Ύστερα από μια ζωή αφιερωμένη μονάχα στο Θεό, πολλοί θα πούνε πως ο Βλάσης Πασκάλ αγίασε. Μα δεν αγίασε, γιατί κύτταξε τι λέγει ο ίδιος, που γνώρισε καλά τα μυστήρια του Θεού: «Για να γίνει ένας άνθρωπος άγιος, πρέπει να αξιωθεί τη Θεία χάρη· κι’ οποίος αμφιβάλλει, δε γνωρίζει τι είναι ο άγιος και τι είναι ο άνθρωπος».
Ο Πασκάλ δεν είτανε ένας χριστιανός σαν και εκείνους που θέλουνε να συμβιβάσουνε την καλοπέραση με το Χριστιανισμό· μα ένας Χριστιανός αληθινός σαν και εκείνους που βγήκανε στην Ανατολή, και που δε γνωρίζουνε συμβιβασμό. Γιατί συμβιβασμός θα πει προδοσία του Χριστού. Ο Ιούδας, όσον καιρό είτανε μαζί με το Χριστό πάσκιζε να συμβιβάσει τις εγκόσμιες φιλοδοξίες, πούχε κρυμμένες μέσα του, με το πυρ πώβγαινε από το στόμα του Χριστού· και στο τέλος, σαν είδε πως ο δάσκαλός του δεν έκανε κανέναν συμβιβασμό με το πνεύμα του κόσμου, παρά πήγαινε να πεθάνει με ντροπιασμένο θάνατο, έτρεξε και τον πρόδωσε.
Ο Πασκάλ ήτανε ένα μυαλό πολύ ευρωπαϊκό, ερευνητικό, επιστημονικό, πούθελε να τ’ αναλύσει όλα. Για τούτο, είνε σημείο μεγάλο για όσους έχουνε πολλή εμπιστοσύνη στην επιστήμη και στη φιλοσοφία, πούναι στον καιρό μας τόσοι πολλοί, όλος ο κοσμος, κι’ από τούτο δεν μπορούνε να δεχτούνε μέσα στην καρδιά τους μια θρησκεία που δεν έχει σχέση με το μυαλό. Ο Πασκάλ γράφει κάπου πώς «ο χριστιανισμός είναι μια θρησκεία της καρδιάς κι όχι του μυαλού.» Κι’ όσοι την ψευτοδέχουνται, την κάνουνε πρώτα φιλοσοφία, τη δυναμώνουνε με τα στηρίγματα της επιστήμης, κι’ έτσι τη δέχουνται. Σε τέτοιους παραλογισμούς καταντάνε μονάχα οι πολύ λογικοί άνθρωποι. Δε νοιώσανε πώς πίστη είναι ουσία ολότελα διαφορετική από την πειθώ που έχει μέσα ο συλλογισμός. Θέλουνε ν’ αποδείξουνε το Θεό, κ’ ύστερα να τον πιστέψουνε. Ο φιλόσοφος Σέστωφ λέγει: «Μια φορά ο Δαυίδ έγραφε: Εἶπεν ἄφρων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· οὐκ ἔστι Θεός. Τώρα θέλουμε και να τον αποδείξουμε κιόλας».
