέχεια το ξεσκεπάζεις σιγά σιγά, έτσι ώστε να δουν όλοι με το που θ’ ανάψουν τα φώτα ότι το πιάτο περιείχε παϊδάκια ή ένα κομμάτι μπέικον. Στην περίπτωση αυτή δε θα σκεφτόσουν ότι σ’ αυτή τη χώρα κάτι πάει στραβά με την όρεξη των ανθρώπων για φαγητό; Απ’ την άλλη, κάποιος που έχει μεγαλώσει σ’ ένα διαφορετικό κόσμο δε θα σκεφτόταν άραγε ότι κάτι εξίσου αλλόκοτο συμβαίνει με την κατάσταση που βρίσκεται το σεξουαλικό μας ένστικτο;  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 141-142

18 Αυγούστου

Ένας λόγος που δεν επιθυμούμε την αγνότητα

Η διεστραμμένη φύση μας, οι δαίμονες που μας βάζουν σε πειρασμό και όλη η σύγχρονη προπαγάνδα σχετικά με τη λαγνεία, όλα τους συνδυάζονται για να μας κάνουν να αισθανόμαστε ότι οι επιθυμίες στις οποίες αντιστεκόμαστε είναι τόσο «φυσικές», τόσο «υγιεινές» και τόσο εύλογες, που είναι σχεδόν διαστροφή και αφύσικο να τις απωθεί κανείς. Αφίσα στην αφίσα, ταινία στην ταινία, μυθιστόρημα στο μυθιστόρημα, όλα τους συσχετίζουν την ιδέα της σεξουαλικής ικανοποίησης με τις ιδέες της υγείας, του κανονικού, της νεότητας και του καλού χιούμορ. Αυτή η συσχέτιση όμως είναι ένα ψέμα. Όπως όλα τα παντοδύναμα ψεύδη, έτσι κι αυτή στηρίζεται σε κάποια αλήθεια, την αλήθεια που αναγνωρίσαμε παραπάνω ότι το σεξ καθεαυτό —πέρα από τις υπερβολές και τις έμμονες ιδέες που έχουν αναπτυχθεί περί αυτού— είναι «φυσικό» και «υγιεινό» κ.ο.κ. Το ψέμα συνίσταται στην άποψη ότι οποιαδήποτε σεξουαλική πράξη στην οποία επιδίδεσαι σε μια δεδομένη στιγμή είναι επίσης υγιεινή και φυσική. Αυτό, από οποιαδήποτε πλευρά κι αν το δούμε, και μάλιστα εντελώς ανεξάρτητα από το χριστιανισμό, δεν μπορεί παρά να είναι μια ανοησία. Η παράδοση σε όλες μας τις επιθυμίες προφανώς οδηγεί στην αδυναμία, την ασθένεια, σε ζήλιες, ψεύδη, απόκρυψη και γενικά σε οτιδήποτε αντιτίθεται στην υγεία, το καλό χιούμορ και την ευθύτητα. 

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 146-147

19 Αυγούστου

Ένας ακόμη λόγος που δεν επιθυμούμε την αγνότητα

Πολλοί αποτρέπονται από το να προσπαθήσουν σοβαρά να πετύχουν τη χριστιανική αγνότητα, επειδή πιστεύουν, πριν καν προσπαθήσουν, ότι είναι ανέφικτη. Όταν όμως πρέπει να προσπαθήσεις να πετύχεις κάτι, δεν πρέπει ποτέ να σκέφτεσαι με τους όρους «εφικτό» ή «ανέφικτο». Όταν έχεις να απαντήσεις σε μια προαιρετική ερώτηση σε κάποιο διαγώνισμα, αυτό που εξετάζεις είναι αν μπορείς ή όχι· όταν όμως έχεις να απαντήσεις σ’ ένα υποχρεωτικό ερώτημα, τότε πρέπει να κάνεις το καλύτερο που μπορείς. Άλλωστε μπορεί να πάρεις κάποιους βαθμούς, έστω κι αν η απάντηση είναι πολύ ατελής. Απ’ την άλλη, δεν πρόκειται να κερδίσεις τίποτα εάν αφήσεις την ερώτηση αναπάντητη. Όχι μόνο στα διαγωνίσματα αλλά και στον πόλεμο, στην ορειβασία, στο πατινάζ, το κολύμπι, στην ποδηλασία, ακόμα κι όταν φτιάχνει κανείς ένα σφιχτό γιακά με παγωμένα δάχτυλα, οι άνθρωποι πολύ συχνά κάνουν αυτό που πριν φάνταζε ανέφικτο. Είναι εκπληκτικό το τι μπορείς να κάνεις όταν δεν έχεις άλλη επιλογή. 

Μπορούμε αναμφίβολα να είμαστε σίγουροι ότι η τέλεια αγνότητα —όπως και η τέλεια ελεημοσύνη— δεν μπορεί να επιτευχθεί απλώς και μόνο από τις ανθρώπινες προσπάθειες. Πρέπει να ζητήσεις τη βοήθεια του Θεού. Ακόμα και σ’ αυτή την περίπτωση, ίσως για πολύ καιρό να σου φανεί ότι δεν έλαβες καμιά βοήθεια ή ότι σου δόθηκε μικρότερη βοήθεια απ’ όση χρειάζεσαι. Μη σ’ απασχολεί αυτό. Μετά από κάθε αποτυχία να ζητάς συγχώρεση, να σηκώνεσαι και να ξαναπροσπαθείς. Πολύ συχνά ο Θεός μάς βοηθά στην αρχή όχι να πετύχουμε την αρετή, αλλά να αποκτήσουμε τη δύναμη να προσπαθούμε συνεχώς. Διότι, όσο σημαντικές κι αν είναι η αγνότητα, το θάρρος, η φιλαλήθεια, ή οποιαδήποτε άλλη αρετή, η εν λόγω διαδικασία μάς ασκεί σε ήθη της ψυχής, που είναι πολύ πιο σημαντικά. Θεραπεύει τις ψευδαισθήσεις που έχουμε για τον εαυτό μας, και μας διδάσκει να εξαρτιόμαστε από το Θεό. Μαθαίνουμε, απ’ τη μια, ότι δεν μπορούμε να εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας ακόμα και στις καλύτερες στιγμές του και, από την άλλη, ότι δεν πρέπει να απελπιζόμαστε, ακόμα κι αν έχουμε το κακό μας χάλι, μιας και οι αποτυχίες μας έχουν συγχωρεθεί. Το μόνο θανάσιμο πράγμα είναι να μείνουμε ικανοποιημένοι με κάτι που είναι ατελές.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 148-149

20 Αυγούστου

Ένας τελευταίος λόγος που δεν επιθυμούμε την αγνότητα

Ο κόσμος συχνά παρανοεί τα όσα διδάσκει η ψυχολογία σχετικά με τις «απωθήσεις». Μας διδάσκει ότι το «απωθημένο» σεξ είναι επικίνδυνο. Το «απωθημένο» όμως είναι εδώ ένας τεχνικός όρος, δε σημαίνει «καταπιεσμένο» με την έννοια «εκείνου που έχει απορριφθεί» ή «εκείνου στο οποίο έχει κάποιος αντισταθεί». Μια απωθημένη επιθυμία ή σκέψη είναι κάτι που έχει συσσωρευτεί μέσα στο υποσυνείδητο —συνήθως σε πολύ μικρή ηλικία— και μπορεί τώρα να εμφανιστεί στη σκέψη μόνο με μια μεταμφιεσμένη και μη αναγνωρίσιμη μορφή. Η απωθημένη σεξουαλικότητα δεν προβάλλει καθόλου ως σεξουαλικότητα στον ασθενή. Όταν ένας έφηβος ή ένας ενήλικας αντιδρά σε μια ενσυνείδητη επιθυμία, τότε δεν έχει να κάνει με κάποια απώθηση, ούτε και κινδυνεύει καθόλου να δημιουργήσει μια απώθηση. Αντίθετα, αυτοί που επιδιώκουν σοβαρά την αγνότητα έχουν μεγαλύτερο βαθμό συνειδητότητας και πολύ γρήγορα ξέρουν πολύ περισσότερα πράγματα για τη σεξουαλικότητά τους από οποιονδήποτε άλλο. Φτάνουν να γνωρίζουν τις επιθυμίες τους όπως γνώριζε ο Ουέλινγκτον τον Ναπολέοντα ή όπως ο Σέρλοκ Χολμς γνώριζε τον Μόριαρτι· όπως ο εξολοθρευτής ποντικιών γνωρίζει τα ποντίκια ή ο υδραυλικός τους τρύπιους σωλήνες. Η αρετή, ακόμα και η επιδιωκόμενη αρετή, φέρνει φως, η ικανοποίηση φέρνει ομίχλη.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 149-150

21 Αυγούστου

Η λαιμαργία της Απόλαυσης

Ο Screwtape καταδεικνύει την αξία της λαιμαργίας:

Ο καταφρονητικός τρόπος με τον οποίο αναφέρεσαι στην λαιμαργία ως μέσο για να παγιδεύεις ψυχές, στο τελευταίο σου γράμμα, αποδεικνύει την άγνοιά σου. Ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα των τελευταίων εκατό χρόνων ήταν να νεκρώσουμε την ανθρώπινη συνείδηση σχετικά με αυτό το θέμα. Το αποτέλεσμα είναι πως πλέον, σπάνια θα ακούσει κανείς ένα κήρυγμα σχετικό με αυτό το θέμα και σπάνια θα συναντήσει κανείς μια συνείδηση που να προβληματίζεται για αυτό σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Αυτό το πετύχαμε με το να συγκεντρώσουμε όλες μας τις προσπάθειες στην λαιμαργία της Απόλαυσης και όχι στην λαιμαργία της Υπερβολής. Η μητέρα του ασθενή σου, όπως μαθαίνω από τον φάκελό της και όπως εσύ θα έμαθες από τον Glubose, αποτελεί πολύ καλό παράδειγμα. Θα εκπλησσόταν πολύ (μια μέρα ελπίζω ότι θα εκπλαγεί) αν μάθαινε πως όλη η ζωή της είναι υποδουλωμένη σε αυτού του είδους την ηδονοθηρία. Μια λαιμαργία της Απόλαυσης η οποία διαφεύγει από την αντίληψη της μητέρας του ασθενή σου απλά και μόνο διότι οι ποσότητες που καταναλώνει είναι πολύ μικρές. Όμως τι σημασία έχουν οι ποσότητες δεδομένου ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την ανθρώπινη κοιλιά και τον ουρανίσκο για να παράγουμε γκρίνια, ανυπομονησία, αφιλανθρωπία και αυτοαπασχόληση;  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

22 Αυγούστου

Το προφίλ ενός λαίμαργου ανθρώπου: Το σεμνό χαμογελάκι

Ο Screwtape περιγράφει τη λαιμαργία στην πράξη:

Ο Glubose έχει αυτή την γριά γυναίκα στο χέρι του. Η γριά αποτελεί έναν πραγματικό τρόμο για τους οικοδεσπότες και τους υπηρέτες. Πάντα αρνείται να δεχτεί ό,τι της προσφέρουν λέγοντας «ευχαριστώ αλλά το μόνο που θα ήθελα είναι ένα τσάι, ελαφρύ αλλά όχι πολύ ελαφρύ, και το πιο μικρό κομμάτι από ένα αληθινά τραγανό τοστ». Καταλαβαίνεις για τι πράγμα μιλάω. Επειδή αυτό που θέλει είναι μικρότερο και λιγότερο ακριβό σε σχέση με αυτό που της προσφέρουν, δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει ως λαιμαργία την αποφασιστικότητά της να πάρει εκείνο που θέλει, όσο κόπο και αν προκαλεί στους γύρω της. Την ίδια στιγμή που ικανοποιεί την όρεξη της πιστεύει ότι εξασκείται στην εγκράτεια. Όταν βρίσκεται σε ένα γεμάτο εστιατόριο βγάζει κραυγή αγωνίας μόλις αντικρύσει το πιάτο που της σέρβιρε η ταλαιπωρημένη από την πολλή δουλειά σερβιτόρα λέγοντας: «Μα αυτό είναι πάρα πολύ! Παρ’ το πίσω και φέρε μου το ένα τέταρτο». Αν την ρωτήσει κανείς θα πει ότι αντέδρασε έτσι για να μην πεταχτεί το φαγητό. Στην πραγματικότητα όμως, το κάνει γιατί λόγω της λαιμαργίας της για Απόλαυση προσβάλλεται από την θέα μεγαλύτερης ποσότητας από αυτή που περιμένει.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

23 Αυγούστου

Το προφίλ ενός λαίμαργου ανθρώπου: «Το μόνο που θέλω…»

Ο Screwtape συνεχίζει να περιγράφει τη λαιμαργία στην πράξη:

Η αληθινή αξία της διακριτικής δουλειάς που έχει κάνει ο Glubose όλα αυτά τα χρόνια με αυτήν την ηλικιωμένη κυρία, μπορεί να γίνει αντιληπτή αν παρατηρήσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο πλέον η κοιλιά της κυριαρχεί σε ολόκληρη τη ζωή της. Η γυναίκα αυτή βρίσκεται στη κατάσταση του μυαλού που μπορούμε να αποκαλέσουμε «το μόνο που θέλω». Το μόνο που θέλει είναι ένα τσάι κατάλληλα προετοιμασμένο, ή ένα αυγό καλά βρασμένο, ή μια φέτα ψωμιού καλά ψημένη. Ωστόσο ποτέ της δεν βρίσκει ούτε έναν υπηρέτη, ούτε έναν φίλο που να μπορεί να κάνει αυτά τα απλά πράγματα με τον «κατάλληλο» τρόπο. Γιατί ο δικός της «κατάλληλος» τρόπος κρύβει μια παράλογη απαίτηση για κάποιες συγκεκριμένες απολαύσεις τις οποίες φαντάζεται ότι θυμάται από το παρελθόν της. Ένα παρελθόν που η ίδια περιγράφει ως «τις μέρες που μπορούσες να βρεις καλούς υπηρέτες». Εμείς όμως ξέρουμε ότι το παρελθόν αυτό ήταν απλά οι μέρες που οι αισθήσεις της μπορούσαν να ικανοποιηθούν πιο εύκολα. Παράλληλα, η ίδια είχε και άλλου είδους απολαύσεις με αποτέλεσμα να είναι λιγότερο ευάλωτη στις απολαύσεις του τραπεζιού.

Στο μεταξύ η καθημερινή απογοήτευσή της παράγει εκνευρισμό, με αποτέλεσμα να ψυχραίνονται οι σχέσεις της με τους γύρω της. Αν ποτέ ο Εχθρός της βάλει υποψίες ότι ίσως ενδιαφέρεται υπερβολικά για το φαγητό τότε ο Glubose το αντιμετωπίζει λέγοντάς της πως ό,τι κάνει δεν είναι για την ίδια αλλά απλά ενδιαφέρεται να τρώει καλό φαγητό ο γιος της. Στην πραγματικότητα, βέβαια, η απληστία της αποτελεί μια από τις κύριες πηγές δυστυχίας του γιου της εδώ και πολλά χρόνια.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

Το 1863 ο Άλμπερτ Τζέιμς Λιούις, πατέρας του Κ. Σ. Λιούις, γεννιέται στο Κορκ της Κομητείας Κορκ της Ιρλανδίας.

Το 1908 η Φλόρα Χάμιλτον Λιούις (σε ηλικία σαράντα έξι ετών) πεθαίνει από καρκίνο στα τεσσαρακοστά πέμπτα γενέθλια του συζύγου της, του Άλμπερτ, αφήνοντας πίσω δύο νεαρούς γιους, τον Ουόρεν, δεκατριών ετών, και τον Τζακ, εννέα ετών. Μέσα στην ίδια χρονιά πεθαίνουν επίσης ο πατέρας και ο αδελφός του Άλμπερτ Λιούις.

24 Αυγούστου

Ξέρουν πολλά

Ο Screwtape προσθέτει μια νέα διάσταση στη λαιμαργία:

Τώρα, ο ασθενής σου είναι γιος της μητέρας του. Ενώ βάζεις τα δυνατά σου, και καλά κάνεις, σε άλλα μέτωπα, δεν πρέπει να λησμονείς πως χρειάζεται και μια ήρεμη επίθεση από την πλευρά της λαιμαργίας. Ως αρσενικό είναι δύσκολο να τον ξεγελάσεις με τον τρόπο που ξεγελάσαμε την μητέρα του. Οι άντρες γίνονται πιο εύκολα λαίμαργοι μέσω της ματαιοδοξίας τους. Πρέπει να τους μεταφέρεις την ψευδαίσθηση ότι ξέρουν πολλά σχετικά με το φαγητό, να νομίζουν ότι βρήκαν το μόνο εστιατόριο της πόλης που μαγειρεύουν σωστά μια μπριζόλα. Ό,τι ξεκινά σαν ματαιοδοξία μπορεί σταδιακά να μετατραπεί σε μια συνήθεια. Όμως, όπως και να προσεγγίσεις το θέμα, το σημαντικό είναι να τον φέρεις στην κατάσταση στην οποία η άρνηση οποιασδήποτε απόλαυσης, σαμπάνιας, τσαγιού, πούρου ή τσιγάρου τον ενοχλεί. Γιατί τότε η φιλανθρωπία, η δικαιοσύνη και η υπακοή του είναι στο έλεός σου.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

25 Αυγούστου

Θανάσιμες ενοχλήσεις

Ο Screwtape προσφέρει επιπλέον συμβουλές για τη χρήση των καθημερινών ενοχλήσεων για να παγιδευτεί ο Ασθενής:

Είναι, αναμφίβολα, αδύνατο να τον αποτρέψεις να προσεύχεται για τη μητέρα του, όμως έχουμε τον τρόπο να καταστήσουμε τις προσευχές του ακίνδυνες. Φρόντισε να είναι πάντα πολύ «πνευματικές», φρόντισε να ασχολείται πάντα με την κατάσταση της ψυχής της και όχι με τους ρευματισμούς της. Δύο πλεονεκτήματα θα προκύψουν. Πρώτον, η προσοχή του θα είναι στραμμένη σε ό,τι αυτός θεωρεί αμαρτίες της. Με την βοήθειά σου, μπορεί να παρασυρθεί και να εννοεί ως αμαρτίες όλες τις πράξεις της που τον ενοχλούν. Επομένως, μπορείς να συνεχίσεις να τρίβεις τις πληγές της ημέρας με αποτέλεσμα να γίνονται πιο επώδυνες ακόμα και όταν αυτός είναι πεσμένος στα γόνατα. Το εγχείρημα δεν είναι καθόλου δύσκολο και θα το βρεις πολύ διασκεδαστικό. Δεύτερον, μιας και οι ιδέες του σχετικά με την ψυχή της μητέρας του θα είναι πολύ ακατέργαστες και συχνά εσφαλμένες, θα προσεύχεται, σε ένα βαθμό, για κάποιο φανταστικό πρόσωπο. Σκοπός σου θα είναι να κάνεις αυτό το φανταστικό πρόσωπο να μοιάζει με την μητέρα του, αυτήν την φαρμακόγλωσσα γριά γυναίκα που συναντά στο πρωινό τραπέζι, ολοένα λιγότερο. Με τον καιρό, μπορείς να διχοτομήσεις την φαντασία του από την πραγματικότητα σε τόσο μεγάλο βαθμό που καμία σκέψη ή αίσθημα από τις προσευχές του για την φανταστική του μητέρα δεν θα διαχέεται ποτέ προς θεραπεία της αληθινής. Είχα κυριεύσει κάποιους δικούς μου ασθενείς τόσο πολύ που μπορούσαν τη μια στιγμή να προσεύχονται με πάθος για την ψυχή της γυναίκας ή του γιου τους και αμέσως μετά να τους χτυπούν ή να τους προσβάλλουν χωρίς κανένα ενδοιασμό.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

26 Αυγούστου

Κάτω από την ίδια στέγη

Ο Screwtape προσφέρει επιπλέον συμβουλές για την αξία των καθημερινών ενοχλήσεων για να παγιδευτεί ο Ασθενής:

Όταν δύο άνθρωποι έχουν ζήσει μαζί για πολλά χρόνια, συμβαίνει συνήθως ο καθένας από αυτούς να έχει κάποιες εκφράσεις που να ενοχλούν αφάνταστα τον άλλον. Εργάσου πάνω στο γεγονός αυτό. Φέρε στην σκέψη του ασθενή σου το συγκεκριμένο μορφασμό της μητέρας του που έμαθε να αντιπαθεί από όταν ήταν ακόμα παιδί και βάλε τον να σκέφτεται πόσο πολύ τον αντιπαθεί. Άφησέ τον να υποθέσει πως εκείνη ξέρει πόσο ανυπόφορος του είναι αυτός ο μορφασμός και πως τον κάνει επίτηδες. Αν κάνεις καλά την δουλειά σου τότε δεν θα υποπτευτεί καν την μηδαμινή πιθανότητα που υπάρχει να αληθεύει κάτι τέτοιο. Και φυσικά, μην τον αφήσεις ποτέ να σκεφτεί πως και ο ίδιος έχει κάποιους μορφασμούς που ενοχλούν την μητέρα του. Είναι πολύ εύκολο να το πετύχεις αυτό, καθώς δεν μπορεί να ακούσει και να δει τον εαυτό του.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

27 Αυγούστου

«Το μόνο που είπα…»

Οι τελευταίες συμβουλές του Screwtape για τη χρήση των καθημερινών ενοχλήσεων για να αποσπάται η προσοχή του Ασθενή:

Στον πολιτισμένο βίο, το οικογενειακό μίσος συνήθως εκφράζεται με λόγια που θα φαινόντουσαν άκακα στο χαρτί (οι λέξεις δεν είναι προσβλητικές) όμως με τέτοια χροιά, ή εκείνη τη στιγμή, που δεν απέχουν πολύ από μια γροθιά στο πρόσωπο. Για να συνεχιστεί αυτό το παιχνίδι, εσύ και ο Glubose πρέπει να φροντίσετε έτσι ώστε αυτοί οι δύο ηλίθιοι να έχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά. Ο ασθενής σου πρέπει να απαιτεί όλες οι εκφράσεις του να εκλαμβάνονται με την ονομαστική τους αξία και να κρίνονται μόνο με γνώμονα τις λέξεις που χρησιμοποίησε. Την ίδια στιγμή αυτός πρέπει να κρίνει τα λόγια της μητέρας του με την πιο ηλίθια και τραβηγμένη εκδοχή του τόνου, του περιεχομένου και της υποπτευόμενης πρόθεσης. Αυτή πρέπει να ενθαρρυνθεί να κάνει το ίδιο και με εκείνον. Επομένως κάθε φορά που τελειώνει ένας καβγάς τους μπορούν και οι δύο να φεύγουν πεπεισμένοι, ή σχεδόν πεπεισμένοι ότι είναι εντελώς αθώοι. Όπως δείχνει για παράδειγμα η έκφραση του τύπου: «το μόνο που τη ρώτησα είναι πότε θα είναι έτοιμο το φαγητό και αυτή τα πήρε». Μόλις εδραιωθεί αυτή η συνήθεια θα παρατηρήσεις την πανέμορφη κατάσταση ενός ανθρώπου που θα λέει πράγματα με κύριο σκοπό του να προσβάλλει και που ωστόσο θα θλίβεται όταν δέχεται μια προσβολή ο ίδιος.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

28 Αυγούστου

Πιστεύω στην άφεση των αμαρτιών

Λέμε πάρα πολλά πράγματα μέσα στην εκκλησία (και εκτός εκκλησίας επίσης) χωρίς να συνειδητοποιούμε τι λέμε. Για παράδειγμα, στο Σύμβολο της Πίστεως λέμε ότι πιστεύουμε στην «άφεση των αμαρτιών». Το έλεγα και εγώ για αρκετά χρόνια προτού αναρωτηθώ γιατί αυτό να αναφέρεται στο Σύμβολο της Πίστεως. Με μια πρώτη ματιά δεν φαίνεται να αξίζει τον κόπο να συμπεριληφθεί. «Αν κανείς είναι χριστιανός», σκέφτηκα, «φυσικά και πιστεύει στην άφεση των αμαρτιών. Είναι αυτονόητο». Εκείνοι όμως που συνέταξαν το Σύμβολο της Πίστεως προφανώς θεώρησαν ότι αυτό ήταν ένα σημείο της πίστης μας που έχουμε ανάγκη να μας το υπενθυμίζουν κάθε φορά που πηγαίνουμε στην εκκλησία. Και έχω αρχίσει να καταλαβαίνω ότι, όσον αφορά εμένα, είχαν δίκιο. Το να πιστεύουμε στην άφεση των αμαρτιών δεν είναι και τόσο εύκολο, όσο νόμιζα. Η πραγματική πίστη σε αυτή είναι κάτι που πανεύκολα μάς ξεγλιστρά, αν δεν το καλλιεργούμε διαρκώς. 

Πιστεύουμε ότι ο Θεός συγχωρεί τις αμαρτίες μας· αλλά και ότι δεν θα τις συγχωρέσει, παρεκτός αν εμείς συγχωρούμε τις αμαρτίες των άλλων ανθρώπων εις βάρος μας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ως προς το δεύτερο μέρος αυτής της δήλωσης. Βρίσκεται στην Κυριακή Προσευχή· το διατύπωσε κατηγορηματικά ο Κύριός μας. Αν δεν συγχωρείτε, δεν θα συγχωρεθείτε. Κανένα σημείο της διδασκαλίας Του δεν είναι πιο ξεκάθαρο, και μάλιστα χωρίς εξαιρέσεις. Δεν λέει ότι πρέπει να συγχωρούμε τις αμαρτίες των άλλων ανθρώπων εφόσον αυτές δεν είναι και τόσο τρομερές, ούτε εφόσον υπάρχουν ελαφρυντικά, ούτε τίποτα τέτοιο. Πρέπει να τις συγχωρούμε όλες, όσο απαίσιες, όσο φρικτές και αν είναι, όσο συχνά και αν επαναλαμβάνονται. Αν δεν τις συγχωρούμε, τότε καμία από τις δικές μας αμαρτίες δεν θα συγχωρεθεί.  

Από το «Περί συγχώρεσης» (Το βάρος της δόξας)

Το 1947 ο Λιούις γράφει το «Περί συγχώρεσης» κατόπιν αιτήματος του π. Πάτρικ Κέβιν Έργουιν, για να συμπεριληφθεί στο ενοριακό περιοδικό της Εκκλησίας της Παναγίας, στο Σόστον του Κέιμπριτζσαϊρ. 

Στα ελληνικά περιλαμβάνεται ως παράρτημα στο βιβλίο του π. Θεοδοσίου Μαρτζούχου Επιστροφή στο σπίτι του Πατέρα (Πρέβεζα: Ι. Μ. Νικοπόλεως, 2007). Βρίσκεται επίσης και στο enoriako.info.

29 Αυγούστου

Συγχωρώ ή δικαιολογώ

Βρίσκω ότι, όταν νομίζω ότι ζητάω από τον Θεό να με συγχωρέσει, στην πραγματικότητα (εκτός και αν είμαι πολύ προσεκτικός με τον εαυτό μου) αυτό που Του ζητάω είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Δεν Του ζητάω να με συγχωρέσει, αλλά να με δικαιολογήσει. Όμως ανάμεσα στο συγχωρώ και στο δικαιολογώ υπάρχει τεράστια διαφορά. Η συγχώρεση λέει: «Ναι, το έκανες αυτό, όμως δέχομαι τη συγγνώμη σου· δεν θα σου το κρατήσω και όλα ανάμεσά μας θα είναι ακριβώς όπως ήταν και πριν». Η δικαιολόγηση όμως λέει: «Βλέπω ότι δεν μπορούσες να κάνεις αλλιώς και ότι δεν το ήθελες· δεν έφταιξες πραγματικά». Αν δεν έφταιξα πραγματικά, τότε δεν υπάρχει τίποτα να συγχωρεθεί. Υπό αυτή την έννοια, η συγχώρεση και η δικαιολόγηση είναι έννοιες σχεδόν αντίθετες. Φυσικά, σε πολλές περιπτώσεις, είτε ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο, είτε ανάμεσα σε ανθρώπους, μπορεί να βρίσκονται αναμεμειγμένες και οι δύο αυτές έννοιες. Κάποια από όσα στην αρχή έμοιαζαν για αμαρτήματα τελικά αποδεικνύεται ότι στην πραγματικότητα δεν ήταν φταίξιμο κανενός και έτσι δικαιολογούνται. Συγχωρείται το κομματάκι που απομένει.  . . . . Όμως το πρόβλημα είναι ότι όταν λέμε ότι «ζητάμε από τον Θεό να μας συγχωρέσει» πολύ συχνά αυτό που πραγματικά κάνουμε είναι να ζητάμε από τον Θεό να δεχτεί τις δικαιολογίες μας. Σε αυτό το λάθος μάς οδηγεί το γεγονός ότι συνήθως πράγματι υπάρχουν κάποιες δικαιολογίες, κάποια «ελαφρυντικά». Κοπτόμαστε τόσο να τα υποδείξουμε στον Θεό (και στον εαυτό μας), που έχουμε την τάση να ξεχνάμε αυτό που είναι πραγματικά σημαντικό: δηλαδή εκείνο το κομματάκι που απομένει, που οι δικαιολογίες δεν καλύπτουν, που είναι αδικαιολόγητο αλλά, δόξα τω Θεώ, όχι ασυγχώρητο. Και αν αυτό το ξεχάσουμε, θα φύγουμε νομίζοντας ότι μετανοήσαμε και ότι συγχωρεθήκαμε, ενώ στην πραγματικότητα το μόνο που έγινε είναι ότι ικανοποιηθήκαμε από τις ίδιες μας τις δικαιολογίες. Μπορεί μάλιστα να είναι πολύ κακές δικαιολογίες· όλοι μας ικανοποιούμαστε πανεύκολα με τον εαυτό μας.

Από το «Περί συγχώρεσης» (Το βάρος της δόξας) 

1894 Ο Άλμπερτ Τζέιμς Λιούις και η Φλόρενς Ογκάστα («Φλόρα») Χάμιλτον παντρεύονται στον Άγιο Μάρκο, στην περιοχή Dundela του Μπέλφαστ.

30 Αυγούστου

Δύο τρόποι αντιμετώπισης των δικαιολογιών

Υπάρχουν δύο τρόποι αντιμετώπισης αυτού του κινδύνου. Ο ένας είναι να θυμόμαστε ότι ο Θεός γνωρίζει όλες τις πραγματικές δικαιολογίες πολύ καλύτερα από ό,τι εμείς. Αν πράγματι υπάρχουν «ελαφρυντικά», δεν υπάρχει φόβος να τα παραβλέψει. Συχνά γνωρίζει πολλές δικαιολογίες που εμείς ούτε καν σκεφτήκαμε, και επομένως οι ταπεινές ψυχές, μετά τον θάνατο, θα εκπλαγούν ευχάριστα όταν διαπιστώσουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις αμάρτησαν πολύ λιγότερο από όσο νόμιζαν. Εκείνος θα δικαιολογήσει ό,τι όντως μπορεί να δικαιολογηθεί. Εκείνο που πρέπει εμείς να φέρουμε μπροστά Του είναι το κομματάκι που δεν μπορεί να δικαιολογηθεί, την αμαρτία. Χάνουμε απλώς χρόνο μιλώντας για όλα όσα μπορούν (όπως νομίζουμε) να δικαιολογηθούν. Όταν πηγαίνετε στον γιατρό, του δείχνετε το σημείο που δεν είναι καλά — ας πούμε, ένα σπασμένο χέρι. Θα ήταν απλώς χάσιμο χρόνου αν επιμένατε να εξηγείτε διαρκώς ότι τα πόδια σας, τα μάτια σας και ο λαιμός σας είναι καλά. Αν έτσι νομίζετε μπορεί και να κάνετε λάθος, και σε κάθε περίπτωση ο γιατρός θα ξέρει αν πράγματι αυτά είναι καλά. 

Ο δεύτερος τρόπος αντιμετώπισης είναι να πιστεύουμε πραγματικά και αληθινά στη συγχώρεση των αμαρτιών. Μεγάλο μέρος της αγωνίας που έχουμε για να βρούμε δικαιολογίες οφείλεται στο ότι δεν πιστεύουμε πραγματικά στη συγχώρεση, στο ότι νομίζουμε ότι ο Θεός δεν θα μας δεχτεί και πάλι κοντά Του, παρεκτός αν πειστεί ότι υπάρχει κάποιο επιχείρημα υπέρ μας. Αυτό όμως σε καμία περίπτωση δεν θα ήταν συγχώρεση. Πραγματική συγχώρεση σημαίνει να κοιτάζουμε καλά την αμαρτία, την αμαρτία που απομένει πια χωρίς καμία δικαιολογία, αφότου έχουν ληφθεί υπόψη όλα τα ελαφρυντικά, και να τη βλέπουμε σε όλη της τη φρικαλεότητα, τη βρομιά, την κακία και τη μοχθηρία, και παρ’ όλα αυτά να συμφιλιωνόμαστε πλήρως με τον άνθρωπο που τη διέπραξε. Αυτό, και μόνο αυτό, είναι συγχώρεση, και μπορούμε πάντοτε να τη λάβουμε από τον Θεό αν τη ζητήσουμε. 

Από το «Περί συγχώρεσης» (Το βάρος της δόξας) 

31 Αυγούστου

Όπως εμείς συγχωρούμε τους άλλους ανθρώπους

Όσον αφορά το ζήτημα του εμείς να συγχωρούμε τους άλλους ανθρώπους, σε κάποια σημεία είναι ίδιο και σε άλλα διαφορετικό. Είναι ίδιο καθώς, και στην περίπτωση αυτή, συγχώρεση δεν σημαίνει δικαιολόγηση. Πολλοί άνθρωποι φαίνεται να νομίζουν πως σημαίνει. Νομίζουν ότι αν τους ζητήσεις να συγχωρέσουν κάποιον άνθρωπο που τους έχει εξαπατήσει ή τους έχει εκφοβίσει, προσπαθείς να το παίξεις σαν να μην υπήρξε πραγματικά ούτε εξαπάτηση ούτε εκφοβισμός. Αν ήταν όμως έτσι, τότε δεν θα υπήρχε τίποτα να συγχωρέσουν. Επιμένουν να επαναλαμβάνουν: «Μα σου λέω ότι ο άνθρωπος αθέτησε μια σοβαρότατη υπόσχεση». Ακριβώς. Αυτό ακριβώς είναι που εσείς πρέπει να συγχωρέσετε. (Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει απαραιτήτως να πιστέψετε την επόμενη υπόσχεσή του. Σημαίνει ότι πρέπει να κάνετε ό,τι είναι δυνατό ώστε να εξαλείψετε από την καρδιά σας κάθε γεύση πικρίας, κάθε επιθυμία να τον ταπεινώσετε, να τον πληγώσετε ή να τον εκδικηθείτε.) Η διαφορά ανάμεσα στη συνθήκη αυτή και στη συνθήκη κατά την οποία εμείς ζητάμε συγχώρεση από τον Θεό είναι η εξής: όταν πρόκειται για εμάς τους ίδιους, δεχόμαστε τις δικαιολογίες πανεύκολα· όταν πρόκειται για τους άλλους ανθρώπους, δυσκολευόμαστε να τις δεχτούμε.

Από το «Περί συγχώρεσης» (Το βάρος της δόξας) 

01 Σεπτεμβρίου

Εξαιρέσεις δεν γίνονται

Όσον αφορά τα δικά μου αμαρτήματα, είναι σχεδόν σίγουρο (αν και όχι απολύτως) ότι οι δικαιολογίες δεν είναι πράγματι τόσο καλές όσο νομίζω. Όσον αφορά τα αμαρτήματα των άλλων ανθρώπων εις βάρος μου, είναι σχεδόν σίγουρο (αν και όχι απολύτως) ότι οι δικαιολογίες είναι καλύτερες από όσο νομίζω. Επομένως, πρέπει να ξεκινάμε δίνοντας προσοχή σε καθετί που ίσως να δείχνει ότι ο άλλος άνθρωπος δεν έφταιξε τόσο πολύ, όσο νομίζαμε. Αλλά ακόμα και αν έφταιξε εξ ολοκλήρου, και πάλι πρέπει να τον συγχωρέσουμε. Ακόμα και αν το ενενήντα εννέα τοις εκατό της φαινομενικής ενοχής του μπορεί να εξηγηθεί ικανοποιητικά με πολύ καλές δικαιολογίες, το πρόβλημα της συγχώρεσης έγκειται στο ένα τοις εκατό της ενοχής που απομένει.  Το να δικαιολογούμε όσα μπορούν πράγματι να δικαιολογηθούν δεν είναι χριστιανική φιλανθρωπία· είναι απλώς το δίκαιο. Το να είμαστε χριστιανοί σημαίνει να συγχωρούμε τα αδικαιολόγητα, διότι ο Θεός έχει συγχωρέσει τα δικά μας αδικαιολόγητα. 

Αυτό είναι δύσκολο. Ίσως να μην είναι τόσο δύσκολο να συγχωρέσουμε μία και μοναδική μεγάλη προσβολή. Αλλά το να συγχωρούμε τις αδιάκοπες προκλήσεις της καθημερινότητας —να επιμένουμε να συγχωρούμε την αυταρχική πεθερά, τον καταπιεστικό σύζυγο, τη γκρινιάρα σύζυγο, την εγωίστρια κόρη, τον απατεώνα γιο— πώς μπορούμε να το κάνουμε; Μόνο, νομίζω, με το να θυμόμαστε ποια είναι η θέση μας, με το να εννοούμε αυτά που λέμε κάθε βράδυ στην προσευχή μας: «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών», δηλαδή συγχώρεσε τα αμαρτήματά μας όπως και εμείς συγχωρούμε των άλλων. Η συγχώρεση μάς δίνεται υπό αυτόν και μόνο τον όρο. Όταν εμείς αρνούμαστε να συγχωρέσουμε, αρνούμαστε το έλεος του Θεού προς εμάς. Για εξαιρέσεις ούτε νύξη δεν γίνεται και ο Θεός αυτά που λέει τα εννοεί. 

Από το «Περί συγχώρεσης» (Το βάρος της δόξας) 

Σεπτέμβριος 1910 Ο Λιούις (σε ηλικία έντεκα ετών) εγγράφεται στο Κολλέγιο Κάμπελ του Μπέλφαστ για μια περίοδο τεσσάρων μηνών. 

Σεπτέμβριος 1913 Ο Ουόρεν αρχίζει ιδιαίτερα μαθήματα με τον πρώην δάσκαλο του πατέρα του, τον Ουίλιαμ Τ. Κερκπάτρικ, στο Great Bookham του Σάρρεϋ. 

02 Σεπτεμβρίου

Παρελθόν, παρόν και μέλλον

Ο Screwtape καταστρώνει σχέδιο με τον Άψινθο, χρησιμοποιώντας τον Χρόνο ως όπλο:

Μα και βέβαια πρόσεξα ότι ο ευρωπαϊκός πόλεμος έχει γαληνεύσει προς το παρόν και δεν εκπλήσσομαι που συνέβη το ίδιο και με τις ανησυχίες του ασθενή σου. Θέλουμε να το ενθαρρύνουμε αυτό ή να διατηρήσουμε τις ανησυχίες του; Ο βασανιστικός φόβος και η επιπόλαια αυτοπεποίθηση είναι και οι δύο επιθυμητές για μας καταστάσεις του μυαλού. Η επιλογή ανάμεσά τους ανεγείρει σημαντικά ερωτήματα.

Οι άνθρωποι ζούνε στον χρόνο αλλά ο Εχθρός μας τους προορίζει για την αιωνιότητα. Πιστεύω, επομένως, ότι θέλει από αυτούς να προσέχουν κυρίως δύο πράγματα. Την αιωνιότητα και το σημείο του χρόνου που αποκαλούνε Παρόν. Γιατί το Παρόν είναι το σημείο όπου ο χρόνος αγγίζει την αιωνιότητα. Οι άνθρωποι έχουν εμπειρία ανάλογη της εμπειρίας που έχει ο Εχθρός για την πραγματικότητα σαν όλο, στην παρούσα στιγμή και μόνο! Μόνο σε αυτήν την στιγμή τους προσφέρεται η ελευθερία και η πραγματικότητα. Επομένως θέλει από αυτούς να μεριμνούν είτε για την αιωνιότητα (που σημαίνει να ασχολούνται μαζί Του) είτε για το Παρόν. Είτε να σκέφτονται την αιώνια ένωση ή τον αποχωρισμό από Εκείνον, ή ειδάλλως να υπακούν την παρούσα φωνή της συνείδησης τους, να κουβαλάνε τον παρόντα σταυρό, να δέχονται την παρούσα χάρη, ευχαριστώντας Τον για την παρούσα χαρά.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

1939 Έρχονται στο The Kilns τα πρώτα παιδιά που απομακρύνθηκαν από το Λονδίνο κατά τη διάρκεια του πολέμου.

1973 Πεθαίνει ο Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, ισόβιος φίλος του Λιούις, συνάδελφός του και μέλος και αυτός των Inklings, σε ηλικία ογδόντα ενός ετών.

03 Σεπτεμβρίου

Η ζωή στο χείλος του γκρεμού

Ο πόλεμος δεν δημιουργεί καμία απολύτως νέα κατάσταση· απλώς επιδεινώνει τη μόνιμη ανθρώπινη κατάσταση, τόσο ώστε να μην μπορούμε πια να την αγνοήσουμε. Η ανθρώπινη ζωή πάντοτε βιωνόταν στο χείλος του γκρεμού. Ο ανθρώπινος πολιτισμός πάντοτε υφίστατο υπό τη σκιά κάποιου πράγματος απείρως πιο σημαντικού από αυτόν. Αν οι άνθρωποι ανέβαλαν την αναζήτηση της γνώσης και της ομορφιάς για τη στιγμή που θα ήταν ασφαλείς, η αναζήτηση δεν θα είχε ξεκινήσει ποτέ. Κάνουμε λάθος να συγκρίνουμε τον πόλεμο με την «κανονική ζωή». Η ζωή ποτέ δεν ήταν κανονική. Ακόμα και κάποιες περίοδοι που τις θεωρούμε πιο ήρεμες, όπως ο δέκατος ένατος αιώνας, αποδεικνύονται, αν τις εξετάσουμε πιο προσεκτικά, ότι ήταν γεμάτες κρίσεις, συναγερμούς, δυσκολίες και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Ποτέ δεν έλειψαν οι εύλογες αιτίες για να αναβληθούν όλες οι αμιγώς πολιτισμικές δραστηριότητες, ώσπου να αποτραπεί κάποιος επικείμενος κίνδυνος ή να αποκατασταθεί κάποια κραυγαλέα αδικία. Η ανθρωπότητα όμως από παλιά επέλεγε να παραμερίζει αυτές τις εύλογες αιτίες. Ήθελαν τη γνώση και την ομορφιά τώρα, και δεν ήταν διατεθειμένοι να περιμένουν την κατάλληλη στιγμή, που ποτέ δεν έρχεται. Η Αθήνα του Περικλή δεν μας άφησε μόνο τον Παρθενώνα αλλά μας άφησε, ιδίως, και τον Επιτάφιο Λόγο. Τα έντομα έχουν διαλέξει άλλη γραμμή: αρχικά αναζητούν την υλική ευημερία και την ασφάλεια της κυψέλης, και κατά πάσα πιθανότητα ανταμείβονται. Οι άνθρωποι είναι αλλιώς. Διατυπώνουν μαθηματικά θεωρήματα μέσα σε πολιορκημένες πόλεις, διεξάγουν μεταφυσικές συζητήσεις μέσα σε κελιά καταδικασμένων, κάνουν αστεία πάνω σε ικριώματα, συζητούν το πιο πρόσφατο ποίημα προελαύνοντας προς τα τείχη του Κεμπέκ και χτενίζουν τα μαλλιά τους στις Θερμοπύλες. Δεν κάνουμε φιγούρα· είναι στη φύση μας.  

Από το «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» (Το βάρος της δόξας) 

1939 Η Βρετανία και η Γαλλία κηρύσσουν τον πόλεμο στη Γερμανία.

04 Σεπτεμβρίου

Οι φανταστικές απαιτήσεις του πολέμου και της θρησκείας

Προτού γίνω χριστιανός, δεν νομίζω ότι είχα συνειδητοποιήσει πλήρως ότι η ζωή του ανθρώπου, μετά τη μεταστροφή του, θα συνίστατο αναπόφευκτα στο να κάνει σχεδόν τα ίδια που έκανε και πριν, ας ελπίσουμε με νέο πνεύμα, αλλά και πάλι τα ίδια με πριν. Προτού πάω στον τελευταίο πόλεμο σίγουρα περίμενα ότι η ζωή μου μέσα στα χαρακώματα θα αφορούσε, υπό κάποια μυστηριώδη έννοια, αποκλειστικά και μόνο τον πόλεμο. Στην πραγματικότητα, βρήκα ότι όσο πλησιάζαμε στο μέτωπο τόσο λιγότερο όλοι συζητούσαν και σκεφτόταν τις επιδιώξεις των συμμάχων και την πρόοδο της εκστρατείας. Και χαίρομαι που βρίσκω ότι ο Τολστόι, στο σπουδαιότερο πολεμικό βιβλίο που γράφτηκε ποτέ, καταγράφει το ίδιο — όπως και η Ιλιάδα, με τον δικό της τρόπο. Ούτε η μεταστροφή ούτε η κατάταξη στον στρατό εξαλείφουν την ανθρώπινη ζωή μας. Οι χριστιανοί και οι στρατιώτες εξακολουθούν να είναι άνθρωποι· η αντίληψη που έχει ένας άπιστος για τη θρησκευτική ζωή και η αντίληψη που έχει ένας πολίτης για την ενεργό υπηρεσία ανήκουν στη σφαίρα της φαντασίας. Αν, σε οποιαδήποτε από τις δύο περιπτώσεις, προσπαθούσατε να αναστείλετε εντελώς κάθε πνευματική και αισθητική σας δραστηριότητα, το μόνο που θα καταφέρνατε θα ήταν να αντικαταστήσετε μια καλύτερη πολιτισμική ζωή με μια χειρότερη. Δεν πρόκειται, στην πραγματικότητα, να κόψετε το διάβασμα, ούτε μέσα στην Εκκλησία ούτε στο μέτωπο, που σημαίνει ότι αν δεν διαβάσετε καλά βιβλία, τότε θα διαβάσετε κακά βιβλία. Αν δεν συνεχίσετε να σκέφτεστε λογικά, τότε θα σκέφτεστε παράλογα. Αν απορρίψετε τις αισθητικές απολαύσεις, τότε θα περιπέσετε στις αισθησιακές απολαύσεις. 

Επομένως, η αναλογία ανάμεσα στις απαιτήσεις της θρησκείας μας και στις απαιτήσεις του πολέμου είναι η εξής: ούτε οι μεν ούτε οι δε, για τους περισσότερους από εμάς, δεν πρόκειται απλώς να ακυρώσουν ή να βγάλουν από την εξίσωση την απλή ανθρώπινη ζωή που ζούσαμε πριν από αυτά. 

Από το «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» (Το βάρος της δόξας)

05 Σεπτεμβρίου

Οι απαιτήσεις του πολέμου: δώστε στον Καίσαρα

Ο πόλεμος δεν θα καταφέρει να απορροφήσει ολόκληρη την προσοχή μας, διότι είναι ένα πεπερασμένο αντικείμενο και, επομένως, από τη φύση του δεν μπορεί να κρατήσει ολόκληρη την προσοχή μιας ανθρώπινης ψυχής. Για να αποφύγω οποιαδήποτε παρανόηση, πρέπει εδώ να κάνω κάποιες διευκρινίσεις. Πιστεύω ότι ο σκοπός μας είναι, για τα ανθρώπινα μέτρα, πολύ δίκαιος και επομένως πιστεύω ότι είναι καθήκον μας να συμμετάσχουμε σε αυτόν τον πόλεμο. Επίσης κάθε καθήκον είναι θρησκευτικό καθήκον, και η υποχρέωση που έχουμε να εκτελούμε κάθε καθήκον είναι επομένως απόλυτη. Έτσι μπορεί να έχουμε καθήκον να διασώσουμε έναν άνθρωπο που κινδυνεύει να πνιγεί και, ίσως, αν ζούμε κοντά σε μια επικίνδυνη ακτή, να μάθουμε ναυαγοσωστική ώστε να είμαστε έτοιμοι να διασώσουμε κάθε άνθρωπο που θα κινδυνεύσει να πνιγεί. Μπορεί καθήκον μας να είναι να χάσουμε την ίδια μας τη ζωή στην προσπάθειά μας να τον διασώσουμε. Όμως αν κάποιος άνθρωπος αφοσιωνόταν στη ναυαγοσωστική, με την έννοια του να δίνει σε αυτή ολόκληρη την προσοχή του —τόσο που να μη σκέφτεται τίποτα άλλο και να μη μιλάει για τίποτα άλλο, και να απαιτεί να σταματήσουν όλες οι άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες έως ότου όλοι οι άνθρωποι μάθουν να κολυμπούν— θα ήταν μονομανής. Η διάσωση, λοιπόν, ανθρώπων που κινδυνεύουν να πνιγούν είναι ένα καθήκον για το οποίο αξίζει να πεθάνουμε, αλλά όχι ένα καθήκον για το οποίο αξίζει να ζούμε. Μου φαίνεται ότι όλα τα πολιτικά καθήκοντα (ανάμεσα στα οποία βάζω και τα στρατιωτικά καθήκοντα) ανήκουν σε αυτό το είδος. Ένας άνθρωπος μπορεί να πρέπει να πεθάνει για την πατρίδα μας, αλλά κανένας άνθρωπος δεν πρέπει, κατ’ αποκλειστικότητα, να ζει για την πατρίδα του. Όποιος παραδίδει τον εαυτό του χωρίς επιφύλαξη στις πρόσκαιρες απαιτήσεις ενός έθνους, ενός κόμματος ή μιας τάξης, αποδίδει στον Καίσαρα αυτό που, πάνω από όλα, ανήκει κατηγορηματικότατα στον Θεό: τον ίδιο του τον εαυτό.  

