Πατέρες της ερήμου 23 4 Ιουνίου 2025
Λαγνεία και πορνεία
«Ένας άλλος αδελφός έθεσε ένα ερώτημα στον Άβα Ποιμένα, λέγοντας: “Τι μπορώ να κάνω, αφού με βασανίζει η λαγνεία και με παρασύρει ο θυμός;” Ο γέροντας του απάντησε: “Γι’ αυτό ο Δαβίδ είπε: “Σκότωσα το λιοντάρι, στραγγάλισα την αρκούδα”, που σημαίνει ότι αποκόπηκα από τον θυμό και θανάτωσα τη λαγνεία”. Επιπλέον, είπε: “Δεν μπορείς να ζεις σύμφωνα με τον Θεό αν είσαι λάτρης της ηδονής και του χρήματος”.»
Εκ του Γεροντικού
Οι καθολικοί υποτίθεται ότι είναι εμμονικοί με θέματα σεξουαλικότητας, εγκλωβισμένοι, όταν πρόκειται για αυτή την πιο οικεία διάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης, σε δυσεπίλυτα συμπλέγματα. Αυτή η υπόθεση εκφράζεται κάθε φορά που εκπρόσωποι της Εκκλησίας παίρνουν θάρρος και κάνουν κάποια δήλωση σχετικά με τη σεξουαλική ηθική. Το κοσμικό κατεστημένο θεωρεί δεδομένο ότι δεν έχουμε τίποτα αξιόλογο να πούμε για αυτό το θέμα. Μας θεωρεί συμβιβασμένους, πρώτον, από δογματική μισαλλοδοξία, και δεύτερον, από άγνοια, σαν οι καθολικοί να είναι κατά κάποιον τρόπο υπεράνω της βιολογίας. Τα σκάνδαλα κακοποίησης, μια ανοιχτή πληγή στο σώμα της Εκκλησίας, έχουν υπονομεύσει περαιτέρω την αξιοπιστία μας. Επιπλέον, μας έχουν κάνει επιφυλακτικούς στο να μιλάμε, συνειδητοποιώντας τον κίνδυνο που ενέχει το να πετάμε πέτρες όταν ζούμε σε παροιμιώδη γυάλινα σπίτια.
Αλλά πρέπει ο χριστιανικός λόγος για το σεξ να περιλαμβάνει το να πετάμε πέτρες;
Όχι! Σε αυτό το σημείο πρέπει να επιμείνουμε. Η χριστιανική ηθική διδασκαλία ασχολείται κυρίως με την ευημερία, την αξιοπρέπεια και την δίκαιη επιδίωξη της ελευθερίας στον Χριστό. Αυτό ισχύει και για τη διδασκαλία μας σχετικά με τη σεξουαλικότητα. Συχνά δεν έχουμε καταφέρει να καταστήσουμε αυτή τη σύνδεση αρκετά σαφή. Αν οι άνθρωποι παρερμηνεύουν το μήνυμά μας, αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι έχει ξοδευτεί τόσο μελάνι και τόσα λόγια για την εξήγηση των σεξουαλικών ηθών, σε βάρος άλλων ζωτικών πτυχών της αρετής — και της κακίας. Σκέφτομαι κάτι που είπε η Dorothy L. Sayers, η ατρόμητη ερμηνεύτρια που λέει τα πράγματα με το όνομά τους, στις 23 Οκτωβρίου 1941 στο Συμβούλιο Δημόσιας Ηθικής στο Caxton Hall, στο Westminster, σε μια ομιλία με τίτλο «Τα άλλα έξι θανάσιμα αμαρτήματα»:
Ίσως η πιο πικρή κριτική για τον τρόπο με τον οποίο διδάχθηκε η χριστιανική δογματική τους τελευταίους αιώνες είναι το γεγονός ότι για την πλειονότητα των ανθρώπων η λέξη «ακολασία» έχει καταλήξει να σημαίνει ένα και μόνο πράγμα. Το όνομα μιας ένωσης όπως η δική σας γενικά υπονοεί ότι ενδιαφέρεστε να διορθώσετε μόνο μία από τις επτά αμαρτίες που η Εκκλησία αναγνωρίζει ως θανάσιμες. […] Θυμάμαι έναν νεαρό άνδρα που κάποτε μου είπε με απόλυτη απλότητα: «Δεν ήξερα ότι υπάρχουν επτά θανάσιμα αμαρτήματα: παρακαλώ πείτε μου τα ονόματα των άλλων έξι».
Η διδασκαλία μας για το σεξ πρέπει να εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο σχετικά με το τι σημαίνει να ζεις μια χριστιανική ζωή. Οι Πατέρες της Ερήμου μας προσφέρουν πολύτιμη βοήθεια σε αυτό το θέμα.
