Αυτό το Σύμβολο της Πίστεως, απαγγέλλεται ταπεινά για 1.700 χρόνια. Τα άρθρα του γραμμένα από τότε αποστηθίζονταν στην παιδική μας ηλικία! Όμως τι καταλαβαίνουμε από αυτά; Το Σύμβολο της Πίστεως είναι μια κλήση για επιμονή στην επιθυμία να κατανοήσουμε και να ζητήσουμε τη Βασιλεία του Θεού να ‘ρθει.
«Πιστεύω».
Για 1.700 χρόνια, οι άνθρωποι, τώρα σχεδόν 2 δισεκατομμύρια σε πληθυσμό, μπόρεσαν να ομολογούν αυτή την πίστη σε κάθε γλώσσα, όπως γράφτηκε από τους ποιμένες της Εκκλησίας στη Νίκαια, της Μικράς Ασίας την σημερινή Τουρκία.
Σύμβολο της Πίστεως είναι έκφραση από τον στρατιωτικό χώρο και τους φύλακες που απαιτούν συνθηματική λέξη για να διακρίνουν τους οικείους και ομοπίστους από τους εχθρούς τους ξένους και τους κατασκόπους. «Τῶν ἡμετέρων εἶ; ἤ τῶν ὑπεναντίων;» Δηλαδή είχε ταυτοτική σημασία. Η Εκκλησία χρησιμοποίησε μια υπαρκτή πολιτική και στρατιωτική έννοια και της έδωσε θεολογικό περιεχόμενο. Το Σύμβολο της Πίστεως λειτουργεί ακριβώς έτσι, είναι σημάδι αναγνώρισης των ομοπίστων. Δεν είναι απλώς «περίληψη» ή «διατύπωση» αλλά προσδιορισμός και φανέρωση ποιος ανήκει στην Εκκλησία και ποιος όχι. Σύμβολα ήταν μικρές και ευσύνοπτες διατυπώσεις του περιεχομένου της χριστιανικής πίστεως, θα λέγαμε σήμερα σαν κωδικοί πρόσβασης και σχέσης. Υπάρχουν ήδη εμφανώς σε επιστολές του αποστόλου Παύλου (Ρωμ. 6,17· Α΄ Τιμ. 6,20· Β΄ Τιμ. 1,13 καί στην Α΄ Τιμ. 3,16) με περιεκτικό όλων σύμβολο, των Αποστολικών χρόνων το Παύλειο: «Θεός ἐφανερώθῃ ἐν σαρκί, ἐδικαιώθῃ ἐν πνεύματι, ὥφθῃ ἀγγέλοις, ἐκηρύχθῃ ἐν ἔθνεσιν, ἐπιστεύθῃ ἐν κόσμῳ, ἀνελήφθῃ ἐν δόξῃ».
Ένα «εγώ» λέει ταπεινά «Πιστεύω».
Σε αυτή την εποχή του φευγαλέου και του εικονικού, πρέπει να τολμήσουμε να προφέρουμε αυτές τις δύο λέξεις. Τολμήστε να χρησιμοποιήσετε ένα «εγώ» που κοινωνεί με εκείνους, από την σύναξη των οποίων πηγάζει! Η ευκολία θα προτιμούσε, ένα λιγότερο ελκυστικό «εμείς», αφού θα μας επέτρεπε να καταφύγουμε σε μια πιο νεφελώδη ταυτότητα, και θα «χανόμαστε» ανάμεσα στους άλλους. Ένα «εγώ» λοιπόν που μιλάει ταπεινά, αν το συλλογιστούμε, μαζί με όλους εκείνους που το προφέρουν μαζί μας! Τα άρθρα αυτού του Συμβόλου της Πίστεως, μας τα μάθανε απέξω στην παιδική μας ηλικία, τι γνωρίζουμε όμως πραγματικά γι’ αυτά; Τι καταλαβαίνουμε γι’ αυτά;
«Το Σύμβολο της Πίστεως δεν σου ανήκει αν δεν το έχεις ζήσει», γράφει ο Μόσχας Φιλάρετος!!
Και όσοι μας ακούν να τα ομολογούμε, τι μπορούν να πάρουν, όταν είναι μακριά από την παράδοσή μας, από την πνευματική μας εμπειρία; Μπορεί να μπούμε στον πειρασμό να το ξαναγράψουμε για να το κάνουμε πιο προσιτό, πιο σύμφωνο με τις επείγουσες ανάγκες της εποχής μας. Συχνά, όσοι το διαβάζουν για πρώτη φορά το βρίσκουν ίσως πολύ μακριά από την κατανόησή τους για τον Χριστιανισμό: καμία ρητή αναφορά στην αγάπη, ένας νομικιστικός τόνος, δύσκολο και ίσως ασαφές λεξιλόγιο…
Ορισμός της Πίστης
Αυτό το κείμενο δεν είναι μια εξήγηση αλλά ένας ορισμός της πίστης. Στόχος του δεν είναι να επεξεργαστεί το νόημά της, να συζητήσει την προέλευση και τις συνέπειές της, αλλά να παράσχει λέξεις για να εκφράσει τι πιστεύουν οι βαπτισμένοι. Και δεν είναι μικρό πράγμα στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, από την μεγαλύτερη πόλη μέχρι το μικρότερο χωριό, οι χριστιανοί με κοινές λέξεις, με κοινή λογική έκφραση να κατανοούν, να καλωσορίζουν και να διακηρύττουν τον Θεό που αποκαλύπτεται μέσα σε αυτό.
Ακριβώς γι’ αυτό ονομάζεται «Σύμβολο»: Είναι όπως τα κομμάτια μιας σφραγίδας που συναπάρτιζαν όταν βρίσκονταν μαζί και ενωνόντουσαν, την σύνολο-ολόκληρη σφραγίδα και επέτρεπαν να αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον. Εδώ βεβαίως κάθε «κομμάτι» δεν είναι τμήμα και μέρος και σπάραγμα του συνόλου! Είναι προσωπική ομολογία-παρουσίαση της πίστεως εκάστου με πλήρη ατομική ευθύνη. Η Εκκλησία συναπαρτίζεται από προσωπικές ομολογίες αποδοχής της πίστης της εκ μέρους όσων θέλουν να είναι μέλη της. Γι’ αυτό ο ενικός. Στην Λειτουργία ολόκληρη άλλωστε, αυτό προσπαθούμε. Να ενσωματωθούμε καθένας μας στην πίστη της Εκκλησίας «καταβάλλοντας» δια της ομολογίας με προσωπική ευθύνη, την μετοχή στο κοινό καταπίστευμα. Η κοινή πλατφόρμα εκφράζεται με πληθυντικό, όμως η μετοχή του καθενός είναι, όπως είπαμε, προσωπική ευθύνη-υπογραφή. Προφέροντας τις ίδιες λέξεις και σε διαφορετικές γλώσσες, αποδεικνύουμε ότι αυτή η κοινωνία δεν είναι επιβεβλημένη ομοιομορφία, αλλά είναι εγγενώς ελεύθερη εύθραυστη και διστακτική. Πολλοί από εμάς θα δυσκολευόμασταν να το απαγγείλουμε απέξω, μόνοι μας, μπροστά σε ένα εκκλησίασμα. Έχουμε τόσο μεγάλη ανάγκη να ακούμε άλλους να το ψιθυρίζουν ή να το φωνάζουν δίπλα μας για να συνδεθούμε πραγματικά με αυτό. Όμως στην εισαγωγική μας κίνηση προς την Εκκλησία, στο Βάπτισμά μας, μάς «απαιτείται» να το απαγγείλουμε μόνοι προσυπογράφοντάς το.
Κάλεσμα στη Λογική
Το Σύμβολο της Πίστης δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι ένα κάλεσμα. Είναι ένα κάλεσμα να επιμείνουμε στην επιθυμία να κατανοήσουμε, να συναντήσουμε και να εργαστούμε για τη Βασιλεία του Θεού. Μας υποχρεώνει να χρησιμοποιήσουμε τη νοημοσύνη μας και να εξετάσουμε τις βαθύτερες επιθυμίες μας. Το Σύμβολο διαρθρώνεται με τρία ρήματα. Πιστεύω (-εννέα άρθρα). Ομολογώ (-ένα άρθρο). Προσδοκώ (-τα δύο τελευταία άρθρα). Η εμπιστοσύνη, η αναγνώριση και η ελπίδα είναι τα συνέχοντα κάθε άνθρωπο ως προσωπική ανάγκη. Ως προσωπική «απαίτηση» και ως συλλογική-κοινωνική επιδίωξη. Είναι το καλύτερο φάρμακο κατά του σεχταρισμού, υπενθυμίζοντάς μας συνεχώς, ότι στην Εκκλησία κανείς (ομάδα ή άτομο) δεν μπορεί να ορίσει μόνος του την Πίστη. Είναι επίσης η καλύτερη προστασία από την ανοησία της υπερηφάνειας, απαιτώντας από τον καθένα μας να χρησιμοποιούμε τη λογική μας όταν επιθυμούμε να μαρτυρήσουμε την πίστη μας.
Όλο το κείμενο του Συμβόλου της Πίστεως μάς μαθαίνει ότι ο Βασιλεύς ήλθε και ότι η Βασιλεία Του θα έλθει.
Θεματολογικές ετικέτες