Από το «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» (Το βάρος της δόξας) 

06 Σεπτεμβρίου

Οι απαιτήσεις της θρησκείας: όλα να τα κάνετε για τη δόξα του Θεού

Για έναν εντελώς διαφορετικό λόγο η θρησκεία δεν μπορεί να καταλαμβάνει το σύνολο της ζωής, με την έννοια του να αποκλείει όλες τις φυσικές δραστηριότητές μας. Διότι, βέβαια, κατά μία έννοια πρέπει να καταλαμβάνει το σύνολο της ζωής. Δεν τίθεται ζήτημα συμβιβασμού ανάμεσα στις απαιτήσεις του Θεού και στις απαιτήσεις του πολιτισμού, της πολιτικής ή οτιδήποτε άλλου. Η απαίτηση του Θεού είναι απόλυτη και αμείλικτη. Μπορείτε είτε να την αρνηθείτε είτε να ξεκινήσετε την προσπάθεια να την ικανοποιήσετε. Μέση οδός δεν υπάρχει. Παρ’ όλα αυτά, είναι σαφές ότι ο χριστιανισμός δεν αποκλείει καμία από τις συνηθισμένες ανθρώπινες δραστηριότητες. Ο απόστολος Παύλος λέει στους ανθρώπους να συνεχίσουν να εργάζονται. Μάλιστα θεωρεί αυτονόητο ότι οι χριστιανοί μπορούν να πηγαίνουν σε δείπνα, και μάλιστα σε δείπνα που παραθέτουν ειδωλολάτρες. Ο Κύριός μας παρευρίσκεται σε έναν γάμο και προσφέρει θαυματουργικά κρασί. Υπό την αιγίδα της Εκκλησίας Του, και στις πιο χριστιανικές εποχές, η μάθηση και οι τέχνες ανθίζουν. Τη λύση αυτού του παραδόξου, βέβαια, την ξέρετε πολύ καλά. «Είτε τρώτε είτε πίνετε είτε οτιδήποτε άλλο πράττετε, πρέπει όλα να τα κάνετε για τη δόξα του Θεού».

Όλες οι καθαρά φυσικές δραστηριότητές μας, ακόμα και οι ταπεινότερες, θα είναι αποδεκτές αν προσφέρονται στον Θεό, και όλες, ακόμα και οι ευγενέστερες, θα είναι αμαρτωλές αν δεν προσφέρονται στον Θεό. Ο χριστιανισμός δεν αντικαθιστά απλώς τη φυσική μας ζωή βάζοντας μια νέα στη θέση της· μάλλον αποτελεί έναν νέο οργανισμό, που εκμεταλλεύεται αυτά τα φυσικά υλικά για τους δικούς του υπερφυσικούς σκοπούς.  

Από το «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» (Το βάρος της δόξας) 

1954 Εκδίδεται Το άλογο και το αγόρι του (το πέμπτο βιβλίο που γράφτηκε στα Χρονικά της Νάρνια) από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο.

07 Σεπτεμβρίου

Η μάθηση ως κλήση

Η ανατροφή ενός ανθρώπου, τα ταλέντα του, οι περιστάσεις του, είναι συνήθως αξιόπιστοι δείκτες της κλήσης του. Το γεγονός ότι οι γονείς μας μας έστειλαν στην Οξφόρδη και η χώρα μας μας επιτρέπει να παραμένουμε εκεί αποτελεί εκ πρώτης όψεως ένδειξη ότι ο καλύτερος τρόπος, τουλάχιστον προς το παρόν, να ζούμε για τη δόξα του Θεού είναι η ζωή της μελέτης. Λέγοντας να διάγουμε μια τέτοια ζωή για τη δόξα του Θεού δεν εννοώ, φυσικά, να προσπαθούμε να καταλήξουν οι διανοητικές μας αναζητήσεις σε εποικοδομητικά συμπεράσματα. Αυτό θα ήταν, όπως λέει ο Μπέικον, σαν να προσφέρουμε στον δημιουργό της αλήθειας την ακάθαρτη θυσία ενός ψεύδους. Εγώ εννοώ την επιδίωξη της γνώσης και της ομορφιάς, κατά μία έννοια, για αυτές τις ίδιες, κατά μία έννοια όμως η οποία δεν αποκλείει το ότι αυτές υπάρχουν για τον Θεό. Μέσα στον ανθρώπινο νου υπάρχει μια όρεξη για αυτά τα πράγματα, και ο Θεός δεν ανοίγει την όρεξη μάταια. Μπορούμε, επομένως, να επιδιώκουμε τη γνώση για τη γνώση και την ομορφιά για την ομορφιά, έχοντας τη βεβαιότητα ότι έτσι είτε προχωράμε εμείς οι ίδιοι προς τη θέα του Θεού είτε βοηθάμε έμμεσα άλλους ανθρώπους να κάνουν το ίδιο. Η ταπεινοφροσύνη, όχι λιγότερο από την όρεξη, μάς παρακινεί να επικεντρωνόμαστε απλώς στη γνώση ή στην ομορφιά, χωρίς να μας απασχολεί υπερβολικά η τελική συνάφειά τους με τη θέα του Θεού. Η συνάφεια αυτή μπορεί να μην προορίζεται για εμάς, αλλά για ανθρώπους καλύτερους από εμάς — για ανθρώπους που θα έρθουν μετά από εμάς και που θα βρουν την πνευματική σημασία των όσων εμείς ξεθάψαμε ενώ κάναμε τυφλή και ταπεινή υπακοή στην κλήση μας.  . . . . Η ζωή της διανόησης δεν είναι ο μόνος δρόμος προς τον Θεό, ούτε ο ασφαλέστερος, ωστόσο διαπιστώνουμε ότι είναι ένας δρόμος, και μπορεί να είναι ο δρόμος που ορίστηκε για εμάς. 

Από το «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» (Το βάρος της δόξας) 

1953 Εκδίδεται Ο ασημένιος θρόνος (το τέταρτο βιβλίο που γράφτηκε στα Χρονικά της Νάρνια) από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο.

08 Σεπτεμβρίου

Η μάθηση ως απαραίτητο όπλο

Αν όλος ο κόσμος ήταν χριστιανικός, ίσως να μην είχε σημασία αν όλος ο κόσμος ήταν χωρίς μόρφωση. Όμως, όπως έχουν τα πράγματα, πολιτισμική ζωή εκτός Εκκλησίας θα υπάρχει, είτε υπάρχει μέσα στην Εκκλησία είτε όχι. Το να είμαστε λοιπόν αδαείς και απλοϊκοί —ανίκανοι να αντιμετωπίσουμε τους εχθρούς στο δικό τους έδαφος— θα σήμαινε ότι πετάμε τα όπλα μας και ότι προδίδουμε τους χωρίς μόρφωση αδελφούς μας, οι οποίοι, πέρα από τον Θεό, δεν έχουν άλλη άμυνα απέναντι στις διανοητικές επιθέσεις των ειδωλολατρών παρά μόνο εμάς. Πρέπει να υπάρχει καλή φιλοσοφία, αν όχι για κανέναν άλλο λόγο, επειδή η κακή φιλοσοφία πρέπει να απαντηθεί. Η ψύχραιμη σκέψη πρέπει να αντιπαρατίθεται όχι μόνο στην ψύχραιμη σκέψη της άλλης πλευράς, αλλά και στους θολούς ειδωλολατρικούς μυστικισμούς που αρνούνται παντελώς τη σκέψη. Ίσως περισσότερο απ’ όλα να έχουμε ανάγκη τη βαθιά γνώση του παρελθόντος. Όχι ότι το παρελθόν έχει κάτι το μαγικό, αλλά επειδή εμείς, μη μπορώντας να μελετήσουμε το μέλλον, χρειαζόμαστε κάτι για να αντιπαραθέσουμε στο παρόν, κάτι που να μας υπενθυμίζει ότι οι βασικές παραδοχές ήταν πολύ διαφορετικές μέσα στις διαφορετικές περιόδους και ότι πολλά από αυτά, που φαίνονται σίγουρα σε όσους δεν έχουν λάβει μόρφωση, είναι μονάχα προσωρινές μόδες. Ένας άνθρωπος που έχει ζήσει σε πολλά μέρη δεν είναι και πολύ πιθανό να ξεγελαστεί από τα τοπικά λάθη του χωριού του. Έτσι, ένας μελετητής, έχοντας ζήσει σε πολλούς καιρούς, έχει επομένως αποκτήσει, ως έναν βαθμό, ανοσία στον φοβερό καταρράκτη της βλακείας που ξεχύνεται από τον Τύπο και από το μικρόφωνο της δικής του εποχής.  

Από το «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» (Το βάρος της δόξας) 

1947 Ο Λιούις εμφανίζεται στο εξώφυλλο του περιοδικού Time, με τη λεζάντα «Ο Κ. Σ. Λιούις από την Οξφόρδη, η αίρεσή του: ο χριστιανισμός»

1958 Εκδίδεται το Reflections on the Psalms (Σκέψεις για τους Ψαλμούς) από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο.

09 Σεπτεμβρίου

Τι είναι ελεημοσύνη;

Σήμερα «ελεημοσύνη» σημαίνει απλά αυτό που συνηθίζουν να ονομάζουν «φιλανθρωπία», δηλαδή το να δίνεις χρήματα στους φτωχούς. Στην αρχή είχε μια πολύ ευρύτερη σημασία. (Μπορείς να παρακολουθήσεις πώς απέκτησε τη σημερινή της έννοια. Αν κάποιος χαρακτηρίζεται από «ελεημοσύνη», τότε το να δίνει χρήματα στους φτωχούς είναι ένα από τα πιο προφανή πράγματα που κάνει. Έτσι, οι άνθρωποι έφτασαν στο σημείο να μιλάνε για την ελεημοσύνη σαν αυτό να ήταν αυτό και μόνο. Με τον ίδιο τρόπο, η «ρίμα» είναι το πιο προφανές πράγμα σε σχέση με την ποίηση και έτσι οι άνθρωποι έφτασαν να εννοούν με τη λέξη «ποίηση» τη ρίμα και τίποτα περισσότερο.) Ελεημοσύνη σημαίνει «αγάπη, με τη χριστιανική σημασία της λέξης». Εντούτοις η χριστιανική αγάπη δεν είναι ένα συναίσθημα. Είναι μια κατάσταση που δεν είναι συναισθηματική, αλλά βουλητική· είναι η κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε εντελώς φυσικά ως προς τον εαυτό μας, αλλά στην οποία πρέπει να μάθουμε να βρισκόμαστε κι ως προς τους άλλους.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 184-185

Το 1960 εκδίδεται το Studies in Words (Μελέτες για τις λέξεις) από Cambridge University Press.

10 Σεπτεμβρίου

Ο κανόνας της αγάπης

Ο κανόνας για όλους μας είναι απλούστατος. Μη σπαταλάς χρόνο σκεπτόμενος κατά πόσο «αγαπάς» τον πλησίον σου, πράξε σαν να τον αγαπούσες. Αμέσως μόλις το κάνουμε αυτό, ανακαλύπτουμε ένα από τα μεγάλα μυστικά. Όταν συμπεριφέρεσαι σαν ν’ αγαπούσες κάποιον, θα φτάσεις και στο σημείο να τον αγαπήσεις πραγματικά. Αν βλάψεις κάποιον που δε συμπαθείς, θα διαπιστώσεις ότι θα τον αντιπαθήσεις ακόμα περισσότερο. Αν τον ευεργετήσεις, θα δεις ότι θα τον αντιπαθήσεις λιγότερο. Υπάρχει βέβαια μία εξαίρεση. Αν τον ευεργετήσεις, όχι για να ευχαριστήσεις το Θεό ή από υπακοή στο νόμο της ελεημοσύνης, αλλά για να του δείξεις πόσο μεγάλη είναι η καρδιά σου, κι έτσι να τον καταστήσεις υπόχρεο απέναντι σου, περιμένοντας τη στιγμή που θα εκφράσει την «ευγνωμοσύνη» του, το πιθανότερο είναι ότι θα απογοητευθείς. Οι άνθρωποι δεν είναι ανόητοι, «πιάνουν» αμέσως το πότε κάποιος επιδεικνύεται ή τους πατρονάρει. Όμως, απ’ την άλλη, όποτε ευεργετήσουμε κάποιον, αποκλειστικά και μόνο επειδή είναι μια ύπαρξη όμοια με μας, δημιουργημένη (όπως και μεις) από τον Θεό, επιθυμώντας την ευτυχία του, έτσι όπως επιθυμούμε και τη δική μας ευτυχία, τότε και μόνο τότε θα έχουμε μάθει να τον αγαπάμε κατά τι περισσότερο ή τουλάχιστον να τον αντιπαθούμε λιγότερο από πριν.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 186-187

1905 Ο Τζορτζ Μακντόναλντ, τα γραπτά του οποίου επηρέασαν πάρα πολύ τον Λιούις, πεθαίνει σε ηλικία ογδόντα ετών.

1956 Εκδίδεται το Till We Have Faces: A Myth Retold από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο. Στα ελληνικά Έρως και ψυχή (Αθήνα: Κέδρος, 2001).

11 Σεπτεμβρίου

Συσσωρευτικά

Κατά συνέπεια, παρόλο που η χριστιανική ελεημοσύνη ακούγεται ένα πολύ ψυχρό πράγμα σε όσους είναι έντονα συναισθηματικοί και παρόλο που είναι εντελώς διαφορετική από τη συμπάθεια, εντούτοις οδηγεί σ’ ένα είδος συμπάθειας. Η διαφορά ανάμεσα σ’ έναν χριστιανό κι έναν κοσμικό δεν είναι ότι ο κοσμικός αισθάνεται απλώς έλξη ή «συμπάθεια», ενώ ο χριστιανός μόνο «ελεημοσύνη». Ο κοσμικός συμπεριφέρεται σε ορισμένους ανθρώπους ευγενικά ακριβώς επειδή τους «συμπαθεί»: ο χριστιανός, προσπαθώντας να φερθεί στον καθένα με ευγένεια, διαπιστώνει ότι συμπαθεί όλο και πιο πολύ περισσότερους ανθρώπους, ακόμα και ανθρώπους που στην αρχή ούτε που θα σκεφτόταν ότι θα μπορούσε να συμπαθήσει.

Ο ίδιος πνευματικός νόμος λειτουργεί τρομακτικά και προς την αντίθετη κατεύθυνση. Οι Γερμανοί ίσως στην αρχή να φέρθηκαν άσχημα στους Εβραίους επειδή τους μισούσαν αργότερα τους μισούσαν περισσότερο επειδή τους φέρθηκαν άσχημα. Όσο πιο σκληρός είσαι, τόσο περισσότερο θα μισήσεις· κι όσο περισσότερο μισήσεις, τόσο πιο σκληρός θα γίνεις, κι αυτό θα συνεχίζεται σ’ ένα φαύλο κύκλο επ’ άπειρον.

Τόσο το καλό όσο και το κακό αυξάνονται συσσωρευτικά. Αυτός είναι ο λόγος που οι μικρές αποφάσεις που εσύ κι εγώ παίρνουμε κάθε μέρα είναι ως τέτοιες τεράστιας σημασίας. Η πιο μικρή καλή πράξη που κάνει κανείς σήμερα καθορίζει ένα σημείο αναφοράς, από το οποίο, λίγους μήνες αργότερα, θα είναι σε θέση να προχωρήσει σε νίκες που ποτέ δε φαντάστηκε. Μια φαινομενικά συνηθισμένη ικανοποίηση της λαγνείας ή του θυμού προκαλεί απώλεια μιας κορυφογραμμής, μιας γραμμής πυρός ή μιας γέφυρας, από την οποία ο εχθρός ενδέχεται να ξεκινήσει μια επίθεση που διαφορετικά θα ήταν ανέφικτη.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 187-188

12 Σεπτεμβρίου

Όχι κατασκευασμένα συναισθήματα

Κάποιοι συγγραφείς χρησιμοποιούν τη λέξη «ελεημοσύνη» για να περιγράψουν όχι μόνο τη χριστιανική αγάπη μεταξύ των ανθρώπων, αλλά και την αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο ή την αγάπη του ανθρώπου προς το Θεό. Για τη δεύτερη από αυτές τις περιπτώσεις φαίνεται πως οι άνθρωποι ανησυχούν ιδιαίτερα. Έχουν μάθει ότι οφείλουν να αγαπούν το Θεό. Δεν μπορούν όμως να νιώσουν ένα τέτοιο συναίσθημα μέσα τους. Τι πρέπει λοιπόν να κάνουν; Η απάντηση είναι η ίδια όπως και πριν. Πράξε σαν να ένιωθες ένα τέτοιο συναίσθημα. Μην κάθεσαι προσπαθώντας να κατασκευάσεις συναισθήματα. Ρώτα τον εαυτό σου το εξής: «Αν ήμουν σίγουρος ότι θα αγαπούσα το Θεό, τι θα έκανα;». Όταν θα έχεις βρει την απάντηση, κάν’ την πράξη.

Γενικά μιλώντας, η αγάπη του Θεού προς εμάς αποτελεί ένα πολύ πιο ασφαλές θέμα πάνω στο οποίο μπορούμε να σκεφτούμε απ’ ό,τι αποτελεί η δική μας αγάπη προς Εκείνον. Κανείς δεν μπορεί να έχει διαρκώς συναισθήματα αφοσίωσης· ακόμα και αν μπορούσαμε, δεν είναι αυτό για το οποίο ενδιαφέρεται πρωτίστως ο Θεός. Η χριστιανική αγάπη, είτε προς το Θεό είτε προς τον άνθρωπο, είναι μια υπόθεση της θέλησης. Αν προσπαθούμε να κάνουμε πράξη το θέλημά Του, τότε δείχνουμε υπακοή στην εντολή «πρέπει ν’ αγαπάς τον Κύριο και Θεό σου». Αυτός θα μας χαρίσει συναισθήματα αγάπης όταν το κρίνει σκόπιμο. Δεν μπορούμε να τα κατασκευάσουμε για λογαριασμό μας, ούτε και πρέπει να τα απαιτούμε ως δικαίωμά μας. Εντούτοις, το βασικό στοιχείο που πρέπει να έχουμε κατά νου είναι ότι, παρόλο που τα συναισθήματά μας έρχονται και παρέρχονται, δε συμβαίνει το ίδιο με την αγάπη Του προς εμάς. Δεν ταλαντεύεται από τις αμαρτίες ή την αδιαφορία μας· ως εκ τούτου είναι εντελώς κάθετη ως προς την απόφασή της να θεραπευτούμε από αυτά τα αμαρτήματα, όποιο κι αν είναι το κόστος για μας, όποιο κι αν είναι το κόστος γι’ Αυτόν τον ίδιο.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 188-189

13 Σεπτεμβρίου

Περί προσφοράς

Στο χωρίο όπου η Καινή Διαθήκη λέει ότι πρέπει ο καθένας από μας να εργάζεται, προβάλλει ως λόγο το γεγονός ότι μόνο έτσι θα μπορεί «να έχει κάτι να δώσει σε όσους έχουν ανάγκη». Η ελεημοσύνη —το να προσφέρεις στους φτωχούς— είναι ουσιαστικό στοιχείο της χριστιανικής ηθικής. Στην τρομακτική παραβολή των προβάτων και εριφίων φαίνεται πως αποτελεί το κριτήριο για όλα τα υπόλοιπα. Στις μέρες μας ορισμένοι λένε ότι η ελεημοσύνη θα έπρεπε να μην είναι αναγκαία και ότι αντί να προσφέρουμε στους φτωχούς θα έπρεπε να οικοδομήσουμε μια κοινωνία στην οποία δε θα υπήρχαν φτωχοί. Ίσως να έχουν απόλυτα δίκιο όταν λένε ότι πρέπει να οικοδομήσουμε αυτό το είδος κοινωνίας. Αν όμως θεωρήσει κάποιος ότι στο μεταξύ μπορεί να σταματήσει να προσφέρει, τότε έχει αποξενωθεί από τη χριστιανική ηθική στο σύνολό της. Δεν πιστεύω ότι μπορεί κανείς να καθορίσει πόσα πρέπει να προσφέρουμε. Πολύ φοβάμαι ότι ο μόνος ασφαλής κανόνας είναι να προσφέρουμε περισσότερα απ’ όσα μας περισσεύουν. Με άλλα λόγια, αν τα έξοδά μας σε ανέσεις, πολυτέλειες, διασκέδαση κ.ο.κ. ανέρχονται στο μέσο ύψος όλων όσοι έχουν πάνω κάτω το ίδιο εισόδημα με μας, τότε το πιθανότερο είναι ότι προσφέρουμε πολύ λίγα. Αν η ελεημοσύνη που προσφέρουμε δε μας κοστίζει ή δε μας ενοχλεί κάπως, τότε θα τολμούσα να πω πως είναι πολύ μικρή. Θα πρέπει να υπάρχουν πράγματα που θα μας άρεσε να κάνουμε, αλλά δεν μπορούμε να τα κάνουμε επειδή αυτά που ξοδεύουμε σε ελεημοσύνη τα αποκλείουν. Εν προκειμένω μιλάω για «ελεημοσύνη» με τη συνηθισμένη σημασία της λέξης. Ειδικές περιπτώσεις προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι συγγενείς, οι φίλοι, οι γείτονες ή οι υπάλληλοι σας, και τα οποία ο Θεός με τον έναν ή τον άλλο τρόπο σάς γνωστοποιεί, μπορεί να απαιτήσουν πολύ περισσότερα: ακόμα και την προσβολή ή τη διακύβευση της θέσης σας. Για τους περισσότερους από εμάς το μεγάλο εμπόδιο στην ελεημοσύνη δε βρίσκεται τόσο στην πολυτέλεια της ζωής μας ή στην επιθυμία για περισσότερα χρήματα, αλλά στο φόβο μας, στο φόβο που έχουμε απέναντι στην ανασφάλεια. Αυτό θα πρέπει συχνά να προσδιορίζεται ως πειρασμός. Μερικές φορές είναι και η υπερηφάνειά μας που μας εμποδίζει στην ελεημοσύνη· μπαίνουμε στον πειρασμό και ξοδεύουμε περισσότερα απ’ όσα θα ‘πρεπε σε διάφορες επιδεικτικές μορφές γενναιοδωρίας (πουρμπουάρ, φιλοξενία) και λιγότερα απ’ όσα θα έπρεπε σε όσους έχουν πραγματικά την ανάγκη μας.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 128-129

14 Σεπτεμβρίου

Είναι πραγματικά καλοσύνη;

Για εκατοντάδες περίπου χρόνια, είχαμε πάρα πολύ εστιάσει την προσοχή μας σε μια από τις αρετές: καλοσύνη ή ευσπλαχνία. Έτσι, οι περισσότεροι από μας αισθάνονται ότι τίποτα δεν είναι πραγματικά καλό, εκτός από την καλοσύνη. Και τίποτα δεν είναι πραγματικά κακό, εκτός από τη σκληρότητα. Τέτοιες μονόπλευρες ηθικές απόψεις δεν είναι ασυνήθιστες. Και άλλες επίσης εποχές είχαν τις δικές τους αγαπημένες αρετές και μια παράξενη αδιαφορία για τις άλλες. Και αν κάποια αρετή έπρεπε να καλλιεργείται σε βάρος όλων των άλλων, καμιά δεν είχε μεγαλύτερη καταξίωση από την καλοσύνη. Για το λόγο αυτό, κάθε χριστιανός έπρεπε ν’ απορρίψει με αποτροπιασμό κάθε συγκαλυμμένη προπαγάνδα υπέρ της σκληρότητας, που προσπαθούσε να εξοστρακίσει την ευσπλαχνία από τον κόσμο, με το να της δίνει ονόματα σαν εκείνο της «φιλανθρωπίας» και της «αισθηματολογίας».

Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι η «καλοσύνη» είναι μοιραία μια αξία που εύκολα αποδίδουμε στους εαυτούς μας με αρκετά ανεπαρκή ερείσματα. Καθένας αισθάνεται ότι είναι φιλάνθρωπος, αν δεν τύχει να τον ενοχλεί κάτι αυτή τη στιγμή. Έτσι ο άνθρωπος εύκολα φτάνει να παρηγορεί τον εαυτό του, παραβλέποντας όλες τις άλλες κακίες του, με την πεποίθηση ότι: «η καρδιά του είναι εντάξει», και ότι «δε θα μπορούσε να πληγώσει ούτε μια μύγα». Στην πραγματικότητα, όμως, δεν έχει κάνει ποτέ την παραμικρότερη θυσία για κάποιο συνάνθρωπό του. Νομίζουμε ότι είμαστε καλοί, με το να είμαστε απλά ευτυχισμένοι. Δεν είναι τόσο εύκολο, για τους ίδιους λόγους, να θεωρήσουμε τους εαυτούς μας εγκρατείς, αγνούς ή ταπεινούς.  

Από Το πρόβλημα του πόνου

15 Σεπτεμβρίου

Σοφοί όπως τα φίδια

Η φρόνηση σημαίνει πρακτική κοινή λογική, το να μπαίνεις στον κόπο να σκέφτεσαι τόσο αυτό που πρόκειται να κάνεις, όσο και τ’ αποτελέσματά του. Στις μέρες μας οι περισσότεροι δύσκολα κατατάσσουν τη φρόνηση στις «αρετές». Στην πραγματικότητα, επειδή ο Χριστός είπε ότι θα εισέλθουμε στη βασιλεία του μόνο αν γίνουμε σαν τα παιδιά, πολλοί χριστιανοί υποστηρίζουν την άποψη ότι, με δεδομένο ότι είσαι «ενάρετος», δεν πειράζει να είναι ανόητος. Αυτό όμως αποτελεί παρανόηση. Καταρχάς, τα περισσότερα παιδιά εμφανίζουν αρκετή «φρόνηση» όταν κάνουν τα πράγματα που πραγματικά τους ενδιαφέρουν, ενώ παράλληλα τα εξετάζουν με αρκετή δόση λογικής. Δεύτερον, όπως τονίζει ο απόστολος Παύλος, ο Χριστός ποτέ δεν είχε πρόθεση να πει ότι θα πρέπει να παραμείνουμε παιδιά στη σκέψη· αντίθετα, μας είπε να είμαστε στην όψη μόνο «άκακοι όπως τα περιστέρια» αλλά και «σοφοί όπως τα φίδια». Θέλει να ‘χουμε την καρδιά ενός παιδιού και τη σκέψη ενός ενήλικα. Θέλει να είμαστε απλοί, αφοσιωμένοι, στοργικοί και ευπειθείς, όπως είναι τα καλά παιδιά. Παράλληλα όμως θέλει κάθε ρανίδα της σκέψης μας να βρίσκεται σε εγρήγορση όταν εργάζεται και να είναι πάντοτε πανέτοιμη. Το γεγονός ότι δίνεις χρήματα για ελεημοσύνη δε σημαίνει ότι δε χρειάζεται να διερευνήσεις κατά πόσο πρόκειται ή όχι για μια ελεημοσύνη-απάτη. Το γεγονός ότι αυτό που σκέφτεσαι είναι ο ίδιος ο Θεός (για παράδειγμα, όταν προσεύχεσαι) δε σημαίνει ότι μπορείς να είσαι ικανοποιημένος με τις παιδιάστικες αντιλήψεις που είχες όταν ήσουν πέντε χρόνων. Είναι βέβαια αλήθεια ότι ο Θεός δε θα σε αγαπήσει λιγότερο ούτε θα σε υπολογίσει λιγότερο, εάν τύχει να γεννηθείς με μια ελλειμματική νοημοσύνη. Έχει χώρο για ανθρώπους που διαθέτουν ελάχιστη λογική, αλλά θέλει ο καθένας να χρησιμοποιεί τη λογική που έχει.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 117-118

1952 Εκδίδεται Ο ταξιδιώτης της αυγής (ο τρίτος τόμος που γράφτηκε στα Χρονικά της Νάρνια) από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο.

16 Σεπτεμβρίου

Δεν πρόκειται απλώς για πτώση

Η σωφροσύνη είναι δυστυχώς μία από εκείνες τις λέξεις που έχει διαφοροποιηθεί η σημασία της. Σήμερα σημαίνει συνήθως την αντίθεση στο αλκοόλ. Την εποχή όμως που η δεύτερη βασική αρετή ονομάστηκε από το χριστιανισμό «σωφροσύνη», δε σήμαινε τίποτα τέτοιο. Η σωφροσύνη δεν αναφερόταν ειδικά στο ποτό, αλλά σε όλες τις ηδονές και δε σήμαινε αποχή αλλά ορθή χρήση. Είναι λάθος να νομίζουμε ότι όλοι οι χριστιανοί οφείλουν να είναι κατά του αλκοόλ· ο μωαμεθανισμός, και όχι ο χριστιανισμός, αντιτίθεται στο αλκοόλ. Βέβαια, μπορεί να είναι καθήκον ενός συγκεκριμένου χριστιανού ή οποιουδήποτε χριστιανού, σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, να απέχει από τα δυνατά ποτά, είτε επειδή είναι το είδος του ανθρώπου που δεν μπορεί να πιει καθόλου είτε επειδή συναναστρέφεται ανθρώπους που ρέπουν προς τη μέθη και δεν πρέπει να τους ενθαρρύνει με το να πίνει και ο ίδιος. Η ουσία όμως είναι ότι απέχει με καλό σκοπό από κάτι που δεν καταδικάζει και το οποίο θέλει να βλέπει τους άλλους να απολαμβάνουν. Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά μιας συγκεκριμένης κατηγορίας κακών ανθρώπων είναι ότι δεν μπορούν να αποχωριστούν κάτι οι ίδιοι εάν δεν το αποχωριστούν και όλοι οι άλλοι. Αλλά αυτή η στάση δεν είναι χριστιανική. . . . .

Στις μέρες μας έχει γίνει μεγάλη ζημιά με τον περιορισμό της λέξης «σωφροσύνη» στην περίπτωση του ποτού. Οδηγεί τους ανθρώπους στο να ξεχνούν ότι μπορείς να είσαι το ίδιο αχαλίνωτος και με πολλά άλλα πράγματα. Ένας άνθρωπος που κάνει το γκολφ ή τη μοτοσικλέτα του το κέντρο της ζωής του, ή μια γυναίκα που αφιερώνει όλη της τη σκέψη στα ρούχα, το μπριτζ ή το σκύλο της είναι το ίδιο «αχαλίνωτη» με κάποιον που μεθά κάθε βράδυ. Βέβαια, εξωτερικά η ομοιότητα δεν είναι και τόσο εμφανής. Η μανία με το μπριτζ ή το γκολφ δε σε κάνει να πέφτεις καταμεσής του δρόμου. Ο Θεός όμως δεν ξεγελιέται από τα φαινόμενα.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 118-120

1954 Εκδίδεται το English Literature in the Sixteenth Century Excluding Drama (Η αγγλική λογοτεχνία του δέκατου έκτου αιώνα, εκτός του θεάτρου) από Clarendon Press, στην Οξφόρδη.

17 Σεπτεμβρίου

Όταν οι κόσμοι συγκρούονται

Η λέξη «πίστη» φαίνεται πως χρησιμοποιείται από τους χριστιανούς με δύο σημασίες.  . . . .  Υπό την πρώτη έννοια, σημαίνει απλά το «Πιστεύω» την αποδοχή ως αληθών των δογμάτων του χριστιανισμού. Μέχρι εδώ τα πράγματα είναι αρκετά απλά. Αυτό όμως που όντως μπερδεύει τους ανθρώπους —τουλάχιστον, μπέρδευε κάποτε εμένα— είναι το γεγονός ότι οι χριστιανοί θεωρούν την πίστη με αυτή την έννοια ως αρετή. Συνήθιζα να αναρωτιέμαι πώς στο καλό είναι δυνατόν να είναι αρετή, τι το ηθικό ή ανήθικο υπάρχει στο να πιστεύει ή να μην πιστεύει κανείς ένα σύνολο από προτάσεις; Προφανώς, συνήθιζα να λέω, ένας λογικός άνθρωπος αποδέχεται ή απορρίπτει οποιαδήποτε πρόταση, όχι επειδή θέλει ή δε θέλει, αλλά επειδή οι ενδείξεις τού φαίνονται καλές ή κακές.  . . . .  

Νομίζω πως ακόμα υποστηρίζω αυτή την άποψη. Αυτό όμως που δεν έβλεπα τότε, και το οποίο συνεχίζουν να μη βλέπουν πάρα πολλοί άνθρωποι, είναι το εξής: Υπέθετα πως άπαξ και το ανθρώπινο πνεύμα αποδεχθεί κάτι ως αληθές, τότε αυτόματα θα συνεχίσει να το θεωρεί αληθές, μέχρις ότου προκύψει κάτι εύλογο που θα το αναγκάσει να επανεξετάσει το θέμα. Στην πραγματικότητα, υπέθετα ότι το ανθρώπινο πνεύμα ελέγχεται πλήρως από τη λογική. Αυτό όμως δεν είναι αλήθεια. Για παράδειγμα, η λογική μου είναι πλήρως πεπεισμένη, με βάση πολύ καλές ενδείξεις, ότι τα αναισθησιογόνα δε με πιάνουν και ότι οι κατάλληλα εκπαιδευμένοι χειρουργοί δεν αρχίζουν το έργο τους παρά μόνο όταν είμαι εντελώς αναίσθητος. Αυτό όμως δεν αναιρεί το γεγονός πως, όταν με βάλουν στο χειρουργικό τραπέζι και μου φορέσουν στο πρόσωπο την απαίσια μάσκα τους, αρχίζει μέσα μου ένας ξεκάθαρα παιδιάστικος πανικός. Αρχίζω να νομίζω ότι θα πνιγώ και φοβάμαι πως θ’ αρχίσουν να με κόβουν κομματάκια πριν ακόμα χάσω τις αισθήσεις μου. Με άλλα λόγια, χάνω την πίστη μου στα αναισθησιογόνα. Δεν είναι η λογική που αποπέμπει την πίστη μου, αντίθετα, η πίστη μου στηρίζεται στη λογική. Η αιτία βρίσκεται στη φαντασία και στα συναισθήματά μου. Η μάχη γίνεται ανάμεσα στην πίστη με τη λογική, από τη μία, και στα συναισθήματα με τη φαντασία, από την άλλη.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 196-197

18 Σεπτεμβρίου

Πίστη στην εξάσκηση

Η πίστη λοιπόν, με τη σημασία που δίνω εν προκειμένω στη λέξη, είναι η τέχνη τού να μένεις σταθερός σ’ εκείνα τα πράγματα που έχει αποδεχθεί η λογική, ανεξάρτητα από τις μεταβαλλόμενες διαθέσεις σου. Διότι οι διαθέσεις σίγουρα θα αλλάξουν, όποια κι αν είναι η θέση που θα πάρει η λογική. Αυτό είναι κάτι που το ξέρω από προσωπική εμπειρία. Τώρα που είμαι χριστιανός, αντιμετωπίζω πράγματι εσωτερικές διαθέσεις για τις οποίες το όλο θέμα φαντάζει εντελώς απίθανο. Όταν όμως ήμουν άθεος, αντιμετώπιζα εσωτερικές διαθέσεις για τις οποίες ο χριστιανισμός φαινόταν τρομερά πιθανός. Αυτή η εξέγερση των εσωτερικών σου διαθέσεων έναντι του πραγματικού σου εαυτού είναι κάτι που θα συμβεί ούτως ή άλλως. Αυτός είναι ο λόγος που η πίστη αποτελεί μια τόσο αναγκαία αρετή. Αν δε μάθετε στις διαθέσεις σας πού τελειώνει ο ρόλος τους, δε θα μπορέσετε να είστε ποτέ είτε ένας σωστός χριστιανός είτε ακόμα ένας σωστός άθεος· θα είστε απλώς ένα πλάσμα που θα άγεται και θα φέρεται, με τις πεποιθήσεις του να εξαρτώνται όντως από την κατάσταση και τη διάθεση της όρεξής σας. Κατά συνέπεια, πρέπει κανείς να ασκήσει την έξη της πίστης.

Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσει το γεγονός ότι οι εσωτερικές του διαθέσεις αλλάζουν. Το επόμενο είναι να σιγουρευτεί ότι, άπαξ και αποδέχθηκε το χριστιανισμό, τότε κάποια από τα βασικά του δόγματα θα πρέπει συνειδητά να του έρχονται στο μυαλό για αρκετή ώρα κάθε μέρα. Αυτός είναι ο λόγος που οι καθημερινές προσευχές, τα θρησκευτικά αναγνώσματα και ο εκκλησιασμός αποτελούν αναγκαία στοιχεία της χριστιανικής ζωής. Πρέπει να θυμίζουμε συνέχεια στον εαυτό μας αυτά που πιστεύει. Ούτε αυτή η πίστη ούτε και κάποια άλλη θα παραμείνει αυτόματα ζωντανή μέσα στο πνεύμα μας. Πρέπει αναγκαστικά να τρέφεται. Μάλιστα, αν εξετάσεις εκατό ανθρώπους που έχουν χάσει την πίστη τους στο χριστιανισμό, αναρωτιέμαι πόσοι άραγε θα είναι εκείνοι που τον εγκατέλειψαν με βάση λογικά και ειλικρινή επιχειρήματα. Δεν είναι άραγε πιο συνηθισμένο οι περισσότεροι απλώς να απομακρύνονται;  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 199-200

1908 Ο Λιούις (σε ηλικία εννέα ετών) εγγράφεται στο Wynyard School, στο Γουότφορντ της Αγγλίας.

1913 Ο Λιούις (σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών) εγγράφεται στο Malvern College με υποτροφία.

19 Σεπτεμβρίου

Πραγματικός πειρασμός

Ίσως θυμάστε ότι είπα πως το πρώτο βήμα προς την ταπεινοφροσύνη είναι η συνειδητοποίηση της υπερηφάνειας. Θα ήθελα τώρα να προσθέσω ότι το επόμενο βήμα έγκειται στο να κάνετε ορισμένες σοβαρές προσπάθειες να υλοποιήσετε τις αρετές του χριστιανισμού. Μια εβδομάδα βέβαια δεν αρκεί. Τα πράγματα την πρώτη εβδομάδα πάνε συνήθως περίφημα. Δοκιμάστε για έξι εβδομάδες. Στο μεταξύ, έχοντας, στο βαθμό που μπορεί κανείς να περιμένει, επιστρέψει εντελώς ή έχοντας πέσει και χαμηλότερα από το σημείο εκκίνησης, μπορεί κανείς να έχει πια μπροστά του ορισμένα καινούρια στοιχεία σχετικά με τον αληθινό του εαυτό. Κανείς δεν μπορεί να ξέρει πόσο κακός είναι, εάν πρώτα δεν προσπαθήσει σκληρά να γίνει ενάρετος. Κυκλοφορεί βέβαια και μια ανόητη αντίληψη ότι οι ενάρετοι άνθρωποι δεν ξέρουν τι θα πει «πειρασμός». Πρόκειται για ένα ασύστολο ψεύδος. Μόνον όσοι προσπαθούν να αντισταθούν στον πειρασμό γνωρίζουν την πραγματική του δύναμη. Σε τελική ανάλυση, διαπιστώνεις τη δύναμη του γερμανικού στρατού όταν τον αντιμάχεσαι κι όχι όταν παραδίδεσαι. Διαπιστώνεις τη δύναμη ενός ανέμου όταν προσπαθείς να κινηθείς προς την αντίθετη κατεύθυνση κι όχι όταν ξαπλώνεις κάτω. Εκείνος που παραδίδεται στον πειρασμό μετά από πέντε λεπτά απλούστατα δε γνωρίζει πώς θα ήταν η όλη ατμόσφαιρα μετά από μία ώρα. Αυτός είναι και ο λόγος που οι κακοί άνθρωποι, υπό μία έννοια, ξέρουν ελάχιστα πράγματα σχετικά με την κακία. Ζούσαν πάντα μια ζωή εκ του ασφαλούς, γιατί πάντα αφήνονταν. Δε διαπιστώνουμε ποτέ τη δύναμη της κακής παρόρμησης που εμφωλεύει μέσα μας παρά μόνο όταν προσπαθήσουμε να την αντιπαλέψουμε. Άλλωστε ο Χριστός, επειδή ήταν ο μόνος άνθρωπος που ποτέ δεν ενέδωσε στον πειρασμό, είναι επίσης και ο μόνος άνθρωπος που γνωρίζει πλήρως τι σημαίνει πειρασμός, ο μόνος απόλυτα ρεαλιστής. 

 Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 200-201

1914 Ο Λιούις (σε ηλικία δεκαπέντε ετών) εστάλη στον Ουίλιαμ Τ. Κερκπάτρικ στο Great Bookham του Σάρρεϋ, για κάνει μαθήματα μαζί του μέχρι τον Μάρτιο του 1917. Ο Κερκπάτρικ γίνεται ο δάσκαλος που επηρέασε περισσότερο τη μόρφωση του Λιούις.

1955 Εκδίδεται το Surprised by Joy: The Shape of My Early Life, από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο. 

20 Σεπτεμβρίου

Όχι και τόσο κακός

Ο Screwtape προτείνει επιπλέον τεχνικές για να μπερδευτεί ο Ασθενής:

Μέχρι τώρα όλα όσα σου γράφω βασίζονται στην προϋπόθεση ότι οι άνθρωποι του διπλανού στασιδιού δεν δικαιολογούν αυτήν την απογοήτευση. Βέβαια, αν αυτό συμβαίνει, αν ο ασθενής σου γνωρίζει πως η κυρία δίπλα του με το αλλόκοτο καπέλο είναι μια φανατική χαρτοπαίκτρια ή ο άντρας με τις μπότες που τρίζουν είναι τσιγκούνης και εκβιαστής, τότε το έργο σου είναι παιχνιδάκι. Τότε, το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να μην τον αφήσεις να αναρωτηθεί ποτέ το εξής απλό: «Αν εγώ, όντας αυτός που είμαι, μπορώ να θεωρώ τον εαυτό μου υπό μία έννοια χριστιανό, γιατί θα πρέπει οι διάφορες αδυναμίες των διπλανών μου να αποδεικνύουν πως η πίστη τους είναι απλά μια υποκρισία και μια σύμβαση;» Θα αναρωτηθείς πώς είναι ποτέ δυνατό να κρατήσεις μακριά από το ανθρώπινο μυαλό αυτήν την τόσο προφανή σκέψη. Και όμως είναι, Άψινθε, είναι! Χειρίσου τον προσεκτικά και απλά δεν θα αναρωτηθεί ποτέ. Δεν έχει περάσει αρκετό χρόνο κοντά στον Εχθρό για να έχει έστω και ίχνος πραγματικής ταπείνωσης. Όσα λέει, ακόμα και πεσμένος στα γόνατα, σχετικά με τις αμαρτίες του είναι όλα παπαγαλισμοί. Στο βάθος, ακόμα πιστεύει πως έχει κερδίσει μια πολύ μεγάλη πίστωση στο μπλοκάκι του Εχθρού επιτρέποντας στον εαυτό του να γίνει χριστιανός και πιστεύει πως δείχνει μεγάλη ταπείνωση και συγκατάβαση με το να πηγαίνει στην ίδια εκκλησία με τους «σνομπ» και απλοϊκούς γείτονες. Διατήρησέ τον σε αυτήν την κατάσταση όσο περισσότερο μπορείς.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

1926 Εκδίδεται το Dymer από J. M. Dent, στο Λονδίνο, με το ψευδώνυμο Κλάιβ Χάμιλτον.

1942 Ο Λιούις εκφωνεί στο BBC την πρώτη από εννέα ομιλίες με θέμα «Η χριστιανική συμπεριφορά». Αυτές οι ομιλίες αργότερα επαυξάνονται και γίνονται το Βιβλίο Τρίτο του Χριστιανισμός απλώς.

21 Σεπτεμβρίου

Διδάγματα από την προσπάθεια να υλοποιήσουμε τις χριστιανικές αρετές

Το βασικό πράγμα που μαθαίνουμε όταν επιχειρούμε στα σοβαρά να υλοποιήσουμε τις χριστιανικές αρετές είναι η αποτυχία μας. Αν έχουμε την εντύπωση ότι ο Θεός μάς έχει ετοιμάσει ένα διαγώνισμα κι ότι ενδέχεται να πάρουμε καλό βαθμό επειδή τάχα τον αξίζουμε, θα πρέπει να την εγκαταλείψουμε. Αν έχουμε την εντύπωση ότι γίνεται ένα είδος παζαριού, ότι μπορούμε να τηρήσουμε το τμήμα μιας συμφωνίας που μας αναλογεί κι έτσι να αναγκάσουμε το Θεό, με όρους καθαρής δικαιοσύνης, να τηρήσει το δικό Του, κι αυτή πρέπει να εγκαταλειφθεί.

Πιστεύω πως όλοι όσοι έχουν μια κάποια πίστη στο Θεό, μέχρις ότου γίνουν χριστιανοί, έχουν την εντύπωση πως πρόκειται για κάποιο διαγώνισμα ή παζάρεμα. Η πρώτη δουλειά του αληθινού χριστιανισμού είναι να κάνει αυτή την ιδέα θρύψαλα. Όταν κάποιοι τη βλέπουν κομμάτια, νομίζουν τότε πως ο χριστιανισμός είναι μια αποτυχία και παραδίδουν τα όπλα. Φαίνεται πως θεωρούν ότι ο Θεός είναι πολύ απλοϊκός. Βέβαια, στην πραγματικότητα, τα ξέρει όλα αυτά. Ένα από τα πράγματα που έμελλε ο χριστιανισμός να κάνει, όταν θα εμφανιζόταν, ήταν να διαλύσει κι αυτή την ιδέα. Ο Θεός περιμένει πώς και πώς τη στιγμή που θα συνειδητοποιήσετε ότι δεν τίθεται κανένα θέμα επιτυχίας σ’ αυτό το διαγώνισμα ή υποχρέωσής Του να σας σώσει. 

Στη συνέχεια έρχεται μια άλλη διαπίστωση. Κάθε ικανότητα που έχετε, η δύναμη της σκέψης σας ή η κίνηση των μελών του σώματος σας, σας έχει δοθεί από το Θεό. Ακόμα κι αν αφιερώνατε κάθε στιγμή της ζωής σας αποκλειστικά και μόνο στην υπηρεσία Του, δε θα μπορούσατε να Του προσφέρετε κάτι που δε θα ήταν ήδη δικό Του. Έτσι, όταν μιλάμε για κάποιον που κάνει τα πάντα για το Θεό ή δίνει τα πάντα στο Θεό, θα σας πω τι πραγματικά εννοούμε. Μοιάζει με το μικρό παιδί που λέει «μπαμπάκα, δώσε μου μερικά ψιλά να σου πάρω ένα δώρο για τα γενέθλιά σου». Βέβαια, ο πατέρας του του δίνει και μένει ευχαριστημένος με το δώρο του παιδιού. Όλα είναι ωραία και καλά, αλλά μόνο ένας ανόητος θα πίστευε ότι ο πατέρας αξίζει μερικά ψιλά.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 201-203

22 Σεπτεμβρίου

Σαν τις αχτίνες μιας ρόδας

Αυτό που πραγματικά ενδιαφέρει το Θεό δεν είναι οι πράξεις μας. Αυτό που Τον ενδιαφέρει είναι ότι θα πρέπει να είμαστε πλάσματα ενός ορισμένου είδους ή μιας ορισμένης ποιότητας —το είδος των πλασμάτων που πάντα ήθελε να είμαστε—, πλάσματα που θα βρίσκονται σε μια ορισμένη σχέση μαζί Του. Δεν προσθέτω το «και σε μια ορισμένη σχέση μεταξύ μας», επειδή εννοείται. Αν είστε σωστοί απέναντι Του, είναι σίγουρο πως θα είστε σωστός κι απέναντι στα πλάσματά Του, όπως ακριβώς συμβαίνει με όλες τις αχτίνες μιας ρόδας που είναι προσαρμοσμένες σωστά στο κέντρο και το στεφάνι, κι έχουν έτσι τη σωστή τους θέση. Όσο κάποιος φαντάζεται ότι ο Θεός είναι ένας εξεταστής που του έχει δώσει κάτι σαν διαγώνισμα ή ότι είναι ο άλλος συμβαλλόμενος σ’ ένα είδος συμφωνίας —όσο συνεχίζει να φαντάζεται πως η σχέση του με το Θεό ορίζεται από όρους του δούναι και λαβείν—, δεν έχει πετύχει ακόμα τη σωστή σχέση με το Θεό. Παρανοεί τόσο αυτό που είναι ο ίδιος όσο κι αυτό που είναι ο Θεός. Και δεν μπορεί να πετύχει τη σωστή σχέση παρά μόνο όταν ανακαλύψει το γεγονός της χρεοκοπίας του.

Όταν λέω «ανακαλύψει», το εννοώ πραγματικά: δεν το είπα ως τρόπο του λέγειν. Βέβαια όλα τα παιδιά, εάν τους δοθεί ένα κάποιο είδος θρησκευτικής παιδείας, θα μάθουν γρήγορα ότι δεν μπορούμε να δώσουμε τίποτα στο Θεό που να μην είναι ήδη δικό Του, καθώς κι ότι συνειδητοποιούμε την αποτυχία μας να προσφέρουμε ακόμα κι αυτό δίχως να παρακρατάμε κάτι. Αυτό όμως για το οποίο μιλάω είναι η πραγματική ανακάλυψη αυτού του δεδομένου: πραγματική ανακάλυψη χάρη στην εμπειρία ότι πρόκειται για κάτι πέρα για πέρα αληθινό.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 205-206

23 Σεπτεμβρίου

Το αφήνουμε στα χέρια του Θεού

Δεν μπορούμε να ανακαλύψουμε την αποτυχία μας όσον αφορά στην τήρηση του νόμου του Θεού παρά μόνο μέσα από την πιο σκληρή μας προσπάθεια (και την εν συνεχεία αποτυχία). Εάν δεν προσπαθήσουμε πραγματικά, ό,τι κι αν πούμε, θα υπάρχει πάντα στο βάθος της σκέψης μας η ιδέα ότι, εάν προσπαθήσουμε περισσότερο την επόμενη φορά, θα πετύχουμε το σκοπό να γίνουμε τέλεια ενάρετοι. Έτσι, υπό μία έννοια, ο δρόμος της επιστροφής στο Θεό είναι ο δρόμος της ηθικής προσπάθειας, της όλο και σκληρότερης προσπάθειας. Υπό μία άλλη όμως έννοια, δεν είναι η προσπάθεια που θα μας φέρει τελικά εκεί που θέλουμε. Όλη αυτή η προσπάθεια οδηγεί στο καίριο σημείο κατά το οποίο στρέφεσαι στο Θεό και λες: «Πρέπει Εσύ να το κάνεις αυτό, εγώ δεν μπορώ». Σας ικετεύω, μην αρχίσετε να αναρωτιέστε ως εξής: «Έφτασα άραγε σ’ αυτό το σημείο;». Μην κάθεστε και μη σκέφτεστε με το μυαλό σας εάν άραγε ήρθε η στιγμή. Αυτό είναι που βάζει κάποιον σε εντελώς εσφαλμένο δρόμο. Όταν συμβαίνουν στη ζωή μας τα πιο σημαντικά πράγματα, πολύ συχνά δε συνειδητοποιούμε τι πραγματικά γίνεται. Κανείς δε λέει συνέχεια στον εαυτό του «γεια, να με, μεγαλώνω». Πολύ συχνά, όταν κοιτάζει προς τα πίσω, συνειδητοποιεί ότι έχει ωριμάσει. Αυτό μπορείτε να το δείτε ακόμα και σε απλά ζητήματα. Αυτός που ξεκινά αγχωμένος να δει εάν θα μπορέσει να κοιμηθεί, το πιθανότερο είναι ότι θα μείνει άυπνος. Βέβαια αυτό που εξετάζω τώρα ίσως να μη συμβεί στον καθένα μονομιάς —όπως συνέβη στον Παύλο ή τον Μπάνιαν—, ίσως να είναι τόσο σταδιακό, που κανείς να μην μπορεί να δείξει κάποια συγκεκριμένη ώρα ή στιγμή που συνέβη. Άλλωστε αυτό που μετρά είναι η ίδια η φύση της αλλαγής κι όχι το πώς αισθανόμαστε όταν αυτή συμβαίνει. Είναι η αλλαγή από την εμπιστοσύνη στις προσωπικές μας προσπάθειες στην κατάσταση εκείνη που δε θέλουμε να κάνουμε τίποτα μονάχοι μας και αφήνουμε τα πάντα στα χέρια του Θεού.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 206-207

1938 Εκδίδεται το Out of the Silent Planet (ο πρώτος τόμος της Τριλογίας του διαστήματος του Λιούις) από The Bodley Head, στο Λονδίνο.

24 Σεπτεμβρίου

Μια πρώτη θαμπή αχτίδα τ’ ουρανού

Ξέρω ότι οι λέξεις «αφήνω στα χέρια του Θεού» μπορούν να παρεξηγηθούν, αλλά θα πρέπει έστω και για λίγο να τις δεχτούμε. Η έννοια με την οποία ένας χριστιανός τ’ αφήνει όλα στα χέρια του Θεού είναι ότι εμπιστεύεται το Χριστό, έχει πίστη ότι ο Χριστός με κάποιο τρόπο θα μοιραστεί μαζί του την τέλεια ανθρώπινη υπακοή που επέδειξε από τη γέννηση μέχρι τη σταύρωση Του· ότι ο Χριστός θα τον κάνει όμοιο με τον εαυτό Του κι ότι υπό μία έννοια θα καλύψει τις ελλείψεις του. Στη χριστιανική γλώσσα λέγεται ότι ο Χριστός θα μοιραστεί μαζί μας την «υιότητά» Του, θα μας κάνει και μας «υιούς του Θεού».  . . . .  Αν θέλετε να το θέσουμε έτσι, ο Χριστός προσφέρει κάτι δίχως να ζητά τίποτα. Ακόμα καλύτερα, προσφέρει τα πάντα και δε ζητά τίποτα. Υπό μία έννοια, η όλη χριστιανική ζωή συνίσταται στο να αποδέχεσαι αυτήν ακριβώς την απίστευτη προσφορά. Η δυσκολία όμως έγκειται στο να φτάσει κανείς στο σημείο που θα αναγνωρίζει ότι όλα όσα έχει κάνει και μπορεί να κάνει είναι ένα τίποτα. Αυτό που θα επιθυμούσαμε θα ήταν ο Θεός να μετρήσει τα καλά μας και να μη λάβει υπόψη του τις άσχημες στιγμές μας. Πάλι, υπό μία έννοια, θα μπορούσαμε να πούμε ότι κανένας πειρασμός δεν ξεπερνιέται παρά μόνο όταν σταματάμε την προσπάθεια για υπέρβασή του μόνο όταν παραδεχόμαστε την ήττα μας. Και τότε όμως δεν μπορείτε να «σταματήσετε την προσπάθεια» με το σωστό τρόπο και για το σωστό λόγο, παρά μόνο εάν έχετε προσπαθήσει όσο περισσότερο γίνεται. Ακόμη, υπό μία άλλη έννοια, το να παραδώσεις τα πάντα στο Χριστό δε σημαίνει βέβαια ότι σταματάς να προσπαθείς. Το να Του έχεις εμπιστοσύνη σημαίνει αναμφίβολα να προσπαθείς να κάνεις όλα όσα λέει. Δε θα είχε κανένα νόημα να πεις ότι εμπιστεύεσαι ένα πρόσωπο εάν δεν άκουγες τις συμβουλές του. Έτσι, εάν όντως έχετε παραδώσει τον εαυτό σας στα χέρια Του, αυτό θα φανεί στην προσπάθεια που θα κάνετε να τον υπακούσετε. Κατά συνέπεια θα προσπαθείτε μ’ έναν καινούριο λιγότερο αγχωμένο τρόπο. Δε θα ενεργείτε για να σωθείτε, αλλά επειδή ο Χριστός έχει ήδη αρχίσει να σας σώζει. Δε θα ελπίζετε στον Παράδεισο ως ανταμοιβή για τις πράξεις σας, αλλά θα επιθυμείτε αναπότρεπτα να πράττετε μ’ ένα συγκεκριμένο τρόπο, αφού μια πρώτη θαμπή αχτίδα τ’ ουρανού θα είναι ήδη μέσα σας.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 207-209

1952 Ο Λιούις συναντά για πρώτη φορά την Τζόι Γκρέσαμ, σε γεύμα στο ξενοδοχείο Eastgate, στην Οξφόρδη.

25 Σεπτεμβρίου

Πίστη ή έργα

Οι χριστιανοί έχουν συχνά προβληματιστεί πάνω στο εάν αυτό που οδηγεί στη σωτηρία είναι τα καλά έργα ή η πίστη στο Χριστό. Εγώ βέβαια δεν έχω το δικαίωμα να μιλήσω για ένα τόσο δύσκολο ζήτημα, αλλά έχω όντως την αίσθηση πως κάτι τέτοιο μοιάζει με το ερώτημα ποια από τις δύο λεπίδες του ψαλιδιού είναι πιο απαραίτητη. Η σοβαρή ηθική προσπάθεια είναι το μόνο πράγμα που θα σας οδηγήσει στο σημείο όπου θα παραδεχθείτε την ήττα σας. Η πίστη στο Χριστό είναι το μόνο πράγμα που θα σας σώσει από την απόγνωση που θα νιώσετε σ’ αυτό το σημείο· άλλωστε μέσα από αυτή την πίστη στο πρόσωπο Του είναι που έρχονται αναπότρεπτα τα καλά έργα. Υπάρχουν δύο παραλλαγές της αλήθειας, τις οποίες διαφορετικές ομάδες χριστιανών έχουν κατηγορηθεί στο παρελθόν από άλλους χριστιανούς ότι τις πιστεύουν: ίσως να καταστήσουν την αλήθεια κάπως σαφέστερη. Μία ομάδα είχε κατηγορηθεί ότι υποστήριζε το εξής: «Ό,τι μετράει είναι τα καλά έργα. Το σημαντικό ανάμεσά τους είναι η ελεημοσύνη. Η καλύτερη ελεημοσύνη είναι το να δίνεις χρήματα. Ο καλύτερος αποδέκτης αυτών των χρημάτων είναι η Εκκλησία. Δώσε μας λοιπόν 10.000 λίρες και θα φροντίσουμε να σωθείς». Η απάντηση βέβαια σ’ αυτή την ανοησία θα ήταν ότι τα καλά έργα που έγιναν μ’ αυτό το κίνητρο, που έγιναν δηλαδή με την ιδέα ότι ο Παράδεισος μπορεί να αγοραστεί, δε θα ήταν καθόλου καλά έργα, αλλά απλές εμπορικές φαντασιώσεις. Μια άλλη ομάδα κατηγορήθηκε ότι υποστήριζε το εξής: «Ό,τι μετράει είναι η πίστη. Συνεπώς, εάν έχεις πίστη, δεν παίζει κανένα ρόλο το τι κάνεις. Αμάρτανε ελεύθερα, φίλε μου, και πέρνα ωραία τον καιρό σου· ο Χριστός θα φροντίσει, ώστε στο τέλος τα πράγματα να είναι μια χαρά». Η απάντηση σ’ αυτή την ανοησία είναι ότι, εάν αυτό που ονομάζεις «πίστη» στο Χριστό δεν περιέχει την παραμικρή προσοχή στα όσα Αυτός λέει, τότε δεν είναι καθόλου πίστη — ούτε πίστη, ούτε εμπιστοσύνη στο πρόσωπο Του, αλλά απλώς διανοητική αποδοχή κάποιας θεωρίας που αναφέρεται σ’ Αυτόν.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 209-210

1929 Πεθαίνει ο πατέρας του Λιούις, ο Άλμπερτ, σε ηλικία εξήντα έξι ετών.

26 Σεπτεμβρίου

Ο Θεός εργάζεται παράλληλα

Η Βίβλος φαίνεται πραγματικά πως λύνει οριστικά το ζήτημα όταν τοποθετεί μαζί τα δύο μεγέθη σε μια εκπληκτική πρόταση. Το πρώτο μισό έχει ως εξής: «Να πραγματώνεις τη σωτηρία σου με φόβο και τρόμο». Κάτι που μας αφήνει με την εντύπωση πως όλα εξαρτώνται από εμάς: και τα καλά μας έργα. Αλλά το δεύτερο μισό συνεχίζει με το «γιατί είναι ο Θεός που ενεργεί μέσα σου» που μοιάζει να λέει ότι ο Θεός τα κάνει όλα και μεις τίποτα. Πολύ φοβάμαι πως αυτό είναι το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε στο χριστιανισμό. Είμαι μπερδεμένος αλλά όχι έκπληκτος. Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να χωρίσουμε σε στεγανά δωμάτια, από τη μια, αυτό που κάνει ο Θεός, κι από την άλλη, αυτό που κάνει ο άνθρωπος, τη στιγμή που Θεός και άνθρωπος εργάζονται μαζί. Βέβαια, αρχίζουμε με τη σκέψη ότι το όλο θέμα μοιάζει με δύο ανθρώπους που εργάζονται μαζί κι επομένως δικαιούσαι να πεις «ο ένας έκανε αυτά και ο άλλος εκείνο». Αυτός όμως ο τρόπος σκέψης καταρρέει. Ο Θεός δε μοιάζει με κάτι τέτοιο. Είναι τόσο μέσα σου όσο και έξω από εσένα. Ακόμα κι αν μπορούσαμε να καταλάβουμε τι ακριβώς οφείλεται στον καθένα, νομίζω ότι η ανθρώπινη γλώσσα δε θα μπορούσε να το εκφράσει κατάλληλα. Στην προσπάθειά τους να το εκφράσουν, διαφορετικές Εκκλησίες έχουν πει διαφορετικά πράγματα. Θα διαπιστώσετε όμως πως ακόμα κι αυτές που επιμένουν έντονα στη σπουδαιότητα των καλών έργων λένε τελικά πως χρειάζεστε πίστη· κι αυτές που επιμένουν έντονα στην πίστη σάς λένε να κάνετε καλά έργα.

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 210-211

27 Σεπτεμβρίου

Εσύ ακολούθησέ Με

Υπάρχουν τρέχοντα ερωτήματα μεταξύ των χριστιανών στα οποία δε νομίζω πως μας έχει δοθεί η απάντηση. Υπάρχουν κάποια άλλα των οποίων την απάντηση ίσως να μη μάθω ποτέ: εάν τα έθετα, ακόμα και σ’ έναν καλύτερο κόσμο, ίσως (στο βαθμό που ξέρω) να έπαιρνα την απάντηση που πήρε ένας πολύ πιο σπουδαίος άντρας: «Τι σχέση έχει αυτό με σένα; Εσύ ακολούθησέ Με».

Από το Χριστιανισμός απλώς, Πρόλογος

σ. 12

28 Σεπτεμβρίου

Φανταστικές αρετές

Ο Screwtape δίνει μια χρήσιμη εικόνα:

Φαντάσου τον ασθενή σου σαν μια σειρά ομόκεντρων κύκλων, με την θέληση του να αποτελεί τον εσωτερικό κύκλο, την διάνοια να αποτελεί τον αμέσως επόμενο και τέλος την φαντασία του να αποτελεί τον εξωτερικό κύκλο. Δεν μπορείς σε καμία περίπτωση να ελπίζεις πως θα ξεφορτωθείς δια μιας οτιδήποτε έχει την γεύση του Εχθρού. Αλλά πρέπει με επιμονή να σπρώχνεις όλες τις αρετές του προς τα έξω ώσπου τελικά αυτές να βρεθούν στο χώρο της φαντασίας και όλα τα επιθυμητά για εμάς χαρίσματα προς τον χώρο της Θέλησης. Οι αρετές του θα είναι ολέθριες για εμάς μόνο στο βαθμό που φτάσουν στον χώρο της Θέλησης και εκεί θα διαμορφωθούν σε συνήθεια. Με τον όρο Θέληση δεν εννοώ βέβαια, αυτό που εννοεί ο ασθενής σου, δηλαδή την ενσυνείδητη αγανάκτηση ή την έγνοια της αποφασιστικότητας και τα σφιγμένα δόντια, αλλά το αληθινό κέντρο, αυτό που ο Εχθρός ονομάζει Καρδιά. Όλων των ειδών οι αρετές που σχηματίζονται στην φαντασία ή που εγκρίνονται από τη διάνοια ή ακόμα, σε κάποιο βαθμό, που αγαπάει και θαυμάζει, δεν θα τον γλυτώσουν από το σπίτι Του Πατέρα μας. Απεναντίας μπορεί να τον κάνουν ένα πολύ πιο διασκεδαστικό θέαμα όταν φτάσει εκεί.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

1931 Επανέρχεται στον Λιούις η πίστη «ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός του Θεού» καθώς πηγαίνει στον ζωολογικό κήπο Whipsnade μέσα στο καλάθι της μοτοσικλέτας του αδελφού του, του Ουόρεν.

29 Σεπτεμβρίου

Πού είναι ο Θεός;

Ο Λιούις, ενώ πενθεί τον θάνατο της συζύγου του, της Τζόι:

Στο μεταξύ, πού είναι ο Θεός; Αυτό είναι ένα από τα πιο ανησυχητικά συμπτώματα. Όταν είσαι ευτυχισμένος, τόσο ευτυχισμένος ώστε δεν νιώθεις την ανάγκη Του, τότε μπαίνεις στον πειρασμό να θεωρείς ενόχληση τις αξιώσεις Του από σένα. Αν τον θυμηθείς μόνος σου και στραφείς σ’ Εκείνον με ευγνωμοσύνη και εγκώμια, θα γίνεις δεκτός —ή τουλάχιστο αυτή την εντύπωση θα έχεις— με ανοιχτή αγκαλιά. Πήγαινε όμως σ’ Εκείνον όταν Τον χρειάζεσαι απελπισμένα, όταν κάθε άλλη βοήθεια είναι μάταιη! Τι βρίσκεις; Μια πόρτα που σου κλείνεται κατάμουτρα κι έναν ήχο διπλομανταλώματος από μέσα. Έπειτα, σιωπή. Τότε το καλύτερο είναι να φύγεις. Όσο περισσότερο περιμένεις, τόσο πιο έντονη θα γίνεται η σιωπή. Δεν υπάρχουν φώτα στα παράθυρα. Ίσως το σπίτι είναι άδειο. Κατοικήθηκε ποτέ; Έτσι σου φαινόταν, άλλοτε. Κι εκείνη η εντύπωση ήταν το ίδιο έντονη όσο ετούτη. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό; Γιατί Εκείνος είναι τόσο παρών και οδηγός μας τον καιρό της ευημερίας και τόσο ανύπαρκτη η βοήθεια Του τον καιρό της συμφοράς;

Σήμερα το απόγευμα προσπάθησα να εκθέσω μερικές από αυτές τις σκέψεις στον Σ. Μου θύμισε ότι το ίδιο φαίνεται πως είχε συμβεί και στον Χριστό: «Ίνα τι με εγκατέλιπες;» Το ξέρω. Με διευκολύνει όμως αυτό να καταλάβω;

Όχι ότι διατρέχω (νομίζω) μεγάλο κίνδυνο να πάψω να πιστεύω στον Θεό. Ο πραγματικός κίνδυνος είναι μήπως καταλήξω να πιστέψω τόσο τρομερά πράγματα για Εκείνον. Το συμπέρασμα που φοβάμαι δεν είναι: «Ώστε δεν υπάρχει τελικά Θεός», αλλά: «Ώστε αυτό ήταν στην πραγματικότητα ο Θεός. Μην έχεις πια αυταπάτες».

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 6-7

1961 Εκδίδεται το A Grief Observed (Ανατομία μιας οδύνης) από Faber and Faber, στο Λονδίνο, με το ψευδώνυμο N. W. Clerk.

30 Σεπτεμβρίου

Εν ειρήνη

Ο Λιούις, ενώ πενθεί τον θάνατο της συζύγου του, της Τζόι:

Μου λένε πως η Τζόι είναι τώρα ευτυχισμένη, μου λένε πως είναι «εν ειρήνη». Τι τους κάνει να είναι τόσο βέβαιοι; Δεν εννοώ ότι φοβάμαι το χειρότερο απ’ όλα. Τα τελευταία λόγια της ήταν περίπου: «Είμαι εν ειρήνη με τον Θεό». Δεν ίσχυε πάντα αυτό όταν ζούσε. Και δεν έλεγε ποτέ ψέματα. Ούτε την εξαπατούσε κανείς εύκολα· κι ακόμα λιγότερο, προς όφελος της. Δεν εννοώ αυτό. Αναρωτιέμαι μόνο γιατί είναι τόσο βέβαιοι πως όλη η αγωνία τελειώνει με το θάνατο. Περισσότερος από τον μισό χριστιανικό κόσμο κι εκατομμύρια άνθρωποι στην Ανατολή πιστεύουν το αντίθετο. Πού το ξέρουν ότι η Τζόι είναι «εν ειρήνη»; Γιατί ο χωρισμός (αν όχι τίποτε άλλο), ο οποίος τόσο βασανίζει τον εραστή που μένει πίσω, μπορεί να είναι ανώδυνος για τον εραστή που φεύγει;  

«Επειδή εκείνη βρίσκεται στα χέρια του Θεού». Αλλά αν είναι έτσι, πάντα βρισκόταν στα χέρια του Θεού κι είδα τι της έκαναν εδώ σε τούτον τον κόσμο αυτά τα χέρια. Μήπως γίνονται ξαφνικά πιο ευγενικά μαζί μας τη στιγμή που βγαίνουμε από το σώμα μας; Κι αν αληθεύει αυτό, γιατί; Αν η καλοσύνη του Θεού είναι ασυμβίβαστη με το γεγονός ότι Εκείνος μας πληγώνει, τότε ή ο Θεός δεν είναι καλός ή δεν υπάρχει Θεός: γιατί στη μοναδική ζωή που γνωρίζουμε, Εκείνος μας πληγώνει πέρα από τους χειρότερους φόβους μας και πέρα από ό,τι μπορούμε να φανταστούμε. Αν πάλι η καλοσύνη Του δεν είναι ασυμβίβαστη με το γεγονός ότι μας πληγώνει, τότε Εκείνος μπορεί να μας πληγώσει και μετά το θάνατο το ίδιο ανυπόφορα, όπως και πριν από αυτόν.

Μερικές φορές είναι δύσκολο να μην πεις: «Θεέ, συγχώρεσε τον Θεό». Μερικές φορές είναι δύσκολο να το πεις. Αν όμως η πίστη μας λέει αλήθεια, Εκείνος δεν Τον συγχώρεσε. Εκείνος Τον σταύρωσε.

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 20-21

01 Οκτωβρίου

Όραση θαμπή

Ο Λιούις, ενώ πενθεί τον θάνατο της συζύγου του, της Τζόι:

Γιατί δεν μου είπε κανείς αυτά τα πράγματα; Πόσο εύκολα θα μπορούσα να είχα παρεξηγήσει κάποιον άλλο άντρα που θα βρισκόταν στην ίδια κατάσταση. Ίσως θα έλεγα: «Το ξεπέρασε. Ξέχασε τη γυναίκα του», ενώ η αλήθεια θα ήταν: «Επειδή το ξεπέρασε ως ένα σημείο, τη θυμάται καλύτερα». 

Αυτό λοιπόν έγινε. Και νομίζω ότι μπορώ να βγάλω κάποιο συμπέρασμα. Δεν είναι δυνατό να δεις κάτι καθαρά, όσο τα μάτια σου είναι θαμπωμένα από τα δάκρυα. Δεν μπορείς, από τα περισσότερα πράγματα, να πάρεις αυτό που θέλεις, αν το θέλεις απεγνωσμένα· πάντως δεν μπορείς ν’ αντλήσεις από αυτά ό,τι καλύτερο έχουν. Η φράση: «Εμπρός λοιπόν! Ας κάνουμε τώρα μια πραγματικά καλή συζήτηση», κάνει τους πάντες να βουβαίνονται. Η φράση, «Πρέπει να κοιμηθώ καλά απόψε», εγκαινιάζει ώρες αγρύπνιας. Τα υπέροχα ποτά δεν έχουν καμιά αξία μπροστά σε μια φοβερή δίψα. Μήπως η ίδια η ένταση της νοσταλγίας είναι αυτή που τραβάει το σιδερένιο παραπέτασμα, που μας κάνει να νιώθουμε ότι στυλώνουμε τα μάτια μας σ’ ένα κενό όταν σκεφτόμαστε τους νεκρούς μας; «Όσοι ζητούν» (πάντως «όσοι ζητούν πολύ φορτικά»), δεν παίρνουν. Ίσως δεν μπορούν. 

