Την πέμπτη Κυριακή των Νηστειών η Εκκλησία μας διδάσκει, με το πρόσωπο που τιμά και προβάλλει εορταστικά, τον δυναμισμό ελευθερίας από την «μέγγενη» των σωματικών εξαρτήσεων, (Στομάχι ‑ τροφή ‑ αλκοόλ / Πνευμόνια ‑ καπνός/ Σεξουαλικότητα ‑ αλητεία ψυχοσωματική/ Φαντασιακοί εθισμοί – ναρκωτικά ‑ Internet) και όλα αυτά με ένα πρόσωπο μιας γυναίκας ‑ διδάχου, της οποίας την ζωή περιγράφει ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Σωφρόνιος (634‑638), της Μαρίας της Αιγυπτίας.
Η Αίγυπτος στην αγία Γραφή είναι η χώρα της δουλείας και ιστορικά για τους Εβραίους και πνευματικά‑μεταφορικά για τους χριστιανούς. Εκεί υπήρξε υπόδουλος ο λαός του Θεού τετρακόσια χρόνια. Από εκεί τον ελευθέρωσε ο Μωϋσής εν ονόματι του Θεού. Εκεί… επιθυμούσαν να επιστρέψουν οι πρώην (αλλά και νυν) υπόδουλοι όταν βρισκόντουσαν μπροστά σε κάθε δυσκολία και «ξεχνούσαν» τις ευλογίες του Θεού!!! Η ζωή της αγίας Μαρίας (δεν είναι χωρίς σημασία το όνομα!!) είναι επισήμανση διαδρομής προς την ελευθερία της Γης της Επαγγελίας, της Βασιλείας του Θεού. Η αγία γίνεται για μας «γέφυρα» εισόδου στην καθημερινότητα της ζωής μας, του Ελευθερωτή, που εισήγαγε στον κόσμο η Μαρία Θεοτόκος. Από την μια ο οδυνηρός ρεαλισμός της κοπιώδους ελευθερίας της αγίας και από την άλλη η υγιής προσγείωση του ασκητή Ζωσιμά στην ελευθερία από την… αυτοεκτίμηση! Ανυπόληπτο και «ανύπαρκτο» πρόσωπο η Μαρία η Αιγυπτία γίνεται μέτρο και φανέρωση του πόσο υποστατές είναι οι όποιες αρετές φανταζόμαστε ότι έχουμε.
Η αγία έγινε προστάτιδα των μετανοούντων. Επιπλέον το πρόσωπό της άσκησε και πολιτισμικές επιρροές! Ο Γκαίτε στον Φάουστ της γυρεύει προσευχητική μεσιτεία προκειμένου να συγχωρεθεί ο Φάουστ. Τα λόγια που βάζει στο στόμα της ο Γκαίτε εκεί, ενσωματώθηκαν από τον Γκούσταβ Μάλερ στην 8η Συμφωνία του. Παλαιότερα γράφηκαν όπερες ομώνυμες, Maria egiziaca (1932) του Ιταλού συνθέτη Οτορίνο Ρεσπίγκι και το 1992 η όπερα Mary of Egypt του Βρετανού συνθέτη Σερ Τζον Τάβενερ, που έγινε ορθόδοξος. Το 1969 ο βραβευμένος με Πούλιτζερ Αμερικανός ποιητής Τζον Μπέρρυμαν έγραψε το ποίημα Νο 47 με υπότιτλο «Πρωταπριλιά, η αγία Μαρία η Αιγυπτία».
Μπορεί να γιορτάζουμε την αγία Μαρία την Αιγυπτία την τελευταία Κυριακή της Σαρακοστής, όμως το θέμα που μας “φανερώνει” μας αφορά ολοχρονίως.
Μετάνοια και εξομολόγηση είναι ένα δίπολο. Φαντάζει αντίστοιχο… δικαστηρίου! Μία τέτοια ερμηνευτική στρέβλωση γεννάει και ψυχικές στρεβλώσεις.
Πάρα πολλές φορές η διάθεσή μας είναι να υπεκφύγουμε!! Και αυτό γιατί; Γιατί φανταζόμαστε ότι με το να πάω να εξομολογηθώ πάω σ’ ένα δικαστήριο… Πολλοί άνθρωποι λένε κιόλας, όταν έρθουν να εξομολογηθούν, «πώς θα με δικάσεις τώρα παπούλη;». Φανταζόμενοι ότι βρίσκονται μπροστά σ ένα δικαστή, έστω του Θεού! Ενώ, ακόμα και αν θεωρήσουμε ότι η εξομολόγηση είναι ένα δικαστήριο, είναι το μόνο δικαστήριο που βγάζει μόνο αθώους. Γιατί στην εξομολόγηση πηγαίνει κάποιος για να αθωωθεί. Ακριβώς πάει για να προλάβει να «περπατήσει» την αλλαγή ποιότητας των δεδομένων του, στην καθημερινή του ζωή. Πάει να αθωωθεί πριν «καταδικαστεί».
Τι σημαίνει λοιπόν μετάνοια; Τι είναι μετάνοια;
Ακούγοντας την λέξη, τι λέμε αμέσως; Ότι αυτό είναι μια εκκλησιαστική λέξη, μια λέξη της θρησκευτικής γλώσσας. Πόσες γλώσσες όμως υπάρχουν; Η θρησκευτικότητά μας είναι μέσα στη ζωή ή έξω από την ζωή; Μήπως είναι ξένη από την ζωή τελικά; Πάρα πολλές φορές κάνουμε το μπέρδεμα να φανταζόμαστε την σχέση μας με την Εκκλησία ως ένα «τμήμα» της ζωής μας, το οποίο είναι κάπου σε μια ψυχική μας άκρη! Οι περισσότεροι σημερινοί άνθρωποι, αυτοί που περπατάνε-ζουν στο τώρα (κι εμείς στο τώρα περπατάμε, αλλά καμμιά φορά βρισκόμαστε στον κόσμο μας) αξιολογούν ότι τέτοιου είδους θέματα δεν τους αφορούν! Ίσως εμείς να φταίμε για την τοποθέτηση εκείνων. Εμείς ζούμε λανθασμένα την υπόθεση και την εκλαμβάνουν κι εκείνοι, ακόμα πιο στραβά. Και βλέποντάς μας λένε: Αυτά εμένα δεν με νοιάζουν· δεν έχω καμία διάθεση να σκάψω μέσα σε σκουπίδια! Φαντάζονται την μετάνοια και την εξομολόγηση μια ενασχόληση με πράγματα που είναι σάπια, βρώμικα, λανθασμένα.
Συγχρόνως κάνοντας τον δυαλισμό… πνευματική ζωή-καθημερινή ζωή καταντούμε τα θέματα… ξύλινη γλώσσα! Μια ξύλινη “εκκλησιαστική” γλώσσα, η οποία μιλάει για «πνευματική ζωή», και πνευματικό άνθρωπο! Πόσες όμως ζωές έχει ο άνθρωπος; Μία έχει, δεν έχει δύο. Δεν είναι δύο άνθρωποι! Ένας καθημερινός κι ένας κυριακάτικος· ένας επίσημος κι ένας ανεπίσημος· ένας που φαίνεται κι ένας που κρύβεται· ένας που θέλει να παρουσιάζεται κι ένας που λειτουργεί πίσω από το παραβάν.
Ακούγοντας να λένε για «θρησκευτική ζωή», αισθανόμαστε κρυάδα στη προοπτική αυτό που ξέρουμε ως θρησκευτική ζωή, να γίνει ολόκληρή μας η ζωή!!!
Τον Χριστό και την Εκκλησία τα φανταζόμαστε ιδέες και «πνευματικά θέματα». Ενώ την ζωή μας, μία καθημερινότητα, που κυλάει στον δικό της τον ρυθμό. Ο Χριστός όμως δεν ήρθε στον κόσμο για να φτιάξει… “πνευματική” ζωή στους ανθρώπους! Σκεφτείτε το απλούστατο: πόσες φορές χρησιμοποιούμε την έκφραση «αυτοί είναι πνευματικοί άνθρωποι» για ανθρώπους που ασχολούνται με τα γράμματα. Έτσι, με τον ίδιο τρόπο λέμε, και «πνευματική ζωή» για την ενασχόληση θα λέγαμε με τα θεολογικά γράμματα, ενώ δεν είναι αυτό πνευματική ζωή. Δεν υπάρχει «πνευματική ζωή» -είναι καταχρηστικός προσδιορισμός. Υπάρχει η ζωή του Χριστού και της Εκκλησίας και η ζωή χωρίς τον Χριστό και την Εκκλησία.
Εκκλησία είναι ο τρόπος ζωής του Χριστού. Εμείς όμως Εκκλησία θεωρούμε τον Πατριάρχη, τον Αρχιεπίσκοπο, τον Δεσπότη, τον κάθε παπά.
Η διδασκαλία της Εκκλησίας είναι ότι αποτελεί ένα Σώμα στο οποίο κεφαλή είναι ο Χριστός και όλοι οι υπόλοιποι είναι μέλη.
Βαπτιστήκαμε σε μια ηλικία που δεν καταλαβαίναμε τα πράγματα. Γίναμε μέλη της Εκκλησίας… ασυνειδήτως. Η Εκκλησία αυτή τη στιγμή, ας μη φοβόμαστε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, περνάει την σύγχυση του να μη ξέρει ποιοι είναι μέλη της. Γιατί; Βαπτίζοντας νήπια, δεν ξέρει από κει και μετά την πορεία τους. Από πότε άρχισε ο νηπιοβαπτισμός; Από την στιγμή που όλη η κοινωνία έγινε χριστιανική. Όμως τώρα, η κοινωνία των ενηλίκων είναι χριστιανική; Οι ενήλικες ξέρουν με σαφήνεια ποιος είναι ο Χριστός και ποια η σχέση τους με την Εκκλησία;
Αμαρτία είναι η αποτυχία μας να υλοποιήσουμε τον τρόπο ζωής του Χριστού που υποσχεθήκαμε με το Βάπτισμα, όταν θεωρήσαμε και πιστέψαμε ότι Αυτός είναι η Ζωή!
Όταν λοιπόν κοιτάμε κατάματα την αμαρτία μας έχουμε μια διπλή δυνατότητα. Σε πρώτη φάση, φυσικά μετανοιώνουμε γι’ αυτό που κάναμε. Πιστεύετε ότι αυτό φτάνει; Γιατί μετανοιώνουμε; Μήπως επειδή απ’ αυτό που κάναμε, μέσα μας γεννηθήκαν ενοχές και τύψεις; Αυτό είναι ένα πολύ αρχικό στάδιο που περιέχει τον κίνδυνο πολύ εύκολα να διαστραφεί. Πώς να διαστραφεί; Να γίνει ένα εγωιστικό μετάνοιωμα. Να αρχίσουμε να σιχτιρίζουμε, όπως λέμε απλά, τον εαυτό μας! (Εγώ να κάνω τέτοιο πράγμα;)! Και μετατίθεται το βάρος όχι σ’ αυτό που έκανα, αλλά στο εγώ. Και τελικά οι ενοχές λειτουργούν μονάχα ως ένα ανακουφιστικό cutting! Δεν λειτουργούν ως μετάνοια. Κυριολεκτικώς σαν ένα ανακουφιστικό cutting! Κάνουμε ένα ξέσκισμα των σαρκών μας· ένα μετάνοιωμα. Δεν είναι όμως κάτι τέτοιο μετάνοια! Η ανθρώπινη ζωή είναι γεμάτη από μετανοιώματα, τα οποία δεν φέραν τίποτα στη ζωή των ανθρώπων. Είναι εκείνο το σαρκαστικό αστείο που λέει: Τα λάθη είναι για να ξαναγίνονται. Δεν γεννούν τίποτε όταν αντιμετωπιστούν με αυτόν τον στραβό τρόπο! Υπάρχουν δύο πρόσωπα στην ιστορία του Χριστού που προσδιορίζουν το υγιές και το λάθος. Θα μιλήσουμε γι’ αυτά αμέσως παρακάτω.
Τώρα ας δούμε τι είναι μετάνοια.
Μετάνοια σημαίνει ότι κατάλαβα ότι έφυγα από την ζωή και τώρα είμαι στον θάνατο. Ότι ο τρόπος σκέψης και τα κριτήρια μου ήταν άρρωστα και λανθασμένα. Και τι πρέπει λοιπόν να κάνω; Να επιστρέψω «ὅθεν ἐξήλθον». Να ξαναγυρίσω εκεί από όπου έφυγα. Να γυρίσω ξανά στο σπίτι του πατέρα μου. Ποιος είναι ο πατέρας μου; ο Χριστός. Θυμηθείτε την παραβολή του ασώτου. Είναι το 15 κεφάλαιο του Κατά Λουκάν Ευαγγελίου. Διαβάστε το πολλές φορές. Το 15ο κεφάλαιο έχει κι άλλα δύο παραδείγματα. Την παραβολή με το πρόβατο που χάθηκε στα βουνά και την παραβολή με τη δραχμή που είχε μια κυρία και την έχασε. Το τρίτο παράδειγμα είναι η παραβολή του ασώτου. Η παραβολή περιγράφει ακριβώς αυτό το σωστό τρόπο μετανοίας. Δηλαδή της επιστροφής στο σπίτι του πατέρα μας. Άμα κανείς δεν το κατανοήσει αυτό από κει και μετά θα μείνει η μετάνοια ακριβώς ένα νοσηρό μετάνοιωμα και δεν θ’ αλλάξει τίποτα. Θα σιχτιρίζουμε τον εαυτό μας πολλές φορές και θα μένουμε εκεί που είμαστε. Ενώ η μετάνοια, όπως είπαμε, σημαίνει επιστρέφω εκεί απ’ όπου έφυγα. Επιστρέφω ξανά στο σπίτι του πατέρα μου, αναγνωρίζω τον πατέρα μου ως ζωή και επιστρέφω σ’ Αυτόν, γιατί μένοντας μακριά του πεθαίνω.
Δύο πρόσωπα αρχετυπικά υγιούς μετανοίας και νοσηρού μετανοιώματος είναι ο Πέτρος και ο Ιούδας. Φαντάζεστε ότι ο Ιούδας ήταν ένας αναίσθητος και ασυνείδητος ο οποίος ἐν ψυχρῷ πήγε και τον πρόδωσε; Γιατί αυτοκτόνησε; Αναίσθητοι άνθρωποι δεν αυτοκτονούν. Αν θέλετε ευαίσθητοι αυτοκτονούν. Αλλά η ευαισθησία δεν σημαίνει απαραιτήτως ποιότητα και προσόν. Μπορεί να είναι άνετα ένας εγωισμός εκλεπτυσμένος. Αυτός, λοιπόν, ο άνθρωπος μπαίνοντας σ’ αυτήν την λογική του μετανοιώματος σιχτίρισε τον εαυτό του και είπε: «Έλεος, ρε, συ! Τι έκανα; Για 30 δεκάρες πούλησα Αυτόν με τον οποίο έφαγα ψωμί κι αλάτι για τρία χρόνια. Γιατί; Με ξεχώρισε από τους άλλους; μου συμπεριφέρθηκε σκάρτα; Κάθε άλλο! Κι εγώ πήγα και τον πούλησα για 30 δεκάρες;» και πνιγμένος μέσα στις εγωιστικές του τύψεις, στις ενοχές που γέννησε στην ψυχή του αυτή η πράξη, οδηγήθηκε σε ένα αδιέξοδο. Δεν μοιράστηκε με κανέναν το λάθος του και το αδιέξοδο τον έφερε στην τραγωδία της αυτοκτονίας. «Λύπη μοιρασμένη είναι μισή λύπη και χαρά μοιρασμένη είναι διπλή χαρά», λέει η παροιμία μας.
Ο Πέτρος είχε κάνει ίσως χειρότερα πράγματα από τον Ιούδα. Ο Ιούδας είχε κι ένα πάθος ο έρημος και προσπαθώντας να το ικανοποιήσει βρέθηκε σ αυτή τη τραγωδία. Ο Πέτρος ορκιζόταν μπροστά στα κοριτσόπουλα, ώριμος άνθρωπος, 50 χρόνων, ότι, μα τον Θεό, δεν τον ξέρω. Ήταν αδιανόητο πράγμα για Εβραίο να ορκιστεί. Θυμηθείτε την εντολή που έλεγε «οὐ λήψει τό ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπί ματαίῳ». Παρά ταύτα το έκανε! Και τώρα μπροστά σε μια μικρή δούλη, που του λέει «Α! και συ παρέα μ’ αυτούς είσαι! Σε καταλαβαίνω και από την ομιλία σου· Γαλιλαίος είσαι»! Και ο Πέτρος να ορκίζεται, να καταναθεματίζει και να ομνύει, ότι δεν Τον ξέρει. Μετά από το γεγονός αυτό βρέθηκε και ο Πέτρος στην ίδια κατάσταση ενοχών. Όμως οι ενοχές του δεν μπήκαν στο αδιέξοδο των τύψεων. Κατάλαβε ότι έκανε το λάθος της ζωής του. Σκέφτηκε όμως ότι αν μείνω εδώ, τα πράγματα θα πάνε πολύ στραβά και πρέπει να επιστρέψω στο σπίτι του πατέρα μου. Ο ένας είχε τύψεις και μετανοιώματα, ο άλλος είχε τύψεις που έγιναν μετάνοια και επιστροφή. Γιατί μετάνοια ακριβώς αυτό σημαίνει: την επιστροφή στο σπίτι του πατέρα μου, εκεί απ’ όπου έφυγα.
Αν δεν καταλάβουμε αυτή την πιθανότητα-στρέβλωση, δεν θα μπορέσουμε να περπατήσουμε την μετάνοια. Είναι μοιραίο ότι στην αρχή, όταν κανείς κάνει ένα λάθος, θα γεννηθεί μέσα στην ψυχή του ενοχικό βίωμα, ενοχικό αίσθημα. Θα καταλάβει ότι είναι ένοχος. Όταν αυτό όμως δεν μεταλλαχθεί ώστε από ενοχή, εγωιστική, από ένα στείρο μετάνοιωμα, που δεν γεννάει τίποτα, αν δεν μεταφερθεί στο να γίνει μια μετάνοια, που σημαίνει να καταλάβω ότι αυτό που έκανα ήταν θάνατος και λάθος και κάτι που ζημιώνει εμένα, όχι τον Θεό, τότε κινδυνεύει ο χριστιανός για όλα τα ενδεχόμενα.
Πάρα πολλές φορές εμείς μέσα στο μυαλό μας πιστεύουμε ότι η θρησκευτική ζωή αφενός και η αμαρτία συγχρόνως αφορά τον Θεό. Είναι λάθος αυτό. Η Εκκλησία είναι θεραπευτήριο και η αρρώστια είναι δική μας και μπήκαμε στο θεραπευτήριο της Εκκλησίας για να θεραπευτούμε. Ο Γιατρός είναι υγιής, δεν του κάναμε χάρη που μπήκαμε στο νοσοκομείο. Οι εντολές του είναι τα φάρμακά μας. Ούτε όταν πάρουμε τα φάρμακά μας το κάνουμε για κείνον για να είναι ικανοποιημένος. Ο Χριστός ερχόμενος στον κόσμο φανέρωσε το μυστήριο της Εκκλησίας για να θεραπευτούμε μέσα σ’ αυτό εμείς. Εμείς πολλές φορές φανταζόμαστε ότι κάνουμε είτε την νηστεία μας, είτε τον κόπο μας, είτε την προσευχή μας ή ο,τιδήποτε άλλο για Κείνον. Και νομίζουμε ότι μας το γυρεύει και το απαιτεί Εκείνος για δικό του λογαριασμό πράγματα. Αυτό είναι θεμελιακό λάθος. Δεν γυρεύει ο Γιατρός από μένα, από σας, από οποιονδήποτε άρρωστο να τηρήσει ένα τρόπο αγωγής θεραπευτικής εξαιτίας δικής του ιδιοτροπίας, αλλά για να θεραπευτεί ο άρρωστος.
Με τον ίδιο τρόπο και μέσα στην Εκκλησία. Άμα αυτά δεν ταξινομηθούν σωστά δεν θα περάσουμε ποτέ από την ενοχή στην μετάνοια και από την μετάνοια στο να επιστρέψουμε στο σπίτι του πατέρα μας. Να καταλάβουμε ότι αυτός ο τρόπος ζωής, η αμαρτία, μας αποκόπτει από τον Ζωή. Η θρησκευτική ζωή δεν είναι σκέψεις. Άλλοτε καλές, άλλοτε λιγότερο καλές, άλλοτε ενοχικές, άλλοτε μετανοιώματα, ή είναι συναισθήματα ανακούφισης ψυχαγωγικής! Πάω σε μία Προηγιασμένη που είναι μισοσκότεινα, είναι πολύ όμορφα, ξεκουράζεται κανείς. Πάω σε ένα εσπερινό είναι ήσυχα και κατανυκτικά, γαληνεύω. Με αυτά θα μπούμε σε μία λογική ανακουφιστική, αν τα δεχτούμε, που μπορεί να είναι χρήσιμη μερικές φορές, αλλά δεν είναι απολύτως υγιής. Πολλές φορές οι άνθρωποι πηγαίνουν να εξομολογηθούν υπό το βάρος των ενοχών τους κι όταν πούνε αυτό που έχουν λένε αχ! Ανακουφίστηκα. Ή προτρέποντας κάποιον να πάει να εξομολογηθεί του λένε: Πήγαινε να εξομολογηθείς, μετά θα αισθανθείς να πετάς. Θα αισθάνεσαι πάρα πολύ άνετα. Μπορεί κι αυτά να συμβαίνουν πολλές φορές, αλλά ξέρετε και σε ψυχολόγο να πηγαίνατε πάλι θα «πετάγατε» και πάλι θα αισθανόσασταν ανακούφιση. Το θέμα όμως της μετανοίας της εκκλησιαστικής, δεν είναι ένας ψυχολογισμός, δεν είναι το πως αισθάνθηκα! Η χριστιανική ζωή δεν είναι συναισθήματα! Είναι ρεαλιστική ζωή. Είναι καθημερινότητα. Είναι τρόπος ζωής. Άμα αυτό δεν το συνειδητποιήσουμε δεν θα μπορέσουμε να την αγαπήσουμε σωστά. Μετά θα ψάχνουμε πώς θα ανακουφιστούμε, αλλά η ανακούφιση δεν σημαίνει οπωσδήποτε αλλαγή. Μετάνοια σημαίνει άλλαξα την ζυγαριά που ζυγιάζω τα πράγματα. Αυτό που θεωρούσα κέρδος, κατάλαβα ότι ήταν ζημιά και το πετάω.
Μπορεί κανείς καμμιά φορά αδελφοί μου να εξομολογηθεί ακόμη από εγωισμό, για να τακτοποιήσει τις σχέσεις του με τον Θεό, όχι για να αλλάξει. Πάρα πολλές φορές οι παπάδες ακούν την προτροπή: διάβασέ μου παπούλη μια ευχή. Να την κάνεις τι; Τι θα πει διάβασέ μου μια ευχή; Υπέρ τίνος; Έχουμε ακριβώς μια μπερδεμένη σχέση και μια ευχή θα την τακτοποιήσει και θα κοιμόμαστε πιο ήσυχα; Δεν είναι αυτό μετάνοια. Δεν είναι ο λόγος να γίνει κάποιος χριστιανός, ή να μπει στην Εκκλησία, το να αισθανθεί καλύτερα. Είναι να συνειδητοποιήσει ότι ο Χριστός είναι Ζωή και ότι αμαρτία είναι θάνατος και να μάθει σιγά σιγά να προτιμάει την Ζωή.
Πού είναι τα δύσκολα; Ότι πιστεύουμε ανάποδα! Φανταζόμαστε την αμαρτία κέρδος και τον θάνατο ζωή. Και μέχρι να μάθουμε το σωστό υποφέρουμε. Και μέχρι να το περπατήσουμε κουραζόμαστε. Και μέχρι να το σταθεροποιήσουμε ακόμη περισσότερο. Γι’ αυτό εξομολογούμαστε πολλές φορές. Γιατί πολλές φορές κάνουμε τα ίδια λάθη. Είναι εκείνο που λέει ο άγιος εκεί στο Γεροντικό: Πάτερ κάνω τα ίδια πράγματα, τα είπα μια φορά τα ξαναέκανα. Τα ξαναείπα, τα ξαναέκανα. Πόσες φορές θα γίνει αυτό; Του απαντά ο άγιος: μέχρι που να σε βρει ο Θεός όρθιο. Εμείς πολλές φορές από εγωισμό, ο εγωισμός χώνεται παντού, λέμε: πάλι τα ίδια θα πάω να πω; Αμάν. Θα μ’ έχει βαρεθεί κι ο παπάς. Ενώ το πρόβλημα ακριβώς δεν είναι αν σε βαρέθηκε η δεν σε βαρέθηκε ο παπάς. Το πρόβλημά για τον παπά είναι να βοηθήσει κάποιον να μάθει να περπατάει. Αυτός είναι και ο λόγος να έχω πνευματικό.
Τι σημαίνει ότι έχω πνευματικό; Είδατε τι γίνεται στα γήπεδα. Όλοι οι αθλητές έχουν ένα προπονητή. ο προπονητής τους βοηθάει να μάθουν σωστά το άθλημα με το οποίο ασχολούνται. Kαι ο πνευματικός κάθε χριστιανού ακριβώς αυτό το λόγο έχει. Κανέναν άλλο. Να τον βοηθήσει να μάθει σωστά τον τρόπο ζωής της Εκκλησίας.
Το πρόβλημα δεν είναι να έχουμε καλό πρόσωπο στον πνευματικό ή μη μας κακοχαρακτηρίσει. Δεν είναι εκεί το ζητούμενο. η σχέση δεν είναι ανθρωποκεντρική. Δεν κάναμε έναν πνευματικό για να μας λέει μπράβο, τι καλά που τα ‘κανες, τι καλά που τα πες, είσαι μια χαρά!
Όσο πιο ειλικρινής είναι κανείς τόσο πιο γρήγορα περπατάει. Γιατί; τι εμποδίζει το περπάτημα; Το βάρος. Είτε χοντρός είναι κανείς (σαν εμένα), είτε βάρος κουβαλάει στην πλάτη, αυτό εμποδίζει το περπάτημα. Όσο κανείς εξομολογείται ειλικρινώς τόσο λιγότερο βάρος κουβαλάει στην πλάτη, άρα τόσο πιο γρήγορα περπατάει. Τα πράγματα αρμοδένονται σε μία λογική συνέχεια. Όταν τα κατανοήσουμε στην σωστή τους βάση, από κει και μετά θα τα περπατάμε μια χαρά. Ακόμα και το λάθος μας θα γίνεται αφορμή για να τοποθετηθούμε σωστότερα. Μπορεί λοιπόν κανείς να κάνει ένα λάθος ή μία αμαρτία και αυτό να τον μεγαλώσει! Μη τρομάζετε! Αν το δει σωστά μπορεί και να τον μεγαλώσει. Αν το δει λάθος μπορεί να κολλήσει. Και κει είναι το πρόβλημα για το οποίο δεν πρέπει κανείς να χρονίζει σε κατάσταση αμαρτίας. Γι’ αυτό λέει ο απόστολος Παύλος: «ἕως τό σήμερον καλεῖται· μετανοήσατε ἵνα μή σκληρήνῃ ὑμᾶς ἡ ἁμαρτία». Ενώ έχετε ακόμα στα χέρια σας την σημερινή ημέρα ζωής, αλλάξτε τρόπο ζωής, λέει, για να μη σας σκληρήνει η αμαρτία και μετά είναι δύσκολες οι κινήσεις ελευθερίας.
Στον προφήτη Ιεζεκιήλ υπάρχει το εξής το οποίο φανερώνει την κατάστασή μας. Μία ημέρα ο Θεός είπε στον προφήτη Ιεζεκιήλ: Πήγαινε να πετάξεις τα είδωλα από τον ναό. Λέει: Κύριε, δεν υπάρχουν είδωλα στον ναό. Του λέει: Δεν υπάρχουν είδωλα στον ναό; Έλα εδώ να σε πάω στον ναό. Τον πηγαίνει, μπαίνουν μέσα στον ναό και ο Ιεζεκιήλ του λέει: Κύριε δεν υπάρχουν είδωλα πουθενά. Του λέει: Κοίταξε κατά τον βορρά. Κοίταξε ο Προφήτης. Του λέει: Βλέπεις αυτή την τρύπα εκεί που έχει ο τοίχος. Ναι. Ὄρυξον αὐτήν. Δηλαδή άνοιξέ την. Την άνοιξε και ο προφήτης έμεινε έκπληκτος γιατί από μέσα υπήρχε ένας χώρος στον οποίο υπήρχαν «μάταια και βδελύγματα» όπως λέει το κείμενο. Δηλαδή υπήρχαν ειδώλια ψευδών θεών βδελυκτά στο Θεό. Ήταν είδωλα που κάποιοι είχαν κρύψει μέσα στον ναό του Θεού.
Ναός του Θεού είναι καθένας από μας. Βαπτιζόμενος γινόμαστε ναός του Θεού. Λέει ο απόστολος Παύλος: Ο καθένας από μας είναι ναός του Θεού και όποιος με την αμαρτία φθείρει τον ναό του Θεού θα ‘χει προβλήματα μετά στη σχέση του με τον Θεό. Ε! Λοιπόν κι εκεί μέσα, σ’ αυτόν τον ναό της καρδιάς μας, μερικές φορές κρύβουμε μάταια και βδελύγματα. Και χρειάζεται να σκύψουμε και να δούμε τι κουβαλάμε. Και αν έχουμε ειλικρίνεια θα καταλάβουμε αυτό που λέει ο ψαλμός 103 που διαβάζουμε σε κάθε εσπερινό: Θα συνειδητοποιήσουμε ότι η καρδιά μας είναι θάλασσα μεγάλη και ευρύχωρος εκεί ερπετά ὧν οὔκ ἐστιν ἀριθμός.
Πήγαν στον άγιο Ποιμένα, κάποιοι χριστιανοί. Τον ρωτήσανε τι χρειάζεται κανείς για να γίνει χριστιανός. Τι έχει ανάγκη για να μπορέσει να γίνει χριστιανός; Κι εκείνος είπε: Οὐ δεόμεθα τινος, εἰ μή νηφούσης διανοίας. Δηλαδή. Δεν χρειαζόμαστε τίποτε άλλο εκτός από ένα μυαλό το οποίο αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει γύρω του. Νήφει. Αυτό χρειάζεται, λέει, καθένας για να σωθεί.
Δεν πρέπει να ταυτιζόμαστε με τα λάθη μας. Δεν πρέπει να τα κρύβουμε. Δεν πρέπει απλώς να μας εκνευρίζουν, θίγοντάς μας και να μας βυθίζουν σε ατελέσφορα μετανοιώματα. Πρέπει εμείς να διορύγουμε τις κακές ψυχικές κρυψώνες. Πρέπει εμείς να ξεμπροστιάζουμε τα λάθη-αμαρτίες μας. Πρέπει εμείς να μετανοούμε αλλάζοντας… βάση δεδομένων.
Συγχρόνως όμως και ατυχώς εμείς πιστεύουμε πολλές φορές ότι η μετάνοια σημαίνει θα τα πω και θα τελειώσουν. Θα τα πω και θα τα παραγράψει ο Χριστός, αλλά δεν θα τελειώσουν! Οι συνεπαγωγές μιας αμαρτίας θα υπάρχουν και θα υπάρχει η ανάγκη απαραίτητου αγώνα για να ελευθερωθούμε απ’ αυτές. Η εγχείρηση στο πόδι που σπάσαμε έχει συνεπακόλουθο τον φυσιοθεραπευτή. Όχι το άλμα επί κοντῷ. Συγχώρηση σημαίνει παραγραφή του χρέους αλλά δεν σημαίνει ότι γίνομαι πλούσιος!
Δηλαδή, έπεσα και έσπασα το πόδι μου. Αν αυτό είναι αμαρτία (το λέω μεταφορικά), και πάω στον Χριστό και του πω εξομολογητικά έσπασα το πόδι μου. Μου λέει εντάξει. Εγώ το παραγράφω, το παραβλέπω. Αλλά πρέπει εσύ να μάθεις να κάνεις υπομονή και να προσέχεις το τσάκισμα μέχρι να κλείσει. Γιατί αν κάνεις εξ αιτίας της δικής μου παραγραφής τον «νταη», ότι τώρα περπατάς, θα πέσεις και θα σπάσεις και το άλλο το πόδι ή θα κολλήσει στραβά και μια ζωή θα… κουτσαίνεις!
Πάρα πολλές φορές η μετανοιά μας είναι στρεβλή και σ’ αυτό το σημείο. Φανταζόμαστε ότι η παραγραφή της αμαρτίας από τον Χριστό σημαίνει ότι… ταχτοποιήθηκαν όλα! Ενώ σημαίνει έναρξη θεραπείας. Η αγία Μαρία η Αιγυπτία προβάλλεται στα μάτια των χριστιανών, από την Εκκλησία γι’ αυτό και μόνο το λόγο. Για τον δυναμισμό μιας μετανοίας, η οποία σημαίνει υπομονή, επιμονή και αγάπη του κόπου για θεραπεία και ελευθερία.
Όλα αυτά πάντα ήταν δύσκολα, να είμαστε ρεαλιστές, στη σημερινή εποχή όμως είναι και απεχθή. Κανείς δεν ακούει εύκολα την λέξη υπομονή. Την λέξη επιμονή από εγωισμό καμιά φορά την ακούει.
Η αγία Μαρία μας φωτίζει σήμερα και δια βίου με τον δυναμισμό της αναγνώρισης και ομολογίας του λάθους και της de facto ανάληψης του κόπου αλλαγής, όχι της φραστικής απόρριψης με ένα από τα τόσα της ζωής μας μετανοιώματα, αλλά με την ωριμότητα του κόπου της επιστροφής.
Δύσκολο; Ίσως. Όμως (όπως λέει ο ποιητής) ΚΑΘΕ ΖΩΝΤΑΝΗ ΥΠΑΡΞΗ ΣΤΑ ΔΥΣΚΟΛΑ ΣΤΕΚΕΤΑΙ.
Εύχομαι με τις ευχές του Σεβασμιωτάτου να αναλάβουμε την ευθύνη της υγιούς μετανοίας και να απορρίψουμε την εγωιστική αυτομαστίγωση του μετανοιώματος που δεν θεραπεύει, ώστε να μας αναστήσει ο Χριστός στον Οποίον ψάλουμε
Χριστός Ανέστη.
Άνιστών ἡμᾶς ἅπαντας.
Θεματολογικές ετικέτες