Στα 50 του χρόνια, ο Erik Varden είναι μια ισχυρή καθολική φωνή από τη Βόρεια Ευρώπη. Προτεστάντης χριστιανός, μοναχός, συγγραφέας πνευματικών βιβλίων, μουσικός, επίσκοπος: η καριέρα του είναι από μόνη της άτυπη. Γεννημένος στη Νορβηγία το 1974, ο Erik Varden μεγάλωσε σε μια λουθηρανική οικογένεια προτού προσχωρήσει στην Καθολική Εκκλησία σε ηλικία 19 ετών. Αφού σπούδασε στο Saint John College στο Κέιμπριτζ της Αγγλίας και στο Ποντιφικό Ανατολικό Ινστιτούτο στη Ρώμη, πήρε τους πρώτους του όρκους σε ηλικία 30 ετών στο μοναστήρι των Τραππιστών του Αγίου Βερνάρδου στην Αγγλία, όπου θα γινόταν ηγούμενος σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα. Διορισμένος επίσκοπος το 2019, δεσμεύεται να “χτίσει γέφυρες”, επιθυμώντας να γεφυρώσει το χάσμα που έχει ανοίξει μεταξύ των εκκοσμικευμένων κοινωνιών και του τεράστιου πλούτου της χριστιανικής παράδοσης.
Συνέντευξη του Επισκόπου Τροντχάϊμ Ερικ Βάρντεν στην μεγάλη Γαλλική Εφημερίδα La Croix (ο Σταυρός)
La Croix: Στη Δύση, ζούμε σε όλο και πιο εκκοσμικευμένες κοινωνίες και, ταυτόχρονα, γινόμαστε μάρτυρες μιας αυξανόμενης δίψας για πνευματικότητα. Πώς θα χαρακτηρίζατε τη σύγχρονη πνευματική αναζήτηση;
Mgr Erik Varden: Η εκκοσμίκευση βρίσκεται πράγματι σε άνοδο; Έχω τις αμφιβολίες μου. Μου φαίνεται ότι μπορούμε να διακρίνουμε ένα σημείο καμπής, μια νέα κίνηση των τεκτονικών πλακών που δομούν το πνευματικό μας σύμπαν. Ο αχαλίνωτος υλισμός των τελευταίων δεκαετιών δεν είναι πλέον πειστικός. Γινόμαστε μάρτυρες της ευθραυστότητας των οικονομικών συστημάτων που μόλις χθες πιστεύαμε ότι ήταν φτιαγμένα για να διαρκέσουν για πάντα. Η αστάθεια της πολιτικής ζωής μας αφήνει σε αμηχανία. Οι αδελφοκτόνοι πόλεμοι στην Ουκρανία, όπου η ρωσική επιθετικότητα αποδεικνύεται ακόρεστη, και στη Μέση Ανατολή βρίσκουν ανησυχητικό απόηχο κοντά στο σπίτι μας, στη βία των πόλεών μας, ακόμη και στη Σκανδιναβία.
Οι εξελίξεις της τεχνητής νοημοσύνης – της απάνθρωπης νοημοσύνης – μας συναρπάζουν και μας ενοχλούν ταυτόχρονα. Η παρουσία των ανθρώπων μοιάζει όλο και πιο περιττή σε αυτή τη γη. Έχοντας εμπιστευθεί τυφλά την τεχνολογική πρόοδο, βλέπουμε τώρα την ευπάθειά της. Η πρόσφατη γιγαντιαία διακοπή ρεύματος στην Ιβηρική Χερσόνησο είναι ένα είδος παραβολής: αρκεί κάποιος, κάπου, για οποιονδήποτε λόγο, να πατήσει τον διακόπτη και όλες οι επιχειρήσεις μας, όλες οι ενέργειές μας, συμπεριλαμβανομένων των οικιακών, σταματούν, σε σημείο που να μην μπορούμε να μαγειρέψουμε ούτε ένα αυγό. Μπροστά σε τέτοια φαινόμενα, η ανθρωπότητα αμφισβητεί τον εαυτό της, αναζητώντας κριτήρια με τα οποία θα οικοδομήσει μια βιώσιμη ύπαρξη, μια βιώσιμη κοινωνία. Αυτή, πιστεύω, είναι η παγκόσμια κατάσταση που προκαλεί όχι τόσο τη δίψα για πνευματικότητα όσο τη δίψα για αλήθεια. Είναι καιρός – μετά από μια πνευματικά και καλλιτεχνικά άνυδρη περίοδο που χαρακτηρίζεται από τον υπνωτιστικό σχετικισμό.