Ίσως συμβαίνει το ίδιο και με τον Θεό. Σταδιακά, έφτασα να αισθάνομαι ότι η πόρτα δεν είναι πια κλειστή κι αμπαρωμένη. Μήπως η δική μου ξέφρενη ανάγκη μού την είχε κλείσει κατάμουτρα; Όταν δεν υπάρχει στην καρδιά σου απολύτως τίποτα έκτος από μια κραυγή για βοήθεια, τότε ίσως ο Θεός να μην μπορεί να σου τη δώσει: είναι σαν αυτόν που πνίγεται και δεν μπορεί κανείς να τον βοηθήσει γιατί σφίγγει κι αρπάζει ό,τι βρει μπροστά του. Ίσως οι δικές σου επαναλαμβανόμενες κραυγές σ’ εμποδίζουν ν’ ακούσεις τη φωνή που έλπιζες ν’ ακούσεις.  

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 31-32

Οκτώβριος 1922 Ο Λιούις αρχίζει να σπουδάζει Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Οκτώβριος 1959 Οι ακτινογραφίες της Τζόι Λιούις δείχνουν ότι ο καρκίνος της επανεμφανίστηκε.

02 Οκτωβρίου

Δεν πρέπει να παραπονιέμαι

Ο Λιούις, ενώ πενθεί τον θάνατο της συζύγου του, της Τζόι:

Πόσο μακριά έφτασα; Φαντάζομαι τόσο μακριά όσο ένας άλλου χαρακτήρος χήρος, που θα κοντοστεκόταν και, στηριγμένος στο φτυάρι του, θα έλεγε, απαντώντας στην ερώτησή μας: «Ευχαριστώ. Δεν πρέπει να παραπονιέμαι. Μου λείπει αφάνταστα. Αλλά λένε ότι αυτά μας τα στέλνει ο Θεός για να μας δοκιμάσει». Φτάσαμε στο ίδιο σημείο, εκείνος με το φτυάρι του κι εγώ, που δεν είμαι τώρα πολύ καλός στο σκάψιμο, με το δικό μου εργαλείο. Αλλά πρέπει βέβαια ν’ αντιληφθεί κανείς σωστά το νόημα της φράσης «τα στέλνει για να μας δοκιμάσει». Ο Θεός δεν είχε πειραματιστεί πάνω στην πίστη ή στην αγάπη μου για ν’ ανακαλύψει την ποιότητά τους. Την ήξερε ήδη. Εγώ δεν την ήξερα. Σ’ αυτή τη δίκη, Εκείνος μας αναγκάζει να καθίσουμε ταυτόχρονα στο εδώλιο του κατηγορουμένου, στη θέση του μάρτυρα και στην έδρα του δικαστή. Ήξερε πάντα ότι ο ναός μου ήταν ένα σπίτι από τραπουλόχαρτα. Ο μόνος τρόπος Του για να με κάνει να το συνειδητοποιήσω ήταν να το γκρεμίσει.  

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 33-34

Οκτώβριος 1961 Ο Λιούις είναι πολύ άρρωστος για να επιστρέψει στη διδασκαλία. 

03 Οκτωβρίου

Ο μεγάλος εικονοκλάστης

Ο Λιούις, πενθώντας τον θάνατο της συζύγου του, της Τζόι:

Δεν πειράζει που όλες οι φωτογραφίες της Τζόι είναι κακές. Δεν πειράζει —όχι πολύ— που η ανάμνησή της μέσα μου είναι ατελής. Οι εικόνες, είτε στο χαρτί είτε στον νου, δεν είναι σημαντικές από μόνες τους. Είναι μόνο σύνδεσμοι. Ας κάνουμε έναν παραλληλισμό παρμένο από μια άπειρα ανώτερη σφαίρα. Αύριο το πρωί, ένας παπάς θα μου δώσει μια μικρή, στρογγυλή, λεπτή, κρύα, άγευστη όστια. Είναι μειονέκτημα —κατά κάποιο τρόπο δεν είναι πλεονέκτημα— το γεγονός ότι αυτή δεν μπορεί να ισχυριστεί πως έχει την παραμικρή ομοιότητα μ’ εκείνο με το οποίο με ενώνει;

Χρειάζομαι τον Χριστό, όχι κάτι που Του μοιάζει. Χρειάζομαι την Τζόι, όχι κάτι που της μοιάζει. Μια πραγματικά καλή φωτογραφία μπορεί να γίνει στο τέλος παγίδα, φρικαλεότητα και εμπόδιο.

Πρέπει να υποθέσω πως οι εικόνες έχουν τη χρησιμότητά τους, αλλιώς δεν θα ήταν τόσο δημοφιλείς. (Δεν έχει μεγάλη διαφορά αν είναι ζωγραφιές κι αγάλματα έξω από το μυαλό ή φανταστικές κατασκευές μέσα σ’ αυτό). Για μένα, πάντως, ο κίνδυνος από αυτές είναι ακόμα πιο φανερός. Εικόνες του Αγίου εύκολα γίνονται άγιες εικόνες — ιερές κι απαραβίαστες. Η ιδέα μου για τον Θεό δεν είναι θεϊκή ιδέα. Ανατρέπεται αναγκαστικά κάθε τόσο. Την ανατρέπει Εκείνος ο ίδιος. Είναι ο μεγάλος εικονοκλάστης. Δεν θα μπορούσαμε σχεδόν να πούμε ότι αυτή η ανατροπή είναι ένα από τα σημάδια της παρουσίας Του; Η Ενσάρκωση είναι το υπέρτατο παράδειγμα, ανατρέπει όλες τις προηγούμενες ιδέες για τον Μεσσία. Πολλοί νιώθουν «προσβλημένοι» από την εικονοκλασία. Κι ευλογημένοι είναι όσοι δεν νιώθουν έτσι. Αλλά το ίδιο συμβαίνει και στις ατομικές μας προσευχές.

Κάθε πραγματικότητα είναι εικονοκλαστική. Η επίγεια αγαπημένη μας, ακόμα και σε τούτη τη ζωή, συντρίβει αδιάκοπα την απλή ιδέα μας γι’ αυτή. Και θέλουμε να το κάνει· τη θέλουμε με όλες τις αντιστάσεις της, με όλα τα λάθη της και με όλα τα απροσδόκητά της. Δηλαδή με όλη την τετράγωνη και ανεξάρτητη πραγματικότητά της. Αυτή πρέπει να εξακολουθήσουμε ν’ αγαπάμε και μετά το θάνατό της κι όχι κάποια εικόνα ή ανάμνηση.  

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 42-43

04 Οκτωβρίου

Ένα πνιχτό γέλιο μέσα στο σκοτάδι

Ο Λιούις, πενθώντας τον θάνατο της συζύγου του, της Τζόι:

Μπορεί ένας θνητός να υποβάλει ερωτήσεις που ο Θεός βρίσκει ότι δεν έχουν απάντηση; Πολύ εύκολα, θα έλεγα. Όλες οι ανόητες ερωτήσεις δεν έχουν απάντηση. Πόσες ώρες υπάρχουν σ’ ένα μίλι; Το κίτρινο είναι τετράγωνο ή στρογγυλό; Ίσως οι μισές από τις ερωτήσεις μας —τα μισά μεγάλα θεολογικά και μεταφυσικά προβλήματά μας— ανήκουν σ’ αυτή την κατηγορία.

Και τώρα που το σκέφτομαι, δεν έχω μπροστά μου κανένα πρακτικό πρόβλημα. Ξέρω τις δυο μεγάλες εντολές και καλύτερα να προχωρήσω μ’ αυτές. Πραγματικά ο θάνατος της Τζόι έδωσε τέλος στο πρακτικό πρόβλημα. Όσο ζούσε, θα μπορούσα στην πράξη να τη βάλω πριν από τον Θεό, θα μπορούσα δηλαδή να κάνω ό,τι ήθελε εκείνη αντί για ό,τι ήθελε Εκείνος — σε περίπτωση κάποιας σύγκρουσης. Αυτό που απόμεινε δεν αποτελεί πρόβλημα σχετικά με οτιδήποτε θα μπορούσα να κάνω. Έχει σχέση με βαρύτητες αισθημάτων, με κίνητρα και τα παρόμοια. Είναι ένα πρόβλημα που θέτω μόνος μου. Δεν πιστεύω ότι μου το έθεσε ο Θεός.  . . . . 

Η μυστικιστική ένωση από τη μια μεριά. Η ανάσταση του σώματος από την άλλη. Δεν μπορώ να βρω την παραμικρή εικόνα, έναν τύπο ή έστω ένα συναίσθημα που να τα συνδυάζει. Αλλά, όπως μας αφήνουν να καταλάβουμε, η πραγματικότητα μπορεί. Η εικονοκλαστική πραγματικότητα ακόμα περισσότερο. Ο Θεός θα λύσει τα προβλήματά μας. Όχι όμως, νομίζω, δείχνοντάς μας λεπτές συμφιλιώσεις ανάμεσα σε όλες τις φανερά αντιθετικές αντιλήψεις μας. Οι ιδέες θα σαρωθούν όλες κάτω από τα πόδια μας. Θα δούμε ότι δεν υπήρξε ποτέ κανένα πρόβλημα.

Και, περισσότερο από μια φορά, εκείνη η εντύπωση που δεν μπορώ να περιγράψω παρά μόνο λέγοντας ότι είναι σαν τον ήχο ενός πνιχτού γέλιου μέσα στο σκοτάδι. Η αίσθηση ότι η πραγματική απάντηση είναι κάτι συντριπτικά και αφοπλιστικά απλό.  

Από το Ανατομία μιας οδύνης

σσ. 45-46

05 Οκτωβρίου

Συμβιβάζεται ο ανθρώπινος πόνος με έναν Θεό που αγαπά;

Το πρόβλημα του ανθρώπινου πόνου δεν συμβιβάζεται με την ύπαρξη ενός Θεού που αγαπά. Παραμένει άλυτο, εφόσον δίνουμε ένα ευτελές νόημα στη λέξη «αγάπη» και η θεώρησή μας για τα πράγματα είναι ανθρωποκεντρική. Ο άνθρωπος δεν είναι το κέντρο. Ο Θεός υπάρχει, όχι όμως για χάρη του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν ζει για χάρη του εαυτού του. «Εσύ έκτισες τα πάντα, και επειδή το θέλησες εκτίστηκαν και υπάρχουν» (Αποκάλυψη 4,11). Δεν κτιστήκαμε πρωταρχικά για ν’ αγαπάμε τον Θεό, αν και κτιστήκαμε και γι’ αυτό, αλλά γιατί ο Θεός μάς αγαπά, και για να γίνουμε αντικείμενα στα οποία ν’ αναπαύεται η θεϊκή αγάπη με ευαρέσκεια. Το να ζητάμε να είναι ευχαριστημένη η αγάπη του Θεού με μας, όπως είμαστε, είναι σαν να ζητάμε από τον Θεό να παύσει να είναι Θεός. Γιατί Αυτός είναι Αυτός που είναι. Η αγάπη Του πρέπει, όπως έχουν τα πράγματα, να εμποδίζεται και ν’ απωθείται από ορισμένες κηλίδες που έχει προς το παρόν ο χαρακτήρας μας. Και επειδή μας έχει ήδη αγαπήσει, πρέπει να εργαστεί για να μας κάνει αξιαγάπητους. Δεν μπορούμε, ούτε στις καλύτερες στιγμές μας, να επιθυμήσουμε να συμβιβαστεί Εκείνος με τους μολυσμούς που έχουμε τώρα, όπως μια πάμπτωχη υπηρέτρια δε θα τολμούσε να επιθυμήσει το να είναι ευχαριστημένος ο Βασιλιάς Κοφέτουα με τα κουρέλια και τη βρομιά της. Ή όπως ένας σκύλος, αφού έχει μάθει ν’ αγαπά τον άνθρωπο, δε θα επιθυμούσε να ήταν ο άνθρωπος τέτοιος ώστε ν’ ανέχεται στο σπίτι του ένα ψειριασμένο, μολυσμένο πλάσμα, από ένα άγριο κοπάδι, που δαγκώνει. Αυτό που εδώ και τώρα θα ονομάζαμε «ευτυχία» μας, δεν είναι ο κύριος σκοπός που ο Θεός έχει κατά νου. Όμως, όταν θα είμαστε έτσι που θα μπορεί να μας αγαπά ανεμπόδιστα, θα είμαστε πραγματικά ευτυχισμένοι.  

Από Το πρόβλημα του πόνου

06 Οκτωβρίου

Η πηγή του πόνου

Το ενδεχόμενο του πόνου είναι συμφυές με την ίδια την ύπαρξη ενός κόσμου όπου οι ψυχές μπορούν να συναντηθούν. Όταν οι ψυχές γεμίσουν κακία σίγουρα θα χρησιμοποιούν αυτή τη δυνατότητα για να πληγώνουν η μια την άλλη, και, ίσως, σ’ αυτό οφείλονται τα τέσσερα πέμπτα των ταλαιπωριών των ανθρώπων. Οι άνθρωποι, όχι ο Θεός, κατασκεύασαν ξύλα για βασανιστήρια, μαστίγια, φυλακές, δουλεία, όπλα, ξιφολόγχες και βόμβες. Είναι εξαιτίας της ανθρώπινης φιλαργυρίας ή της ανθρώπινης ανοησίας, όχι από βαναυσότητα της φύσης, που έχουμε φτώχεια και καταπόνηση. Ωστόσο, παραμένει πολλή ταλαιπωρία που δεν μπορούμε να αποδώσουμε στους εαυτούς μας. Ακόμη κι αν όλα τα βάσανα ήταν ανθρώπινα κατασκευάσματα, θα θέλαμε να ξέραμε το λόγο γι’ αυτή την υπέρμετρη άδεια που ο Θεός δίνει στους χειρότερους από τους ανθρώπους, για να βασανίζουν τους συνανθρώπους τους. Το να πούμε . . . . ότι το καλό, για τέτοια πλάσματα όπως είμαστε τώρα, έχει, πρώτα απ’ όλα, την έννοια του διορθωτικού ή θεραπευτικού καλού, είναι μια ελλιπής απάντηση. Όλα τα φάρμακα δεν έχουν άσχημη γεύση· αν θα είχαν, αυτό θα ήταν όντως ένα από τα δυσάρεστα πράγματα για το οποίο θα θέλαμε να ξέραμε την αιτία. 

Από Το πρόβλημα του πόνου

07 Οκτωβρίου

Παράδοση

Τώρα, το σωστό για ένα πλάσμα είναι να παραδώσει τον εαυτό του στο Δημιουργό του· να εδραιώσει διανοητικά, βουλητικά και συναισθηματικά αυτή τη σχέση, που είναι δεδομένη από το απλό γεγονός ότι είναι δημιούργημα. Όταν ενεργεί έτσι, είναι καλό κι ευτυχισμένο. Μη τυχόν σκεφτούμε ότι αυτό είναι αγγαρεία. Αυτό το είδος του αγαθού ξεκινάει από ένα επίπεδο που βρίσκεται πολύ ψηλότερα από τα δημιουργήματα, επειδή ο ίδιος ο Θεός, σαν Υιός, σ’ όλους τους αιώνες, ανταποδίδει στον Θεό σαν Πατέρα με υιική υποταγή τη ζωή, την οποία ο Πατέρας με πατρική αγάπη αιώνια γεννά και δίνει στον Υιό. Αυτό είναι το σχέδιο, μάλλον το πρότυπο, που ο άνθρωπος ήταν πλασμένος να μιμηθεί, το οποίο ο Παραδεισένιος άνθρωπος όντως μιμήθηκε. Και όπου η ελεύθερη βούληση, που παρέχεται από τον Δημιουργό, τέλεια αντιπροσφέρεται με χαρούμενη και χαροποιά υπακοή από το πλάσμα, εκεί, χωρίς καμιά αμφιβολία, είναι Ουρανός και από εκεί κατέρχεται το Άγιο Πνεύμα. Το πρόβλημα στον κόσμο, όπως τον γνωρίζουμε τώρα, είναι να ενεργοποιήσουμε πάλι αυτή την αυτοπαράδοση. Δεν είμαστε απλά ατελή πλάσματα που πρέπει να καλυτερεύσουμε. Είμαστε, όπως είπε ο Newman, αντάρτες που πρέπει να παραδώσουμε τα όπλα μας.

Η πρώτη απάντηση, λοιπόν, στην ερώτηση γιατί η θεραπεία μας θα πρέπει να είναι επίπονη, είναι ότι το να παραδώσουμε το θέλημα, που τόσο καιρό ισχυριζόμαστε ότι είναι δικό μας, είναι, οπουδήποτε και με όποιον τρόπο γίνεται, ένας οδυνηρός πόνος. Ακόμη και στον Παράδεισο, υποθέτω το να υπερβείς μια ελάχιστη αυτοπροσκόλληση έχει κάποια δυσκολία, αν και η υπέρβαση και η παράδοση εκεί θα πρέπει να είναι εκστατική. Το να παραδίνεις, όμως, ένα θέλημα ευέξαπτο και διογκωμένο από την παγιωμένη συνήθεια χρόνων, είναι ένα είδος θανάτου!

Από Το πρόβλημα του πόνου

08 Οκτωβρίου

Ο επαναστατικός εαυτός μας

Όλοι θυμόμαστε αυτή την ισχυρογνωμοσύνη, το «ίδιον θέλημα», όπως ήταν στην παιδική μας ηλικία: την πικρή, παρατεταμένη οργή σε κάθε εναντιότητα, το ξέσπασμα παθιασμένων δακρύων, την μαύρη, σατανική επιθυμία να σκοτώσουμε ή να πεθάνουμε, παρά να υποχωρήσουμε. Για το λόγο αυτό, ο παλιότερος τύπος παραμάνας ή γονιού ήταν αρκετά σωστός που πίστευε ότι το πρώτο βήμα στην εκπαίδευση ήταν να «σπάσει το θέλημα του παιδιού». Οι μέθοδοί τους ήταν συχνά λάθος. Αλλά το να μη δει κανείς την αναγκαιότητά τους είναι, νομίζω, το να αποκόπτει τον εαυτό του από την όλη κατανόηση των πνευματικών νόμων. Κι αν τώρα που μεγαλώσαμε δεν ουρλιάζουμε και δεν κλωτσάμε τόσο πολύ, οφείλεται εν μέρει στο ότι οι μεγαλύτεροί μας άρχισαν τη διαδικασία για να σπάσουν ή να σκοτώσουν το θέλημά μας στον παιδικό σταθμό, και εν μέρει στο ότι τα ίδια πάθη τώρα έχουν πιο εκλεπτυσμένες μορφές και έχουν γίνει έξυπνα στο να αποφεύγουν το θάνατο με διάφορες «αποζημιώσεις». Γι’ αυτό, είναι ανάγκη να πεθαίνουμε καθημερινά. Όσο κι αν νομίζουμε ότι έχουμε «σπάσει» τον επαναστατικό εαυτό μας, τόσο τον βρίσκουμε ακόμη ζωντανό.

Από Το πρόβλημα του πόνου

1942 Εκδίδεται το A Preface to Paradise Lost (Πρόλογος για τον Χαμένο Παράδεισο) από Oxford University Press.

09 Οκτωβρίου

Το μεγάφωνο του Θεού

Το ανθρώπινο πνεύμα ούτε καν αρχίζει την προσπάθεια να παραδώσει το θέλημά του, εφόσον όλα φαίνονται να του πηγαίνουν καλά. Τώρα, τόσο το λάθος όσο και η αμαρτία, έχουν αυτή την ιδιότητα: όσο πιο βαθιά βρίσκονται, τόσο λιγότερο το θύμα τους υποπτεύεται την ύπαρξή τους, γιατί είναι μεταμφιεσμένο το κακό. Ο Πόνος όμως είναι χωρίς προσωπείο, και δε λαθεύεις στην εντόπισή του. Κάθε άνθρωπος καταλαβαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά όταν πληγώνεται.  . . . . Τότε ο πόνος δεν είναι μόνο ένα κακό που αμέσως αναγνωρίζεται, αλλά και ένα κακό που είναι αδύνατο να αγνοηθεί. Μπορούμε ν’ αναπαυθούμε ευχαριστημένοι με τις αμαρτίες μας και τις ανοησίες μας. Κάποιος που έχει δει λαίμαργους να καταβροχθίζουν τα πιο εκλεκτά φαγητά, σαν να μη ξέρουν τι τρώνε, θα παραδεχτεί ότι μπορούμε ν’ αγνοήσουμε ακόμη και την ευχαρίστηση. Αλλά ο πόνος επιμένει να τον προσέξουμε… Ο Θεός μάς ψιθυρίζει στις χαρές μας, μιλάει στη συνείδησή μας, αλλά φωνάζει στους πόνους μας. Ο πόνος είναι το μεγάφωνο του Θεού για ν’ αφυπνίζει έναν κόσμο κουφό. 

Από Το πρόβλημα του πόνου

1944 Εκδίδεται το Πέρα από την προσωπικότητα (αργότερα το Βιβλίο Τέταρτο του Χριστιανισμός απλώς) από Geoffrey Bles/The Centenary Press, στο Λονδίνο.

10 Οκτωβρίου

Γαντζωνόμαστε από τη δική μας ζωή

Αν η πρώτη και κατώτατη λειτουργία του πόνου συντρίβει την αυταπάτη ότι όλα πάνε καλά, η δεύτερη συντρίβει την αυταπάτη πως ό,τι έχουμε, είτε καλό είτε κακό αυτό καθαυτό, είναι δικό μας και αρκετό για μας. Όλοι έχουμε παρατηρήσει πόσο δύσκολο είναι να στρέψουμε τις σκέψεις μας προς τον Θεό, όταν όλα πάνε καλά για μας. Το «εμείς έχουμε όλα όσα θέλουμε», είναι τρομερή έκφραση όταν στο «όλα» δεν περιλαμβάνεται ο Θεός. Το Θεό τον έχουμε για τα διαλείμματα. Όπως λέει κάπου ο Αυγουστίνος, «ο Θεός θέλει να μας δώσει κάτι, αλλά δεν μπορεί, επειδή τα χέρια μας είναι γεμάτα και δεν έχει που να το τοποθετήσει». Ή, όπως ένας φίλος μου είπε: «βλέπουμε το Θεό όπως ένας αεροπόρος βλέπει το αλεξίπτωτό του· υπάρχει κάπου εκεί για τις έκτακτες ανάγκες. Αλλά ελπίζει ότι ποτέ δε θα χρειαστεί να το χρησιμοποιήσει». Ο Θεός, λοιπόν, που μας έπλασε, γνωρίζει τι είμαστε και ότι η ευτυχία μας βρίσκεται σ’ Αυτόν· ακόμη, ότι δε θα την ψάξουμε σ’ Αυτόν, εφόσον μας παραχωρεί και οποιοδήποτε άλλο χώρο, που μπορούμε εύλογα να την αναζητήσουμε. Όσο αυτό που ονομάζουμε «δική μας ζωή» παραμένει ευχάριστο, δε θα το παραχωρήσουμε σ’ Αυτόν. Τι άλλο μπορεί να κάνει τότε ο Θεός για το συμφέρον μας, από το να κάνει τη «δική μας ζωή» λιγότερο ευχάριστη σε μας, και να απομακρύνει την απατηλή πηγή της ψεύτικης ευτυχίας;

Από Το πρόβλημα του πόνου

11 Οκτωβρίου

Τρυφερά λόγια

Εδώ είναι ακριβώς που η πρόνοια του Θεού φαίνεται αρχικά ότι είναι πολύ σκληρή, και ότι η θεϊκή ταπεινοφροσύνη, το σκύψιμο του Υψίστου, αξίζει να εγκωμιαστεί πολύ. Μπερδευόμαστε όταν βλέπουμε να συμβαίνουν ατυχίες σε «ευπρεπείς», άκακους, άξιους ανθρώπους, σε ικανές, σκληρά εργαζόμενες μητέρες με οικογένειες ή σε εργατικούς, οικονόμους μικροεπαγγελματίες, σ’ εκείνους που έχουν εργαστεί τόσο σκληρά και τόσο τίμια, για ένα ταπεινό απόθεμα ευτυχίας και που τώρα φαίνεται ν’ αρχίζουν να το απολαμβάνουν με όλο το δίκιο τους!

Πώς μπορώ να εκφράσω με αρκετή τρυφερότητα αυτό που πρέπει εδώ να ειπωθεί; Δεν έχει σημασία το ότι ξέρω ότι θα γίνω, στα μάτια κάθε εχθρικού αναγνώστη, προσωπικά υπεύθυνος για τα παθήματα που προσπαθώ να εξηγήσω. Όπως ακριβώς, μέχρι σήμερα, όλοι μιλάνε σαν ο Αυγουστίνος να ήθελε τα αβάπτιστα νήπια να πάνε στην Κόλαση. Όμως, έχει τεράστια σημασία αν απομακρύνω κάποιον από την αλήθεια.

Επιτρέψτε μου να ικετεύσω τον αναγνώστη να προσπαθήσει να πιστέψει, έστω για μια στιγμή, ότι ο Θεός που έκανε αυτούς τους άξιους ανθρώπους, έχει πραγματικά δίκιο όταν συλλογίζεται ότι η μέτρια ευημερία τους και η ευτυχία των παιδιών τους, δεν είναι αρκετές για να τους κάνουν ευτυχισμένους. Όλα αυτά στο τέλος θα τους εγκαταλείψουν, κι αν δεν έχουν «παιδευτεί» για να Τον κατανοήσουν, θα καταντήσουν ελεεινοί. Γι’ αυτό λοιπόν τους ταλαιπωρεί, προειδοποιώντας τους πως κάποια μέρα θ’ ανακαλύψουν την ανεπάρκειά τους. Η λάθος θεώρηση της ζωής, της δικής τους και της οικογένειάς τους, στέκεται εμπόδιο στην αναγνώριση της ανάγκης τους. Γι’ αυτό ο Θεός κάνει αυτή τη ζωή λιγότερο γλυκιά γι’ αυτούς.

Από Το πρόβλημα του πόνου

1930 Ο Λιούις, ο αδελφός του ο Ουόρεν, η κ. Τζέινι Μουρ, η κόρη της η Μορίν και ο Μίστερ Πάπγουερθ, ο σκύλος, μετακομίζουν στο νέο τους σπίτι, το The Kilns, κοντά στην Οξφόρδη. Ο Λούις θα μείνει σε αυτό το σπίτι μέχρι τον θάνατό του.

12 Οκτωβρίου

Παραδινόμαστε με υπακοή

Αλλά όταν λέμε ότι ο Θεός εντέλλεται πράγματα μόνο επειδή είναι καλά, θα πρέπει να προσθέσουμε, πως ένα από τα πράγματα που είναι ουσιαστικά καλά, είναι ότι τα λογικά δημιουργήματα θα πρέπει ελεύθερα να παραδώσουν τον εαυτό τους με υπακοή στο Δημιουργό τους. Το περιεχόμενο της υπακοής μας, αυτό που μας δίνει εντολή να κάνουμε, πάντοτε θα είναι κάτι ουσιαστικά καλό, κάτι που οφείλουμε να κάνουμε ακόμη κι αν, μια απίθανη υπόθεση, ο Θεός δεν το είχε δώσει σαν εντολή. Όμως, εκτός από το περιεχόμενο, η απλή πράξη της υπακοής είναι ουσιαστικά καλή, επειδή με την υπακοή ένα λογικό δημιούργημα συνειδητά αναλαμβάνει το ρόλο που δημιουργικά ταιριάζει σ’ αυτό, αντιστρέφει το γεγονός της πτώσης, ακολουθεί το χορό του Αδάμ ανάστροφα και επιστρέφει…  

Από Το πρόβλημα του πόνου

13 Οκτωβρίου

Συνεργάτες στη δημιουργία

Αν ο πόνος κάποιες φορές συντρίβει την ψεύτικη αυτάρκεια του πλάσματος, όμως με την ανώτατη «Δοκιμασία» ή «Θυσία», του διδάσκει την αυτάρκεια η οποία πραγματικά θα ‘πρεπε να είναι δική του, τη «δύναμη, την οποία, αν την έδινε ο Ουρανός, θα μπορούσε να ονομαστεί δική του». Επειδή, στην απουσία όλων απλά των φυσιολογικών κινήτρων και στηριγμάτων, ενεργεί μ’ εκείνη τη δύναμη, και μόνο μ’ εκείνη, που ο Θεός του παρέχει μέσω του υποταγμένου θελήματός του. Η ανθρώπινη θέληση γίνεται αληθινά δημιουργική και αληθινά δική μας όταν ανήκει ολοκληρωτικά στο Θεό. Και αυτή είναι μια από τις πολλές σημασίες, σύμφωνα με την οποία, αυτός που χάνει την ψυχή του, θα την βρει. Σε όλες τις άλλες πράξεις η θέλησή μας τρέφεται από τη φύση, δηλαδή μέσω δημιουργημάτων άλλων από τον εαυτό, μέσω των επιθυμιών που ο οργανισμός μας και η κληρονομικότητα μάς χορηγούν. Όταν ενεργούμε μόνο μέσα από τον εαυτό μας, δηλαδή από το Θεό εντός μας, είμαστε συνεργοί ή ζωντανά όργανα της δημιουργίας. Και γι’ αυτόν τον λόγο μια τέτοια πράξη διαλύει, παρά τους «παλιούς γογγυσμούς εκείνης της διασπαστικής δύναμης», την καταστρεπτική γοητεία που ο Αδάμ άσκησε πάνω στο γένος του. Έτσι, καθώς η αυτοκτονία είναι η χαρακτηριστική έκφραση του στωικού πνεύματος και η μάχη του πολεμικού πνεύματος, το μαρτύριο πάντοτε παραμένει η υπέρτατη πράξη και η τελειότητα του χριστιανισμού. Έχουμε μυσταγωγηθεί σ’ αυτήν τη μεγάλη πράξη. Αυτή η μεγάλη πράξη έχει γίνει για λογαριασμό μας, έχει δοθεί σαν παράδειγμα για να το μιμηθούμε, και έχουμε γίνει κοινωνοί αυτής με τρόπο ακατανόητο όλοι οι πιστοί, από τον Χριστό στον Γολγοθά. Εκεί ο βαθμός της αποδοχής του Θανάτου φτάνει στα έσχατα όρια του φανταστικού και ίσως πηγαίνει πέρα απ’ αυτά. Εκεί, όχι μόνο όλα τα φυσικά στηρίγματα, αλλά και ο ίδιος ο Πατέρας, στον οποίο γίνεται η θυσία, εγκαταλείπει το θύμα. Και αυτό παραδίνεται στο Θεό, χωρίς να ταλαντεύεται, παρότι ο Θεός το «απαρνιέται».  

Από Το πρόβλημα του πόνου

1961 Εκδίδεται το An Experiment in Criticism (Ένα πείραμα στην κριτική) από Cambridge University Press, στο Κέιμπριτζ.

14 Οκτωβρίου

Μη λιθοβολείτε τον αγγελιοφόρο

Όλα τα επιχειρήματα για τη δικαίωση του πόνου προκαλούν μια πικρή δυσαρέσκεια εναντίον αυτού που τα παρουσιάζει. Θα θέλατε να ξέρατε πώς συμπεριφέρομαι όταν δοκιμάζω πόνο και όχι όταν γράφω βιβλία γι’ αυτόν. Δεν χρειάζεται να μαντέψετε, γιατί θα σας το πω. Είμαι πολύ δειλός. Αλλά αυτό τι έχει να κάνει με τον σκοπό; Όταν συλλογίζομαι τον πόνο, την ανησυχία, που κατατρώγει σαν φωτιά, και τη μοναξιά, που απλώνεται σαν την έρημο, και την ρουτίνα της μονότονης μιζέριας, που ραγίζει την καρδιά, ή επίσης τους ανιαρούς πόνους, που μαυρίζουν όλο το τοπίο μας, ή τους ξαφνικούς πόνους, που φέρνουν ναυτία και πληγώνουν την καρδιά του ανθρώπου μ’ ένα χτύπημα, τους πόνους που φαίνονται ήδη αβάσταχτοι και μετά δυναμώνουν ξαφνικά, τους εξοργιστικούς πόνους, σαν το δάγκωμα του σκορπιού, που κάνουν τον άνθρωπο να κινείται σαν μανιακός, αυτόν που φαινόταν μισοπεθαμένος από τα προηγούμενα βασανιστήρια· ε, αυτά μου κατασυντρίβουν το πνεύμα. Αν ήξερα κάποιον τρόπο να δραπετεύσω, θα σερνόμουν ακόμη και μέσα στους υπονόμους για να τον βρω. Αλλά ποια η ωφέλεια να σας μιλάω για τα αισθήματά μου; Τα ξέρετε ήδη. Είναι τα ίδια με τα δικά σας. Δεν ισχυρίζομαι ότι ο πόνος δεν είναι οδυνηρός. Ο πόνος πληγώνει. Αυτό σημαίνει και η ίδια η λέξη. Το μόνο που προσπαθώ να δείξω είναι ότι το παλιό χριστιανικό δόγμα, «το να τελειοποιηθεί κανείς μέσω των παθημάτων» [προς Εβραίους 2,10], δεν είναι απίστευτο. Το να αποδείξω όμως ότι έχει ευχάριστη γεύση, ξεπερνά τον σκοπό μου. 

Από Το πρόβλημα του πόνου

1924 Ο Λιούις δίνει την πρώτη του διάλεξη στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, με θέμα «The Good: Its Position Among Values» (Το καλό: η θέση του ανάμεσα στις αξίες).

15 Οκτωβρίου

Η ⁠ιστορία των δοκιμασιών ενός ανθρώπου

Η εμπειρία μου είναι περίπου αυτή. Προχωρώ στο μονοπάτι της ζωής στη συνηθισμένη μου ξεπεσμένη και άθεη κατάσταση, που με ευχαριστεί, απορροφημένος με το χαρούμενο αυριανό συναπάντημα με φίλους ή με τη λίγη δουλειά που τέρπει τη ματαιοδοξία μου σήμερα, τις διακοπές ή ένα καινούργιο βιβλίο, όταν ξαφνικά, μια μαχαιριά ενός πόνου στην κοιλιά, που απειλεί με σοβαρή ασθένεια, ή ένας τίτλος στις εφημερίδες, που μας απειλεί όλους με καταστροφή, κάνει όλον αυτόν το χάρτινο πύργο να σωριάζεται κάτω. Στην αρχή, όλα αυτά με κατακλύζουν και όλη η μικρή μου ευτυχία μοιάζει με σπασμένα παιχνίδια. Μετά, αργά και απρόθυμα, λίγο-λίγο, προσπαθώ να φέρω τον εαυτό μου στη διανοητική κατάσταση που θα πρέπει να βρίσκεται πάντοτε. Υπενθυμίζω στον εαυτό μου ότι όλα αυτά τα παιχνίδια ποτέ δεν σκόπευαν να κατακτήσουν την καρδιά μου, ότι τα αληθινά αγαθά μου βρίσκονται σ’ έναν άλλο κόσμο και ότι ο μόνος αληθινός θησαυρός μου είναι ο Χριστός. Και ίσως, με τη Χάρη του Θεού, να πετύχω για μια ή δυο μέρες να γίνω ένα πλάσμα που συνειδητά έχει εμπιστευτεί το Θεό και αντλεί τη δύναμή του από τη σωστή πηγή.

Αλλά τη στιγμή που η απειλή υποχωρεί, όλη η ύπαρξή μου πηδάει πάλι πίσω στα παιχνίδια. Ακόμη ανυπομονώ, ο Θεός να με συγχωρέσει, να εξορίσω από το νου μου το μόνο πράγμα που με στήριζε τον καιρό της απειλής, επειδή τώρα συνδέεται με τη μιζέρια εκείνων των λίγων ημερών. Έτσι, η τρομερή αναγκαιότητα της δοκιμασίας είναι πολύ ξεκάθαρη. Ο Θεός με είχε μόνο για σαράντα οκτώ ώρες, και τότε μόνο παίρνοντας όλα τ’ άλλα μακριά από μένα. Ας βάλει στη θήκη του αυτό το ξίφος για μια στιγμή και θα συμπεριφερθώ σαν ένα κουταβάκι που τελείωσε το μισητό του μπάνιο. Θα τιναχτώ για να στεγνώσω όσο μπορώ και θα τρέξω ν’ αποκτήσω πάλι την ευχάριστη βρώμα μου, αν όχι στην κοντινότερη σωρό κοπριάς, τουλάχιστον στην κοντινότερη βραγιά με λουλούδια. Γι’ αυτό λοιπόν οι δοκιμασίες δεν μπορούν να σταματήσουν μέχρι που ο Θεός ή θα μας δει ότι έχουμε αναπλαστεί ή θα δει ότι δεν υπάρχει πια ελπίδα για ανάπλαση. 

Από Το πρόβλημα του πόνου

1951 Εκδίδεται Ο πρίγκιπας Κάσπιαν (ο δεύτερος τόμος που γράφτηκε από τα Χρονικά της Νάρνια) από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο.

16 Οκτωβρίου

Τα προϊόντα των παθημάτων

Η τάση του ενός ή του άλλου μυθιστοριογράφου ή ποιητή ίσως παρουσιάζει τα παθήματα σαν κάτι το ολοκληρωτικά κακό στα αποτελέσματά του, που προξενεί και δικαιολογεί κάθε είδους κακότητα και κτηνωδία στον πάσχοντα. Και βέβαια, ο πόνος, όπως και η ηδονή, μπορεί έτσι να γίνει δεκτός: όλα όσα δίνονται σ’ ένα πλάσμα με ελεύθερη θέληση πρέπει να έχουν δύο όψεις, όχι λόγω της φύσης του δότη ή του δώρου, αλλά λόγω της φύσης του παραλήπτη. Πάλι, τα άσχημα αποτελέσματα του πόνου μπορεί να πολλαπλασιαστούν αν αυτοί που υποφέρουν διδάσκονται επίμονα από τους παρευρισκόμενους ότι τέτοια αποτελέσματα είναι σωστά και ανδροπρεπή για να τα επιδεικνύουν. Η αγανάκτηση για τα παθήματα των άλλων, αν και μεγαλόψυχο πάθος, χρειάζεται να κυβερνιέται καλά, μήπως και κλέψει την υπομονή και την ανθρωπιά από ‘κείνους που υποφέρουν και σπείρουν το θυμό και τον κυνισμό στη θέση τους. Όμως δεν έχω πειστεί ότι τα παθήματα, αν γλιτώσουν από μια τέτοια ολοπρόθυμη και χαρακτηριστική αγανάκτηση, έχουν τη φυσική τάση να δημιουργούν τέτοιες άσχημες καταστάσεις. Δε βρήκα τα χαρακώματα της πρώτης γραμμής να είναι περισσότερο γεμάτα, απ’ οποιοδήποτε άλλο τόπο, με μίσος, εγωισμό, ανταρσία και ατιμία. Έχω δει μεγάλη πνευματική ομορφιά σε μερικούς που υπόφεραν πολύ. Έχω δει ανθρώπους, ένα μεγάλο ποσοστό, που γίνονται καλύτεροι, όχι χειρότεροι, καθώς περνούν τα χρόνια, και έχω δει την τελευταία αρρώστια να παράγει θησαυρούς σθένους και πραότητας σε άτομα που δεν υπόσχονταν πολλά. Βλέπω σε αγαπητές και σεβαστές ιστορικές φυσιογνωμίες καταστάσεις που σπάνια θα μπορούσαν να υποφέρουν, αν οι άνθρωποι ήταν ευτυχέστεροι. Αν ο κόσμος είναι πραγματικά «μια κοιλάδα που καταρτίζονται οι ψυχές», φαίνεται στο σύνολό του να κάνει καλά το έργο του.

Από Το πρόβλημα του πόνου

1950 Εκδίδεται Το λιοντάρι, η μάγισσα και η ντουλάπα (ο πρώτος τόμος που γράφτηκε από τα Χρονικά της Νάρνια) από Geoffrey Bles, στο Λονδίνο.

17 Οκτωβρίου

Για να γίνει το σύνθετο καλό

Ένας σπλαχνικός άνθρωπος στοχεύει στο καλό του πλησίον του και έτσι κάνει το «θέλημα του Θεού», συνειδητά συνεργαζόμενος με το «απλό καλό». Ένας σκληρός άνθρωπος καταπιέζει τον πλησίον του, και έτσι κάνει το «απλό κακό». Κάνοντας όμως ένα τέτοιο κακό, χρησιμοποιείται από τον Θεό, χωρίς τη γνώση και τη συγκατάθεσή του, για να γίνει το «σύνθετο καλό». Έτσι ο πρώτος άνθρωπος υπηρετεί τον Θεό σαν γιος, και ο δεύτερος σαν ένα όργανο. Σίγουρα θα εκτελέσετε το σχέδιο του Θεού, όπως κι αν ενεργήσετε. Όμως, υπάρχει διαφορά στο να υπηρετήσετε σαν τον Ιούδα και όχι σαν τον Ιωάννη. Το όλο σύστημα, ας πούμε, είναι «προγραμματισμένο» για τη σύγκρουση μεταξύ των καλών και των κακών ανθρώπων. Και οι καλοί καρποί του σθένους, της υπομονής, της ευσπλαχνίας και της συγχωρητικότητας, χάρη στους οποίους ο σκληρός άνθρωπος «επιτρέπεται» να είναι σκληρός, προϋποθέτουν ότι ο καλός άνθρωπος, ως συνήθως, συνεχίζει ν’ αναζητά το «απλό καλό».

Λέω «συνήθως» γιατί ο άνθρωπος μερικές φορές δικαιούται να πληγώσει (ή ακόμη, κατά τη γνώμη μου, και να σκοτώσει) τον συνάνθρωπό του, αλλά μόνο όπου υπάρχει επείγουσα ανάγκη. Το καλό που αποκτιέται είναι φανερό, και συνήθως, αν όχι πάντα, αυτός που πληγώνει έχει μια σαφή εξουσία να το κάνει: τέτοια είναι η γονική εξουσία που προέρχεται από τη φύση, η εξουσία του δικαστή, ή του στρατιώτη που προέρχεται από την πολιτική κοινωνία, ή του χειρουργού που προέρχεται, πιο συχνά, από τον ασθενή. Αν τη μεταβάλλουμε όμως σ’ ένα γενικό προνόμιο για να βασανίζουμε την ανθρωπότητα, «επειδή η θλίψη είναι καλή γι’ αυτή» . . . . στην πραγματικότητα όχι μόνο χαλάμε το θεϊκό σχέδιο, αλλά και δουλεύουμε εθελοντικά για τη θέση του Σατανά μέσα σ’ αυτό το σχέδιο. Εάν κάνεις τη δουλειά του, πρέπει να προετοιμαστείς για τον μισθό που θα πάρεις…  

Από Το πρόβλημα του πόνου

18 Οκτωβρίου

Κάποια ευχάριστα πανδοχεία

Το χριστιανικό δόγμα για τα παθήματα, πιστεύω, ότι εξηγεί ένα πολύ παράξενο γεγονός σχετικά με τον κόσμο που ζούμε. Την μόνιμη ευτυχία και ασφάλεια που όλοι επιθυμούμε, ο Θεός την αρνείται σε μας, λόγω της ίδιας της φύσης του κόσμου. Όμως χαρά, ευχαρίστηση και ευθυμία, έχει σκορπίσει παντού. Δεν είμαστε ποτέ ασφαλείς, αλλά έχουμε πολλή διασκέδαση και κάποιες στιγμές έκστασης. Δεν είναι δύσκολο να δούμε το γιατί. Η ασφάλεια, την οποία ποθούμε, θα μας δίδασκε να εφησυχάσουμε σ’ αυτόν τον κόσμο, και έτσι να εμποδιστούμε στην επιστροφή μας προς τον Θεό. Λίγες στιγμές ευτυχισμένης αγάπης, ένα τοπίο, μια μουσική συμφωνία, μια χαρούμενη συνάντηση με τους φίλους μας, ένα μπάνιο ή ένας ποδοσφαιρικός αγώνας, δεν έχουν τέτοιες τάσεις, δεν δίνουν, δηλαδή, την ποθητή ασφάλεια. Ο Πατέρας μας, λοιπόν, μας ξεκουράζει, στη διάρκεια του ταξιδιού, σε κάποια ευχάριστα πανδοχεία, αλλά μας αποτρέπει να τα θεωρήσουμε, από λάθος (κάνοντας λάθος… ή απατώμενοι), σπίτια μας.  

Από Το πρόβλημα του πόνου

1940 Εκδίδεται το The Problem of Pain από Centenary Press, στο Λονδίνο. Στα ελληνικά C. S. Lewis, Το πρόβλημα του πόνου (Πρέβεζα: Ιωνάς, 2019).

19 Οκτωβρίου

Αν σταματήσει τον πόνο ενός δοντιού

Μπορεί να τεθεί το ερώτημα αν, όσο αμυδρή και αν είναι η ελπίδα να καταργηθεί ο πόλεμος από τον ειρηνισμό, υπάρχει καμιά άλλη ελπίδα. Όμως το ερώτημα ανήκει σε έναν τρόπο σκέψης που μου είναι παντελώς ξένος. Συνίσταται στην παραδοχή ότι οι μεγάλες και μόνιμες συμφορές της ανθρώπινης ζωής πρέπει οπωσδήποτε να είναι θεραπεύσιμες, αρκεί να μπορέσουμε να βρούμε τη σωστή θεραπεία· και μετά συνεχίζει διά της εις άτοπον απαγωγής ώσπου καταλήγει στο συμπέρασμα πως ό,τι απομένει, όσο απίθανο και αν είναι να αποδειχθεί θεραπεία, εντούτοις πρέπει να είναι θεραπεία. Εξ ου και ο φανατισμός των μαρξιστών, των φροϋδιστών, των ευγονιστών, των πνευματιστών, των υποστηρικτών του Ντάγκλας και της Ομοσπονδιακής Ένωσης, των χορτοφάγων και όλων των υπολοίπων. Όμως δεν έχω λάβει καμιά διαβεβαίωση πως οτιδήποτε μπορούμε εμείς να κάνουμε θα εξαλείψει τα βάσανα. Νομίζω τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται από ανθρώπους που δουλεύουν αθόρυβα πάνω σε περιορισμένους στόχους, όπως στην κατάργηση του δουλεμπορίου, ή τη μεταρρύθμιση των φυλακών, ή τη θέσπιση εργατικής νομοθεσίας, ή την αντιμετώπιση της φυματίωσης· όχι από ανθρώπους που νομίζουν ότι μπορούν να επιτύχουν παγκόσμια δικαιοσύνη, ή υγεία, ή ειρήνη. Νομίζω η τέχνη της ζωής συνίσταται στο να αντιμετωπίζουμε κάθε άμεσο κακό όσο καλύτερα μπορούμε. Το να αποτρέψουμε ή να αναβάλουμε έναν συγκεκριμένο πόλεμο ασκώντας συνετή πολιτική, ή το να καταστήσουμε μια συγκεκριμένη εκστρατεία συντομότερη δρώντας με δύναμη και επιδεξιότητα ή λιγότερο φρικτή δείχνοντας ευσπλαχνία προς τους ηττημένους και τους αμάχους, αυτά είναι πιο χρήσιμα από όλες τις προτάσεις για παγκόσμια ειρήνη που έχουν διατυπωθεί ποτέ. Όπως ακριβώς η οδοντίατρος που μπορεί να σταματήσει έναν πονόδοντο προσφέρει περισσότερα στην ανθρωπότητα από όλους τους ανθρώπους που νομίζουν ότι έχουν κάποιο σχέδιο για να φτιάξουν ένα απόλυτα υγιές γένος. 

Από το «Γιατί δεν είμαι ειρηνιστής» (Το βάρος της δόξας)

1956 Η Τζόι Γκρέσαμ Λούις εισάγεται με κάταγμα μηριαίου οστού στο νοσοκομείο Wingfield-Morris, όπου στη συνέχεια διαγιγνώσκεται με πολλαπλούς καρκίνους.

20 Οκτωβρίου

Ο Παράδεισος θα λειτουργήσει ανάστροφα

Ο Δάσκαλος εξηγεί τον Χρόνο:

– Παιδί μου, είπε, στην παρούσα κατάσταση δεν μπορείς να καταλάβεις την αιωνιότητα. Όπως θα θυμάσαι στους Φανταστές, ο Άνοδος κοίταξε μέσα από την πόρτα του Άχρονου αλλά δεν έφερε πίσω κανένα μήνυμα. Μπορείς, όμως, να πάρεις μια ιδέα, αν πεις πως και τα δυο, καλό και κακό, όταν ωριμάσουν πλήρως, λειτουργούν αναδρομικά. Για εκείνους που θα σωθούν, όχι μόνον αυτή η κοιλάδα αλλά όλο το γήινο παρελθόν τους θα είναι Παράδεισος. Και στους καταδικασμένους, όχι μόνο το λυκόφως εκείνης της πόλης αλλά και όλη τους η ζωή στη Γη, θα φαίνεται ότι ήταν μια Κόλαση. Αυτό ακριβώς παρεξηγούν οι θνητοί. Όταν αναφέρονται σε κάποιο προσωρινό βάσανο, λένε «Καμιά μελλοντική ευτυχία δεν μπορεί να μου το αναπληρώσει», αγνοώντας πως ο Παράδεισος, μόλις κερδηθεί, θα λειτουργήσει και ανάστροφα μετατρέποντας ακόμα κι εκείνη την οδύνη σε δόξα. Κι όταν πάλι αναφέρονται σε κάποια αμαρτωλή απόλαυση, λένε «Ας έχω μόνο αυτό κι είμαι έτοιμος να δεχτώ οποιεσδήποτε επιπτώσεις», αγνοώντας ότι η Κόλαση θα εξαπλωθεί στο παρελθόν τους μολύνοντας τη χαρά της αμαρτίας τους. Και οι δύο διαδικασίες ξεκινούν πριν τον θάνατο. Το παρελθόν του καλού ανθρώπου αρχίζει να αλλάζει έτσι, ώστε οι συγχωρημένες αμαρτίες του και η ανάμνηση των θλίψεων προσλαμβάνουν την ποιότητα του Παραδείσου. Το παρελθόν του κακού ανθρώπου ήδη συμμορφώνεται στην κακία του και γεμίζει ολόκληρο ζοφερότητα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στο τέλος όλων των πραγμάτων, όταν εδώ ανατείλει ο ήλιος και το λυκόφως γίνει σκοτάδι εκεί κάτω, αυτοί που σώθηκαν θα πουν: «Δε ζήσαμε πουθενά εκτός από τον Παράδεισο», και οι Απολωλότες: «Ήμασταν πάντα στην Κόλαση». Και όλοι θα λένε την αλήθεια… 

Από Το μεγάλο διαζύγιο

σσ. 65-66

1949 Οι Inklings πραγματοποιούν την τελευταία καταγεγραμμένη συνάντησή τους, που έκαναν κάθε Πέμπτη βράδυ στα δωμάτια του Λούις στο Magdalen College. Οι συναντήσεις κάθε Τρίτη πρωί στο πίσω δωμάτιο της παμπ Eagle and Child («Bird and Baby») συνεχίζονται.

21 Οκτωβρίου

Παρόντα κατά τη δημιουργία του κόσμου

Οι περισσότερες από τις προσευχές μας, αν αναλυθούν πλήρως, είτε ζητούν ένα θαύμα είτε ζητούν γεγονότα το θεμέλιο των οποίων θα πρέπει να είχε τεθεί προτού εγώ γεννηθώ, μάλιστα, να είχε τεθεί όταν άρχισε το σύμπαν. Έτσι όμως για τον Θεό (μολονότι όχι για μένα) εγώ και η προσευχή που κάνω το 1945 ήμασταν το ίδιο παρόντα κατά τη δημιουργία του κόσμου όπως είμαστε και τώρα και όπως θα είμαστε σε ένα εκατομμύριο χρόνια από τώρα. Η δημιουργική πράξη του Θεού είναι άχρονη και άχρονα προσαρμοσμένη στα «ελεύθερα» στοιχεία μέσα σε αυτή. Ωστόσο αυτή η άχρονη προσαρμογή προσλαμβάνεται από τη συνείδησή μας ως μια ακολουθία και προσευχή και απάντηση. 

Από το Θαύματα

22 Οκτωβρίου

Μια άμυνα ενάντια στον εχθρό του ενθουσιασμού

Ο πρώτος εχθρός [των μελετητών σε καιρό πολέμου] είναι ο ενθουσιασμός, η ροπή να σκεφτόμαστε και ενδιαφερόμαστε για τον πόλεμο ενώ σκοπεύαμε να σκεφτούμε την εργασία μας. Η καλύτερη άμυνα είναι η αναγνώριση ότι, σε αυτό το θέμα, όπως και σε όλα τα άλλα, ο πόλεμος δεν δημιούργησε πραγματικά έναν νέο εχθρό, απλώς επιδείνωσε έναν παλιό. Πάντοτε υπάρχουν πολλοί αντίπαλοι της εργασίας μας. Πάντοτε ερωτευόμαστε ή τσακωνόμαστε, ψάχνουμε δουλειές ή φοβόμαστε μήπως τις χάσουμε, αρρωσταίνουμε και αναρρώνουμε, ασχολούμαστε με τα κοινά. Αν αφεθούμε, πάντοτε θα περιμένουμε να τελειώσει ο ένας ή ο άλλος περισπασμός για να μπορέσουμε πραγματικά να ξεκινήσουμε την εργασία μας. Οι μόνοι άνθρωποι που πετυχαίνουν πολλά είναι εκείνοι που θέλουν τη γνώση τόσο πολύ, που την αναζητούν ενώ ακόμη οι συνθήκες παραμένουν δυσμενείς. Ευνοϊκές συνθήκες δεν έρχονται ποτέ. Υπάρχουν, φυσικά, στιγμές που η πίεση του ενθουσιασμού είναι τόσο τεράστια που μόνο ένας υπεράνθρωπος αυτοέλεγχος θα μπορούσε να της αντισταθεί. Αυτές εμφανίζονται και στον πόλεμο και στην ειρήνη. Πρέπει να κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε. 

Από το «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» (Το βάρος της δόξας) 

1939 Ο Λούις εκφωνεί το κήρυγμα «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» κατά τη διάρκεια του εσπερινού στην εκκλησία της Αγίας Μαρίας της Παρθένου του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

23 Οκτωβρίου

Μια άμυνα ενάντια στον εχθρό της ματαίωσης

Ο δεύτερος εχθρός [των μελετητών σε καιρό πολέμου] είναι η ματαίωση, το αίσθημα ότι δεν θα έχουμε χρόνο να τελειώσουμε. Αν σας πω ότι κανένας άνθρωπος δεν έχει χρόνο να τελειώσει, ότι η πιο μακροχρόνια ανθρώπινη ζωή αφήνει τον άνθρωπο, σε οποιονδήποτε κλάδο της μάθησης, αρχάριο, θα σας φανεί ότι λέω κάτι τελείως ακαδημαϊκό και θεωρητικό. Θα σας εξέπληττε αν ξέρατε πόσο σύντομα αρχίζουμε να νιώθουμε ότι το λουρί είναι κοντό, για πόσα πράγματα, ακόμα και στη μέση ηλικία, πρέπει να πούμε: «Δεν έχω χρόνο γι’ αυτό», «Τώρα είναι πολύ αργά» και «Δεν είναι αυτό για μένα». Όμως η φύση η ίδια δεν σας επιτρέπει να βιώσετε αυτή την εμπειρία. Μια πιο χριστιανική στάση, την οποία μπορούμε να κρατήσουμε σε κάθε ηλικία, είναι να αφήσουμε το μέλλον στα χέρια του Θεού. Μπορούμε κάλλιστα να το πράξουμε, διότι ο Θεός σίγουρα θα το κρατήσει στα χέρια του, είτε το αφήσουμε σε Αυτόν είτε όχι. Ποτέ, σε καιρό ειρήνης ή σε καιρό πολέμου, να μην αναβάλλετε την αρετή ή την ευτυχία σας για το μέλλον. Η ευχάριστη εργασία γίνεται με τον καλύτερο τρόπο από τον άνθρωπο που παίρνει κάπως ελαφρά τα μακροπρόθεσμα σχέδιά του, και δουλεύει εστιάζοντας στη στιγμή «σαν να δουλεύει για τον Κύριο». Άλλωστε η προτροπή είναι να ζητάμε μόνο το καθημερινό μας ψωμί, τον άρτον ημών τον επιούσιον. Το παρόν είναι ο μόνος χρόνος κατά τον οποίο μπορεί να επιτελεστεί κάθε καθήκον ή να ληφθεί κάθε χάρη. 

Από το «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» (Το βάρος της δόξας) 

24 Οκτωβρίου

Μια άμυνα ενάντια στον εχθρό του φόβου

Ο τρίτος εχθρός [των μελετητών σε καιρό πολέμου] είναι ο φόβος. Ο πόλεμος μάς απειλεί με θάνατο και με πόνο. Κανένας άνθρωπος —και ιδιαίτερα κανένας χριστιανός που θυμάται τη Γεθσημανή— δεν χρειάζεται να προσπαθεί να πετύχει μια στωική αδιαφορία για αυτά τα πράγματα, μπορούμε όμως να προφυλαχτούμε από τις ψευδαισθήσεις της φαντασίας. Σκεφτόμαστε τους δρόμους της Βαρσοβίας και συγκρίνουμε όσους θανάτους συνέβησαν εκεί με μια αφηρημένη έννοια που ονομάζεται Ζωή. Ωστόσο για κανέναν από εμάς δεν τίθεται ζήτημα θανάτου ή ζωής, παρά μόνο ζήτημα του ενός θανάτου ή του άλλου, από μια σφαίρα πολυβόλου τώρα ή από έναν καρκίνο σαράντα χρόνια αργότερα. Πώς επηρεάζει ο πόλεμος τον θάνατο; Σίγουρα δεν τον καθιστά πιο συχνό. Το 100% από εμάς πεθαίνουμε, και το ποσοστό δεν μπορεί να αυξηθεί. Φέρνει αρκετούς θανάτους νωρίτερα, αλλά δεν νομίζω ότι αυτό είναι που φοβόμαστε. Σίγουρα, όταν έρθει η ώρα, δεν θα έχει μεγάλη σημασία το πόσα χρόνια έχουμε αφήσει πίσω μας. Μήπως αυξάνει τις πιθανότητές μας για έναν επώδυνο θάνατο; Πολύ αμφιβάλλω. Απ’ όσο μπορώ να καταλάβω, συνήθως προηγούνται ταλαιπωρίες πριν από αυτό που αποκαλούμε φυσικό θάνατο, και το πεδίο της μάχης είναι ένα από τα ελάχιστα μέρη όπου κανείς έχει μια εύλογη προοπτική να πεθάνει χωρίς καθόλου πόνο. Μήπως μειώνει τις πιθανότητές μας να πεθάνουμε έχοντας ειρήνη με τον Θεό; Δεν μπορώ να το πιστέψω. Αν η ενεργός υπηρεσία δεν πείσει έναν άνθρωπο να προετοιμαστεί για τον θάνατο, ποια αλληλουχία περιστάσεων θα ήταν δυνατό να κάνει κάτι τέτοιο; Ωστόσο, ο πόλεμος όντως επηρεάζει τον θάνατο. Μας αναγκάζει να τον θυμόμαστε. Ο μόνος λόγος που ο καρκίνος στα εξήντα ή η παράλυση στα εβδομήντα πέντε δεν μας απασχολούν είναι ότι τα ξεχνάμε.  

Από το «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» (Το βάρος της δόξας) 

25 Οκτωβρίου

Ο θάνατος είναι πραγματικός

Ο πόλεμος κάνει τον θάνατο πραγματικό για εμάς, και αυτό θα θεωρούταν από τους περισσότερους σπουδαίους χριστιανούς του παρελθόντος ως μία από τις ευλογίες του. Πίστευαν ότι ήταν καλό για εμάς να έχουμε πάντοτε επίγνωση της θνητότητάς μας. Είμαι της άποψης ότι είχαν δίκιο. Όλη η ζωώδης πλευρά μέσα μας, όλα τα σχέδια για ευτυχία που είχαν ως επίκεντρο αυτόν τον κόσμο, πάντοτε ήταν καταδικασμένα σε μια τελική ματαίωση. Σε συνηθισμένες περιόδους, μόνο ένας σοφός άνθρωπος μπορεί να το συνειδητοποιήσει. Τώρα το ξέρει και ο πιο χαζός από εμάς. Βλέπουμε ξεκάθαρα το είδος του σύμπαντος μέσα στο οποίο ανέκαθεν ζούσαμε, και πρέπει να το αποδεχτούμε. Αν είχαμε ανόητες, μη χριστιανικές ελπίδες για τον ανθρώπινο πολιτισμό, αυτές έχουν πλέον συντριβεί. Αν πιστεύαμε ότι χτίζαμε έναν παράδεισο πάνω στη γη, αν ψάχναμε κάτι που θα μετέτρεπε τον σημερινό κόσμο από τόπο προσκυνήματος σε μια μόνιμη πόλη ικανή να ικανοποιήσει την ψυχή του ανθρώπου, τότε απογοητευόμαστε, και μάλιστα πάνω στην ώρα. Όμως αν πιστεύαμε ότι για ορισμένες ψυχές, και σε ορισμένες περιόδους, η ζωή της μάθησης, η οποία προσφέρεται ταπεινά στον Θεό, ήταν, στη δική της μικρή κλίμακα, ένας ορισμένος τρόπος για να προσεγγίσουμε τη θεία πραγματικότητα και τη θεία ομορφιά που ελπίζουμε να απολαύσουμε στο επέκεινα, μπορούμε να συνεχίσουμε να το πιστεύουμε.  

Από το «Η μάθηση σε καιρό πολέμου» (Το βάρος της δόξας) 

26 Οκτωβρίου

Πώς μπορεί ο Θεός να απαντήσει στην προσευχή

Ο Screwtape προσφέρει ένα σύντομο μάθημα για τον Χρόνο και την Αιωνιότητα:

Πρέπει όμως να θυμάσαι ότι αυτός θεωρεί τον Χρόνο ως μια απόλυτη πραγματικότητα. Υποθέτει ότι ο Εχθρός, όπως και ο ίδιος, βλέπει κάποια πράγματα ως παρόν, θυμάται κάποια άλλα ως παρελθόν και αναφέρει άλλα ως μελλούμενα. Ακόμα και αν δεν είναι πεπεισμένος ότι ο Εχθρός βλέπει τα πράγματα με αυτόν τον τρόπο, ωστόσο, στο βάθος της καρδιάς του, το θεωρεί σαν μία ιδιαιτερότητα του τρόπου αντίληψης του Εχθρού. Δεν μπορεί να πιστέψει (αν και ο ίδιος μπορεί να το ισχυρίζεται) ότι ο Εχθρός βλέπει τα πράγματα όπως είναι στην πραγματικότητα! Αν προσπαθούσες να του εξηγήσεις ότι οι προσευχές των ανθρώπων σήμερα είναι απλά μία από τις αμέτρητες συνιστώσες με τις οποίες ο Εχθρός εναρμονίζει τον καιρό της επόμενης μέρας, θα σου απαντούσε ότι ο Εχθρός πάντα γνώριζε ότι οι άνθρωποι θα έκαναν τις συγκεκριμένες προσευχές και επομένως, δεν προσευχήθηκαν ελεύθερα αλλά ήταν προκαθορισμένο να πράξουν έτσι. Και θα προσέθετε επίσης ότι ο καιρός μιας συγκεκριμένης ημέρας μπορεί να εντοπιστεί, μέσω των αιτίων που τον προκάλεσαν στο πέρασμα του χρόνου, στην πρώτη μέρα της δημιουργίας της ύλης. Άρα τα πάντα, τόσο τα ανθρώπινα όσο και τα υλικά, είναι δεδομένα από την πρώτη στιγμή.

Αυτό που θα έπρεπε να πει, βέβαια, είναι προφανές σε μας. Το πρόβλημα του να προσαρμόσεις τον συγκεκριμένο καιρό στις συγκεκριμένες προσευχές είναι απλά η εμφάνιση, σε δύο σημεία του προσωρινού τρόπου αντίληψης, του ολικού προβλήματος προσαρμογής όλου του πνευματικού σύμπαντος, σε ολόκληρο το υλικό σύμπαν. Δηλαδή το γεγονός ότι η δημιουργία στην ολότητά της λειτουργεί σε κάθε σημείο του χωροχρόνου ή μάλλον ότι το είδος της συνείδησης που διαθέτουν οι άνθρωποι τους αναγκάζει να αντιμετωπίσουν την όλη αυτοτελή πράξη της δημιουργίας σαν μια αλληλουχία από διαδοχικά γεγονότα. Το γιατί αυτή η πράξη της δημιουργίας αφήνει χώρο για την ελεύθερη βούληση των ανθρώπων είναι το μέγιστο πρόβλημα, το μυστικό πίσω από τις ανοησίες του Εχθρού σχετικά με την «Αγάπη». Το πώς μπορεί και συμβαίνει αυτό δεν αποτελεί καθόλου πρόβλημα. Αφού ο Εχθρός δεν προβλέπει το πώς ελεύθερα συμβάλλουν οι άνθρωποι στην δημιουργία του μέλλοντος αλλά τους βλέπει να το κάνουν στο δικό Του απεριόριστο Παρόν. Και προφανώς το να παρακολουθείς έναν άνθρωπο να κάνει κάτι, είναι πολύ διαφορετικό από το να τον αναγκάζεις να το κάνει.  

Από το 31 Γράμματα από την κόλαση 

27 Οκτωβρίου

Επανεξέταση του χρόνου

Θα ήθελα να ασχοληθώ με μια δυσκολία που αντιμετωπίζουν ορισμένοι σχετικά με την προσευχή. Το πρόβλημα μου το έθεσε κάποιος ως εξής: «Εντάξει, μπορώ να πιστέψω στο Θεό, αλλά αυτό που δεν μπορώ να χωνέψω είναι η ιδέα ότι Αυτός παρακολουθεί μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους που του μιλούν όλοι την ίδια στιγμή». Διαπίστωσα μάλιστα ότι υπήρχαν πολλοί άνθρωποι που αισθάνονταν όπως κι αυτός. 

Το πρώτο που θα πρέπει να σημειώσουμε είναι ότι το κεντρικό σημείο της όλης ένστασης είναι οι λέξεις «την ίδια στιγμή». Οι περισσότεροι από εμάς μπορούν να φανταστούν το Θεό να παρακολουθεί οποιονδήποτε αριθμό προσευχομένων, αρκεί να έρχονταν ο ένας μετά τον άλλο και Αυτός να είχε απεριόριστο χρόνο στη διάθεσή Του. Επομένως αυτό που πραγματικά κρύβεται πίσω από την εν λόγω δυσκολία είναι η ιδέα ενός Θεού που μπορεί να «χωρέσει» τόσο πολλά πράγματα σε μία και μόνη χρονική στιγμή.

Βέβαια, έτσι έχουν τα πράγματα με μας. Η ζωή μας κυλάει ως μια διαδοχή στιγμών. Η μία εξαφανίζεται με το που εμφανίζεται η επόμενη· κι ο «χώρος» που προσφέρει η καθεμιά είναι πολύ περιορισμένος. Κάπως έτσι μοιάζει ο χρόνος. Μάλιστα εγώ κι εσείς τείνουμε να θεωρούμε δεδομένο ότι αυτή η χρονική ακολουθία —αυτή η οργάνωση του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος— δεν είναι απλώς ο τρόπος που εμείς αντιλαμβανόμαστε τη ζωή, αλλά ο τρόπος με τον οποίο όντως υπάρχουν όλα τα όντα. Τείνουμε να θεωρούμε ότι τόσο ολόκληρο το σύμπαν όσο και ο ίδιος ο Θεός κινούνται αδιάκοπα από το παρελθόν προς το μέλλον, όπως ακριβώς και μεις.  

Από το Χριστιανισμός απλώς

σσ. 232-233

28 Οκτωβρίου

Η συνεισφορά μας στο κοσμικό σχήμα

Όταν προσευχόμαστε, ας πούμε, για την έκβαση μιας μάχης ή μιας ιατρικής γνωμάτευσης, συχνά περνά από τον νου μας η σκέψη ότι (μακάρι να το ξέραμε) το γεγονός έχει ήδη κριθεί με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Πιστεύω ότι αυτό δεν αποτελεί καλό λόγο για να σταματήσουμε τις προσευχές μας. Το γεγονός ασφαλώς έχει κριθεί· με την έννοια ότι είχε κριθεί «προ πάντων των αιώνων». Όμως ένα από τα πράγματα που ελήφθησαν υπόψη όταν αυτό κρινόταν, και επομένως ένα από τα πράγματα που πραγματικά το έκαναν να συμβεί, μπορεί να είναι αυτή ακριβώς η προσευχή που απευθύνουμε τώρα. Έτσι, όσο σοκαριστικό και αν ακούγεται, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι το μεσημέρι μπορούμε να προκαλέσουμε κατά ένα μέρος ένα γεγονός που συνέβη στις δέκα το πρωί. (Ορισμένοι επιστήμονες θα το έβρισκαν αυτό πιο εύκολο από ό,τι η κοινή λογική.) Η φαντασία θα προσπαθήσει, αναμφίβολα, να μας παίξει κάθε λογής κόλπα σε αυτό το σημείο. Θα ρωτήσει: «Τότε, αν σταματήσω να προσεύχομαι, μπορεί ο Θεός να επιστρέψει στο παρελθόν και να αλλάξει ό,τι έχει ήδη συμβεί;» Όχι. Το γεγονός έχει ήδη συμβεί, και μία από τις αιτίες του ήταν το ότι εσείς κάνετε τέτοιες ερωτήσεις αντί να προσεύχεστε. Θα ρωτήσει: «Τότε, αν αρχίσω να προσεύχομαι, μπορεί ο Θεός να επιστρέψει στο παρελθόν και να αλλάξει ό,τι έχει ήδη συμβεί;» Όχι. Το γεγονός έχει ήδη συμβεί, και μία από τις αιτίες του είναι η τωρινή προσευχή σας. Έτσι, κάτι όντως εξαρτάται από την επιλογή μου. Η ελεύθερη πράξη μου συνεισφέρει στο κοσμικό σχήμα. Αυτή η συνεισφορά πραγματοποιείται στην αιωνιότητα ή «προ πάντων των αιώνων», αλλά εγώ συνειδητοποιώ τη συνεισφορά μου σε ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο μέσα στη χρονική ακολουθία. 

Από το Θαύματα

29 Οκτωβρίου

Δεν είναι μια ταινία που ξετυλίγεται

Δεν πρέπει να φανταζόμαστε τη μοίρα σαν μια ταινία που ξετυλίγεται κατά κύριο λόγο από μόνη της, στην οποία όμως οι προσευχές μας επιτρέπεται μερικές φορές να προσθέτουν επιπλέον στοιχεία. Αντιθέτως, αυτό που μας προβάλλει η ταινία καθώς ξετυλίγεται περιέχει ήδη τα αποτελέσματα των προσευχών μας και όλων των άλλων πράξεών μας. Δεν τίθεται καν ζήτημα για το αν ένα γεγονός συνέβη εξαιτίας της προσευχής σας. Όταν συμβαίνει το γεγονός για το οποίο προσευχηθήκατε, η προσευχή σας έχει πάντοτε συνεισφέρει σε αυτό. Όταν συμβαίνει το αντίθετο, η προσευχή σας δεν έχει αγνοηθεί ποτέ. Έχει ληφθεί υπόψη και έχει απορριφθεί, για το απώτερο καλό σας και για το καλό ολόκληρου του σύμπαντος. (Για παράδειγμα, επειδή μακροπρόθεσμα είναι καλύτερο για εσάς και για όλους τους άλλους ανθρώπους το να ασκούν οι άλλοι, ακόμα και οι κακοί, την ελεύθερη βούλησή τους, παρά το να προστατεύεστε εσείς από τη σκληρότητα ή την προδοσία μετατρέποντας το ανθρώπινο γένος σε μηχανές.) Αλλά αυτό είναι, και πρέπει να παραμείνει, θέμα πίστης. Νομίζω πως το μόνο που θα καταφέρετε είναι να εξαπατήσετε τον εαυτό σας αν προσπαθήσετε να βρείτε ειδικά πειστήρια περί αυτού σε κάποιες περιπτώσεις περισσότερο απ’ ό,τι σε άλλες.  

Από το Θαύματα

30 Οκτωβρίου

Η μεγαλύτερή μας ευχαρίστηση

Ο παραδεισένιος άνθρωπος πάντοτε διάλεγε να ακολουθεί το θέλημα του Θεού. Ακολουθώντας το, ικανοποιούσε και τη δική του επιθυμία: και γιατί όλες οι πράξεις που απαιτούνταν από εκείνον ήταν πραγματικά ευχάριστες στην ακατάκριτη προδιάθεσή του, και επειδή η υπηρεσία στο Θεό ήταν αυτή η ίδια η μεγαλύτερη ευχαρίστησή του, χωρίς την οποία όλες οι χαρές στα όριά τους, θα ήταν ανούσιες γι’ αυτόν. Η ερώτηση: «αυτό το κάνω για χάρη του Θεού ή μόνο επειδή τυχαίνει να μου αρέσει;», δεν έστεκε τότε, επειδή το να κάνει πράγματα για χάρη του Θεού ήταν κυρίως αυτό που «τύχαινε να τον ευχαριστεί». Η θέλησή του στραμμένη προς τον Θεό οδηγούσε την ευτυχία του σαν ένα καλοεκπαιδευμένο άλογο. Ενώ η δική μας θέληση, όταν είμαστε ευτυχισμένοι, παρασύρεται από την ευτυχία σαν μια λεμβοδρομία σ’ ένα γοργό ρεύμα ποταμού. Η ευχαρίστηση ήταν τότε μια ευπρόσδεκτη προσφορά στον Θεό, επειδή το να προσφέρει ήταν μια ευχαρίστηση.

Από Το πρόβλημα του πόνου