Το λοιπόν, ίσως φωτιστούνε πολλοί από το παράδειγμα του Πασκάλ, που έχει δικαίωμα, περισσότερο από κάθε άλλον, να μας πει, πόσο ανόητος είναι ο άνθρωπος που θέλει με τέτοια μέσα να σιμώσει το Θεό, οπού μάς παράγγειλε να γυρίσουμε πίσω και να γίνουμε σαν τα παιδιά. Γιατί ο ίδιος είτανε αρματωμένος, όσο κανένας άλλος, με τα άρματα που τόσο τα τιμάνε οι τέτοιοι ψευτοχριστιανοί, και μολαταύτα τα πέταξε από πάνου του, όχι μοναχα σαν αδιαφόρετα, αλλά και σα βλαβερά, και μάλιστα σιχαμερά για όποιον ποθεί να πέσει στην αγκαλιά του Χριστού σαν νήπιο. Αυτός δεν είτανε Χριστιανός με κείνον τον τρόπο πούνε ο τύπος του σημερινού Χριστιανού. Αυτός στάθηκε αληθινός μαθητής του Χριστού, παράδωσε τον εαυτό του στο Χριστό, κι’ όπως λέει ο Παύλος «δε ζούσε αυτός, παρά ζούσε μέσα σ’ αυτόν ο Χριστός». Για τούτο η ευλάβειά του δεν είναι μια ηθικολογία κοινωνική, που μπορούσε να γίνει και χωρίς τον Χριστό, όπως κάνανε οι πριν Χριστού ηθικολόγοι, κι’ όπως κάνουνε οι Χριστιανοί πούναι οργανωμένοι με κάποιο κοσμικό σύστημα· αλλά η πίστη στο αποκαλυπτικό πνεύμα του Χριστιανισμού, στα μυστήρια και στους ιερούς τύπους της θρησκείας, που μόνο με δαύτη αξιώνεται ο άνθρωπος τη θεία χάρη και τη φλογερή αγάπη στο Θεό και στον άνθρωπο, οπού δεν είναι εκείνο το στεγνό ενδιαφέρον για τις υλικές ανάγκες του διπλανού μας, που το λένε φιλανθρωπία κ’ ελεημοσύνη, αλλά η αληθινή ή αγάπη, που καίει την καρδιά και σμίγει την μια ψυχή με την άλλη σ’ έναν δεσμό ολότελα διαφορετικόν απ’ όλους τους άλλους.
Ανάμεσα στα όσα έγραψε η αδερφή του Πασκάλ για τη ζωή του, βρίσκουνται και τα παρακάτω: «Μας έλεγε ο αδελφός μου πως μας δίνει μεγάλη ωφέλεια το να συναναστρεφόμαστε με τους φτωχούς, γιατί έτσι θα βλέπουμε ολοένα τα βάσανά τους, και μάλιστα σαν αρρωστήσουνε βαρεία και δεν έχουνε μήτε τα πιο αναγκαία πράγματα· και τότες θα πρέπει νάχει κανένας πολύ σκληρή καρδιά, για να μη θελήσει να στερηθεί με προθυμία κάποιες ανώφελες αναπάψεις και κάποιες περιττές ευκολίες της ζωής του. Αυτά τα λόγια που μας έλεγε, ανάβανε μέσα μας το ζήλο να βοηθήσουμε τους άλλους, και ψάχναμε να βρούμε τον τρόπο για να κάνουμε κάποια μεγάλη φιλανθρωπική οργάνωση, που να μπορεί να βοήθα τους φτωχούς. Εκείνος όμως δεν τώβρισκε καλό ένα τέτοιο πράγμα, κι’ έλεγε πως ο Χριστός δε μάς παράγγειλε να κάνουμε τις εντολές του όλοι μαζί, μα χωριστά ο καθένας μας· κι’ ότι είχε την ιδέα πώς ο Θεός ευχαριστιέται περισσότερο, με το να υπηρετά ο χριστιανός τους φτωχούς φτωχικά, δηλαδή ο καθένας κατά τη δύναμή του, χωρίς να γεμίζουμε το μυαλό μας με τούτα τα μεγάλα τα σχέδια, που έχουνε μέσα τους εκείνο το επιδειχτικό πνεύμα που τ’ αποστρεφότανε στο κάθε τι».
Όσο για τάλλο που είπα προτήτερα, για κείνους που έχουνε την ιδέα πως ο Χριστιανισμός είναι μια φιλοσοφία, και σαν τέτοια τον δέχονται, και μάλιστα θέλουνε να τον στηρίξουνε με την επιστήμη και με τα λογικά τα όπλα, για να μη μιλήσω για κείνα τάλλα τα ελεύθερα πνεύματα, που κάνουνε στο Θεό τη χάρη να τον πιστεύουνε ελεύθερα, με επιστημονική αξιοπρέπεια, άκουσε κάποια, λιγοστά, απ’ όσα γράφει ο Πασκάλ απάνω σε τούτο το ζήτημα:
«Ο άνθρωπος γνωρίζει το Θεό αληθινά μονάχα με το Χριστό. Απορώ με πόσο θάρρος καταπιάνουνται κάποιοι ν’ αποδείξουνε το Θεό, μιλώντας στους άπιστους για να τους κάνουνε να πιστέψουνε. Για ν’ αποδείξουνε πώς υπάρχει Θεός στον κόσμο, αρχίζουνε πρώτα πρώτα από τα έργα της φύσης. Δε θ’ απορούσα, αν μιλούσανε σε ανθρώπους που πιστεύουνε. Γιατί είναι αλήθεια, πώς όσοι έχουνε ζωντανή πίστη μέσα στην καρδιά τους, βλέπουνε ολοφάνερα πώς ό,τι υπάρχει στον κόσμο, είναι πλασμένο από το Θεό που προσκυνάνε. Αλλά σε κείνους που μέσα τους είναι σβυσμένο το φως ετούτο, και θέλουνε να το ξανανάψουνε τούτοι οι άνθρωποι πούνε στερημένοι από την πίστη κι’ από τη θεία χάρη και που ζητάνε μ’ όλο το φως το δικό τους να βρούνε μέσα στη φύση το κάθε τι που μπορεί να τους οδηγήσει σε τούτη τη γνώση, και που δεν βρίσκουνε άλλο τίποτα, παρά μονάχα σκοτάδι και έρεβος, αυτοί λοιπόν να λένε στους άλλους πως φτάνει να γυρίσουνε να δούνε το πιο τιποτένιο πράγμα απ’ όσα βρίσκουνται γύρω τους, και τότες θα δούνε το Θεό ολοφάνερα, και για μοναχή απόδειξη ετούτου του μεγάλου και σπουδαίου μυστηρίου, τους παρουσιάζουνε το δρόμο που τραβά το φεγγάρι είτε τάστρα, κ’ έχουνε την ιδέα πώς τελέψανε τούτη την απόδειξη με μια τέτοια θεωρία· αυτοί λοιπόν οι άνθρωποι δεν κατορθώνουνε άλλο τίποτα, παρά να κάνουνε τους άλλους να πιστέψουνε, πώς η θρησκεία μας έχει πολύ αδύνατες αποδείξεις για να κάνει τον άνθρωπο να την πιστέψει. Και γνωρίζω από τη δική μου την κρίση κι από την πείρα μου, πως δεν υπάρχει άλλο πράγμα που να τους κάνει να την περιφρονήσουνε, όσο μια τέτοια αντίληψη για την πίστη».
«Μα η Γραφή, που τα γνωρίζει καλύτερα από μας τα θεϊκά τα πράγματα, δε μιλά μ’ αυτόν τον τρόπο. Αλλά λέγει ίσια ίσια πως ο Θεός είναι ένας Θεός κρυμμένος, και πως από τότε που ξέπεσε η φύση στην αμαρτία, άφησε τους ανθρώπους να πέσουνε σε μιαν αποτύφλωση, απ’ όπου δε μπορούνε να δούνε παρά μονάχα με τον Ιησού Χριστό, και πως παρεχτός από το Χριστό, με κανέναν τρόπο δε μπορεί ο άνθρωπος νάρθει σε συνάφεια με το Θεό. «Πάντα μοι παρεδόθη ὑπό τοῦ Πατρός μου· καί οὐδείς ἐπιγινώσκει τόν Υἱόν εἰ μή ὁ Πατήρ, οὐδέ τόν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μή ὁ Υἱός καί ᾧ βούληται ὁ Υἱός ἀποκαλύψαι» (Ματθ. ια’).
Και σ’ άλλο μέρος γράφει: «Ο Ιησούς Χριστός είναι ο σκοπός για το κάθε τι, και το κέντρο που σε τούτο κλίνουνε όλα τα πάντα. Όποιος τον γνωρίζει, γνωρίζει την αιτία για όλα τα πράγματα. Όσοι χάνουνε το δρόμο, τον χάνουνε γιατί δε βλέπουνε ένα από τούτα τα δυο τα πράγματα: Μπορεί λοιπόν κανένας να γνωρίζει το Θεό δίχως να γνωρίζει την αθλιότητά του, ή να γνωρίζει την αθλιότητά του, δίχως να γνωρίζει το Θεό. Αλλά δε μπορεί να γνωρίζει κανένας το Χριστό, δίχως να γνωρίζει μαζί και το Θεό και τη δική του την αθλιότητα».
Κι’ αλλού γράφει: «Ο άνθρωπος δεν καταλαβαίνει τίποτα από τα έργα του Θεού, αν δεν πάρει για βάση πως ο Θεός θέλησε άλλους να τυφλώσει και άλλους να φωτίσει».
Κι’ αλλού γράφει: «Οι τέτοιες αποδείξεις για την ύπαρξη του Θεού, δε μπορούνε να μας οδηγήσουνε παρά μονάχα στη θεωρητική γνώση του Θεού: και το να γνωρίσουμε μ’ έναν τέτοιον τρόπο μοναχά, είνε σα να μην τον γνωρίσαμε ολότελα».
Κι’ άλλου γράφει: «Ο Θεός των χριστιανών δεν είναι ένας Θεός που δημιούργησε μονάχα κάποιες αλήθειες γεωμετρικές και την τάξη των στοιχείων. Έναν τέτοιον Θεό νοιώθανε οι ειδωλολάτρες κ’ οι επικούρειοι».
Και σ’ άλλο μέρος γράφει: «’Όλοι τούτοι που ζητάνε το Θεό έξω από τον Ιησού Χριστό και που σταματάνε μέσα στη φύση, η δε βρίσκουνε κανένα φως που να τους ικανοποιήσει, η καταντάνε να πλάσουνε ένα μέσο με το οποίο να γνωρίσουνε το Θεό χωρίς κανέναν που να μεσιτέψει ανάμεσα στο Θεό και σε δαύτους, και για τούτο πέφτουνε ή στην αθεΐα ή στο θεϊσμό, πούνε δυο πράγματα που τα αποστρέφεται η Χριστιανική Θρησκεία σχεδόν με την ίδια απέχθεια».
Ο κάθε άνθρωπος πώχει την αληθινή την πίστη που ζητά ο Χριστός, σαν βλέπει τα όσα είπε κι’ έκανε ο Πασκάλ, ένας άνθρωπος δηλαδή, που γεννήθηκε κ’ έζησε σ’ ένα μέρος κοσμικά της Ευρώπης και με συνήθειες πούναι ολότελα διαφορετικές από της Ανατολής, πως είναι τα ίδια, (μονάχα μ’ άλλα λόγια ειπωμένα), και με τα όσα γράψανε και κάνανε οι πιο σκληροί κ’ οι πιο αγράμματοι ασκητές στα βάθη της Αραβίας και της Μεσοποταμίας, κι’ άλλοι π’ ασκητέψανε στα γκρεμνά του Ταύρου, ή στις μοναχιασμένες ερημιές της Μικράς Ασίας, είτε στον Όλυμπο της Προύσσας, στ’ Άγιον Όρος, στα βουνά της Ελλάδας, της Περσίας, του Πόντου, της Παλαιστίνης, στα Μπαλκάνια, στη Ρωσία, και σ’ άλλους τόπους, σαν βλέπει λοιπόν αυτό το θαυμαστό φαινόμενο, και βρίσκει και μέσα του τα ίδια τα πράγματα, κάθεται και θαυμάζει και δοξάζει με δάκρυα το Θεό. Γιατί εδώ δεν πρόκειται για κάποιες γνώσεις εξωτερικές, είτε για αισθήματα, είτε για κάποιους συλλογισμούς πούναι οι ίδιοι σ’ όλους τους ανθρώπους, αλλά για μυστήρια έξω από τη λογική κι’ από τους δρόμους της καρδιάς που συναπαντιούνται όλοι οι άνθρωποι.
Οι γνωστικοί κι’ οι σοβαροί κ’ οι επιστημονικοί τον είπανε τρελλόν, μα κείνος τους πρόλαβε, γιατί ο ίδιος γράφει πώς ο Χριστιανός πρέπει να γίνει τρελλός για το Χριστό. Και πριν από δαύτον ο Παύλος είπε πώς «το σοφό του Θεού είναι μωρία για τους ανθρώπους».
Ναι, ναι, όποιος αξιώθηκε ν’ αγαπήσει το Θεό, δηλαδή ν’ αγαπηθεί από το Θεό, χωρίζει από τον κόσμο, επειδής δεν παραδέχεται τη σοφία του, κι’ ο κόσμος τον μισεί, και τον κοροϊδεύει, και τον βγάζει τρελλόν για να μη χάσει την πίστη του στη δική του τη λογική και νοιώσει τη δική του την αθλιότητα. Έτσι θα γίνεται στον αιώνα, γιατί δε θα ξημερώσει πότες η μέρα που θα καταλάβει ο κόσμος πώς τούτοι οι τρελλοί δεν είναι τρελλοί, γιατί τότες θε νάρθει στη γης η Βασιλεία των ουρανών, επειδής δε θαν υπάρχει κανένας πονηρός για νάναι και τα μάτια του πονηρά, αλλά όλοι θενάνε αθώοι σαν τα παιδιά. Μα τούτο δεν θα γίνει πότες σε τούτον τον κόσμο, όπως είπε τ’ αλάθευτο στόμα του Κυρίου.
Ο Χριστός μιλά στους ανθρώπους απλά και καθαρά, κ εμείς οι πονηροί κάνουμε πως δεν τον καταλαβαίνουμε. Ήρθε για να μας γιάνει, κι’ εμείς του λέμε πώς δεν είμαστε άρρωστοι. Μας ξαγόρασε με το θάνατό του, μας ανάγγειλε την αιώνια ζωή, και μας δίδαξε να ετοιμάσουμε τον εαυτό μας για δαύτη, κι’ εμείς γυρίσαμε τη διδαχή του στα δικά μας τα θελήματα, και δεν πάψαμε να πιστεύουμε μονάχα σε τούτη τη ζωή.
Ο σημερινός ο άνθρωπος μπιστεύτηκε τον εαυτό του στις δικές του τις δυνάμεις και πορεύεται στο χαμό του. Αρνήθηκε Κείνον πούνε η ανάσταση κ’ η ζωή, και ζει μέσα στο θάνατο. Για τούτο ό,τι κάνει είνε ψυχρό, δίχως τη ζέστη της ζωής. Το πρόσωπό του είνε κρύο, το μυαλό του είνε ένα κομμάτι πάγος, η καρδιά του πεθαμένη, τα σπίτια του, τα φερσίματά του, τα μαγαζιά του, οι υποσχέσεις του, τα λόγια του, οι πολιτείες του, τα έργα του, οι τέχνες του, όλα είνε παγωμένα.
Απάνω στην ανθρωπότητα φυσά ένας αγέρας κρύος, ο θάνατος. Γράφει βιβλία αμαρτωλά, ζωγραφίζει πράγματα αποτρόπαια, χτίζει σπίτια άπονα που τον διώχνουνε από μέσα τους. Ό,τι κάνει τον πηγαίνει στο χαμό του. «Δείλαια καί χαλεπά τά χείλη τῆς ἀδίκου γενεᾶς» κατά τον Σολομώντα. Η χαρά του είναι σαν αρρώστεια, κ’ η ζωή του σα συνταγή. Φόβος δε επικρέμαται. Γιατί ξεμάκρυνε από τον Πατέρα του, και τρίμει τυλιγμένος από το φίδι πώδωσε στον Αδάμ να φάγει από το δέντρο της γνώσης και της απόλαψης, βάζοντας με τούτο μέσα του το θάνατο. Αλλά «ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ βιάζεται, καί οἱ βιασταί ἀρπάζουσιν αὐτήν». Η βασιλεία του Θεού κερδίζεται με αγώνα, με θλίψη και με βία σκληρή απάνου στο κορμί μας και στο πνεύμα μας.
ΦΩΤΗΣ ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ
Θεματολογικές ετικέτες