La Croix: Πολλοί από τους συγχρόνους μας αναζητούν θεραπεία. Τι αναζητούν; Τι είδους θεραπεία χρειάζονται οι κοινωνίες μας; Πώς μπορεί η Εκκλησία να ανταποκριθεί σε αυτή τη δίψα;
E. V. : Για να προτείνεις μια θεραπεία, χρειάζεσαι μια διάγνωση. Για ποιες ασθένειες μιλάμε; Αναφέραμε τις εκρήξεις του άγχους. Μια άλλη διαδεδομένη ασθένεια είναι η μοναξιά. Η δυσπιστία που προκαλείται από την προδομένη εμπιστοσύνη είναι μια άλλη: βλέπουμε εκδηλώσεις αυτής της ασθένειας τόσο στην πολιτική ζωή όσο και στην Εκκλησία. Το αποτέλεσμα είναι η συλλογική επιθετικότητα, είτε ενεργητική είτε παθητική. Το σώμα της Εκκλησίας παραμένει σημαδεμένο από την ανοιχτή πληγή των καταχρήσεων που διαπράττουν οι κληρικοί.
Η επούλωση θα είναι αργή. Πρέπει να έχει, και να διατηρήσει, δύο πτυχές. Πρώτον, η δικαιοσύνη πρέπει να επιδιωχθεί με βάση την αλήθεια, η οποία και μόνο απελευθερώνει. Σημαντικό έργο έχει ήδη γίνει σε αυτόν τον τομέα. Δεν πρέπει, ωστόσο, να ξεχνάμε την άλλη, πιο διακριτική πτυχή, που είναι αυτή της επανόρθωσης. Το βάρος που κληρονομήσαμε αποτελείται από εγκλήματα αλλά και από αμαρτίες, ένα βάρος που ο Χριστός αναλαμβάνει να αφαιρέσει. Αυτό το έργο, που πραγματοποιήθηκε μια για πάντα στον Γολγοθά, αιώνια και μυστηριακά και συγκεκριμένα στο Μυστικό Σώμα Του. Θυμηθείτε τη βαθιά σκέψη του Πασκάλ: “Ο Ιησούς θα αγωνιά μέχρι το τέλος του κόσμου. Δεν πρέπει να κοιμηθούμε κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου”. Ας είμαστε λοιπόν σε εγρήγορση. Η Εκκλησία θα ανταποκριθεί στη δίψα για θεραπεία της εποχής μας, συνδέοντας ελεύθερα τον εαυτό της με το σωτήριο έργο του Κυρίου της, βρίσκοντας σε αυτό το μυστήριο του ελέους την πηγή όλων των λόγων της, όλων των χειρονομιών της, όλων των πρωτοβουλιών της.
La Croix: Στη Γαλλία τα τελευταία χρόνια έχουμε δει πολλούς προσήλυτους να ζητούν να βαπτιστούν. Το ίδιο κάνατε και στη Νορβηγία. Τι πιστεύετε ότι προκάλεσε αυτή την πνευματική αναζήτηση;
E. V.: Είμαι χριστιανός, μοναχός, επίσκοπος: εδώ και πολλά χρόνια έχω χτίσει τη ζωή μου πάνω στην πεποίθηση ότι το Ευαγγέλιο του Χριστού που διακηρύσσεται από την Εκκλησία είναι η αλήθεια. Η αλήθεια μπορεί να προσβληθεί ή να ξεχαστεί για ένα διάστημα, αλλά δεν θα εξαφανιστεί. Αν εξαφανιζόταν, δεν θα ήταν αληθινή. Αυτός είναι ο βαθύς λόγος για την αναγέννηση που βλέπουμε.
Η εκκοσμίκευση έχει επίσης κάνει τη δουλειά της. Από την ίδια της τη φύση, έχει φτάσει στο τέλος της: δεν επιδέχεται καμία απόλυτη αξία ή άπειρη τελειότητα. Αφήνει μόνο ένα κενό, το οποίο είναι αυτό της κοινωνίας μας. Βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας μετα-κοσμικότητας; Στη βόρεια Ευρώπη, αυτό μπορεί κάλλιστα να συμβαίνει. Ο νέος αθεϊσμός που διακηρύχθηκε με αυτοπεποίθηση στις αρχές του αιώνα έχει χάσει τη γοητεία του – είναι η πρωινή δροσιά μιας μακρινής, περασμένης ημέρας. Οι σύγχρονοί μας αναζητούν κάτι άλλο: αληθινό μάννα, ουσιαστικό και, ας μου επιτραπεί η ορολογία, υπερυλικό ψωμί. Η Εκκλησία έχει ιερό και χαρούμενο καθήκον να τους το προσφέρει, φροντίζοντας να μην το αντικαταστήσει με πέτρες.
La Croix: Ωστόσο, αυτές οι μεταστροφές παραμένουν μικρές σε αριθμό σε σύγκριση με τη μαζική εκκοσμίκευση. Πώς πρέπει να τοποθετηθεί η Καθολική Εκκλησία στις κοινωνίες όπου είναι (ή γίνεται) μειονότητα; Πώς μπορεί να ακουστεί;
E. Β. : Έχω παρατηρήσει ότι είναι συχνά πλεονεκτικό να είσαι μειοψηφία. Έχεις μεγαλύτερη ελευθερία λόγου. Δεν έχεις να υπερασπιστείς την επικράτεια σου. Δεν σε καταδιώκει το περισσότερο ή λιγότερο απατηλό φάντασμα του μεγαλείου του παρελθόντος. Φυσικά, είμαστε υποκείμενοι σε άλλες ψευδαισθήσεις, οπότε πρέπει πάντα να επαγρυπνούμε σε αυτόν τον τομέα!
Όσο για την ακουστότητα: είναι άλλο πράγμα να έχεις μια ακουστή φωνή. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι να αγοράσεις ένα μεγάφωνο, πράγμα που κάνουμε εμείς διατηρώντας παρουσία στα κοινωνικά δίκτυα, για παράδειγμα. Αλλά ακούει ο κόσμος; Για να ακουστεί, πρέπει να αντιμετωπίσουμε με διαύγεια και σεβασμό τις ανησυχίες και τις προσδοκίες που πραγματικά επηρεάζουν τον κόσμο μας. Η μοναξιά, για παράδειγμα. Με εξέπληξε πολύ το γεγονός ότι το βιβλίο που έγραψα πριν από μερικά χρόνια για το θέμα αυτό μεταφράστηκε σε περισσότερες από είκοσι γλώσσες. Το απλό γεγονός ότι κατονομάζουμε αυτή την πραγματικότητα, ότι κάνουμε τους ανθρώπους να αισθάνονται λιγότερο ένοχοι για τη μοναξιά, ότι παρουσιάζουμε τι έχει να πει η Αγία Γραφή για μια τέτοια εμπειρία, ότι προτείνουμε τρόπους προς τα εμπρός, όλα αυτά απευθύνονται στους ανθρώπους.
Συχνά, στην Εκκλησία, ξοδεύουμε το χρόνο μας προτείνοντας μεγαλειώδεις απαντήσεις, καλά μελετημένες και κομψά διατυπωμένες, σε ερωτήματα που κανείς δεν θέτει. Ο μεγάλος μας κίνδυνος είναι να παρουσιάσουμε, με την καλύτερη θέληση του κόσμου, τη χριστιανική ζωή σαν να επρόκειτο πρωτίστως για ένα ζήτημα του να γίνουμε ένα άλλο πρόσωπο ή να δημιουργήσουμε ένα άλλο σύμπαν. Αλλά ο Θεός πήρε τη σάρκα που είναι δική μας. Μου αρέσουν τα λόγια του Σκωτσέζου ποιητή Edwin Muir: “Ο Λόγος που πήρε σάρκα εδώ γίνεται πάλι λόγος”… Αυτό είναι το ρίσκο που διατρέχουμε και αυτό που πρέπει να αποφύγουμε.
La Croix: Γιατί η μορφή του Χριστού εξακολουθεί να μιλάει σήμερα στις εκκοσμικευμένες κοινωνίες μας;
E. V. : Επειδή ο Χριστός δεν είναι μια μορφή, αλλά Πρόσωπο – του οποίου η φωνή αντηχεί στα βάθη της ψυχής μας ως οικεία, αγαπημένη, ακαταμάχητη. Στην παραβολή του Καλού Ποιμένα, ο Χριστός λέει κάτι σημαντικό. Τα πρόβατα ακολουθούν τον ποιμένα “επειδή γνωρίζουν τη φωνή του”. Τη γνωρίζουν πριν καταλάβουν τι λέει ο ποιμένας- ίσως κάποιες φορές και χωρίς τη δυνατότητα κατανόησης. Ο Χριστός είναι ο ίδιος σήμερα, χθες και πάντοτε. Η φωνή Του αντηχεί εδώ, τώρα. Δεν είναι παράξενο που την ακούμε. Είναι καθήκον της Εκκλησίας να το καταστήσει σαφές, να το διαφωτίσει, να δείξει με αξιόπιστο τρόπο Ποιος μιλάει.
La Croix: Μαζί με τους επισκόπους της Βόρειας Ευρώπης, δημοσιεύσατε ένα έγγραφο για τη σεξουαλική ηθική και το φύλο. Είναι σαν ένας οδικός χάρτης για τον περιορισμό των υπερβολών μιας ιδεολογίας που “διαλύει τη σωματική ακεραιότητα του ατόμου, σαν το βιολογικό φύλο να ήταν κάτι καθαρά τυχαίο”. Μήπως η Εκκλησία πρέπει να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο μιλάει για τους άνδρες και τις γυναίκες, την οικογένεια, την ταυτότητα και το φύλο;
E. Β. : Φέτος τιμούμε τη Σύνοδο της Νίκαιας, η οποία μας κληροδότησε τον τύπο, το Σύμβολο της Πίστεως, που εκφράζει την ουσία του Χριστιανισμού: το γεγονός ότι ο Υιός του Θεού πράγματι σαρκώθηκε. Με το γεγονός αυτό, έδωσε στην ανθρώπινη σάρκα ως τέτοια, φτιαγμένη για την αιωνιότητα σύμφωνα με την αρχική θεία πρόθεση, τη δυνατότητα να γνωρίσει τον Θεό- και της ανακοίνωσε την υπόσχεση της ανάστασης. Αυτή η διακήρυξη, το θεμελιώδες κήρυγμα μας, έχει πρωτοφανείς ανθρωπολογικές προεκτάσεις! Πρέπει να ξεκινήσουμε από εδώ – όπως άλλωστε έκαναν και πολλοί Πατέρες της Εκκλησίας. Πολύ συχνά, εμείς οι Καθολικοί έχουμε δώσει στον κόσμο την εντύπωση ότι το μόνο πράγμα που έχουμε να πούμε για τη σεξουαλικότητα, τη συναισθηματικότητα και την αγάπη είναι: ‘ΟΧΙ! Πρέπει να επιβεβαιώσουμε τη νομιμότητα της άπειρης παρόρμησης που κατοικεί στη σάρκα και τη δυνατότητα διοχέτευσης αυτής της παρόρμησης, με έναν ευτυχισμένο και όμορφο τρόπο, προκειμένου να αναπτυχθούμε προς το πλήρες μέτρο της ανθρωπιάς μας, το οποίο είναι ένα θεϊκό μέτρο. Μόνο σε αυτή τη βάση μπορούν να αντιμετωπιστούν γόνιμα τα πιο συγκεκριμένα προβλήματα.
Θεματολογικές ετικέτες