Ας ξεκινήσουμε με τη διευκρίνιση ορισμένων όρων. Οι Πατέρες δεν είχαν πολλά κόμπλεξ σχετικά με το σεξ αυτό καθ’ εαυτό. Δεν ήταν Μανιχαίοι. Αντιμετωπίζοντας τις δυϊστικές τάσεις, τις καταδίκασαν, όπως έκανε ο Παφνούτιος, οπαδός του Αντωνίου, στη Νίκαια, όταν επιβεβαίωσε ότι η σεξουαλική επαφή ενός παντρεμένου άνδρα με τη σύζυγό του αξίζει το όνομα της αγνότητας. Ούτε οι Πατέρες ήταν εχθρικοί προς τον έρωτα. Η ύπαρξή τους βασιζόταν στην επιθυμία. Ενδιαφέρονταν να κατευθύνουν, όχι να ακυρώσουν, την επιθυμία του σώματος. Όπως ο Ιώβ, ήλπιζαν να δουν τον Θεό στη σάρκα τους. Η παρόρμηση κατά της οποίας ξεκίνησαν τον αγώνα τους ήταν η λαγνεία.
Η ελληνική λέξη για αυτό ήταν πορνεία (Ελληνική λέξη στο πρωτότυπο). Συχνά μεταφράζεται ως «πορνεία», αλλά αυτή δεν είναι η καλύτερη επιλογή· η πορνεία, κατά την τρέχουσα χρήση, υποδηλώνει μια πράξη που εμπλέκει δύο άτομα, ενώ η πορνεία, κατά την έννοια που την χρησιμοποιούν οι Πατέρες, μπορεί να προκαλέσει τις καταστροφές της στην συναισθηματική και πνευματική κατάσταση ενός μεμονωμένου ατόμου. Στην αρχαία ελληνική γλώσσα, η πορνεία ήταν ένας όρος για την εμπορία του σώματος. Η σύνδεση είναι αποκαλυπτική. Αναφέρεται στην οικειότητα που επιτυγχάνεται μέσω συναλλαγών με σκοπό την αυτοϊκανοποίηση, με ελάχιστη ή καθόλου μέριμνα για την αμοιβαιότητα. Ο Έρωτας προϋποθέτει την επιθυμία για τον άλλον. Η λαγνεία ασχολείται απλώς με την ικανοποίηση της επιθυμίας ή της αίσθησης ανάγκης.
Το πολιτισμικό κλίμα της εποχής μας τείνει να εξιδανικεύει τη λαγνεία. Μας αρέσει να φανταζόμαστε τη λαγνεία ως μια παιχνιδιάρικη έκφραση του αληθινού, αθώου εαυτού μας, ως ένα μονοπάτι προς την ελευθερία. Οι Πατέρες θα κούναγαν το κεφάλι τους με δυσπιστία. Και πράγματι, όταν κοιτάζουμε τη Δύση κατά το τελευταίο μισό αιώνα και κάτι, η «σεξουαλική απελευθέρωση» μας έχει πραγματικά κάνει ελεύθερους από αυτή την άποψη;
Για τους Πατέρες, η λαγνεία αντιπροσώπευε το αντίθετο της ελευθερίας. Η λαγνεία δεν προσφέρει όραση, αλλά τύφλωση. Με κλειδώνει μέσα στον εαυτό μου, με κάνει να ζω στον κόσμο σαν να ήμουν το μόνο σημαντικό υποκείμενο του, που συντηρείται από τη διέγερση. Η λαγνεία είναι εύκολα ο θάνατος της αγάπης. Δεν οραματίζεται καμία συνάντηση, θέλει μόνο σεξ. Η λαγνεία έχει κάτι το βαμπιρικό. Αντίθετα απ’ ό,τι φαίνεται, μπορεί να μην αφορά καν πρωτίστως τη σαρκική πείνα. Μπορεί να είναι ένας έμμεσος τρόπος να φέρει στη συνείδηση κάποια λυσσαλέο ψυχικό πάθος, όπως η οργή ή η απληστία: ένα απογοητευμένο, ενδεχομένως διεστραμμένο μέσο αυτοεπιβεβαίωσης. Ο Ποίμεν λέει ότι οι προσπάθειες να μετριάσω τη λαγνεία είναι απίθανο να πετύχουν, εκτός αν ταυτόχρονα αντιμετωπίσω τα κρυμμένα αποθέματα οργής μου· μια αιχμηρή παρατήρηση που θα μπορούσε να προσφέρει ένα ερμηνευτικό κλειδί για να ερμηνεύσουμε τα πρότυπα σεξουαλικής κακοποίησης και χειραγώγησης που αναγνωρίζουμε σήμερα σε πολλές κοινωνικές δομές. Αυτό, όμως, θα απαιτούσε από εμάς να εγκαταλείψουμε την αγαπημένη μας μυθολογία για την αθωότητα του σεξ. Ο πήχης παραμένει ψηλά. Ίσως αυτός ο πήχης δεν μπορεί να ξεπεραστεί επειδή σε μια εποχή που έχει εγκαταλείψει ή ξεχάσει τον Θεό, το σεξ αντιπροσωπεύει για τους περισσότερους ανθρώπους τη μόνη υποψία υπερβατικότητας; Διαφορετικά, χωρίς μια τέτοια αντίληψη, έστω και αν πρόκειται για έναν απίθανο μύθο ευχαρίστησης, ούτε καν ο κοσμικός άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει.