(Ματθ 12:38-41)

Μυρτώ Θεοχάρους

Α. Τι ζητάνε οι Φαρισαίοι και γιατί; 

Στο 12ο κεφάλαιο του Ματθαίου, κάποιοι γραμματείς και Φαρισαίοι πλησιάζουν τον Ιησού αμφισβητώντας τον και ζητώντας απ’ αυτόν ένα σημείο ικανό να επικυρώσει ότι είναι απεσταλμένος του Θεού. Στον αρχαίο Ισραήλ, αυτό ήταν κάτι το συνηθισμένο. Οι προφήτες συχνά έκαναν κάποιο θαύμα το οποίο λειτουργούσε ως απόδειξη της αυθεντικότητάς τους και μ’ αυτόν τον τρόπο κέρδιζαν την εμπιστοσύνη του λαού. Από τη στιγμή που αποδεικνύεται μέσω ενός θαύματος πως κάποιος είναι άνθρωπος Θεού, τότε ήταν πολύ ευκολότερο να εμπιστευτεί κανείς και το κήρυγμά του, να πιστέψει στα λόγια του και να υπακούσει στις προτροπές του. 

Ας θυμηθούμε την περίπτωση του Μωυσή, για παράδειγμα, ο οποίος στην καιόμενη βάτο ανησυχούσε ότι οι Ισραηλίτες δεν θα πίστευαν ότι ο Θεός τον απέστειλε να τους απελευθερώσει και ρωτάει τον Θεό: «Κι αν δε με πιστέψουν και δε με υπακούσουν, κι αμφισβητήσουν ότι μου παρουσιάστηκε ο Κύριος;» (4:1). Τότε ο Θεός του δίνει οδηγίες πώς να φανερώσει τρία σημεία στον λαό για να πιστέψουν στο μήνυμά του:
1. το ραβδί του που μετατρέπεται σε φίδι,
2. το χέρι του που γίνεται κάτασπρο και θεραπεύεται,
3. και το νερό απ’ τον Νείλο που γίνεται αίμα όταν χύνεται στο έδαφος.
Αυτά τα θαύματα, όμως, αυτά τα σημεία, όπως μας λέει ο Μωυσής, θα τα απαιτούσε η απιστία, όχι η πίστη. Παρόλα αυτά συγκαταβαίνει ο Θεός στην απιστία του ανθρώπου. Παρέχει τα σημεία που ο άνθρωπος ζητά προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος, να ακούσουν το μήνυμα του απεσταλμένου του και να σωθούν. 

Στην περίπτωση του Ιησού στο Κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, όμως, δεν έχουμε έλλειψη σημείων, θαυματουργικών πράξεων, δηλαδή. Στο ίδιο αυτό κεφάλαιο, στο 12ο, ο Ιησούς θεραπεύει στη συναγωγή τον άνθρωπο με το παράλυτο χέρι (12:13) κι έπειτα θεραπεύει έναν δαιμονισμένο τυφλό και κωφάλαλο (12:22). Όχι μόνο δεν εξέλαβαν οι Φαρισαίοι τα θαύματα αυτά ως σημεία της μεσσιανικής του ταυτότητας (μόνο κάποιοι λίγοι αναρωτήθηκαν «Μήπως αυτός είναι ο Μεσσίας, ο Υιός του Δαβίδ;» 12:23), αλλά στην πρώτη περίπτωση θαύματος άρχισαν να δολοπλοκούν πώς θα εξοντώσουν τον Ιησού (12:14) και στη δεύτερη περίπτωση έσπευσαν να τον κατηγορήσουν ότι ανήκει στο αντίθετο στρατόπεδο, αυτό του Βεελζεβούλ του άρχοντα των δαιμονίων αντί του Θεού (12:24). Άρα, λοιπόν, σημεία είχαν. Στο προηγούμενο κεφάλαιο το είπε ξεκάθαρα αυτό και σε άλλες πόλεις ο Ιησούς: «Κι εσύ Καπερναούμ, που υψώθηκες ως τα ουράνια, θα κατεβείς στα τρίσβαθα του άδη. Γιατί, αν τα θαύματα που έγιναν σ’ εσένα γίνονταν στα Σόδομα, θα είχαν διατηρηθεί ίσαμε σήμερα» (11:23). Γιατί τότε λένε στον Ιησού «Διδάσκαλε, θέλουμε ν’ αποδείξεις μ’ ένα θαυματουργικό σημάδι την αποστολή σου»; (12:38)

Το αίτημα για σημείο έχει ένα βασικό πρόβλημα. Ουσιαστικά ζητάς να φανερωθεί κάτι έξω από σένα. Να λάβει χώρα μπροστά στα μάτια σου κάτι φοβερό, υπερφυσικό, αξιοθαύμαστο, κάτι έξω απ’ τον εαυτό σου και στο οποίο μάλλον δεν συνέβαλες καθόλου. Αντιθέτως, το κήρυγμα σου φανερώνει κάτι εντός σου, μέσα σου. Με το ένα θέλω να μου αποδείξει ο άλλος ποιος είναι. Εγώ είμαι στη θέση του κριτή. Με το δεύτερο είμαι έτοιμος να ακούσω ποιος πραγματικά εγώ είμαι. Άλλος είναι ο κριτής της καρδιάς μου. 

Ο λόγος του Ιησού που καλεί τον κόσμο σε μετάνοια, ρίχνει φως μέσα στον άνθρωπο ώστε ο άνθρωπος να στρέψει το βλέμμα του εντός του εαυτού του, να δει τη σαπίλα του, τους αρρωστημένους λογισμούς του, τη βρωμιά της καρδιάς του, και να την αηδιάσει. Να κλάψει και να τρέξει στον Χριστό για να καθαριστεί, για να τον συγχωρέσει, να τον ξαναφτιάξει απ’ την αρχή. Αυτός που πράγματι αναζητά την αλήθεια αμέσως θα την δει στα λόγια του Ιησού. Στην κλήση για μετάνοια αμέσως θα καταλάβει την αγάπη που κρύβεται από πίσω, δεν θα κρυφτεί, θα την αναγνωρίσει χωρίς υπεκφυγές, θα συνηγορήσει μαζί της. 

Αυτός όμως που ζητά σημείο θέλει εσκεμμένα να πάρει το βλέμμα του από τον εαυτό του, ζητά να παρατηρήσει κάτι έξω απ’ τον ίδιο. Απαιτεί από τον άλλο να φανερώσει την ταυτότητά του ώστε ο ίδιος να μην ασχοληθεί με τη δική του. Γι αυτό και ο Ιησούς κάνει αμέσως τη διάγνωση και λέει: «Μια γενιά πονηρή και άπιστη ζητάει να δει θαυματουργικό σημάδι!» (12:39) Οι γραμματείς κι οι Φαρισαίοι προβάλλουν ένα ευσεβές πρόσωπο. Απαιτούν σημείο μήπως, και καλά, πλανηθούν, μην τυχόν κι ακολουθήσουν κανέναν ψευδοπροφήτη. Προβάλουν ένα πρόσωπο σύνεσης, επιφύλαξης. Φαίνονται εξαιρετικά προσεκτικοί, μόνο που η ευσέβεια τους τους εξυπηρετεί προσφέροντάς τους ένα εξαιρετικό καμουφλάζ για τις σκληρές κι αμετανόητες καρδιές τους.

Σήμερα μπορεί να ζητώ να δω κάτι για να πιστέψω, ή μπορεί να κουράστηκα να ακολουθώ τον Χριστό και να μην λαμβάνω αυτά που ζητάω. Μπορεί το σημάδι που θέλω να είναι μια δουλειά, μια προαγωγή, ένα εγγονάκι, να παντρευτεί το παιδί μου, να βρω γαμπρό, να έρθει εκείνη η θεραπεία που ζητάω. Μήπως κι εγώ περιμένω κάτι από αυτά για να πειστώ, για να τον ακολουθήσω, για να στραφώ κοντά του και πάλι. 

Β. Ποιο είναι το σημείο του Ιωνά;

Ο Ιησούς είδε μεν τις πονηρές και άπιστες καρδιές των Φαρισαίων αλλά παρόλα αυτά τους υπόσχεται σημείο. Σ’ αυτή τη γενιά, τους λέει, άλλο σημάδι δεν θα δοθεί παρά μόνο το σημείο του Ιωνά («σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου» 12:39). Κανένα άλλο σημείο δεν θα σώσει αυτή την άπιστη γενιά. Το «σημείον Ιωνά» αναφέρεται στον Ιωνά τον ίδιο. Δεν έκανε ο Ιωνάς κάποιο σημείο ούτε αναφέρθηκε σε κάποια προφητεία την οποία επικαλείται ο Ιησούς. Ο ίδιος ο Ιωνάς είναι το σημείο. Πώς λειτουργεί, λοιπόν, ο Ιωνάς ως σημείο; 

1. Η ιστορία του Ιωνά 

Ας πάμε λίγο πίσω στο βιβλίο του Ιωνά, για να δούμε τι λέει αυτή η ιστορία για το βίωμα του προφήτη στην κοιλιά του κήτους. Δεν θα μπω στη συζήτηση αν αυτή η ιστορία αφηγείται ένα ιστορικό γεγονός ή μια παραβολή. Αυτό που μας ενδιαφέρει, που είναι και το πιο σημαντικό, είναι ο συμβολισμός της ιστορίας και τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα απ’ τα στοιχεία της αφήγησης. 

Θυμόμαστε τη γνωστή ιστορία του Ιωνά, αλλά περιληπτικά να πούμε ότι ο Θεός καλεί τον προφήτη Ιωνά να πάει στην πρωτεύουσα της Ασσυρίας, τη Νινευή, και να κηρύξει εναντίον της γιατί η κακία των κατοίκων της έφτασε στο απροχώρητο. Ο Ιωνάς, όμως, αντί να υπακούσει προσπαθεί να διαφύγει κι επιβιβάζεται σ’ ένα πλοίο προς την αντίθετη κατεύθυνση. 

Ο Κύριος, όμως, σήκωσε ανεμοστρόβιλο στη θάλασσα με αποτέλεσμα να κινδυνεύσει η ζωή όλου του πληρώματος. Ο Ιωνάς, παρά τη θαλασσοταραχή, κοιμάται στο αμπάρι του πλοίου και τον ξυπνούν οι ναύτες για να προσευχηθεί κι αυτός στον δικό του Θεό, όπως έκαναν κι οι ίδιοι, μήπως και γλυτώσουν. Μετά από κλήρο τους φανερώνεται ότι η αιτία του ανεμοστρόβιλου είναι ο Ιωνάς και σπεύδουν να τον ανακρίνουν. Όταν τους φανερώνει ποιος είναι και πως προσπαθεί να ξεφύγει απ’ τον Θεό, τους ζητά να τον ρίξουν στη θάλασσα γιατί αυτός είναι η αιτία της καταιγίδας. Αυτοί κάνοντας τα πάντα για να αποφύγουν μια τέτοια λύση και με φόβο Θεού πετούν διστακτικά τον Ιωνά στη θάλασσα κι αμέσως σταματάει η θαλασσοταραχή. 

Τότε, κατόπιν εντολής του Θεού, ένα μεγάλο ψάρι καταβροχθίζει τον Ιωνά και μένει ο Ιωνάς τρία μερόνυχτα στην κοιλιά του κήτους. Απ’ αυτό το σημείο ο Ιωνάς κάνει την προσευχή του στον Θεό και το κήτος τον ξεβράζει στη στεριά. Η κλήση του για τη Νινευή ανανεώνεται και φτάνοντας στην πόλη κηρύττει πως έρχεται η καταστροφή της σε 40 μέρες. Η ανταπόκριση των κατοίκων και του βασιλιά είναι αξιοθαύμαστη: νηστεύουν, φοράνε πένθιμα ρούχα, και κάθονται σε στάχτες με την ελπίδα ο Θεός να τους λυπηθεί και να αλλάξει γνώμη. Και πράγματι το κάνει γιατί, όπως και ο ίδιος ο Ιωνάς παραδέχεται, ο Θεός είναι σπλαχνικός, υπομονετικός, και με απεριόριστη καλοσύνη, παρόλο που ο Ιωνάς δεν χαίρεται μ’ αυτή την έκβαση αλλά οργίζεται με τον Θεό και παραμένει σκληρόκαρδος και εγωκεντρικός. 

Τι έχει λοιπόν να πει αυτή η ιστορία στους Φαρισαίους που βρίσκονται στο ακροατήριο του Ιησού και πώς είναι ο Ιωνάς το σημείο που ο Χριστός μας δίνει;

2. Κατάβαση στον Άδη: ο Χριστός Πεθαίνει

Εξηγεί ο Ιησούς ότι όπως ο Ιωνάς ήταν 3 μέρες και 3 νύχτες στην κοιλιά του κήτους παρομοίως και ο Ιησούς θα κατέβει στην καρδιά της γης για 3 μέρες και 3 νύχτες. Ο Ιωνάς, λοιπόν, λειτουργεί εδώ ως τύπος του Χριστού και το κήτος ως τύπος του θανάτου του. Δεν χρειάζεται βέβαια να αναφέρει εδώ ο Ιησούς ότι ο Ιωνάς μετά από τρεις μέρες βγήκε ζωντανός από το κήτος, όλοι το γνώριζαν αυτό. Επομένως, κατ’ αναλογία, ο Ιησούς υπονοεί ότι και αυτός θα βγει από την καρδιά της γης στο τέλος των 3 ημερών. 

Το σημείο του Ιωνά, λοιπόν, αποτελεί το θαύμα των θαυμάτων. Ο Ιησούς θα πεθάνει, και μάλιστα θα ταφεί, και 3 μέρες μετά θα αναστηθεί. Αυτό το σημείο θα δοθεί σ’ αυτήν τη γενιά και αυτό είναι που θα επικυρώσει πως ο Ιησούς είναι ο απεσταλμένος του Θεού, ο Μεσσίας του κόσμου. Είναι σαν να λέει ο Χριστός: «Θέλεις να σου δείξω ποιος είμαι; Θα με δεις να πεθαίνω και να ξανάρχομαι πίσω στη ζωή.» «Θέλεις να σου δείξω ότι όλα όσα σου υπόσχομαι είναι αλήθεια; Θα πέσω στα πιο σκοτεινά βάθη για σένα και για χάρη σου θ’ αναστηθώ.» Μόνο αυτό το σημείο σου είναι αρκετό για μια αιωνιότητα!

Βέβαια δεν πρέπει να κατανοήσουμε ότι ο Ιωνάς είναι τύπος του Ιησού σε κάθε λεπτομέρεια της ιστορίας του, σίγουρα όχι ως προς την ανυπακοή του. Η ταύτιση γίνεται μόνο ως προς το στοιχείο της κατάβασής του στα βάθη του ωκεανού στην κοιλιά του κήτους. Η εμπειρία του Ιωνά παρουσιάζεται ως μια εμπειρία θανάτου και αυτό δεν είναι απλά η ερμηνεία του Ιησού αλλά προέρχεται από το ίδιο το βιβλίο του Ιωνά, συγκεκριμένα από την προσευχή που κάνει ο Ιωνάς απ’ την κοιλιά του ψαριού στο κεφάλαιο 2 του βιβλίου.

Λέει στο 3^ο εδάφιο: «ἐβόησα ἐν θλίψει μου πρὸς κύριον τὸν θεόν μου καὶ εἰσήκουσέν μου, ἐκ κοιλίας ᾅδου κραυγῆς μου ἤκουσας φωνῆς μου» (2:3). Η προσευχή αυτή εξισώνει την κοιλιά του κήτους με την κοιλιά του άδη, τον τόπο των νεκρών, ή απλά τον τάφο. Η εμπειρία, λοιπόν, του Ιωνά συμβολίζει τον θάνατο και γι αυτόν τον λόγο μπορεί να λειτουργήσει ως παράλληλη με αυτό που ο Ιησούς θα βιώσει στον θάνατο και στην ταφή του. Γνωρίζει ο Κύριος, τη στιγμή που μιλά στους Φαρισαίους, ότι αυτή η ώρα έρχεται και για τον ίδιο, η ώρα που θα κατέβει στην καρδιά της γης.

Αν προσέξει κανείς την προσευχή του Ιωνά από την κοιλιά του κήτους, είναι ξεκάθαρο ότι μας λέει πολύ περισσότερα απ’ όσα αφορούν την ιστορία του Ιωνά. Ο Ιωνάς βιώνει κάτι που είναι σαν άδης αλλά δεν είναι ο άδης. Ο Ιωνάς διατηρείται στη ζωή και το κήτος τον επαναφέρει στη στεριά. Ο Χριστός όμως πεθαίνει και με τον θάνατό του αλλάζει η ιστορία του κόσμου, όχι μόνο της Νινευή. 

Η προσευχή που βρίσκεται στα χείλη του Ιωνά, δεν είναι η προσευχή του Ιωνά αλλά του Ιησού, προφητικά δοσμένη στον Ιωνά ώστε να μας δώσει ένα παράθυρο, μια εικόνα, για αυτό που ο Ιησούς έζησε κατά την κατάβασή του στον άδη. Γι αυτό τον λόγο η προσευχή του Ιωνά διαβάζεται το Μεγάλο Σάββατο στις εκκλησίες (χιλιάδες εκκλησίες ανά τον κόσμο), τις ώρες που ο Χριστός βρίσκεται στον τάφο. Αλλά προσέξτε ότι ο Χριστός την είπε ως αληθινός Ιωνάς μέσα απ’ τον τάφο, αλλά από τότε είναι στα χέρια μας και διαθέσιμη σε μας για να την λέμε ξανά και ξανά απ’ τον δικό μας τάφο, μαζί του! Οι πιστοί είναι που την απαγγέλουν το μεγάλο Σάββατο. Το βίωμά του γίνεται δικό μας καθώς ο δικός μας άδης έγινε δικός του. Ας τον ακολουθήσουμε στα βάθη της γης καθώς προσευχόμαστε μαζί του:

“Κραύγασα, μέσα σ’ αυτήν τη θλίψη μου στον Κύριο και Θεό μου, και Αυτός με άκουσε, από εδώ, μέσα σ’ αυτόν τον “θάνατο” που βρίσκομαι, μες στην κοιλιά του κήτους. Μ’ έριξες, Κύριε, στα βάθη της θαλάσσης, με περικύκλωσαν νερά, τα κύματα και η φουρτούνα πάνω μου ξεσπάσαν. και σκέφτηκα: “Απόστρεψες το βλέμμα Σου από μένα, άραγε θα δω και πάλι το ναό Σου! Έφτασε μέχρι την ψυχή μου το νερό, είμαι σε άβυσσο απέραντη, βυθίστηκε η ύπαρξή μου μες στον απόμακρο βυθό, έφτασα πια και στα κατώτατα της γης, όπου οι αμπάρες της θέλουν για πάντα να με κλείσουν. Ας μην πεθάνω Κύριε! Ας ελευθερωθεί η ζωή μου για να μπορεί να ‘ρθει κοντά σ’ Εσένα. Σε θυμήθηκα, όταν στο θάνατο πλησίασα, κι ευχήθηκα να φτάσει η ΄δέησή μου στον άγιο ναό που κατοικείς. Κατάλαβα ότι όσοι επικαλούνται είδωλα, μάταια, ψευδή και ανυπόστατα, δεν έχουνε καμμιά ελπίδα σωτηρίας. Εγώ όμως θα σου ψέλνω προσευχές, θα σου προσφέρω τις θυσίες, και θα εκπληρώσω ό,τι Σου έταξα, αφού είσαι, Κύριε, ο σωτήρας μου.”

Ο Χριστός πεθαίνει. Στο βιβλίο του Ιωνά το κήτος βγάζει τον Ιωνά στη στεριά και επιστρέφει στα βάθη των θαλασσών. Ο Χριστός, όμως, με τον θάνατό του εξοντώνει το κήτος που τον είχε καταπιεί: «θανάτω θάνατον πατήσας». Ένας άλλος προφήτης, ο Ωσηέ, μας δίνει κι αυτός προφητικά τα λόγια του Χριστού και λέει: «ἐκ χειρὸς ᾅδου ῥύσομαι αὐτοὺς καὶ ἐκ θανάτου λυτρώσομαι αὐτούς, ποῦ ἡ δίκη σου θάνατε, ποῦ τὸ κέντρον σου ᾅδη;» (13:14). Και στην Αποκάλυψη αναστημένος πια διακηρύττει: «ἐγώ εἰμι ὁ πρῶτος καὶ ὁ ἔσχατος καὶ ὁ ζῶν, καὶ ἐγενόμην νεκρὸς καὶ ἰδοὺ ζῶν εἰμι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων καὶ ἔχω τὰς κλεῖς τοῦ θανάτου καὶ τοῦ ᾅδου.» (1:17-18)

Του παίρνει τα κλειδιά του άδη. Αυτό το κήτος, δεν μπορεί να κλειδώσει κανέναν πια στη φυλακή του. «Σημείον Ιωνά» σημαίνει ότι μετά την Ανάσταση του Χριστού κάθε κατάβαση στον άδη δεν τελειώνει εκεί. Δεν κλειδώνεται η θύρα, δεν σφραγίζονται οι πύλες, αλλά κάθε κατάβαση έχει και την ανάβασή της στο φως. 

Κάθε μια από μας είτε κατεβαίνει στον άδη των περιστάσεων της ζωής της, είτε κατεβαίνει κυριολεκτικά στον θάνατό της, πρώτον δεν σταματά εκεί, δεν χάνεται. Ο Χριστός ξεκλείδωσε τις πύλες του άδη, ο άδης είναι πια ένα απλό πέρασμα. Και δεύτερον, όσες κατεβαίνουμε στον άδη, δεν κατεβαίνουμε μόνες μας γιατί κι αυτή η περιοχή έγινε κτήμα του, τα κλειδιά της είναι δικά του και η παρουσία του, το φως του γέμισε ακόμα και τα πιο σκοτεινά βάθη. Η συνοδεία του δεν διακόπτεται όταν κλείνω τα μάτια, όταν μου τελειώνει το οξυγόνο, γιατί δεν κατεβαίνω κλεισμένη μες στο κήτος αλλά κλεισμένη μες στην αγκαλιά εκείνου που κατάπιε το κήτος. Για μας έγινε Ιωνάς ο Χριστός μας. Ο θάνατός του έγινε για να σωθεί ο κόσμος! 

3. Η Σωτηρία του κόσμου

Στην ιστορία του Ιωνά έχουμε ήδη νύξεις στο γεγονός ότι το ρίξιμο του Ιωνά στα βάθη έχει σωτήρια αποτελέσματα για αυτούς που τον έχουν ρίξει μέσα. Μόλις τον έριξαν, η καταιγίδα έπαυσε άμεσα, οι ναύτες του πλοίου σώθηκαν απ’ τον πνιγμό, φοβήθηκαν τον Κύριο και πρόσφεραν θυσίες σ’ αυτόν. Ειρωνικό το γεγονός ότι ο Ιωνάς υπόσχεται θυσία στο τέλος της προσευχής του αν ο Θεός τον σώσει, αλλά στο βιβλίο του Ιωνά οι μόνοι που κάνουν θυσία στον Θεό του Ισραήλ είναι αυτοί οι εθνικοί ναύτες. Όσοι είδαν, δηλαδή, ότι αυτός που πέθανε τους έσωσε. (Εδώ βλέπουμε ίσως την αρχαιότερη απεικόνιση του Ιωνά από τις κατακόμβες των Αγίων Πέτρου και Μαρκελίνου στη Ρώμη). 

Στη ιστορία του Ιωνά, ο θάνατος του, το ρίξιμό του στη θάλασσα, είχε τεράστια δύναμη, ήταν ικανός να σώσει τους ναύτες. Ο Ιωνάς, αν και ανυπάκουος, γνώριζε ότι ο θάνατός του θα παύσει την τρικυμία και θα σωθεί ο κόσμος. Στη ιστορία μας, ο Ιωνάς αντιπροσωπεύει τον λαό Ισραήλ, ο οποίος είχε τη δυνατότητα να σώσει τα έθνη. Είχε κληθεί ο Ισραήλ μέσω του Αβραάμ να είναι ευλογία για όλες τις φυλές της γης, αλλά απέτυχε να το κάνει μέχρι που ήρθε αυτός, η ελπίδα του κόσμου. Κάτι πολύ μεγαλύτερο, «εδώ υπάρχει κάποιος μεγαλύτερος από τον Ιωνά» (12:41) μας λέει ο Χριστός. Ο Ιερός Αυγουστίνος λέει τα εξής για τον Ιωνά:

Όπως ο Ιωνάς πέρασε απ’ το πλοιάριο στην κοιλιά του κήτους, έτσι κι ο Χριστός πέρασε απ’ τον σταυρό στον άγιο τάφο, ή στην άβυσσο του θανάτου. Και όπως ο Ιωνάς υπέφερε όλο αυτό για χάριν εκείνων που κινδύνευαν από την καταιγίδα, έτσι κι ο Χριστός υπέφερε για χάρη όσων πετάχτηκαν στα κύματα του κόσμου. (Letter of St. Augustine to Deogratias 102, 34) 

Ας μην κατανοήσουμε το «υπέφερε» του Ιωνά ως υπακοή στον Θεό. Η αντίσταση του ήταν μεγάλη. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος παρουσιάζει τον Χριστό να μιλά σε πρώτο πρόσωπο και να αντιπαραβάλλει τον εαυτό του με τον Ιωνά λέγοντας:

Κἀκεῖνος μὲν ἐδραπέτευσεν, ἀπιέναι μέλλων ὑπὲρ τοῦ μὴ γελασθῆναι· ἐγὼ δὲ εἰδὼς ὅτι καὶ σταυροῦσθαι καὶ γελᾶσθαι μέλλω, παρεγενόμην. Καὶ ἐκεῖνος μὲν οὐδὲ ὀνειδισθῆναι ἤνεγκεν ὑπὲρ τῶν σωζομένων· ἐγὼ δὲ καὶ θάνατον ὑπέμεινα, καὶ θάνατον τὸν αἴσχιστον, καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν ἑτέρους ἀποστέλλω. Καὶ ὁ μὲν ξένος τις ἦν καὶ ἀλλότριος καὶ ἄγνωστος· ἐγὼ δὲ συγγενὴς κατὰ σάρκα, καὶ προγόνων τῶν αὐτῶν. 

Εκείνος [ο Ιωνάς, όταν κλήθηκε να πάει], έτρεξε μακριά μήπως κι εξευτελιστεί. Αλλά εγώ, παρόλο που γνώριζα ότι και θα σταυρωθώ και θα γελοιοποιηθώ, αποφάσισα να έρθω. Ο Ιωνάς δεν άντεχε να υποφέρει για χάρη εκείνων που θα σώζονταν, αλλά εγώ υπέμεινα θάνατο, τον πιο ατιμωτικό θάνατο, κι έπειτα έστειλα κι άλλους [προς τα έθνη]. Ο Ιωνάς ήταν ένας άγνωστος και ξένος προς τους Νινευίτες, εγώ όμως συγγενής τους κατά σάρκα [έγινα], αυτών και των προγόνων τους.   

Αυτό που απέτυχε ο Ιωνάς να κάνει για τους αμαρτωλούς το έκανε ο Χριστός. Αυτό που απέτυχε ο Ισραήλ να κάνει για τον κόσμο, το πέτυχε ο Χριστός, ο νέος Ιωνάς, και για τον Ισραήλ αλλά και για τα έθνη, γιατί διάλεξε ελεύθερα να δώσει τη ζωή του, να κατέβει στην καρδιά της γης για να ζήσει ο κόσμος. 

Γ. Μετάνοια χωρίς σημείο

Επιστρέφοντας στους Φαρισαίους θα μπορούσαμε να πούμε ότι αντιστοιχούν κι αυτοί στον Ιωνά, αλλά όσον αφορά τα αρνητικά στοιχεία της αφήγησης. Είδαμε πως ο Ιωνάς είναι τύπος Χριστού όσον αφορά τα σωτηριακά στοιχεία της αφήγησης που συμβαίνουν διαμέσου των παθών του Ιωνά. Αλλά όσον αφορά τα αρνητικά του στοιχεία, είναι τύπος των Φαρισαίων και όσων αντιμάχονται τον Ιησού. 

Στην ιστορία του Ιωνά βλέπουμε τον προφήτη να προσπαθεί πάση θυσία να γίνει εμπόδιο στην αγάπη του Θεού για τον άνθρωπο. Ο Θεός καίγεται από αγάπη, καίγεται να σώσει τον αμαρτωλό, να βρει τρόπους να τον προσεγγίσει, ενώ ο Ιωνάς βρίσκει τρόπους να παρεμποδίσει την αγάπη του Θεού μην τυχόν και φτάσει στους ανθρώπους, στους αμαρτωλούς. Μήπως δεν έκαναν κι οι Φαρισαίοι το ίδιο, βρίσκοντας τρόπους να παρεμποδίσουν και να εναντιωθούν στη θεραπεία των ανθρώπων την ημέρα του Σαββάτου; Μήπως δεν ενοχλούνται κι αυτοί που ο Χριστός περιέρχεται στη γη της Ιουδαίας τρέφοντας, θεραπεύοντας, ελευθερώνοντας τους δέσμιους; Προφανώς κι ενοχλούνται, κι επιστρατεύονται για να τον σταματήσουν, ακόμα κι αν χρειαστεί να τον σκοτώσουν κιόλας.

Η αγάπη, όμως, του Θεού, δεν παρεμποδίζεται. Τίποτα δεν μπορεί να τη σταματήσει. Θα βρει τον τρόπο της να σε συναντήσει και πράγματι βρήκε τρόπο να φτάσει στη Νινευή και στους ανθρώπους της, όπως ακριβώς στέκεται τώρα ο Χριστός μπροστά στο δικό του ακροατήριο, τους Φαρισαίους. Δύο ακροατήρια που τα χωρίζουν κάποιοι αιώνες, αλλά για τον Χριστό είναι δυο παρόντα ακροατήρια που στέκονται πλάι πλάι και συγκρίνονται τώρα μεταξύ τους. 

Πώς ανταποκρίθηκε το ακροατήριο εκείνου του πρώτου Ιωνά; Οι Νινευίτες; Έκανε ο Ιωνάς θαύματα μπροστά τους; Σημεία; Θεραπείες; Τίποτα απ’ όλα αυτά. Κανένα σημείο. Θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι άκουσαν για την περιπέτειά του με το κήτος, ότι εντυπωσιάστηκαν που βγήκε ζωντανός απ’ την κοιλιά του και γι αυτό τον άκουσαν, αλλά, τίποτα τέτοιο δεν μας λέει το κείμενο. Το μόνο που μας αναφέρει είναι το κήρυγμά του, το πιο σύντομο κήρυγμα μάλιστα που έγινε ποτέ: «Σαράντα μέρες ακόμη και η Νινευή θα καταστραφεί!» (3:4). Και το κείμενο μας λέει «πίστεψαν στον Θεό!» (3:5). Γιατί στον Θεό; Ο Ιωνάς τους μιλούσε, όχι ο Θεός. Και όμως, δεν χρειάστηκαν αποδείξεις ότι η φωνή του Θεού ήταν η φωνή που βρισκόταν πίσω απ’ τα λόγια του Ιωνά. Δεν αμφισβήτησαν την αποστολή του, δεν είπαν «έχουμε δικούς μας προφήτες να μας λένε τα λόγια του Θεού», «έχουμε δικούς μας ιερείς να μας διδάσκουν το θέλημά του». Όχι. Άκουσαν τη φωνή του Θεού, γιατί η φωνή του Θεού φανέρωσε τα έργα τους, έριξε φως στις καρδιές τους. Κοίταξαν μέσα τους ακούγοντας αυτά τα λόγια και είδαν ποιοι ακριβώς είναι οι ίδιοι, όχι ποιος είναι ο Ιωνάς που τους μιλά. Δεν στάθηκαν ως κριτές ενώπιον του προφήτη, αλλά κάθισαν ως κρινόμενοι κάτω απ’ τα λόγια του προφήτη, τα λόγια του Θεού. Και γι αυτό σώθηκαν. 

Και τώρα το ακροατήριο του Χριστού καλείται να μετανοήσει. Καλείται να πάψει να λειτουργεί ως Ιωνάς που παρεμποδίζει με πείσμα την αγάπη του Θεού που θέλει να ακουμπήσει τον άνθρωπο και να τον σώσει. Καλούνται να απαντήσουν σαν τους Νινευίτες, οι οποίοι παρακολουθούν. Το αρχαίο εκείνο ακροατήριο παρακολουθεί κάθε μελλοντικό ακροατήριο και περιμένει να δει, πώς θα ανταποκριθούν τώρα αυτοί στη φωνή του Θεού; Λέει ο Χριστός: «Οι κάτοικοι της Νινευή θ’ αναστηθούν στην τελική κρίση μαζί με τη γενιά αυτή και θα την κατηγορήσουν, γιατί εκείνοι μετανόησαν όταν άκουσαν το κήρυγμα του Ιωνά.» (12:41)

Ακόμα ένα Πάσχα που βρισκόμαστε κι εμείς ενώπιον του Ιησού, εμείς που ζούμε μετά το σημείο του Ιωνά, μετά τον θάνατο και την Ανάστασή του, που ξαναζούμε κάθε χρόνο το σημείο του Ιωνά και κάθε χρόνο ακούμε τη φωνή του να μας λέει: «για σας κατέβηκα στον άδη, για σας υπέφερα σταυρό, για σας τελείωσα με τον θάνατο». «Ελάτε σε μένα να σας αναπαύσω.» Εμάς κοιτάνε οι άνθρωποι της Νινευή και αυτό το Πάσχα. Εκείνοι μετανόησαν χωρίς να έχουν καν ένα σημείο στα χέρια τους. Μόνο ακούγοντας τη φωνή του Θεού κι αφήνοντάς την να τους διαπεράσει. Εμείς ακούμε τη φωνή του σήμερα; 

Ας κλείσουμε με μια προσευχή που γράφτηκε από Χριστιανούς από την περιοχή της αρχαίας Νινευή:

Οι απερίτμητοι εθνικοί της Νινευή

Μετανόησαν και μεταστράφηκαν από τα λόγια του Ιωνά

Πόσο αλαζόνες και σκληρόκαρδοι είμαστε εμείς

Που νύχτα μέρα οι Γραφές διαβάζονται μπροστά μας

Αλλά οι καρδιές μας ακόμα δεν μαλάκωσαν

Ούτε τη δίκαιη σου κρίση φοβηθήκαμε.

Ευλογημένος ας είναι Εκείνος που υπομένει την κακία μας.

Κύριε ελέησον ημάς. Ω Κύριε δέξου την προσευχή μας. Αμήν.

---

1. Online: https://www.newadvent.org/fathers/1102102.htm
2. Αγ. Ιωάννης Χρυσόστομος, Ομιλίες Στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, PG 57. 459. 23-30.
3. Απόδοση συγγραφέως από το Malankara Orthodox Syrian Church, The Fast of Nineveh: Daily Prayers (n.p.: Liturgical Resource Development of the Diocese of South-West America, n.d.), 28-29; Online: https://www.ds-wa.org/images/stories/resource/litturgy/Fast_of_Nineveh_Prayers_Mon-Wed.pdf